# عضم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عضم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عضم

العَضْمُ في القَوْسِ: المَعْجِس، وهو مَقْبِضُ القَوْسِ، والعَضْمُ والعَجْسُ والمَقْبِضُ كُلُّه بمعنىً واحدٍ، والجمعِ عِضامٌ؛ أنشد أبو حنيفة:
زاد صَبِيَّاها على التَّمامِ،
وعَضْمُها زاد على العِضَامِ
والعَضْمُ: خَشبةٌ ذاتُ أَصابع تُذَرَّى بها الحِنْطةُ؛ قال الأزهري: والعَضْمُ الحِفْراة التي يُذَرَّى بها؛ قال ابن بري: العَضْمُ أصابعُ المِذْرَى. وعَضْمُ الفدّانِ: لَوْحُه العريضُ الذي في رأْسِه الحديدةُ التي تَشُقُّ الأرض، والجمعُ أَعْضِمةٌ وعُضُمٌ، كلاهما نادرٌ، وعندي أَنهم كَسَّرُوا العَضْمَ الذي هو الخشبةُ وعَضْمَ الغَدّانِ على عِضامٍ، كما كَسَّرُوا عليه عَضْمَ القَوْسِ، ثم كَسَّرُوا عِضاماً على أعْضِمة وعُضُمٍ كما كَسَّروا مِثالاً على أَمْثِلَةٍ ومُثُلٍ، والظاءُ في كل ذلك لغةٌ؛ حكاه أبو حنيفة بعد أن قَدَّمَ الضَّاد. وقال ثعلب: العَضْمُ شيءٌ من الفخ، ولم يُبَيِّنْ أَيٌّ شيءٍ هو منه، قال: ولم أَسمعه عن ابن الأعرابي؛ قال: وقد جاء في شعر الطِّرمَّاح، ولم ينشد البيت. والعَضْمُ: عَسِيبُ الفَرس، أصْلُ ذنَبهِ، وهي العُكْوةُ. والعِضَامُ: عَسِيبُ البعيرِ وهو ذَنَبُه العظم لا الهُلْبُ، والجمع القليلُ أَعْضِمةٌ، والجمع عُضُمٌ. قال الجوهري: والعَضْمُ عَسِيبُ البعيرِ. والعَضْمُ: خَطٌّ في الجَبَل يُخالفُ سائِرَ لَونه؛ وقول الشاعر:
رُبَّ عَضْمٍ في وَسْطِ ضَهْرٍ
قال: الضَّهْرُ البُقْعةُ من الجبل يُخالِفُ لونُها سائرَ لونه، قال: وقوله رُبَّ عَضْمٍ أراد أنه رأَى عُوداً في ذلك الموضع فقَطَعه وعَمِلَ به قَوْساً.
والعَضُومُ: الناقةُ الصُّلْبَةُ في بدنِها القَوِيَّةُ على السَّفَر. والعَصُومُ، بالصاد المُهْمَلة: الكثيرةُ الأَكلِ. وامرأَةٌ عَيْضُومٌ: كثيرةُ الأكلِ؛ عن كراع؛ قال:
أُرْجِدَ رأْسُ شَيْخةٍ عَيْضُومِ
والصاد أَعْلى؛ قال أبو منصور: هذا تصحيف قبيح، والصوابُ العَيْصُومُ، بالصاد؛ كذلك رواه أبو العباس أحمد بن يحيى عن ابن الأعرابي، وقال في موضع آخر: هي العَصُومُ للمرأَة إذا كَثُرَ أَكْلُها، وإِنما عَصُومٌ وعَيْصُومٌ لأَن كثرةَ أَكْلِها تَعْصِمها من الهُزالِ وتُقَوِّيها، والله أَعلم.

