# عضه (ع-ض-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ض - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الضاد والهاء
)ع ض ه مستعمل فقط( عضه: العَضيهَةُ: الإفكُ والبُهْتَانُ والقَولُ الزُّورُ. وأَعْضَهْتُ إعْضاها أي أتيْتُ بمُنْكر. وعَضَهْتُ فُلاناً عَضْهاً، وهو أيضاً من كلام الكهنة وأهل السِّحْرِ. والإسْم العَضْيهَةُ. قال الشاعر:
أعُوذُ برَبِّي من النَّـافِـثـاتِ		ومن عَضَهِ العاضِهِ المُعْضِهِ
والعِضَاهُ: من شجر الشَّوك كالطَّلح والعَوْسَج حتّى اليْنْبُوتُ والسِّدْرُ، يقال: هي من العِضَاهِ ونحُوها ممَّا كان له أُرُومَة تبقى على الشِّتاء. يقال: عِضَاهَة واحدةٌ، وعِضَةٌ أيضا على قياس عِزَةٍ، تُحْذَفُ منها الهاءُ الأصليَّةُ كما حُذفتْ من الشَّفةِ، ثمَّ رُدَّتْ في الشِّفاهِ.
والتَّعضيَةُ: قَطْعُ العِضاهِ واحتِطابُهُ.
وبَعِيرٌ عَضِهٌ: يأكل العِضَاهَ، قال:
وقرّبوا كُلَّ جُمالِيٍّ عَضِهْ		قَريبةٍ نُدْوتُه عن مَحْمَضِهْ
أي بإبطه لأنّه به يَنْهَضُ:

##### Türkçe

باب **العين** و **الضاد** و**الهاء**
(**ع ض ه** müsta‘mel yalnızca) **عضه**: **العَضيهَةُ**: ifk, bühtan ve yalan söz. Ve **أَعْضَهْتُ** **إعْضاها**; yani münker bir şey getirdim. Ve **عَضَهْتُ** falancayı **عَضْهاً**, o da kâhinlerin ve sihir ehlinin sözlerindendir. İsim **العَضْيهَةُ**’dir. Şair dedi ki:
Rabbime sığınırım **النَّـافِـثـاتِ**’tan		ve **عَضَهِ** **العاضِهِ** **المُعْضِهِ**’den
Ve **العِضَاهُ**: diken ağacından; **الطَّلح** ve **العَوْسَج** gibi, **اليْنْبُوتُ** ve **السِّدْرُ**’e kadar. Denir ki: o, **العِضَاهِ**’dendir ve benzerlerindendir; kış üzerine (kış boyunca) kalan bir kökü olan şeylerdendir. Denir ki: bir tane **عِضَاهَة**; ve ayrıca **عِضَةٌ**, **عِزَةٍ** kıyasına göre; ondan aslî **الهاء** hazfedilir; **الشَّفةِ**’den hazfedildiği gibi, sonra **الشِّفاهِ**’de iade edildi.
Ve **التَّعضيَةُ**: **العِضاهِ**’ı kesmek ve onu odun edinmek.
Ve **بَعِيرٌ عَضِهٌ**: **العِضَاهَ** yer. Dedi ki:
Ve her **جُمالِيٍّ** **عَضِهْ**’i yaklaştırdılar		**نُدْوتُه**’u **مَحْمَضِهْ**’den uzak olan (yakın)
Yani koltuğu; çünkü onunla doğrulur:

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العِضاةُ: كلُّ شجرٍ يعظم وله شوكٌ. وواحدة العِضاةِ عِضاهَةٌ، وعِضَهَةٌ، وعِضَةٌ. وبعيرٌ عِضاهيٌّ، وعِضَهيٌّ للذي يرعاها. وعَضِهَت الإبلُ بالكسر تَعْضَهُ عَضَهاً، إذا رعت العِضاةَ. وبعيرٌ عاضِهٌ وعَضِهٌ. وجِمالٌ عواضِهُ، وناقةٌ عاضِهٌ أيضاً. وأعضَهَ القومُ: رعت إبلهم العِضاهَ. وأرضٌ مُعْضِهَةٌ: كثيرةُ العِضاهِ. والعَضيهَةَ: البهيتةُ، وهي الإفك والبهتان. تقول: يا لِلعَضيهةِ بكسر اللام، وهي استغاثةٌ. والتَعضيهُ: قطع العِضاهِ. يقال: فلان ينتَجِب غيرَ عِضاهِهِ، إذا انتحل شِعرَ غيره. وعَضَهَهُ عَضْهاً: رماه بالبهتان. وقد أعْضَهْتَ يا رجلُ: أي جئتَ بالبهتان. أبو عبيد: الحيَّةُ العاضِهُ والعاضِهةُ: التي تقتُل من ساعتها إذا نَهَشتْ.

##### Türkçe

**العِضاةُ**: her büyükleşen ve onun için diken bulunan her ağaç. **العِضاةِ**’nin bir teki **عِضاهَةٌ**, **عِضَهَةٌ**, ve **عِضَةٌ**’dir. Ve **بعيرٌ عِضاهيٌّ**, ve **عِضَهيٌّ**: onu otlayan için. Ve develer **عَضِهَت** (kesre ile) **تَعْضَهُ عَضَهاً**, **العِضاةَ**’yi otladıkları zaman. Ve **بعيرٌ عاضِهٌ** ve **عَضِهٌ**. Ve **جِمالٌ عواضِهُ**, ve **ناقةٌ عاضِهٌ** de ayrıca. Ve **أعضَهَ القومُ**: develeri **العِضاهَ**’yi otladı. Ve **أرضٌ مُعْضِهَةٌ**: **العِضاهِ**’i çok olan. Ve **العَضيهَةَ**: **البهيتةُ**; o, **الإفك** ve **البهتان**’dır. Dersin ki: **يا لِلعَضيهةِ** (lâmın kesresiyle); ve o bir imdattır. Ve **التَعضيهُ**: **العِضاهِ**’yi kesmektir. Denir ki: **فلان ينتَجِب غيرَ عِضاهِهِ**, başkasının şiirini sahiplenip üstlendiği zaman. Ve onu **عَضَهَهُ عَضْهاً**: onu **البهتان** ile attı. Ve gerçekten sen **أعْضَهْتَ** ey adam: yani **البهتان** ile geldin. Ebû Ubeyd: **الحيَّةُ العاضِهُ** ve **العاضِهةُ**: ısırdığı zaman, o saatinden öldüren.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والهاء مع الضاد
عضه
استعمل من وجوهه : عضه .
وأهمل سائر وجوهه .
عضه : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ألا أنبئكم ما العِضَهُ ؟ ) . قالوا : بلى يا رسول الله . قال : ( هي النَّميمة ) . قال أبو عبيد : وكذلك هي في العربية . وأنشد قوله :
أعوذُ بربي من النافثات في عُقَد العاضه المُعْضِه
وفي حديث ابن مسعود عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إياكم والعِضَهَ ، أتدرون ما العِضَه ؟ هي النميمة ) . وروى الليث في كتابه ( لعن رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) العاضهة والمستعضهة ) ، وفسره : الساحرة والمستسحرة .
وروى أبو عبيد عن الكسائيّ أنه قال : العِضَهُ الكذب ، وجمعه عِضُونَ ، وهو من العضيهة . قال : ويقال : يا لِلعضيهة ،
وياللأَفيكة ، ويا لِلْبَهِيتة .
قال شمر وغيره من النحويِّين : كسرت هذه اللام على معنى اعجبوا لهذه العضيهة . وإذا نُصِبت اللام فمعناها الاستغاثة ، يقال ذلك عند التعجُّب من الإفك العظِيم .
وأما قول الله جلّ وعزّ : ( الَّذِينَ جَعَلُواْ الْقُرْءَانَ عِضِينَ ) ( الحِجر : 91 ) فقد اختلف أهل العربية في اشتقاق أصله وتفسيره : فمنهم من قال واحدها عِضَة ، وأصلها عِضْوة ، من عضَّيتُ الشيء ، إذا فرَّقتَه ، جعلوا النُّقصانَ الواو . المعنى أنَّهم فرَّقوا يُعنَى المشركون أقاويلَهم في القرآن ، أي فجعلوه مرّةً كَذِباً ، ومرّة سِحراً ، ومرّةً شعراً ، ومرة كِهَانة . ومنهم من قال : أصل العِضَة عِضْهة ، فاستثقلوا الجمعَ بين هاءين فقالوا عِضَة ، كما قالوا شَفَة والأصل شَفْهة ، وكذلك سَنَة وأصلها سَنْهة .
وقال الفراء : العِضُون في كلام العرب السِّحر ، وذلك أنّه جعله من العِضْه .
وروي عن عكرمة أنه قال : العِضْهُ السِّحر بلسان قريش . وهم يقولون للساحر عاضه .
والكسائي ذهب إلى هذا .
وروى أبو عبيد عن أبي عبيدة أنه قال : الحيّة العاضِهُ والعاضهة : التي تقتُل إذا نهست من ساعتها .
وقال ابن السكيت : العضيهة : أن تعضه الإنسانَ وتقولَ فيه ما ليس فيه . قال : وإذا كان البعير يرعى العِضاهَ قلت بعيرٌ عَضِهٌ . وإذا نسبت إلى العضاه قلت عِضاهيٌّ . قال : وأرضٌ مُعضِهة : كثيرة العِضاه . وأنشد :
وقرَّبوا كلَّ جُماليَ عَضِهْ
قلت : واختلفوا في عضاه الشجر . فأمّا النحويون فإنهم يقولون : العضاهُ من الشجر : ما فيه شوك .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : العضاه واحدها عِضَة ، ويقال عِضَهٌ ، ويقال عِضْهة . قال : وهي كل شجرة جازت البقول كان لها شوك أو لم يكن . قال : والزَّيتون من العِضاه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ أنه قال : العِضاه كلُّ شجرٍ له شوك . قال : ومِن أعرفِ ذلك الطَّلح ، والسَّلَم ، والعُرفُط .
وروى ابن هانىء عن أبي زيد أنه قال : العِضَاهُ اسمٌ يقع على شجرٍ من شجر الشوك له أسماءٌ مختلفة يجمعها العِضاه . قال : وواحد العِضاه عضاهة وعِضْهة وعِضَة . قال : وإنّما العضاه الخالصُ منه ما عظُم واشتدَّ شوكه . قال : وما صغُر من الشوك فإنّه يقال له العِضُّ والشِّرس . قال : والعِضُّ والشِّرس لا يُدعَيانِ عِضاهاً .
قلت : وقد مرَّ هذا في باب العض بأكثر من هذا الشرح .
ومن أمثال العرب : ( فلان ينتجب عِضاهَ فلان ) ، معناه أنّه ينتحل شِعره والانتجاب : أخذ النَّجَب من الشجر ، وهو قِشره .
ومن أمثالهم السائرة :
ومن عِضَةٍ ما يَنْبُتنَّ شَكيرُها
وهو كقولهم . ( العصا من العُصَيّة ) وقال الشاعر :
إذا مات منهم ميِّتٌ سُرِق ابنُه
ومن عِضَةٍ ما يَنبتنَّ شكيرها
يريد أنّ الابنَ يشبه الأبَ ، فمن رأى هذا ظنّه هذا ، فكأنَّ الابن مسروق . والشَّكير : ما ينبُت في أصل الشجرة .

##### Türkçe

باب **العين** و**الهاء** مع **الضاد**
**عضه**
Kullanıldı, vecihlerinden: **عضه**.
Ve ihmal edildi, vecihlerinin geri kalanı.

**عضه**: Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: ( Sizi **العِضَهُ**’ın ne olduğu hakkında haber vermeyeyim mi? ). Dediler: Evet, ey Allah’ın Resûlü. Dedi: ( O, **النَّميمة**’dir ). Ebû Ubeyd dedi: Arapçada da böyledir. Ve onun sözünü inşad etti:
Rabbime sığınırım, düğümlerde üfleyenlerden; **العاضه المُعْضِه**’nin düğümlerinde

Ve İbn Mes‘ûd’un Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet ettiği hadiste: Şöyle dedi: ( **العِضَهَ**’dan sakının; **العِضَه**’ın ne olduğunu biliyor musunuz? O, **النميمة**’dir ). Leys kitabında rivayet etti: ( Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) **العاضهة**’ye ve **المستعضهة**’ye lânet etti ), ve onu tefsir etti: **الساحرة** ve **المستسحرة**.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den rivayet etti ki şöyle dedi: **العِضَهُ** **الكذب**’dir; onun cem‘i **عِضُونَ**’dur; ve o, **العضيهة**’dendir. Dedi: Ve denir: **يا لِلعضيهة**,
ve **وياللأَفيكة**، ve **ويا لِلْبَهِيتة**.

Şemr ve nahivcilerden başkaları dedi: Bu **اللام** şu mânâ üzere kesreli kılındı: “Bu **العضيهة**’ye hayret edin.” Ve eğer **اللام** nasbedilirse, mânâsı imdada çağırmadır; bu, büyük **الإفك**’ten hayret edildiğinde söylenir.

