# عضض — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B6/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D8%B6/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B6.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عضض

ابن السكيت: عَضِضْت باللقمة فأنا أعَضُّ. وقال أبو عبيدة: عَضَضْتُ بالفتح: لغة في الرِبابِ. يقال: عَضَّهُ، وعَضَّ به، وعَضَّ عليه. وهما يَتَعاضَّان، إذا عَضَّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبه. وكذلك المُعاضَّةَ والعِضاضُ. وأعْضَضْتُهُ الشيءَ فعَضَّهُ. ويقال أعْضَضْتُهُ سيفي، أي ضربته به. وعَضَّ الرجل بصاحبه يَعَضُّ عَضيضاً، أي لزمه. وما لنا في هذا الأمر مَعَضٌّ، أي مُسْتَمْسَكٌ. وما عندنا عَضوضٌ وعَضاضٌ بالفتح، أي ما يُعَضُّ عليه فيؤكل. وفرسٌ عَضوضٌ، أي يَعَضُّ، والاسم منه العِضاضُ بالكسر. يقال: برئت إليك من العِضاضِ والعَضيضِ أيضاً. وفلانٌ عِضاضُ عيشٍ، أي صبورٌ على الشدّة. وعاضَّ القومُ العيشَ منذ العام فاشتدّ عِضاضُهُم، أي عيشُهم. وبئرٌ عضوضٌ، أي بعيدة القعر ضيِّقةٌ تُسْتَقى بالسانية. وما كانت البئر عَضوضاً، ولقد أعَضَّتْ. وما كانت جَروراً، ولقد أجَرَّتْ. وزمنٌ عَضوضٌ، أي كَلِبٌ. وفلانٌ يعَضِّضُ شفتيه، أي يَعَضُّ ويكثر ذلك من الغضب. والتَعْضوضُ: تمرٌ أسود شديدُ الحلاوةِ، معدِنُهُ هَجَرٌ. والعُضُّ بالضم: علفُ أهل الأمصار، مثل الكسب والنوى المَرضوخ. تقول منه: أعَضَّ القومُ، إذا أكلت إبلهم العُضُّ. وبعيرٌ عُضاضِيٌّ، أي سمينٌ، كأنه منسوب إليه. والعِضُّ بالكسر: الداهي من الرجال. والبليغُ المتكبِّر المنكرُ. وقد عَضِضْتَ يا رجل، أي صرت عِضًّا. ويقال أيضاً: إنه لعِضُّ مالٍ: أي كان شديد القيام عليه. وعِضُّ سفرٍ، أي قويٌّ عليه. وغَلَقٌ عِضٌّ: لا يكاد ينفتح. والعِضُّ أيضاً: الشرس، وهو ما صغُر من شجر الشوك كاشُبْرُمِ، والحاجِ، والشِبْرِقِ، واللَصَفِ، والعِتْرِ، والقَتادِ الأصغر. يقال: هذا بلدٌ به عِضٌّ وأعْضاضٌ. وبعيرٌ عاضٌّ: يرعى العِضَّ. وبنو فلان مُعِضُّون، إذا رعت إبلهم العِضَّ. وقد أعَضُّوا. وأعَضَّتِ الأرض، فهي مُعِضَّةٌ كثيرةُ العُض.

### Türkçe

İbnü’s-Sikkît: Lokmayı ısırdım; ben ısırırım. Ebû Ubeyde dedi ki: **عَضَضْتُ** (fetha ile): **الرِبابِ** içinde bir dildir. Denir: **عَضَّهُ**; **عَضَّ به**; **عَضَّ عليه**. Ve ikisi **يَتَعاضَّان**; her birinin ötekini ısırması hâlinde. Yine bunun gibi **المُعاضَّةَ** ve **العِضاضُ**. Ve ona şeyi **أعْضَضْتُهُ**; o da onu ısırdı. Ve denir: Ona kılıcımı **أعْضَضْتُهُ**; yani onu onunla vurdum. Ve adam, arkadaşına **عَضَّ** eder; **يَعَضُّ** **عَضيضاً**; yani ona yapıştı. Ve bu işte bizim için **مَعَضٌّ** yoktur; yani tutunacak (bir şey). Ve yanımızda fetha ile **عَضوضٌ** ve **عَضاضٌ** yoktur; yani üzerine ısırılıp da yenilen şey yoktur. Ve **فرسٌ عَضوضٌ**: yani ısırır; bunun adı kesra ile **العِضاضُ**dur. Denir: Sana **العِضاضِ**dan ve yine **العَضيضِ**den beri oldum. Ve falan kimse **عِضاضُ عيشٍ**tir; yani şiddete sabırlıdır. Ve kavim, geçen yıldan beri geçimi **عاضَّ** etti; böylece onların **عِضاضُهُم**u şiddetlendi; yani geçimleri. Ve **بئرٌ عضوضٌ**: yani dibi uzak, dar; **السانية** ile su çekilir. Kuyu **عَضوضاً** değildi; hâlbuki **أعَضَّتْ**. Ve **جَروراً** değildi; hâlbuki **أجَرَّتْ**. Ve **زمنٌ عَضوضٌ**: yani azgın. Ve falan kimse dudaklarını **يعَضِّضُ** eder; yani ısırır ve bunu öfkeden çok yapar. Ve **التَعْضوضُ**: siyah, çok tatlı hurma; onun madeni **هَجَرٌ**dur. Ve zamme ile **العُضُّ**: şehir halkının yemi; **الكسب** ve ezilmiş **النوى** gibi. Ondan şöyle dersin: Kavim **أعَضَّ** etti; develeri **العُضُّ** yediği zaman. Ve **بعيرٌ عُضاضِيٌّ**: yani semiz; sanki ona nispet edilmiştir. Ve kesra ile **العِضُّ**: erkeklerden çok belalı olan. Ve beliğ, kibirli, inkârcı olan. Ve sen, ey adam, **عَضِضْتَ**; yani **عِضًّا** oldun. Ve yine denir: O, elbette **عِضُّ مالٍ**dır; yani onun üzerinde şiddetle dururdu. Ve **عِضُّ سفرٍ**: yani ona güçlü. Ve **غَلَقٌ عِضٌّ**: neredeyse açılmaz. Ve **العِضُّ** ayrıca: huysuz (dikenli çalı); o da diken ağacının küçüğü olan şeydir: **كاشُبْرُمِ** gibi, **الحاجِ** ve **الشِبْرِقِ** ve **اللَصَفِ** ve **العِتْرِ** ve daha küçük **القَتادِ**. Denir: Bu, içinde **عِضٌّ** ve **أعْضاضٌ** bulunan bir beldedir. Ve **بعيرٌ عاضٌّ**: **العِضَّ** otlar. Ve falanın oğulları **مُعِضُّون**dur; develeri **العِضَّ** otladığı zaman. Ve **أعَضُّوا**. Ve yer **أعَضَّتِ**; o hâlde o, **مُعِضَّةٌ**dir; **العُض**u çok olan.