### Türkçe

**العَضْمُ** yayda: **المَعْجِس**’tir; o, yayın kabzasıdır.

Ve **العَضْمُ** ile **العَجْسُ** ve **المَقْبِضُ** hepsi tek bir mânâdadır; çoğulu **عِضامٌ**’dır. Ebû Hanîfe inşâd etti:
زاد صَبِيَّاها على التَّمامِ،
وعَضْمُها زاد على العِضَامِ

Ve **العَضْمُ**: parmakları olan bir ağaç parçasıdır; onunla buğday savrulur. Ezherî dedi:
Ve **العَضْمُ** onunla savrulan **الحِفْراة**’dır. İbn Berrî dedi: **العَضْمُ** **المِذْرَى**’nın parmaklarıdır.

Ve **عَضْمُ الفدّانِ**: onun geniş levhasıdır; başında, toprağı yaran demir bulunan (levha). Çoğulu **أَعْضِمةٌ** ve **عُضُمٌ**’dur; ikisi de nâdirdir. Ve benim yanımda: onlar, ağaç parçası olan **العَضْمَ**’ı ve **عَضْمَ الغَدّانِ**’ı **عِضامٍ** üzere kırdılar; tıpkı **عَضْمَ القَوْسِ**’u onun üzere kırdıkları gibi. Sonra **عِضاماً**’ı **أعْضِمة** ve **عُضُمٍ** üzere kırdılar; tıpkı **مِثالاً**’ı **أَمْثِلَةٍ** ve **مُثُلٍ** üzere kırdıkları gibi. Ve **الظاءُ** bütün bunlarda bir lugattır; Ebû Hanîfe onu, **الضَّاد**’ı öne aldıktan sonra nakletti.

Sa‘leb dedi: **العَضْمُ** uyluktan bir şeydir; ondan hangi şey olduğunu açıklamadı. Dedi: Onu İbnü’l-A‘râbî’den işitmedim. Dedi: Ve **الطِّرمَّاح**’ın şiirinde gelmiştir; beyti inşâd etmedi.

Ve **العَضْمُ**: atın **عَسِيبُ**’idir; kuyruğunun aslıdır; o da **العُكْوةُ**’dur.

Ve **العِضَامُ**: devenin **عَسِيبُ**’idir; o, onun kuyruğunun kemikli kısmıdır, **الهُلْبُ** değil. Az çoğul **أَعْضِمةٌ**’dir; çoğul **عُضُمٌ**’dur. Cevherî dedi: Ve **العَضْمُ** devenin **عَسِيبُ**’idir.

Ve **العَضْمُ**: dağda, geri kalan renginden farklı olan bir çizgidir. Şairin sözü:
رُبَّ عَضْمٍ في وَسْطِ ضَهْرٍ
Dedi: **الضَّهْرُ** dağdan bir parçadır; onun rengi geri kalan renginden farklı olur. Dedi: Onun “رُبَّ عَضْمٍ” sözüyle muradı: o yerde bir dal görmüş, onu kesmiş ve onunla bir yay yapmıştır.

Ve **العَضُومُ**: bedeninde sert, yolculuğa güçlü dişi devedir.

Ve **العَصُومُ**; **بالصاد المُهْمَلة**: çok yiyen (dişi deve).

Ve bir kadın **عَيْضُومٌ**: çok yiyen; Kurâ‘dan. Dedi:
أُرْجِدَ رأْسُ شَيْخةٍ عَيْضُومِ

Ve **الصاد** daha üstündür. Ebû Mansûr dedi: Bu çirkin bir tashîftir; doğrusu **العَيْصُومُ**’dur, **بالصاد**; Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ onu İbnü’l-A‘râbî’den böyle rivayet etti. Ve başka bir yerde dedi: Kadın için, yemeği çoğalınca o **العَصُومُ**’dur. Ve ancak **عَصُومٌ** ve **عَيْصُومٌ** (denmiştir); çünkü onun yemeğinin çokluğu onu zayıflıktan **تَعْصِم** eder ve onu güçlendirir. Ve Allah daha iyi bilendir.