Allah’ın, celîl ve azîz, sözüne gelince: ( **الَّذِينَ جَعَلُواْ الْقُرْءَانَ عِضِينَ** ) ( **الحِجر**: 91 ); Arap dili ehli onun aslının iştikakı ve tefsiri hakkında ihtilaf etti: Onlardan kimi dedi: Onun teki **عِضَة**’dir; aslı **عِضْوة**’dir; **عضَّيتُ الشيء**’den, yani onu ayırdığın zaman; **الواو**’yu noksanlık kıldılar. Mânâ: Müşrikler, Kur’an hakkında sözlerini parçaladılar; yani onu bir kere **كَذِباً**, bir kere **سِحراً**, bir kere **شِعراً**, bir kere **كِهَانة** kıldılar. Onlardan kimi dedi: **العِضَة**’nin aslı **عِضْهة**’dir; iki **هاء**’yı bir araya getirmeyi ağır gördüler de **عِضَة** dediler; nitekim **شَفَة** dediler, aslı **شَفْهة**’dir; yine **سَنَة** ve aslı **سَنْهة**’dir.

Ferrâ dedi: Arapların كلامında **العِضُون** **السِّحر**’dır; çünkü onu **العِضْه**’den kıldı.

İkrime’den rivayet olundu ki dedi: **العِضْهُ** Kureyş lisanıyla **السِّحر**’dır. Ve onlar sihirbaza **عاضه** derler.
Kisâî de buna gitti.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den rivayet etti ki dedi: **الحيّة العاضِهُ** ve **العاضهة**: ısırdığı zaman derhal öldüren (yılandır).

İbnü’s-Sikkît dedi: **العضيهة**: insana **تعضه** etmen ve onda olmayan şeyi onun hakkında söylemendir. Dedi: Ve deve **العِضاهَ**’ı otlarsa “**بعيرٌ عَضِهٌ**” dersin. Ve **العضاه**’a nisbet edersen “**عِضاهيٌّ**” dersin. Dedi: Ve “**أرضٌ مُعضِهة**”: **العِضاه**’ı çok olan (arazi). Ve inşad etti:
Ve her **جُماليَ**’mi yaklaştırdılar: **عَضِهْ**

Dedim: **عضاه الشجر** hakkında ihtilaf ettiler. Nahivcilere gelince, onlar derler ki: Ağaçtan **العضاهُ**: içinde diken olan şeydir.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki dedi: **العضاه**’ın teki **عِضَة**’dir; ve denir **عِضَهٌ**; ve denir **عِضْهة**. Dedi: O, bakliyatı aşan her ağaçtır; dikenli olsun veya olmasın. Dedi: Ve **الزَّيتون** **العِضاه**’dandır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Şöyle dedi: **العِضاه** dikeni olan her ağaçtır. Dedi: Bunun en bilineninden: **الطَّلح**، **السَّلَم**، **العُرفُط**.

İbn Hânî’, Ebû Zeyd’den rivayet etti ki dedi: **العِضَاهُ** diken ağaçlarından bir ağaca isimdir; farklı isimleri vardır; onları **العِضاه** toplar. Dedi: **العِضاه**’ın teki **عضاهة** ve **عِضْهة** ve **عِضَة**’dir. Dedi: **العضاه** ancak onun hâlisinden, büyüyen ve dikeni şiddetlenen şeydir. Dedi: Dikenden küçülen şeye ise **العِضُّ** ve **الشِّرس** denir. Dedi: **العِضُّ** ve **الشِّرس**’e **عِضاهاً** denilmez.

Dedim: Bu, **العض** babında bundan daha çok şerhle geçti.

Arapların emsâlinden: ( **فلان ينتجب عِضاهَ فلان** ); mânâsı: onun şiirini kendine mal eder. Ve **الانتجاب**: ağaçtan **النَّجَب**’i almaktır; o, onun kabuğudur.

Onların dolaşan emsâlinden:
Ve bir **عِضَة**’den, onun **شَكيرُها**’sı mutlaka biter
Ve bu, onların sözü gibidir: ( **العصا من العُصَيّة** ). Şair dedi:
Onlardan bir ölü ölürse, oğlu çalınır
Ve bir **عِضَة**’den, onun **شكيرها**’sı mutlaka biter
İster: oğul babaya benzer; bunu gören, onu bu zanneder; sanki oğul çalınmış gibidir. Ve **الشَّكير**: ağacın kökünde biten şeydir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿جعلوا القرآن عضين﴾ [الحجر/91]، أي: مفرقا، فقالوا: كهانة، وقالوا أساطير الأولين إلى غير ذلك مما وصفوه به. وقيل: معنى: ﴿عضين﴾ ما قال تعالى: ﴿أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض﴾ [البقرة/ 85]، خلاف من قال فيه: ﴿وتؤمنون بالكتاب كله﴾ [آل عمران/119]. وعضون جمع، كقولهم: ثبون وظبون، في جمع ثبة وظبة ومن هذا الأصل العضو والعضو، والتعضية: تجزئة الأعضاء، وقد عضيته. قال الكسائي: هو من العضو أو من العضه، وهي شجر، وأصل عضة في لغة عضهة (قال الأزهري: من جعل تفسير ﴿عضين﴾ السحر، جعل واحدتها عضة، قال: وهي في الأصل عضهة. انظر: اللسان (عضا) ؛ وتهذيب اللغة 1/131)، لقولهم: عضيهة، وعضوة في لغة (قال ابن منظور: والعضة من الأسماء الناقصة، وأصلها عضوة، فنقصت الواو، كما قالوا: عزة، وأصلها عزوة، وثبة، وأصلها: ثبوة. انظر: اللسان (عضا) )، لقولهم: عضوان وروي: (لا تعضيه في الميراث) (الحديث في النهاية 3/256؛ وأخرجه أبو عبيد في غريب الحديث 2/7؛ ورواه عن أبي بكر محمد بن عمرو بن حزم مرسلا؛ وذكره في كنز العمال 11/9) أي: لا يفرق ما يكون تفريقه ضررا على الورثة كسيف يكسر بنصفين، ونحو ذلك.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿Kur’ân’ı **عِضِينَ** yaptılar﴾ [el-Hicr/91]; yani: parçalanmış (kıldılar); böylece “kâhinlik” dediler, “evvelkilerin masalları” dediler; ve onunla onu niteledikleri bunun dışındaki şeylere (kadar). Ve denildi: ﴿**عِضِينَ**﴾’in mânâsı, Yüce Allah’ın dediği şeydir: ﴿Kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr mı ediyorsunuz?﴾ [el-Bakara/85]; onun hakkında: ﴿Kitabın hepsine inanıyorsunuz﴾ [Âl-i İmrân/119] diyen kimseye muhalif olarak. Ve **عُضُون** bir çoğuldur; onların: **ثُبُون** ve **ظُبُون** demeleri gibi; **ثُبَة** ve **ظُبَة**’nin çoğulunda. Ve bu asıldandır **العُضْو** ve **العُضْو**; ve **التَّعْضِيَة**: uzuvların parçalanmasıdır; ve onu parçaladım. el-Kisâî dedi ki: O, **العُضْو**’dan yahut **العُضْه**’dendir; ve o, bir ağaçtır; ve **عَضَة**’nin aslı **عَضَهَة** dilinde (el-Ezherî dedi ki: ﴿**عِضِينَ**﴾’in tefsirini sihir yapan kimse, onun tekilini **عَضَة** kıldı; dedi ki: ve o, aslında **عَضَهَة**’dir. Bak: Lisân (**عضا**); ve Tehzîbü’l-luğa 1/131), onların: **عُضِيَهَة** ve **عُضْوَة** demeleri sebebiyle, bir dilde (İbn Manzûr dedi ki: **العَضَة** eksik isimlerdendir; ve onun aslı **عُضْوَة**’dir; böylece vâv eksiltildi; onların: **عِزَّة** demeleri gibi; ve aslı **عِزْوَة**’dir; ve **ثُبَة**; ve aslı: **ثُبْوَة**. Bak: Lisân (**عضا**) ) onların: **عُضْوَان** demeleri sebebiyle. Ve rivayet olundu: (**لا تُعَضِّيهِ في الميراث**) (hadis en-Nihâye’de 3/256’dadır; ve Ebû Ubeyd onu Garîbü’l-hadîs’te 2/7’de çıkardı; ve onu Ebû Bekir Muhammed b. Amr b. Hazm’dan mürsel olarak rivayet etti; ve onu Kenzü’l-ummâl’de 11/9’da zikretti) yani: mirasçılara zarar olacak şekilde, ayrılması zarar olan şeyi ayırmasın; iki yarıya kırılan bir kılıç gibi ve bunun benzeri.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ض ه
رماه بالعضيهة أي بالإفك‏.‏
ويا للعضيهة وحقيقة عضهته‏:‏ قطعت عضاهه كقولهم‏:‏ نحت أثلته وعصب سلمته‏.‏
وتقول‏:‏ نضبت مياههم وقطعت عضاههم‏.‏
ويقال للمتحل شعر غيره‏:‏ فلان ينتجب غير عضاهه والانتجاب‏:‏ انتزاع النجب وهو اللحاء‏.‏
قال جندل الراجز‏:‏ يا أيها الزاعم أني أجتلب وأنني غير عضاهي أنتجب كذبت إنّ شرّ ما قيل الكذب

