# عضض — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B6/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D8%B6/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B6.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: عضض

ع ض ض
ترأس قبل أن يعض في العلم بضرسٍ قاطع‏.‏
وبرئت إليك من عضاض هذه الدابة‏.‏
وما ذقت عضاضاً أي ما يعض‏.‏
‏"‏ ومن تعزّى بعزاء الجاهلية فأعضوه بهن أبيه ‏"‏‏.‏
ومن المستعار‏:‏ هو أعوج ما يصلّيه عض الثقاف‏.‏
وأعض المحاجم قفاه‏.‏
وأعضّ السيف بساق البعير‏.‏
قال لبيد‏:‏ ولكنا نعضّ السيف منها بأسوق عافيات الشحم كوم وعضّه الأمر‏:‏ اشتد عليه‏.‏
وعضّته الحرب‏.‏
قال الأخطل‏:‏ ضجّوا من الحرب إذ عضّت غواربهم وقيس عيلان من أخلاقها الضجر وعضه بلسانه‏:‏ تناوله‏.‏
وما في هذا الأمر معض أي مستمسك‏.‏
وعضذ فلان بالشر إذا لزمه فلم يخله‏.‏
قال ابن أحمر‏:‏ نأت عن سبيل الخير إلا أقلّه وعضت من الشرّ القراح بمعظم وقوس عضوض‏:‏ لزق وترها بكبدها‏.‏
وزمن عضوض‏:‏ كلب‏.‏
وملك عضوض‏:‏ غشوم‏.‏
وعن أبي بكر رضي الله تعالى عنه‏:‏ سترون بعدي ملكاً عضوضاً وأمةً شعاعاً‏.‏
وبئر عضوض‏:‏ بعيدة القعر كأنها تعض الماتح بما تشقّ عليه‏.‏
ويقال للفهم العالم بمغمّضات الأمور‏:‏ ‏"‏ إنه لعضٌّ ‏"‏‏:‏ قال القطاميّ‏:‏ وإنه لعض مال أي حسن القومية عليه‏.‏
وغلق عض‏:‏ لا يكاد ينفتح‏.‏
قال رؤبة‏:‏ وارتدّ في قلبي هوى لا أصرمه كغلق الروميّ عضّاً مبهمه وهو عض سفر‏:‏ قويّ عليه قد عضّته الأسفار وجرّسته فعل بمعنى مفعول‏.‏
ويقال للمنكر الخصم‏:‏ إنه لعض‏.‏
قال‏:‏ ولم أك عضاً في الندامى ملومّاً وهو بمعنى فاعل لأنه يعض الناس بلسانه ويقولون‏:‏ ما كنت عضاً ولقد عضضت كقولهم‏:‏ نكلٌ‏:‏ للذي ينكل أقرانه‏.‏

### Türkçe

ع ض ض
İlimde keskin bir azı dişiyle ısırmadan önce baş oldu.
Bu binitin **عضاض**’ından sana beri oldum.
Ve **عضاضاً** tatmadım; yani ısıran (bir şey) tatmadım.
“Ve kim cahiliye **عزاء**’ı ile teselli bulursa, onu babasının **هن**’i ile ısırtın.”
Mecazdandır: O, **عضّ الثقاف**’ın onu doğrulttuğu şeylerin en eğrisidir.
**وأعض** hacamat aletleri onun ensesini.
Ve kılıcı devenin baldırıyla **أعضّ**.
Lebîd dedi:
“Fakat biz ondan kılıcı, yağı bol, şişkin, yağdan âfiyetli bacaklarla ısırtırız.”
Ve **عضّه الأمر**: ona şiddetlendi.
Ve savaş onu **عضّته**.
Ahtal dedi:
“Savaş, hörgüçlerini ısırdığı vakit feryat ettiler; ve Kays Aylân, onun huylarından bıkkınlıktır.”
Ve onu diliyle **عضه**: ona ilişti (dil uzattı).
Ve bu işte **معض** yoktur; yani tutunacak (dayanak) yoktur.
Ve falan, şerre **عضذ**; ona yapıştığı zaman onu bırakmadı.
İbn Ahmer dedi:
“Hayrın yolundan, onun azı dışında uzaklaştı; ve şerden saf (katıksız) olanı, çoğuyla ısırdı.”
Ve **قوس عضوض**: kirişi onun ciğerine yapıştı.
Ve **زمن عضوض**: sert (zaman).
Ve **ملك عضوض**: zorba.
Ebû Bekir’den—Allah Teâlâ ondan razı olsun—: “Benden sonra **ملكاً عضوضاً** ve **أمةً شعاعاً** göreceksiniz.”
Ve **بئر عضوض**: dibi uzak; sanki su çeken kimseyi, ona meşakkat verdiği şeyle ısırır.
Ve işlerin kapalı (ince) taraflarını bilen anlayışlı âlime denir: “Şüphesiz o, **عضٌّ**’dır.” Katamî dedi:
“Ve şüphesiz o, **عض مال**’dır”; yani onun üzerinde kavmiyet (kavmini gözetme) güzeldir.
Ve **غلق عض**: neredeyse açılmaz.
Rü’be dedi:
“Ve kalbimde, koparmadığım bir heva geri döndü; Rûmî’nin, kapalı, **عضّاً** kilidi gibi.”
Ve o, **عض سفر**’dir: ona karşı kuvvetlidir; seferler onu **عضّته** ve onu tecrübe ettirdi; (bu) “fi‘l” vezninde “mef‘ûl” mânâsınadır.
Ve inkârcı hasım için denir: “Şüphesiz o, **عض**’dır.”
Dedi:
“Ve ben meclis arkadaşları içinde **عضاً** olup kınanmış olmadım.”
Ve o, “fâil” mânâsınadır; çünkü insanları diliyle ısırır. Ve derler: “Ben **عضاً** olmadım; hâlbuki **عضضت**”; onların “**نكلٌ**” demeleri gibi: akranlarını yıldıran kimse için.