##### Türkçe

ع ض ه
Onu **العضيهة** ile attı; yani iftira ile.
Vay **العضيهة**’ye! Ve **عضهته**’nin hakikati: onun **عضاه**’ını kestim; onların “Onun **أثلة**’sini yonttu” ve “Onun **سلمة**’sini bağladı” demeleri gibi.
Ve dersin ki: “Onların suları tükendi ve onların **عضاه**’ları kesildi.”
Ve başkasının saçını kendine mal edene denilir: “Falan, kendi **عضاه**’ından başkasını **ينتجب**.” Ve **الانتجاب**: **النجب**’i söküp alma; o da kabuktur.
Recez söyleyen Cündel dedi:
Ey benim **أجتلب** ettiğimi ve benim kendi **عضاهي**’mdan başkasını **أنتجب** ettiğimi iddia eden!
Yalan söyledin; şüphesiz söylenenin en kötüsü yalandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العَضَهُ والعِضَهُ والعَضِيهةُ: البَهِيتةُ، وهي الإِفْكُ والبُهْتانُ والنَّمِيمةُ، وجمعُ العِضَهِ عِضاهٌ وعِضاتٌ وعِضُون. وعَضَهِ يَعْضَهُ عَضْهاً وعَضَهاً وعَضِيهةً وأَعْضَهَ: جاءَ بالعَضِيهة. وعَضَهه يَعْضَهُه عَضْهاً وعَضِيهةً: قال فيه ما لم يكن. الأَصمعي: العَضْهُ القالةُ القبيحة. ورجل عاضِهٌ وعَضِهٌ، وهي العَضيهة. وفي الحديث: أَنه قال (*
قوله «وفي الحديث أَنه قال إلخ» عبارة النهاية: الا أنبئكم ما العضه؟ هي من النميم إلخ). إِيَّاكُمْ والعَضْهَ أَتَدْرونَ ما العَضْه؟ هي النَّميمة؛ وقال ابن الأَثير: هي النميمة القالةُ بين الناس، هكذا روي في كتب الحديث، والذي جاء في كتب الغريب: أَلا أُنْبئُكم ما العِضَةُ؟ بكسر العين وفتح الضاد. وفي حديث آخَر: إِيِّاكُمْ والعِضَةَ. قال الزمخشري: أَصلها العِضْهَةُ، فِعْلَةٌ من العَضْه، وهو البَهْتُ، فحذف لامه كما حذفت من السَّنة والشَّفَة، ويجمع على عِضِينَ. يقال: بينهم عِضَةٌ قبيحةٌ من العَضِيهةِ. وفي الحديث: مَنْ تَعَزَّى بعَزاء الجاهلية فاعْضَهُوه؛ هكذا جاء في رواية أَي اشْتِموهُ صريحاً، من العَضِيهَة البَهْت. وفي حديث عُبادةَ بن الصامِتِ في البَيْعة: أَخَذَ علينا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، أَن لا نُشْرِك بالله شيئاً ولا نَسْرِقَ ولا نَزْنيَ ولا يَعْضَهَ بعضُنا بعضاً أَي لا يَرْمِيَه بالعَضِيهة، وهي البُهْتانُ والكذبُ، معناه أَن يقول فيه ما ليس فيه ويَعْضَهَه، وقد عَضَهَه يَعْضَههُ عَضْهاً. والعَضَهُ: الكذِبُ. ويقال: يا لِلْعضِيهة ويا للأَفِيكةِ ويا لِلْبَهيتةِ، كُسِرَتْ هذه اللامُ على معنى اعْجَبُوا لهذه العَضيهةِ فإِذا نصبْتَ اللامَ فمعناه الاستغاثة؛ يُقال ذلك عند التعَجُّب من الإِفْكِ العظيم. قال ابن بري: قال الجوهري قال الكسائي العِضَهُ الكذبُ والبُهْتانْ؛ قال ابن بري: قال الطوسي هذا تصحيف وإِنما الكذب العَضْهُ، وكذلك العَضيهةُ، قال وقول الجوهري بعدُ وأَصله عِضَهةٌ، قال: صوابه عَضْهة لآَن الحركة لا يُقْدَم عليها إِلا بدليل. والعِضَهُ: السِّحْرُ والكَهانةُ. والعاضِهُ: الساحرُ، والفعلُ كالفعلِ والمصدرُ كالمصدرِ قال:
أَعُوذُ بربي من النَّافِثا
تِ في عِضَهِ العاضِه المُعْضِه
ويروى: في عُقَدِ العاضِه. وفي الحديث: إِن اللهَ لعَنَ العاضِهةَ والمُسْتَعْضِهةَ؛ قيل: هي الساحرةُ والمسْتَسْحِرة، وسُمِّيَ السحرُ عِضَهاً لأَنه كذبٌ وتَخْييلٌ لا حقيقةَ له. الأَصمعي وغيره: العَضْهُ السِّحْرُ، بلغة قريش، وهم يقولون للساحر عاضِهٌ. وعَضَهَ الرجلَ يَعْضَهُه عَضْهاً: بَهَتَه ورماه بالبُهْتانِ. وحَيَّةٌ عاضِهٌ وعاضِهةٌ: تقْتُل من ساعتها إِذا نَهَشَتْ، وأَما قوله تعالى: الذين جَعَلُوا ا لقُرْآنَ عِضِينَ؛ فقد اختلف أَهلُ العربية في اشتقاق أَصله وتفسيرِه، فمنهم من قال: واحدتُها عِضَةٌ وأَصلها عِضْوَةٌ من عَضَّيْتُ الشيءَ إِذا فَرَّقْته، جعلوا النُّقْصان الواوَ، المعنى أَنهم فَرَّقُوا عن المشركين أَقاوِيلَهم في القرآن فجعلوه كذِباً وسِحْراً وشِعْراً وكَهانةً، ومنهم من جعل نُقْصانَه الهاء وقال: أَصلُ العِضَة عِضْهةٌ، فاستثْقَلُوا الجمع بين هاءين فقالوا عِضَةٌ، كما قالوا شَفَة والأَصل شَفْهَة، وسَنَة وأَصلها سَنْهَة. وقال الفراء: العِضُون في كلام العرب السِّحْرُ، وذلك أَنه جعله من العَضْهِ. والعِضاهُ من الشجر: كل شجر له شَوْكٌ، وقيل: العِضاهُ أَعظمُ الشجر، وقيل: هي الخمْطُ، والخَمْطُ كلُّ شجرةٍ ذاتِ شوْكٍ، وقيل العِضاهُ اسمُ يقع على ما عَظُم من شجر الشَِّوْك وطالَ واشتدَ شَوْكُه، فإِن لم تكن طويلةً فليست من العِضاه، وقيل: عِظامُ الشجر كلُّها عِضاهٌ، وإِنما جَمع هذا الاسمُ ما يُسْتظلُّ به فيها كلّها؛ وقال بعض الرواة: العِضاهُ من شجرِ الشَّوْكِ كالطَّلْح والعَوْسَجِ مما له أَرُومةٌ تبقى على الشِّتاء، والعِضاهُ على هذا القول الشجرُ ذو الشَّوْك مما جَلَّ أَو دَقَّ، والأَقاويلُ الأُوَلُ أَشْبَهُ، والواحدة عِضاهةٌ وعِضَهَةٌ وعِضَهٌ وعِضَةٌ، وأَصلها عِضْهةٌ. قال الجوهري: في عِضَةٍ تحذف الهاءُ الأَصليّة كما تُحْذف من الشَّفَة؛ وقال:
ومِنْ عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكيرُها
قال: ونُقْصانُها الهاءُ لأَنها تُجْمع على عِضاهٍ مثل شفاهٍ، فتُرَدُّ الهاءُ في الجمع وتُصَغَّرُ على عُضَيْهَة، ويُنْسَب إِليها فيقال بَعِيرٌ عِضَهِيٌّ للذي يَرْعاها، وبَعِيرٌ عِضاهِيٌّ وإِبلٌ عِضاهِيَّةٌ، وقالوا في القليل عِضُونَ وعِضَوات، فأَبْدَلوا مكانَ الهاء الواوَ، وقالوا في الجمع عِضاهٌ؛ هذا تعليل أَبي حنيفة، وليس بذلك القول، فأَما الذي ذهب إِليه الفارسي
(* قوله «ذهب إليه الفارسي» هكذا في الأصل، وفي المحكم:
ذهب إليه سيبويه). فإِنَّ عِضَةً المحذوفة يصلح أَن تكون من الهاء، وأَن تكون من الواو، أَما استدلاله على أَنها تكون من الهاء فبما نَراه من تصاريف هذه الكلمة كقولهم عِِضاهٌ وإِبلٌ عاضِهةٌ، وأَما استدلاله على كونها الواو فبقولهم عِضَوات؛ قال: وأَنشد سيبويه:
هذا طريقٌ يَأْزِمُ المَآزِما،
وعِضَواتٌ تَقْطَعُ اللَّهازِما
قال: ونظيرُه سَنَة، تكون مرة من الهاء لقولهم سانَهْتُ، ومَرَّةً من الواو لقولهم سَنَوات، وأَسْنَتُوا لأَن التاء في أَسْنَتُوا، وإِن كانت بدلاً من الياء، فأَصلُها الواوُ إِنَّما انقلبت ياءً للمجاوزة، وأَما عِضاهٌ فيحتمل أَن يكون من الجمع الذي يفارق واحدَه بالهاء كقَتادةٍ وقَتادٍ، ويحتمل أَن يكون مكسراً كأَن واحدتَه عِضَهَةٌ، والنسب إِلى عِضَهٍ عِضَوِيٌّ وعِضَهِيٌّ، فأَما قولهم عِضاهِيٌّ فإِن كان منسوباً إِلى عضة فهو من شاذِّ النسب، وإِن كان منسوباً إِلى العِضاه فهو مردودٌ إِلى واحدها، وواحدُها عضاهةٌ، ولا يكون منسوباً إِلى العضاه الذي هو الجمع، لأَن هذا الجمع وإِن أَشْبَهَ الواحد فهو في معناه جَمْعٌ، أَلا ترى أَن مَنْ أَضافَ إِلى تَمْرٍ فقال تَمْريّ لم يَنْسُب إِلى تَمْرٍ إِنما نسَبَ إِلى تَمْرةٍ، وحذف الهاء لأَن ياء النسب وهاءَ التأْنيث تَتَعاقَبان؟ والنحويون يقولون: العِضاهُ الذي فيه الشَّوْك، قال: والعرب تُسَمِّي كلَّ شجرةٍ عظيمةٍ وكلَّ شيء جاز البَقْلَ العِضاهَ. وقال: السَّرْحُ كلُّ شجرة لا شَوْكَ لها، وقيل: العِضاه كلُّ شجرة جازت البُقول كان لها شَوْكٌ أَو لم يكن، والزَّيْتُونُ
من العِضاه، والنَّخْل من العِضاه. أَبو زيد: العضاهُ يَقَع على شجرٍ من شجر الشَّوْك، وله أَسماءٌ مختلفة يجمعها العِضاهُ، وإِنما ا لعِضاهُ الخالصُ منه ما عَظُمَ واشتدَّ شوكُه. قال: وما صَغُر من شجر الشَّوْك فإِنه يقال له العِضُّ والشِّرْسُ. قال: والعِضُّ والشِّرْسُ لا يُدْعَيانِ عِضاهاً. وفي الصحاح: العِضاه كلُّ شجر يَعْظُم وله شوك؛ أَنشد ابن بري للشماخ:
يُبادِرْنَ العِضاهَ بمُقْنعاتٍ،
نواجذُهُنَّ كالحِدَإِ الوَقيعِ
وهو على ضربين: خالص وغير خالصٍ، فالخالصُ الغَرْفُ والطَّلْحُ والسَّلَم والسِّدْر والسَّيَال والسَّمُر واليَنْبوتُ والعُرْفُطُ والقَتادُ الأَعظمُ والكَنَهْبُلُ والغَرَبُ والعَوْسَجُ، وما ليس بخالص فالشَّوْحَطُ والنَّبْعُ والشِّرْيانُ والسَّرَاءُ والنَّشَمُ والعُجْرُمُ والعِجْرِمُ والتَّأْلَبُ، فهذه تُدْعَى عِضاهَ القِياسِ
من القَوْسِ، وما صَغُرَ من شجر الشوك فهو العِضُّ، وما ليس بعِضٍّ ولا عِضاهٍ من شجر الشَّوْكِ فالشُّكاعَى والحُلاوَى والحاذُ والكُبُّ والسُّلَّجُ. وفي الحديث: إِذا جئتم أُحُداً فكُلُوا من شجره أَو من عِضاهِه؛ العِضاهُ: شجرُ أُمِّ غَيْلانَ وكلُِّ شجر عَظُمَ له شوكٌ، الواحدَةُ عِضَةٌ، بالتاء، وأَصلها عِضْهَةٌ.
وعَضِهَتِ الإِبلُ، بالكسر، تَعْضَهُ عَضَها إِذا رعت العِضاهَ. وأَعْضَهَ القومُ: رعت إِبلُهم العِضاه وبعيرٌ عاضِهٌ وعَضِهٌ: يرعى العضاه. وفي حديث أَبي عبيدة: حتى إِن شِدْق أَحَدهم بمنزلة مِشْفَر ا لبعير العَضِه؛ هو الذي يرعى العضاه، وقيل: هو الذي يشتكي من أَكل العضاه، فأَما الذي يأْكل العِضاهَ فهو العاضِهُ، وناقة عاضِهَةٌ وعاضِهٌ كذلك، وجِمالٌ عَواضِهُ وبعير عَضِهٌ يكون الراعِيَ العِضاهَ والشاكِيَ من أَكلها؛ قال هِمْيانُ بن قُحافَةَ السَّعْدِيّ:
وقَرَّبوا كلَّ جُمالِيٍّ عَضِهْ،
قَرِيبةٍ نُدْوَتُه من مَحْمَضِهْ،
أَبْقَى السِّنافُ أَثراً بأَنْهُضِهْ
قوله كلَّ جُمالِيٍّ عَضِه؛ أَراد كل جُماليَّةٍ ولا يَعْني به الجملَ لأَن الجمل لا يضاف إِلى نفسه، وإِنما يقال في الناقة جُمالِيَّة تشبيهاً لها بالجمل كما قال ذو الرمة:
جُمالِيَّةٌ حَرْفٌ سِنادٌ يَشُلُّها
ولكنه ذكَّره على لفظ كل فقال: كلَّ جُمالِيٍّ عضه.
قال الفارسي: هذا من معكوس التشبيه، إِنما يقال في الناقةِ جُماليَّة تشبيهاً لها بالجمل لشدّته وصلابته وفضله في ذلك على الناقة، ولكنهم ربما عكسوا فجعلوا المشبه به مشبهاً والمشبه مشبهاً به، وذلك لِما يريدون من استحكام الأَمر في الشَّبَه، فهم يقولون للناقةِ جُمالِيَّةٌ، ثم يُشْعِرُونَ باستحكام الشَّبَهِ فيقولون للذكر جُمالِيٌّ، ينسبونه إِلى الناقة الجُماليَّة، وله نظائر في كلام العرب وكلام سيبويه؛ أَما كلام العرب فكقول ذي الرمة:
ورَمْلٍ كأَوْراكِ النساءِ اعْتَسَفْتُه،
إِذا لَبَّدَتْهُ السارياتُ الرَّكائِكُ
فشبه الرمل بأَوراك النساء والمعتاد عكس ذلك، وأَما من كلام سيبويه فكقوله في باب اسم الفاعل: وقالوا هو الضاربُ الرجلَ كما قالوا الحَسَنُ الوَجْهَ، قال: ثم دار فقال وقالوا هو الحَسَنُ
الوَجْهَ كما قالوا الضاربُ الرجلَ.
وقال أَبو حنيفة: ناقةٌ عَضِهَةٌ تَكسِرُ عِيدانَ العِضاهِ، وقد عَضِهَتْ عَضَهاً. وأَرضٌ عَضيهَةٌ: كثيرة العِضاهِ، ومُعْضِهَةٌ: ذاتُ عِضاهٍ كمُعِضَّةٍ، وهي مذكورة في موضعها: الجوهري: وتقول بعير عَضَوِيٌّ وإِبل عَضَوِيَّةٌ بفتح العين على غير قياس. وعَضَهْْتُ العِضاهَ إِذا قطعتها. وروى ابن بري عن علي بن حمزة قال: لا يقال بعير عاضِهٌ للذي يرعى العِضاهَ، وإِنما يقال له عَضهٌ، وأَما العاضِهُ فهو الذي يَشْتَكي عن أَكل العِضاهِ. والتَّعْضِيهُ: قطع العِضاهِ واحْتِطابُه. وفي الحديث: ما عُضِهَتْ عِضاهٌ إِلا بتركها التسبيح. ويقال: فلان يَنْتَجِبُ غَيْرَ عِضاهِه إِذا شِعْرَ غيرِه؛ وقال:
يا أيُّها الزاعِمُ أَني أَجْتَلِبْ
وأَنَّني غَيْرَ عِضاهِي أَنْتَجِبْ
كَذبْتَ إِنَّ شَرَ ما قيلَ الكَذِبْ
وكذلك: فلان يَنْتَجِبُ عِضاهَ فلانٍ أَي أَنه يَنْتحِل شِعْرَه، والانْتِجابُ أَخْذُ النَّجبِ من الشجر، وهو قشره؛ ومن أَمثالهم السائرة:ومن عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكيرُها
وهو مثل قولهم: العَصا من العُصَيَّةِ؛ وقال الشاعر:
إِذا ماتَ منهم سَيِّدٌ سُرِقَ ابْنُه،
ومن عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكيرُها
يريد: أَن الابن يُشْبِهُ الأَبَ، فمن رأَى هذا ظنه هذا، فكأَنّ الابنَ مَسْرُوقٌ، والشكيرُ: ما يَنْبُتُ في أَصْلِ الشجرة:

##### Türkçe

**العَضَهُ** ve **العِضَهُ** ve **العَضِيهةُ**: **البَهِيتةُ**’dir; o da **الإِفْكُ**’tür
ve **البُهْتانُ** ve **النَّمِيمةُ**’dir. **العِضَهِ**’nin çoğulu **عِضاهٌ** ve **عِضاتٌ** ve **عِضُون**’dur. Ve **عَضَهِ**
**يَعْضَهُ** **عَضْهاً** ve **عَضَهاً** ve **عَضِيهةً** ve **أَعْضَهَ**: **بالعَضِيهة** ile geldi (yani **العَضِيهة** getirdi). Ve **عَضَهه**
**يَعْضَهُه** **عَضْهاً** ve **عَضِيهةً**: onda olmayan şeyi onun hakkında söyledi. **الأَصمعي**: **العَضْهُ**
çirkin sözdür. Ve **رجل عاضِهٌ** ve **عَضِهٌ**; o da **العَضيهة**’dir. Ve hadiste: onun dediği rivayet edilmiştir:
(*
“**قوله «وفي الحديث أَنه قال إلخ»**” ifadesi, **النهاية**’nin ibaresidir: “**الا أنبئكم ما العضه؟ هي من النميم إلخ**”). **إِيَّاكُمْ والعَضْهَ**; **أَتَدْرونَ ما العَضْه؟** o
**النَّميمة**’dir; ve **ابن الأَثير** dedi: o, insanlar arasında **النميمة** olan çirkin söz (laf taşıma)dır; hadis
kitaplarında böyle rivayet edilmiştir; **الغريب** kitaplarında gelen ise: **أَلا أُنْبئُكم ما العِضَةُ؟** (ayn’ın kesri
ve **الضاد**’ın fethi ile). Ve başka bir hadiste: **إِيِّاكُمْ والعِضَةَ**. **الزمخشري** dedi: aslı
**العِضْهَةُ**’dir; **فِعْلَةٌ** vezninde **العَضْه**’den, o da **البَهْتُ**’tür; sonra **السَّنة** ve **الشَّفَة**’den
hazfedildiği gibi lâm’ı (son harfi) hazfedildi; ve **عِضِينَ** üzere cem‘ edilir. Denir: aralarında
**عِضَةٌ قبيحةٌ** vardır, **العَضِيهة**’den. Ve hadiste: **مَنْ تَعَزَّى بعَزاء الجاهلية فاعْضَهُوه**; böyle
gelmiştir; yani onu açıkça sövün, **العَضِيهَة** olan **البَهْت**’ten. Ve **عُبادةَ بن الصامِتِ**’in bey‘at
hadisinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bizden aldı ki Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmayalım,
çalmayalım, zina etmeyelim ve bazımız bazımıza **يَعْضَهَ** etmeyelim; yani onu **بالعَضِيهة** ile atmasın; o
**البُهْتانُ** ve yalandır; manası: onda olmayanı onun hakkında söylemesi ve ona **يَعْضَهَه** etmesidir; ve
**عَضَهَه يَعْضَههُ عَضْهاً** olmuştur. Ve **العَضَهُ**: yalandır. Ve denir: **يا لِلْعضِيهة** ve **يا للأَفِيكةِ** ve **يا لِلْبَهيتةِ**; bu lâm
“bu **العَضيهة**’ye şaşın” manası üzere kesrelenmiştir; lâm’ı nasb edersen manası imdattır;
büyük **الإِفْك**’e taaccüp edildiğinde söylenir. **ابن بري** dedi: **الجوهري** dedi, **الكسائي** dedi: **العِضَهُ** yalan ve
**البُهْتان**’dır; **ابن بري** dedi: **الطوسي** dedi: bu bir tashîftir; yalan ancak **العَضْهُ**’dur; aynı şekilde
**العَضيهةُ** de; dedi ki: **الجوهري**’nin bundan sonra “aslı **عِضَهةٌ**’dir” sözü; dedi: doğrusu **عَضْهة**’dir, çünkü
hareket (vokal) ancak delil ile öne alınır. Ve **العِضَهُ**: **السِّحْرُ** ve **الكَهانةُ**’dir. Ve **العاضِهُ**:
büyücüdür; fiil fiil gibidir, masdar masdar gibidir; dedi ki:
**أَعُوذُ بربي من النَّافِثا
تِ في عِضَهِ العاضِه المُعْضِه**
Ve şöyle de rivayet edilir: **في عُقَدِ العاضِه**. Ve hadiste: Allah **العاضِهةَ** ve **المُسْتَعْضِهةَ**’ye lanet etti;
denildi: o, büyücü kadın ve büyü yaptıran (büyü isteyen)dir; ve büyüye **عِضَهاً** adı verildi, çünkü o
hakikati olmayan bir yalan ve hayal ettirmedir. **الأَصمعي** ve başkaları: **العَضْهُ** **السِّحْرُ**’dür, Kureyş
lehçesinde; onlar büyücüye **عاضِهٌ** derler. Ve **عَضَهَ الرجلَ يَعْضَهُه عَضْهاً**: onu **بَهَتَه** etti ve onu
**بالبُهْتانِ** ile attı. Ve **حَيَّةٌ عاضِهٌ** ve **عاضِهةٌ**: ısırdığı zaman hemen öldürür. Ama Yüce Allah’ın sözü:
**الذين جَعَلُوا ا لقُرْآنَ عِضِينَ**; Arap dili ehli onun aslının iştikakı ve tefsiri hakkında ihtilaf etti:
onlardan kimi dedi: onun tekili **عِضَةٌ**’dir ve aslı **عِضْوَةٌ**’dir; **عَضَّيْتُ الشيءَ** dediğinde, onu ayırdığın
zaman; noksan olanı vâv yaptılar; mana: müşriklerden Kur’an hakkında sözlerini parça parça ettiler; onu
yalan, büyü, şiir ve kâhinlik yaptılar. Onlardan kimi noksan olanı hâ’ yaptı ve dedi: **العِضَة**’nin aslı
**عِضْهةٌ**’dir; iki hâ’yı bir araya getirmeyi ağır gördüler de **عِضَةٌ** dediler; **شَفَة** dedikleri gibi, aslı
**شَفْهَة**; ve **سَنَة** ve aslı **سَنْهَة**. **الفراء** dedi: Arapların sözünde **العِضُون** büyüdür; bu da onu
**العَضْهِ**’den yapması sebebiyledir.

Ve ağaçtan **العِضاهُ**: her dikeni olan ağaçtır; ve denildi: **العِضاهُ** ağaçların en büyüğüdür; ve denildi: o
**الخمْطُ**’tur; ve **الخَمْطُ** dikenli her ağaçtır; ve denildi: **العِضاهُ**, diken ağacından büyüyen, uzayan ve
dikeni şiddetlenen şeye verilen bir isimdir; eğer uzun değilse **العِضاه**’dan değildir. Ve denildi: ağaçların
büyükleri, hepsi **عِضاهٌ**’dır; bu isim ancak hepsinde gölgelenilen şeyi toplamıştır. Ve bazı râviler dedi:
diken ağacından **العِضاهُ**, **الطَّلْح** ve **العَوْسَج** gibi, kışı boyunca kalan bir kökü olanlardandır; ve bu görüşe göre
**العِضاهُ**, büyüğü de küçüğü de olan dikenli ağaçtır; ilk sözler daha benzer (daha uygun)dir. Ve tekili
**عِضاهةٌ** ve **عِضَهَةٌ** ve **عِضَهٌ** ve **عِضَةٌ**’dir; aslı **عِضْهةٌ**’dir. **الجوهري** dedi: **عِضَةٍ**’de asıl olan hâ’
**الشَّفَة**’den hazfedildiği gibi hazfedilir; ve dedi ki:
**ومِنْ عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكيرُها**
Dedi: noksan olanı hâ’dır; çünkü **عِضاهٍ** üzere cem‘ edilir, **شفاهٍ** gibi; böylece cem‘de hâ geri döndürülür ve
**عُضَيْهَة** üzere tasğîr edilir; ve ona nisbet edilir de “onu otlayan deve” için **بَعِيرٌ عِضَهِيٌّ** denir; ve
**بَعِيرٌ عِضاهِيٌّ** ve **إِبلٌ عِضاهِيَّةٌ**. Ve az için **عِضُونَ** ve **عِضَوات** dediler; hâ’nın yerine vâvı bedel
kıldılar; ve cem‘de **عِضاهٌ** dediler; bu, Ebû Hanîfe’nin ta‘lîlidir; fakat o söz değildir. Ama Fârisî’nin
gittiği şeye gelince
(* “**ذهب إليه الفارسي**” sözü: asılda böyledir; **المحكم**’de: **ذهب إليه سيبويه**):
şüphesiz **عِضَةً**’de hazfedilen, hâ’dan da olabilir, vâvdan da olabilir. Onun hâ olmasına delili: bu kelimenin
tasrîflerinden gördüğümüz şey, **عِِضاهٌ** ve **إِبلٌ عاضِهةٌ** demeleri gibi. Vâv olmasına delili ise **عِضَوات**
demeleridir. Dedi: Sîbeveyh inşad etti:
**هذا طريقٌ يَأْزِمُ المَآزِما،
وعِضَواتٌ تَقْطَعُ اللَّهازِما**
Dedi: benzeri **سَنَة**’dir; bir kere hâ’dan olur, **سانَهْتُ** demeleriyle; bir kere vâvdan olur, **سَنَوات**
demeleriyle; ve **أَسْنَتُوا** (dediler); çünkü **أَسْنَتُوا**’daki tâ, her ne kadar yâ’nın bedeli ise de, aslı vâvdır;
ancak mücâveret sebebiyle yâ’ya dönmüştür. Ama **عِضاهٌ**, tekilinden hâ ile ayrılan cem‘den olması muhtemeldir,
**قَتادةٍ** ve **قَتادٍ** gibi; ve kırık cem‘ olması da muhtemeldir; sanki tekili **عِضَهَةٌ**’dir. Ve **عِضَهٍ**’ye nisbet:
**عِضَوِيٌّ** ve **عِضَهِيٌّ**’dir. Ama **عِضاهِيٌّ** sözleri: eğer **عِضة**’ye nisbet ise, şâz nisbetlerdendir; eğer
**العِضاه**’a nisbet ise, tekiline döndürülmüştür; tekili **عضاهةٌ**’dir; ve **العضاه** olan cem‘e nisbet olmaz; çünkü bu
cem‘, tekile benzese de manasında cem‘dir. Görmez misin ki **تَمْرٍ**’e izafet yapıp **تَمْريّ** diyen, **تَمْرٍ**’e nisbet
etmemiştir; ancak **تَمْرةٍ**’ye nisbet etmiştir; ve hâ’yı hazfetmiştir; çünkü nisbet yâ’sı ile te’nîs hâ’sı
birbirinin yerine geçer. Ve nahivciler derler: **العِضاهُ** dikeni olan şeydir. Dedi: Araplar her büyük ağaca ve
sebzeyi aşan her şeye **العِضاهَ** adını verir. Dedi: **السَّرْحُ** dikeni olmayan her ağaçtır. Ve denildi: **العِضاه**
sebzeleri aşan her ağaçtır; dikeni olsun olmasın; ve **الزَّيْتُونُ**
**العِضاه**’dandır; ve **النَّخْل** **العِضاه**’dandır. **أَبو زيد**: **العضاهُ**, diken ağacından bir ağaç üzerine
vâki olur; farklı isimleri vardır, **العِضاهُ** onları toplar; ve **ا لعِضاهُ**’ın saf olanı, büyüyen ve dikeni
şiddetlenenidir. Dedi: diken ağacından küçülen şeye **العِضُّ** ve **الشِّرْسُ** denir. Dedi: **العِضُّ** ve **الشِّرْسُ**
**عِضاهاً** diye adlandırılmaz. **الصحاح**’ta: **العِضاه** büyüyen ve dikeni olan her ağaçtır; **ابن بري** **الشماخ** için
inşad etti:
**يُبادِرْنَ العِضاهَ بمُقْنعاتٍ،
نواجذُهُنَّ كالحِدَإِ الوَقيعِ**
Ve o iki kısımdır: saf ve saf olmayan. Saf olan: **الغَرْفُ** ve **الطَّلْحُ**
ve **السَّلَم** ve **السِّدْر** ve **السَّيَال** ve **السَّمُر** ve **اليَنْبوتُ** ve **العُرْفُطُ** ve **القَتادُ**
**الأَعظمُ** ve **الكَنَهْبُلُ** ve **الغَرَبُ** ve **العَوْسَجُ**. Saf olmayan ise: **الشَّوْحَطُ**
ve **النَّبْعُ** ve **الشِّرْيانُ** ve **السَّرَاءُ** ve **النَّشَمُ** ve **العُجْرُمُ**
ve **العِجْرِمُ** ve **التَّأْلَبُ**; bunlara, yay kıyası üzere **عِضاهَ القِياسِ** denir. Diken ağacından küçülen
**العِضُّ**’dur. Diken ağacından ne **عِضٍّ** ne **عِضاهٍ** olan ise: **الشُّكاعَى** ve **الحُلاوَى** ve **الحاذُ** ve **الكُبُّ**
ve **السُّلَّجُ**. Ve hadiste: **إِذا جئتم أُحُداً فكُلُوا من شجره أَو من عِضاهِه**; **العِضاهُ**: **شجرُ أُمِّ غَيْلانَ**’dır ve
dikeni olan her büyük ağaçtır; tekili **عِضَةٌ**’dir, tâ ile; aslı **عِضْهَةٌ**’dir.

Ve **عَضِهَتِ الإِبلُ** (kesre ile) **تَعْضَهُ عَضَها**: **العِضاهَ**’ı otladığı zaman.
Ve **أَعْضَهَ القومُ**: develeri **العِضاه**’ı otladı. Ve **بعيرٌ عاضِهٌ** ve **عَضِهٌ**: **العضاه**’ı otlar. Ve
Ebû Ubeyde hadîsinde: hatta onların birinin ağzının kenarı, **ا لبعير العَضِه**’nin dudağı menzilesindedir; o,
**العضاه**’ı otlayandır. Ve denildi: o, **العضاه** yemekten şikâyet edendir. Ama **العِضاهَ**’ı yiyen, o **العاضِهُ**’dir.
Ve **ناقة عاضِهَةٌ** ve **عاضِهٌ** de böyledir. Ve **جِمالٌ عَواضِهُ**. Ve **بعير عَضِهٌ**, **العِضاه**’ı otlayan da olur,
onu yemekten şikâyet eden de olur. **هِمْيانُ بن قُحافَةَ السَّعْدِيّ** dedi:
**وقَرَّبوا كلَّ جُمالِيٍّ عَضِهْ،
قَرِيبةٍ نُدْوَتُه من مَحْمَضِهْ،
أَبْقَى السِّنافُ أَثراً بأَنْهُضِهْ**
“**كلَّ جُمالِيٍّ عَضِه**” sözü: “her **جُماليَّةٍ**”yi kastetti; onunla deveyi kastetmez; çünkü deve kendisine izafe
edilmez; ancak dişi deve hakkında, onu deveye benzeterek **جُمالِيَّة** denir; **ذو الرمة**’nin dediği gibi:
**جُمالِيَّةٌ حَرْفٌ سِنادٌ يَشُلُّها**
Fakat “**كل**” lafzı üzere onu müzekker yaptı da “**كلَّ جُمالِيٍّ عضه**” dedi. **الفارسي** dedi: bu, teşbihin ters
çevrilmişindendir; aslında dişi deveye, şiddeti, sertliği ve bu hususta dişi deveye üstünlüğü sebebiyle deveye
benzeterek **جُماليَّة** denir; fakat onlar bazen ters çevirirler de kendisine benzetileni benzetilen, benzetileni de
kendisine benzetilen yaparlar; bu, benzerlikte işin pekişmesini istemelerindendir. Onlar dişi deveye
**جُمالِيَّةٌ** derler; sonra benzerliğin pekiştiğini hissettirmek için erkeğe **جُمالِيٌّ** derler; onu dişi deve olan
**الجُماليَّة**’ye nisbet ederler. Bunun Arapların sözünde ve Sîbeveyh’in sözünde benzerleri vardır. Arapların
sözünden: **ذو الرمة**’nin sözü:
**ورَمْلٍ كأَوْراكِ النساءِ اعْتَسَفْتُه،
إِذا لَبَّدَتْهُ السارياتُ الرَّكائِكُ**
Kumu kadınların kalçalarına benzetti; alışılmış olan bunun tersidir. Sîbeveyh’in sözünden ise, ism-i fâil
babında sözü: “**هو الضاربُ الرجلَ**” dediler, “**الحَسَنُ الوَجْهَ**” dedikleri gibi. Dedi: sonra döndü de dedi:
“**هو الحَسَنُ الوَجْهَ**” dediler, “**الضاربُ الرجلَ**” dedikleri gibi.

Ve **أَبو حنيفة** dedi: **ناقةٌ عَضِهَةٌ**: **العِضاه**’ın dallarını kırar; ve **عَضِهَتْ عَضَهاً** olmuştur. Ve
**أَرضٌ عَضيهَةٌ**: **العِضاه**’ı çoktur. Ve **مُعْضِهَةٌ**: **عِضاه** sahibi; **كمُعِضَّةٍ** gibi; o, yerinde zikredilmiştir.
**الجوهري**: “**بعير عَضَوِيٌّ** ve **إِبل عَضَوِيَّةٌ**” dersin; **العين**’in fethi ile, kıyasa aykırı olarak. Ve
**عَضَهْْتُ العِضاهَ**: onu kestiğim zaman. **ابن بري**, Ali b. Hamza’dan rivayet etti, dedi: **العِضاهَ**’ı otlayan için
**بعير عاضِهٌ** denmez; ancak ona **عَضهٌ** denir. Ama **العاضِهُ**, **العِضاه** yemekten şikâyet edendir. Ve
**التَّعْضِيهُ**: **العِضاه**’ı kesmek ve onu odun edinmektir. Ve hadiste: **ما عُضِهَتْ عِضاهٌ إِلا بتركها التسبيح**. Ve
denir: falan, başkasının şiiri için **يَنْتَجِبُ غَيْرَ عِضاهِه**. Ve dedi ki:
**يا أيُّها الزاعِمُ أَني أَجْتَلِبْ
وأَنَّني غَيْرَ عِضاهِي أَنْتَجِبْ
كَذبْتَ إِنَّ شَرَ ما قيلَ الكَذِبْ**
Ve aynı şekilde: falan, falanın **عِضاهَ**’ını **يَنْتَجِبُ**; yani onun şiirini kendine mal eder. Ve **الانْتِجابُ**:
ağaçtan **النَّجب**’i almaktır; o da onun kabuğudur. Ve onların dolaşan mesellerinden:
**ومن عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكيرُها**
Ve o, “**العَصا من العُصَيَّةِ**” sözleri gibidir. Ve şair dedi ki:
**إِذا ماتَ منهم سَيِّدٌ سُرِقَ ابْنُه،
ومن عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكيرُها**
Şunu ister: oğul babaya benzer; bunu gören, onu bu sanır; sanki oğul çalınmıştır. Ve **الشكيرُ**: ağacın dibinde
biten şeydir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ض ه * * العِضاةُ * كل شجر يعظم وله شوك واحدها * عِضَاهةٌ * و * عِضَهةٌ * و * عِضَةٌ * بحذف الهاء الأصلية كما حُذفت من الشفة ثم قيل نقصانها الهاء وقيل الواو وقال الكسائي العِضة الكذب والبُهتان وجمعها * عِضُونَ * مثل عِزَة وعِزون قال الله تعالى ﴿الذين جعلوا القرآن عِضين﴾ قيل نقصانه الواو وهو من عَضَوته أي فرقته لأن المشركين فرَّقوا أقاويلهم فيه فجعلوه كذبا وسحرا وكِهانة وشِعرا وقيل نُقصانه الهاء وأصله عِضَهةٌ لأن العِضَة والعِضين في لغة قريش السِحر يقولون للساحر * عاضِةٌ

##### Türkçe

* ع ض ه * * **العِضاةُ** *: her büyükleşen ve dikeni bulunan her ağaç; bunun teki: * **عِضَاهةٌ** * ve * **عِضَهةٌ** * ve * **عِضَةٌ** *; aslî **الهاء**’nın hazfiyle; tıpkı **الشفة**’den hazfedildiği gibi. Sonra, onun noksanı hakkında: **الهاء** denildi; ve **الواو** denildi. El-Kisâî dedi ki: **العِضة** yalan ve iftiradır; bunun cemi: * **عِضُونَ** *; **عِزَة** ve **عِزون** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿الذين جعلوا القرآن **عِضين**﴾; denildi ki: onun noksanı **الواو**’dur; ve o, **عَضَوته**’den (yani: onu parçaladım)dır; çünkü müşrikler onun hakkında sözlerini parçaladılar; böylece onu yalan, sihir, kâhinlik ve şiir kıldılar. Ve denildi ki: onun noksanı **الهاء**’dır; aslı **عِضَهةٌ**’dir; çünkü **العِضَة** ve **العِضين** Kureyş dilinde sihirdir; sihirbaza * **عاضِةٌ** * derler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( العِضاهَةُ ، بالكسْرِ : أَعْظَمُ الشَّجرِ ، أَو الخَمْطُ ، أَو كُلُّ ذاتِ شَوْكٍ ، أَو ما عَظُمَ منها وطَالَ ) واشْتَدَّ شَوْكُه .
وتقدَّمَ أَنَّ الخَمْطَ كُلُّ شجَرةٍ ذاتِ شَوْكٍ ، فهو يُغْنِي عن قوْلِه : أَو كلُّ ذاتِ شَوْكٍ .
وفي الصِّحاحِ : كلُّ شجرٍ يَعْظُمُ وله شَوْكٌ ، وهو على ضَرْبَيْن : خالِصٌ وغيرُ خالِصٍ ؛ فالخالِصُ الغَرْفُ والعُرْفُطُ والطَّلْحُ والسَّلَم والسِّدْرُ والسَّيَالُ والسَّمُر واليَنْبُوتُ والقَتادُ الأعْظَمُ والكَنَهْبُلُ والغَرَبُ والعَوْسَجُ ؛ وما ليسَ بخالِصٍ فالشَّوْحَطُ والنَّبْعُ والشِّرْيانُ والسَّرَاءُ والنَّشَمُ والعُجْرَمُ والتَّأْلَبُ ، فهذه تُدْعَى عِضاهَ القِياسِ جَمْعُ قَوْسٍ ، وما صَغُرَ من شجَرِ الشَّوْكِ فهو العِضُّ ، وما ليسَ بعِضَ ولا عِضاهٍ من شجَرِ الشَّوْكِ فالشُّكَاعَى والحُلاوَى والحاذُ والكُبُّ والسُّلَّجُ .
( كالعِضَهِ ، كعِنَبٍ ) ، بحذْفِ الهاءِ الأصْلِيَّة كما حذفَ من الشَّفَةِ ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ ؛
إذا ماتَ منهم مَيِّتٌ سُرِقَ ابْنُهومن عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكِيرُها قُلْتُ : هو مِن الأَمْثالِ السَّائِرَةِ ،

ومِثْلُه قوْلُهم : العَصا مِنَ العُصَيَّةِ ، يريدُ أَنَّ الابنَ يُشْبِهُ الأبَ ، فمنْ رأَى هذا ظنَّه هذا ، فكأَنَّ الابنَ مَسْرُوقٌ ؛ والشَّكيرُ ما يَنْبُتُ في أَصْلِ الشجَرَةِ .
( والعِضَهَةِ ، كعِنَبَةٍ ) ، هو أَصْلُ عِضَة كالشَّفَةِ أَصْلُها شَفَهَةٌ ، فاسْتَثْقلُوا الجَمْعَ بينَ الهاءَيْن .
وقالَ الجوْهرِيُّ : ونُقْصانُ العِضَه الهاء لأنَّها ( ج ) على ( عِضَاهٍ ) ، مِثْل شِفَاهٍ ، فتُرَدُّ الهاءُ في الجَمْعِ وتُصَغَّرُ على عُضَيْهَةٍ .
وقالَ ابنُ سِيدَه : وأمَّا عِضاهٌ فيُحْتَملُ أَنْ يكونَ مِنَ الجَمْعِ الذي يُفارِقُ واحدَه بالهاءِ كقَتادَةٍ وقَتادٍ ، ويحْتَملُ أَنْ يكونَ مُكَسَّراً كأَنَّ واحِدَتَه عِضَهَةٌ .
( و ) قالوا في القَلِيلِ ( غِضُونَ ) ، بالكسْرِ ( وعِضَواتٌ ) ، بكسْرٍ ففتحٍ ، فأَبْدَلُوا مَكانَ الهاءِ الواوَ ، هذا تَعْليلُ أَبي حَنيفَةَ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وليسَ بذلكَ القَوْل ، قالَ : فأَمَّا الذي ذَهَبَ إليه الفارِسِيُّ فإنَّ عِضَةً المحْذوفَة يَصْلُح أَنْ تكونَ مِنَ الهاءِ فيما نَراهُ مِن تَصارِيفِ هذه الكَلِمَةِ كقَوْلِهم عِضاهٌ وإِبِلٌ عاضِهَةٌ ، وأَمَّا اسْتِدْلالُه على كوْنِها مِن الواوِ فبقَوْلِهم عِضَواتٌ ؛ قالَ : وأَنْشَدَ سِيْبَوَيْه :
هذا طريقٌ يَأْزِمُ المَآزِماوعِضَواتٌ تَقْطَعُ اللّهازِماقالَ : ونظِيرُهُ سَنَة ، تكونُ مَرَّةً من الهاءِ لقوْلِهم سانَهْتُ ، ومَرَّةً من الواوِ لقوْلهِم : سَنَوات ، وأَسْنَتُوا لأنَّ التاءَ في أَسْنَتُوا وإن كانتْ بَدَلاً مِن الياءِ فأَصْلُها الواوُ ، وإنَّما انْقَلَبَتْ ياءً للمجاوَرَةِ وبه تَعْلَم أَنَّ ما نَسَبَه شيْخُنا إلى المصنِّفِ مِنَ التَّخْليطِ في غيرِ محلِّهِ . وكذا

قَوْلُه في العِضَهِ أنها الهاء الأصْلِية وليسَ كَذلِكَ ، بل هي بحذْفِ الهاءِ الأصْلِية كما صَرَّحَ به الجوْهرِيّ ، ومن راجَعَ الأصُولَ اسْتَغْنى عن خَبطِ العُقُولِ .
( و ) يقالُ : ( بَعيرٌ عَضَويٌّ ) وإبلٌ عَضَويَّةٌ ، بفتْحِ العَيْنِ على غيرِ قِياسٍ عنْدَ مَنْ يقولُ نقصانُها الواوُ ؛ كما في الصِّحاحِ .
( وعِضَهِيُّ وعِضاهِيٌّ ) ، بالكسْرِ فيهما . أَمَّا عِضَهِيٌّ فظاهِرٌ وهو الذي يَرْعاها ، وأَمَّا العِضاهِيُّ والعِضاهِيَّةُ فإمَّا أَنْ يكونَ مَنْسوباً إلى عِضَةٍ فهُو مِن شاذِّ النَّسَبِ ، وإن كان مَنْسوباً إلى العِضاهِ فهو مَرْدودٌ إلى واحِدِها ، وواحِدُها عِضاهَةٌ ، ولا يكونُ مَنْسوباً إلى العِضاهِ الذي هو الجَمْعُ ، لأنَّ هذا الجَمْعَ وإن أَشْبَهَ الواحِدَ فهو في مَعْناه جَمْعٌ ، أَلا تَرى أَنّ مَنْ أَضافَ إلى تَمْرٍ فقالَ تَمْرِيٌّ لم يَنْسُبْ إلى تَمْرٍ إنَّما نَسَبَ إلى تَمْرةٍ ، وحذَفَ الهاءَ لأنَّ ياءَ النّسَبِ وهاءَ التّأْنِيثِ يَتَعاقَبَانِ .
( وناقَةٌ عاضِهَةٌ وعاضِهٌ : تَرْعاها ) ، وجِمالٌ عَواضِهُ ؛ وقد عَضِهَتْ عَضَهاً .
ورَوَى ابنُ بَرِّي عن عليِّ بنِ حَمْزة قالَ : لا يقالُ بَعيرٌ عاضِهٌ للذي يَرْعى العِضاهَ ، وإنّما يقالُ له عَضهٌ ، وأَمَّا العاضِهُ فهو الذي يَشْتَكي عن أَكْلِ العِضاهِ .
( وأَرضٌ عَضِهَةٌ ) ، كفَرِحَةٍ ، ( وعَضِيهَةُ ) ، كسَفِينَةٍ ، ( ومُعْضِهَةٌ ) ، كمُحْسِنَةٍ : ذاتُ عِضاهٍ ، أَو ( كَثيرَتُها ؛ وقد أَعْضَهَتْ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
( و ) أَعْضَهَ ( القَوْمُ : أَكَلَتْ إِبلُهُمُ العِضاهَ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
( وعَضَهَ الرَّجُلُ ، ( كَمَنَعَ عَضْهاً ، ) بِالْفَتْحِ ، ( وَيُحَرَّكُ ، وعَضِيهَةً ، وَعِضْهَةً ، بِالْكَسْرِ : كَذَبَ وقِيلَ : ( سَحَرَ وكَهَنَ .

وَسُمِّيَ السِّحْرُ عِضْهاً لأَنَّهُ كَذِبٌ وَتَخْيِيلٌ لاَ حَقِيقَةَ لَهُ .
وَقَالَ الأَصْمَعِيُّ : العَضْهُ السِّحْرُ ، بِلُغَةِ قُرَيْشٍ ، وَهُمْ يَقُولُونَ للسَّاحِرِ عَاضِهٌ .
( وَأَيْضاً : ( نَمَّ ؛ ) وَقِيلَ : بَهَتَ ، وَمِنه الحديثُ : إِيَّاكُمْ والعَضْهَ : أَتَدْرُونَ ما العَضْهُ ، وَهِيَ النَّمِيمَةُ .
وَقَالَ ابنُ الأَثِيرِ : هِيَ النَّمِيمَةُ القَالَةُ بَيْنَ النَّاسِ ، قالَ : وَهَكَذَا رُوِيَ فِي كُتُبِ الحَدِيثِ بِالْفَتْحِ .
وَقَالَ الأَصْمَعِيُّ : هِيَ الْقَالَةُ القَبِيحَةُ .
( وعَضَهَ ( الْبَعِيرُ عَضْهاً : أَكَلَ العِضَاهَ ، فَهُوَ عَاضِهٌ .
( وعَضِهَ الْبَعِيرُ ، ( كَفَرِحَ ، ) عَضْهاً فَهُوَ عَضِهٌ : ( اشْتَكَى مِنْ أَكْلِهَا أَوْ رَعَاهَا ، ) قَالَ هِيْمَانُ بْنُ قُحَافَةً :
وَقَرَّبُوا كلَّ جُمَالِيَ عَضِهْقَرِيبَةٍ نُدْوَتُهُ مِنْ مَحْمَضِهْوَقَالَ أَبُو حَنِيفَةَ : نَاقَةٌ عَضِهَةٌ : تَكْسِرُ عِيدَانَ العِضَاهِ .
ومَرَّ عن عليٌّ بنِ حَمْزَةَ أَنَّ العَاضِهَ الَّذِي يَشْتَكِي عَنْ أَكْلِ العِضَاه ، والعَضِهُ الَّذِي يَرْعَاهَا .
وَوَحَّدَ بَيْنَهُمَا الْجَوْهَرِيُّ فَقَالَ : عَضِهَتِ الإِبِلُ ، بِالْكَسْرِ ، تَعْضَهُ عَضْهاً : إِذَا رَعَتِ العِضَاهَ ، فَهُوَ بَعِيرٌ عَاضِهٌ وَعَضِهٌ ، وأَنْشَدَ قَوْلَ هِمْيَان المَذْكُور .
( وعَضَهَ الرَّجُلُ : ( جَاءَ بِالإِفْكِ وَالْبُهْتَانِ ) والنَّمِيمَةِ ؛ ( كَأَعْضَهَ . ) يُقَالُ : قَدْ أَعْضَهْتَ يَا رَجُلُ أيْ جِئْتَ بِالبُهْتَانِ ، كَمَا فِي الصِّحَاحِ .
( وعَضَهَ ( فُلاَناً ، ) كَمَنَعَ ، عَضِهاً وعَضِيهَةً : ( بَهَتَهُ ، ) أَيْ رَمَاهُ بِالْبُهْتَانِ ، ( وَقالَ فِيهِ مَا لَمْ يَكُن ، ) وَمِنْهُ حَدِيثُ عُبَادَةَ فِي الْبَيُعَةِ : ( ولاَ يَعْضَه بَعْضُناً بَعْضاً ) ؛ أي لا يَرْمِيهِ بِالَعضِيهَةِ ، مَعْنَاهُ : أَنْ يَقُولَ فِيهِ مَا لَيْسَ فِيه .

( وعَضَهَ ( العِضَاهَ ، ) كَمَنَعَ ، عَضهاً ، ( قَطَعَهَا كَعضَّهَهَا ) تَعْضِيهاً .
وَقَالَ أَبُو حَنِيفَةَ : التَّعْضِيَةُ : قَطْعُ العِضَاهِ واحْتِطَابُه ، وَفِي الحَدِيثِ : ( ما عُضِهَتْ عِضَاةٌ إِلاَّ بِتَرْكِهَا التَّسْبِيحُ ) .
( والْحَيَّةُ العَاضِهُ والعاضِهَةُ : التَّي تَقْتُلُ مِنْ ساعتِها ) إِذا نَهَشَت .
( والعِضَهُ ، كَعِنَبٍ ؛ الكَذِبُ والبُهْتَانُ ؛ نَقَلَهُ الْجَوْهَرِيُّ عَنِ الكِسَائي ، قالَ ابنُ بِرِيَ ؛ قال الطُوسيُّ ؛ هذا تصحِيفٌ وإِنَّمَا الكَذِبُ العَضْهُ ، وَكَذَلِكَ العَضِيهَةُ .
قُلْتُ لَيْسَ بِتَصْحِيفٍ بل هُوَ صَحِيحٌ ، وقد جَاءَ هكذا في كُتُبِ الغَرِيبِ في الحدِيثِ ؛ أَلاَ أُنْبِئُكُمْ ما العِضَهُ ، وَفِي آخر : إِيَّاكُمْ والعِضَهَ ، بِكَسْرِ العَينِ والضَّادِ .
قالَ الزَّمَخْشَرِيُّ : وهو البَهْتُ .
( والعِضَهُ ؛ ( السِّحْرُ والكَهَانَةُ بِلْغَةِ قُرَيْسٍ ، والفِعْلُ كالفِعْلِ والمَصْدَرُ كالمَصْدَرِ ، وقالَ :
أَعُودُ بِرَبِّي مِنَ النَّافِثَاتِ في عِضَهِ العَاضِهِ المُعْضِهوَيُرْوَى في عُقُدِ العِاضِهِ ، وَهِيَ رِوَايَةُ الْجَوْهَرِيِّ .
وَقَالَ الْجَوْهَرِيُّ ( ج العِضَة ( عِضُون ، كَعِزَّةٍ وَعِزِين ، ) ومِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالى : ﴿الَّذِين جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِين﴾ .
وَقَالَ الْفَرَّاءُ ؛ العِضُونَ في كَلاَمِ العَرَبِ السِّحْرُ ، وَجَعَلَهُ مِنَ العَضْهِ ، ونُقْصَانُهُ الهاء وأَصْلُهُ عِضْهَةٌ ، فاسْتَثْقَلُوا الجَمْعَ بَيْنَ هَاءَيْنِ فقالوا : عِضَةٌ ، كَشَفَة وَسَنَة ، ويقالُ ؛ واحِدُهَا عِضَةٌ وأَصْلُهَا عِضْوَةٌ مِنَ عَضَّيْتُ الشَّيْءَ ؛ إِذَا فَرَّقْتُهُ ، جَعَلُوا النُّقْصَانَ الواوَ ، المَعْنَى أَنَّهُمْ فَرَّقُوا يَعْنِي

المُشْرِكِينَ أَقَاوِيلَهُمْ فِي القُرْآنِ فَجَعَلُوهُ كَذباً وَسِحْراً وشِعْراً وَكَهَانَةً وَقَدْ نَقَلَ الْجَوْهَرِيُّ القَوْلَيْنِ وَلاَ تَخْلِيطَ في كَلاَمِ المِصَنِّفِ كَمَا زَعَمَهُ شَيْخُنَا .
( والعَاضِهُ ؛ السَّاحِرُ ، ) بِلُغَةِ قُرَيْشٍ عَنِ الأَصْمَعِيِّ وغَيْرِهِ .
وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ :
عَضَهَهُ عَضْهاً : شَتَمَهُ صَرْيحاً ، ومنه الحَدِيثُ : مَنْ تَعزَّى بِعَزَاءِ الْجَاهِلِيَّةِ فاعْضَهُوه ) ، وفي رِوَايَة أُخْرَى : فَأَعْضُوه بهن أُمِّه ) كما في الرَّوْضِ .
وَبَيْنَهُم عَضهٌ قَبِيحَةٌ : أَيْ قَالَةُ .
ويقالُ ؛ يا لِلْعَضِيهَةِ ، كُسِرَتِ اللامُ على مَعْنَى اعْجَبُوا لهذه العَضِيهَةِ ، يقالُ ذلكَ عِنْدَ التَّعَجُّبِ مِنَ الإِفْكِ العَطِيمِ ، فَإِذَا نَصَبْتَ اللامَ فَمَعْنَاهُ الاسْتِغَاثَةِ .
والمُسْتَعْضِهَةُ ؛ المُسْتَسْحِرَةُ ، ومنه الحديثُ ؛ ( لعنَ العَاضِهَةَ والمُسْتَعْضِهَة ) .
ويُقالُ ؛ فُلانٌ يَنْتَجِبُ غَيْرَ عِضَاهِهِ ؛ إِذا انْتَحَلَ شِعْرَ غَيْرِهِ ، وأَنْشَدَ الْجَوْهَرِيُّ :
يا أَيُّهَا الزَّاعِمُ أَنَّي أَجْتَلِبْوأَنَّنِي غَيْرَ عِضَاهِي أَنْتَجِبْ كَذَبْتَ إِنَّ شَرَّ مَا قِيلَ الكَذِبْ

##### Türkçe

: ( **العِضاهَةُ** , kesre ile: ağaçların en büyüğü; yahut **الخَمْطُ**; yahut her diken sahibi; yahut ondan büyüyen ve uzayan ) ve dikeni şiddetlendi.

Ve daha önce geçti ki **الخَمْطَ** her diken sahibi ağaçtır; o hâlde onun “yahut her diken sahibi” sözünden müstağnî kılar.

Ve **الصِّحاحِ**’ta: her ağaç ki büyür ve onun dikeni vardır; ve o iki kısımdır: hâlis ve hâlis olmayan; hâlis olan: **الغَرْفُ** ve **العُرْفُطُ** ve **الطَّلْحُ** ve **السَّلَم** ve **السِّدْرُ** ve **السَّيَالُ** ve **السَّمُر** ve **اليَنْبُوتُ** ve **القَتادُ الأعْظَمُ** ve **الكَنَهْبُلُ** ve **الغَرَبُ** ve **العَوْسَجُ**; hâlis olmayan ise: **الشَّوْحَطُ** ve **النَّبْعُ** ve **الشِّرْيانُ** ve **السَّرَاءُ** ve **النَّشَمُ** ve **العُجْرَمُ** ve **التَّأْلَبُ**; işte bunlara **عِضاهَ القِياسِ** denir, **قَوْسٍ**’un cem‘i; ve diken ağacından küçük olan **العِضُّ**’dur; ve diken ağacından ne **عِضَ** ne de **عِضاهٍ** olmayan ise **الشُّكَاعَى** ve **الحُلاوَى** ve **الحاذُ** ve **الكُبُّ** ve **السُّلَّجُ**’dur.

( **كالعِضَهِ** , **كعِنَبٍ** ), aslî **الهاءِ**’yi hazfetmekle; nitekim **الشَّفَةِ**’den hazfedildi; ve **الجوْهرِيُّ** inşâd etti:
إذا ماتَ منهم مَيِّتٌ سُرِقَ ابْنُهومن عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكِيرُها
Dedim ki: o, dolaşan mesellerdendir,

Ve onun benzeri onların sözü: **العَصا مِنَ العُصَيَّةِ**; oğlun babaya benzediğini kasteder; kim bunu görse onu zanneder; sanki oğul çalınmış gibidir; ve **الشَّكيرُ** ağacın aslında biten şeydir.

( **والعِضَهَةِ** , **كعِنَبَةٍ** ), o **عِضَة**’nın aslıdır; nitekim **الشَّفَةِ**’nin aslı **شَفَهَةٌ**’dir; iki **الهاء**’yı bir araya getirmeyi ağır gördüler.

Ve **الجوْهرِيُّ** dedi: **العِضَه**’nin **الهاء**’sının eksiltilmesi, çünkü o ( **ج** ) olarak ( **عِضَاهٍ** ) üzerinedir; **شِفَاهٍ** misli; böylece **الهاء** cem‘de iade edilir ve **عُضَيْهَةٍ** üzerine tasğîr olunur.

Ve **ابنُ سِيدَه** dedi: **عِضاهٌ**’a gelince, **قَتادَةٍ** ve **قَتادٍ** gibi, tekilinden **الهاءِ** ile ayrılan cem‘den olması muhtemeldir; ve tekili **عِضَهَةٌ** imiş gibi, mükesser olması muhtemeldir.

( Ve ) azda ( **غِضُونَ** ), kesre ile, ( ve **عِضَواتٌ** ), kesre sonra fetha ile, dediler; **الهاءِ**’nin yerine **الواوَ**’yu bedel kıldılar; bu, **أَبي حَنيفَةَ**’nin ta‘lîlidir.

**ابنُ سِيدَه** dedi: bu söz değildir; dedi ki: **الفارِسِيُّ**’nin gittiği şeye gelince, hazfedilmiş **عِضَةً** bizim bu kelimenin tasrîflerinden gördüğümüz üzere **الهاءِ**’dan olmaya elverişlidir; onların **عِضاهٌ** ve **إِبِلٌ عاضِهَةٌ** demeleri gibi; onun **الواوِ**’dan olduğuna istidlâli ise onların **عِضَواتٌ** demesi iledir; dedi ki: ve **سِيْبَوَيْه** inşâd etti:
هذا طريقٌ يَأْزِمُ المَآزِماوعِضَواتٌ تَقْطَعُ اللّهازِما
Dedi ki: onun nazîri **سَنَة**’dir; bir kere **الهاءِ**’dan olur, onların **سانَهْتُ** demeleri sebebiyle; ve bir kere **الواوِ**’dan olur, onların **سَنَوات** demeleri sebebiyle; ve **أَسْنَتُوا** (da böyledir), çünkü **أَسْنَتُوا**’daki **التاء** her ne kadar **الياءِ**’dan bedel ise de, aslı **الواوُ**’dur; ancak komşuluk sebebiyle **ياءً**’ya dönmüştür; ve bununla bilirsin ki şeyhimizin musannife nisbet ettiği karıştırma yerinde değildir. Ve yine

Onun **العِضَهِ** hakkında “o aslî **الهاء**’dır” sözü de böyledir; öyle değildir; bilakis o, **الجوْهرِيّ**’nin açıkça beyan ettiği üzere aslî **الهاءِ**’nin hazfi iledir; ve asıllara müracaat eden, akılların çırpınışından müstağnî olur.

( Ve ) denir: ( **بَعيرٌ عَضَويٌّ** ) ve **إبلٌ عَضَويَّةٌ**, **العَيْنِ**’in fethasıyla, “eksilmesi **الواوُ**’dur” diyenin yanında kıyasa aykırı olarak; **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.

( Ve **عِضَهِيُّ** ve **عِضاهِيٌّ** ), ikisinde de kesre ile. **عِضَهِيٌّ**’ye gelince, o zâhirdir; o, onu otlatandır. **العِضاهِيُّ** ve **العِضاهِيَّةُ**’ye gelince, ya **عِضَةٍ**’ye mensuptur; o hâlde şâz nisbetten olur; eğer **العِضاهِ**’a mensup ise tekiline döndürülmüştür; tekili **عِضاهَةٌ**’dir; ve **العِضاهِ**’a—ki o cem‘dir—mensup olmaz; çünkü bu cem‘ her ne kadar tekile benzerse de mânasında cem‘dir; görmez misin ki **تَمْرٍ**’e izâfe edip **تَمْرِيٌّ** dediğinde **تَمْرٍ**’e nisbet etmemiştir; ancak **تَمْرةٍ**’ye nisbet etmiştir; ve **الهاء**’yı hazfetmiştir; çünkü nisbet **ياء**’sı ile te’nîs **هاء**’sı birbirinin yerine geçer.

( Ve **ناقَةٌ عاضِهَةٌ** ve **عاضِهٌ**: onu otlatır ), ve **جِمالٌ عَواضِهُ**; ve **عَضِهَتْ** **عَضَهاً**.

**ابنُ بَرِّي** **عليِّ بنِ حَمْزة**’den rivayet etti, dedi ki: **العِضاهَ**’ı otlayan için **بَعيرٌ عاضِهٌ** denmez; ancak ona **عَضهٌ** denir; **العاضِهُ** ise **العِضاهِ** yemekten dolayı şikâyet edendir.

( Ve **أَرضٌ عَضِهَةٌ** ), **كفَرِحَةٍ** gibi, ( ve **عَضِيهَةُ** ), **كسَفِينَةٍ** gibi, ( ve **مُعْضِهَةٌ** ), **كمُحْسِنَةٍ** gibi: **عِضاهٍ** sahibi; yahut ( onunca çok olan; ve **أَعْضَهَتْ** ); ) onu **الجوْهرِيُّ** nakletti.

( Ve ) **أَعْضَهَ** ( **القَوْمُ**: onların develeri **العِضاهَ** yedi ); ) onu **الجوْهرِيُّ** nakletti.

( Ve **عَضَهَ الرَّجُلُ** , ( **كَمَنَعَ عَضْهاً** , ) fetha ile, ( ve harekelenir, ve **عَضِيهَةً** , ve **عِضْهَةً** , kesre ile: yalan söyledi; ve denildi ki: ( büyü yaptı ve kâhinlik etti.

Ve sihre **عِضْهاً** adı verildi; çünkü o, yalan ve hayal ettirmedir; onun için hiçbir hakikat yoktur.
Ve **الأَصْمَعِيُّ** dedi: **العَضْهُ** sihirdir; **قُرَيْشٍ** lügatinde; ve onlar sihirbaza **عَاضِهٌ** derler.

( Ve ayrıca: ( **نَمَّ**; ) ve denildi: **بَهَتَ**; ve ondan hadis: “Sakının **العَضْهَ**’dan: bilir misiniz **العَضْهُ** nedir? O, **النَّمِيمَةُ**’dir.”
Ve **ابنُ الأَثِيرِ** dedi: O, insanlar arasında (dolaşan) **النَّمِيمَةُ** olan **القَالَةُ**’dır; dedi ki: ve böylece hadis kitaplarında fetha ile rivayet olundu.
Ve **الأَصْمَعِيُّ** dedi: O, çirkin **الْقَالَةُ**’dır.

( Ve **عَضَهَ** ( deve ) **عَضْهاً**: **العِضَاهَ**’ı yedi; artık o **عَاضِهٌ**’dir.
( Ve **عَضِهَ** deve, ( **كَفَرِحَ** , ) **عَضْهاً**; artık o **عَضِهٌ**’dir: ( onu yemesinden şikâyet etti yahut onu otladı, ) **هِيْمَانُ بْنُ قُحَافَةً** dedi ki:
Ve yaklaştırdılar bütün develerimi, **عَضِهْقَرِيبَةٍ**; onun toplanma yeri **مَحْمَضِهْ**’dendir.
Ve **أَبُو حَنِيفَةَ** dedi: **نَاقَةٌ عَضِهَةٌ**: **العِضَاهِ**’ın dallarını kırar.
Ve **عليٌّ بنِ حَمْزَةَ**’dan geçti ki **العَاضِهَ** **العِضَاه** yemesinden şikâyet edendir; **العَضِهُ** ise onu otlayandır.
Ve **الْجَوْهَرِيُّ** ikisini birleştirdi de dedi ki: **عَضِهَتِ الإِبِلُ** (kesra ile) **تَعْضَهُ عَضْهاً**: **العِضَاهَ**’ı otladığı zaman; artık o, **بَعِيرٌ عَاضِهٌ** ve **عَضِهٌ**’dir; ve zikredilen **هِمْيَان** beytini şahit getirdi.

( Ve **عَضَهَ** adam: ( ifk ve bühtan ile ) ve **النَّمِيمَةِ** ile geldi; ( **كَأَعْضَهَ** . ) Denilir: “Ey adam, gerçekten **أَعْضَهْتَ**”; yani bühtan ile geldin; **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi.
( Ve **عَضَهَ** ( falanı ) **كَمَنَعَ** gibi, **عَضِهاً** ve **عَضِيهَةً**: ( onu **بَهَتَهُ** etti, ) yani onu bühtanla attı, ( onda olmayanı söyledi, ) ve ondan **عُبَادَةَ**’nın biat hakkındaki hadisi: “Ve birbirimiz birbirimizi **يَعْضَه** etmeyelim”; yani onu **الَعضِيهَةِ** ile atmasın; manası: onda olmayanı onun hakkında söylemesidir.

( Ve **عَضَهَ** ( **العِضَاهَ**’ı ) **كَمَنَعَ** gibi, **عَضهاً**: ( onu kesti; onu ısırması gibi ) **تَعْضِيهاً**.
Ve **أَبُو حَنِيفَةَ** dedi: **التَّعْضِيَةُ**: **العِضَاهِ**’ı kesmek ve onu odun edinmektir; ve hadiste: “Hiçbir **عِضَاةٌ** **عُضِهَتْ** olmadı ki, onu tesbihi terk etmekle (olmasın).”

( Ve **الْحَيَّةُ العَاضِهُ** ve **العاضِهَةُ**: ( ısırdığı zaman, saatinden (hemen) öldüren )dır.

( Ve **العِضَهُ** ( **كَعِنَبٍ** ): yalan ve bühtandır; onu **الْجَوْهَرِيُّ** **الكِسَائي**’den nakletti; **ابنُ بِرِيَ** dedi; **الطُوسيُّ** dedi; bu bir tashiftir; ancak yalan **العَضْهُ**’dur; ve yine **العَضِيهَةُ**.
Ben dedim: tashif değildir; bilakis o sahihtir; ve hadis garîbi kitaplarında böyle gelmiştir: “Size **العِضَهُ**’ün ne olduğunu haber vereyim mi?” ve bir diğerinde: “Sakının **العِضَهَ**’dan”; **العَينِ** ve **الضَّادِ**’ın kesrası ile.
**الزَّمَخْشَرِيُّ** dedi: O, **البَهْتُ**’tur.

( Ve **العِضَهُ**: ( **السِّحْرُ** ve **الكَهَانَةُ** **قُرَيْسٍ** lügatinde; fiil fiil gibidir ve mastar mastar gibidir, ) ve dedi ki:
“**أَعُودُ بِرَبِّي مِنَ النَّافِثَاتِ في عِضَهِ العَاضِهِ المُعْضِه**”
Ve “**في عُقُدِ العِاضِهِ**” diye rivayet olunur; ve o, **الْجَوْهَرِيِّ**’nin rivayetidir.
Ve **الْجَوْهَرِيُّ** dedi: ( **ج** **العِضَة**: **عِضُون**; **كَعِزَّةٍ** ve **عِزِين** gibi, ) ve ondan Yüce sözü: ﴿**الَّذِين جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِين**﴾.
Ve **الْفَرَّاءُ** dedi: **العِضُونَ** Arapların كلامında sihirdir; ve onu **العَضْهِ**’den kıldı; ve onun eksiltilmesi **الهاء**’dır; aslı **عِضْهَةٌ**’dir; iki **هَاء**’ı bir araya getirmeyi ağır gördüler de **عِضَةٌ** dediler; **كَشَفَة** ve **سَنَة** gibi; ve denilir: onun teki **عِضَةٌ**’dır; aslı **عِضْوَةٌ**’dur; “**عَضَّيْتُ الشَّيْءَ**”den; yani onu ayırdığım zaman; eksiltmeyi **الواوَ** yaptılar; mana: onların ayırdıkları, yani

müşriklerin Kur’an hakkındaki sözleridir; onu yalan, sihir, şiir ve kehânet yaptılar. Ve **الْجَوْهَرِيُّ** iki sözü nakletmiştir; ve musannifin كلامında, şeyhimizin zannettiği gibi, bir karıştırma yoktur.
( Ve **العَاضِهُ**: ( sihirbazdır, ) **قُرَيْشٍ** lügatinde; **الأَصْمَعِيِّ**’den ve başkasından.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**عَضَهَهُ عَضْهاً**: onu açıkça sövdü; ve ondan hadis: “Kim cahiliye عزاء’sı ile teselli bulursa, onu **فاعْضَهُوه**”; ve başka bir rivayette: “**فَأَعْضُوه** onunla, annesinin **بهن**’iyle”; **الرَّوْضِ**’da olduğu gibi.
Ve aralarında çirkin **عَضهٌ** vardır: yani **قَالَةُ**.
Ve denilir: “**يا لِلْعَضِيهَةِ**”; **اللامُ** kırıldı; “Bu **العَضِيهَةِ**’ye şaşın” manası üzere; bu, büyük ifkten taaccüp edildiğinde söylenir; **اللامَ**’ı nasb edersen, manası istigâsedir.
Ve **المُسْتَعْضِهَةُ**: **المُسْتَسْحِرَةُ**; ve ondan hadis: “**العَاضِهَةَ** ve **المُسْتَعْضِهَة**’ye lanet etti.”
Ve denilir: “Falan, kendi **عِضَاهِهِ**’inden başkasını seçip alır”; başkasının şiirini intihal ettiği zaman; ve **الْجَوْهَرِيُّ** şunu inşad etti:
“Ey benim (şiir) topladığımı iddia eden,
Ve benim kendi **عِضَاهِي**’mden başkasını seçip aldığımı (iddia eden);
Yalan söyledin; söylenenin en şerlisi yalandır.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَضِهَ
1 عَضِهَ ذ , said of a camel, (Msb, K,) or عَضِهَت, (S, TA,) said of camels, (S,) or of a she-camel, (TA,) aor. عَضَهَ , (S, Msb, K, TA,) inf. n. عَضَهٌ, (S, Msb, TA,) He, or they, or she, depastured the trees called عِضَاه: (S, Msb, K, TA:) or had a complaint of the belly from the eating thereof: and عَضَهَ, aor. عَضَهَ , inf. n. عَضْهٌ, he (a camel) ate the عِضَاه. (K.) ― -b2- And عَضِهَ العِضَاهَ; as also عَضَهَهَا; (so accord. to the copies of the K;) or عَضَهَ العِضَاهَ, like مَنَعَ [in form], inf. n. عَضْهٌ; as also ↓ عَضَّهَهَا, inf. n. تَعْضِيهٌ; (so accord. to the TA;) He cut the trees called عِضَاه: (K, TA:) accord. to AHn, (TA,) ↓ التَّعْضِيهُ signifies the cutting of the عِضَاه, (S, TA,) and the collecting firewood thereof. (TA.) -A2- عَضَهَ, aor. عَضَهَ , inf. n. عَضْهٌ and عَضَةٌ and عَضِيهَةٌ and عِضْهَةٌ, He lied. (K.) And He excited discord, or dissension, and made known discourse in a mischievous manner, or embellished speech with falsehood; or he calumniated; syn. نَمَّ; (K, TA;) or بَهَتَ: (TA:) whence the saying, in a trad., أَتَدْرُونَ مَا العَضْهُ (TA) i. e. [Know ye what is] the reporting of conversation, or of what has been said, from one person to another, to make mischief between them? (El-Jلmi' es-Sagheer:) [or,] accord. to IAth, the calumnious speech between men? or, accord. to As, the evil, or foul, speaking? (TA.) And the same verb, (so accord. to my MS. copy of the K,) or عَضِهَ, (so accord. to other copies and the TA,) He uttered falsehood and calumny; as also ↓ اعضه: (K, TA:) [whence] one says, قَدْ يَا رَجُلُ ↓ أَعْضَهْتَ Thou hast uttered calumny, O man. (S, TA.) ― -b2- And عَضَهَ فُلَانًا, (S, * K, TA,) [in some copies of the K عَضِهَ, but it is] like مَنَعَ, [in form], (TA,) inf. n. عَضْهٌ (S, TA) and عَضِيهَةٌ, (TA,) He calumniated such a one, (S, K, TA,) and said that there was in him what was not. (K, TA.) ― -b3- And عَضَهَهُ, inf. n. عَضْهٌ, He reviled him, or vilified him, plainly [or in coarse language, as is shown by an explanation of it in the R]. (TA.) ― -b4- And عَضَهَ, inf. n. عَضْهٌ and عَضَهٌ and عَضِيهَةٌ and عِضْهَةٌ, He enchanted: (K, TA:) because enchantment is a lying, and a causing to imagine that which has no reality: and he divined. (TA.)

2 عَضَّهَ see 1, former half, in two places.

أَعْضَهَتِ الأَرْضُ
4 أَعْضَهَتِ الأَرْضُ ذ The land abounded with the trees called عِضَاه. (K.) ― -b2- And اعضه القَوْمُ The people, or party, had their camels depasturing the عِضَاه. (S, K.) -A2- See also 1, latter half, in two places.

عَضِهٌ
عَضِهٌ ذ : see عَاضِهٌ, in three places. ― -b2- أَرْضٌ عَضِهَةٌ and ↓ عَضِيهَةٌ (K, TA) and ↓ مُعْضِهَةٌ (S, K, TA) A land having trees such as are called عِضَاه: (TA:) or abounding with such trees. (S, K, TA.)

عِضَهٌ
عِضَهٌ ذ [also pronounced ↓ عِضَةٌ] A lie, or falsehood; and a calumny; (Ks, S, K, TA;) as also ↓ عَضِيهَةٌ: (S, TA: *) the former said by Et-Toosee to be a mistranscription for عَضْهٌ; but it is not so: (IB, TA:) and it signifies also enchantment, (S, K, TA,) and divination: (S, TA:) and its pl., (S, K,) or [rather] the pl. of ↓ عِضَةٌ, (thus accord. to the TA and one of my copies of the S,) is عِضُونَ, like as عِزُونَ is of عِزَةٌ: (S, K, TA:) whence the saying in the Kur [xv. 91], الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ [Those who pronounced the Kur-لn to be lies, or enchantments]: (S, TA:) accord. to Fr, [the sing.] ↓ عِضَةٌ is originally عِضَهَةٌ, the deficient [radical] letter being ه; (S, * TA;) for عِضَةٌ and عِضُونَ in the dial. of Kureysh signify enchantment [and enchantments], and they term the enchanter عَاضِهٌ: (S:) or, as some say, the deficient [radical] letter is و, (S, TA,) from عَضَوْتُهُ meaning فَرَّقْتُهُ, (S,) or from عَضَّيْتُ الشَّىْءَ meaning فَرَّقْتُهُ; (TA;) because they divided their sayings respecting the Kur-لn, pronouncing it to be falsehood, or enchantment, or divination, or poetry. (S, TA.) And one says, ↓ يَالِلْعَضِيهَةِ, with kesr to the ل, [O the lie?] denoting a calling to aid; (S;) or said on an occasion of wondering at a great lie; and with fet-h to the ل [i. e. يَا لَلْعَضِيهَةِ] denoting a calling for aid. (TA.)

عِضَةٌ
عِضَةٌ ذ , originally عِضَهَةٌ: see عِضَاهٌ, in two places. -A2- And see also عِضَهٌ, in three places: and art. عضو.

عِضَهَةٌ
عِضَهَةٌ ذ : see عِضَاهٌ.

عِضَهِىٌّ
عِضَهِىٌّ ذ , applied to a camel, That depastures the trees called عِضَاه; as also ↓ عِضَاهِىٌّ so applied; (S, K;) and in like manner, applied to camels, ↓ عِضَاهِيَّةٌ; (S;) the second and third being rel. ns. from عِضَةٌ, and therefore irregularly formed, or from عِضَاهَةٌ, not from عِضَاهٌ because this is a pl. or has the meaning of a pl.: (TA:) so too عَضَوِىٌّ applied to a camel, (S, K,) and عَضَوِيَّةٌ applied to camels, both with fet-h, irregular. (S.) [See also عَاضِهٌ.]

عِضَاهٌ
عِضَاهٌ ذ Any great trees having thorns; these being of two sorts, genuine (خَالِص) and not genuine (غَيْرُ خَالِصٍ): the former sort are the عَرْف, the عُرْفُط, the طَلْح, the سَلَم, the سِدْر, the سَيَال, the سَمْر, the يَنْبُوت, the greater قَتَاد, the كَنَهْبَل, the غَرْب, and the عَوْسَج: the other sort are the شَوْحَط. the نَبْع, the شِرْيَان, the سَرَآء, the نَشَم, the عُجْرُم, and the تأْلَب; and these are called the عِضَاه of bows (عِضَاهُ القِيَاسِ [i. e. القِسِىِّ] pl. of قَوْسٌ): the small thorny trees are called عِضٌّ [q. v.]: and such as are neither عِضّ nor عِضَاه, of thorny trees, are the شُكَاعَى, the حُلَاوَى, the حَاذ, the كُبّ, and the سُلَّج: (S:) or, as AZ says in the beginning of his book of herbage and trees, عِضَاهٌ is the general name of certain thorny trees which have different particular names: the genuine عِضَاه (العِضَاهُ الخَالِصُ) are those which are large and have strong thorns: such as are small, of thorny trees, are called عِضٌّ and شِرْسٌ [q. v.]: of the عِضَاه are the سَمُر, the عُرْفَط, the سَيَال, the قَرَظ, the greater قَتَاد, the كَنَهْبَل, the عَوْسَج, the سِدْر, the غَاف, and the غَرْب: these are the genuine عِضَاه: and of the عِضَاه of bows (عِضَاهُ القِيَاسِ i. e. القِسِىِّ) are the شَوْحَط, the نَبْع, the شِرْيَان, and the سَرَآء: (TA voce عِضٌّ:) or عِضَاهٌ signifies any trees having thorns; as the طَلْح and the عَوْسَج: or, accord. to some, except the قَتَاد and the سِدْر: (Msb:) or the greatest of trees: or the خَمْط [q. v., for it is variously explained]: or any having thorns: or such as are great and tall, of these: (K:) [حُبْلَةٌ and سِنْفَةٌ are terms applied to the fruit, or produce, of trees of the kind called عِضَاه: see the former of those words:] a single tree thereof is called عِضَاهَةٌ (S, K) and ↓ عِضَهَةٌ and ↓ عِضَةٌ, (S, Msb, K, [but in the copies of the K the last of these is erroneously written عِضَه,]) the radical ه being rejected in the last, as it is in شَفَةٌ; or, accord. to some, the rejected radical letter is و; (AAF, S, Msb; *) opinions differing on this point because of the different forms of the pl.; (AAF, S, TA;) the pl. being عِضَاهٌ and (of pauc., TA) عِضَوَاتٌ (AAF, S, K, TA, in the CK عِضْواتٌ,) and عِضُونَ; (K;) [the second and third of which are pls. of ↓ عِضَةٌ;] or, accord. to ISd, عِضَاهٌ may be an instance of the kind of pl. that differs from its sing, [only] in respect of the ة, like قَتَادٌ, of which the sing. is قَتَادَةٌ, [i. e., what is more properly termed a coll. gen. n.,] or it may be a broken pl., as though its sing. were عِضَهَةٌ: (TA:) the dim. [of عِضَهَةٌ] is ↓ عُضَيْهَةٌ. (S, TA.) [Hence,] one says, فُلَانٌ يَنْتَجِبُ غَيْرَ عِضَاهِهِ [lit. Such a one takes the back of other than his own عضاه, to tan therewith]; meaning (assumed tropical:) such a one arrogates to himself the poetry of another. (S. See a verse cited in art. نجب.) [See also 1, first sentence.]

عَضِيهَةٌ
عَضِيهَةٌ ذ : see عَضِهٌ. -A2- And see also عِضَهٌ, in two places.

عُضَيْهَةٌ
عُضَيْهَةٌ ذ [dim. of عِضَهَةٌ]: see عِضَاهٌ.

عِضَاهِىٌّ
عِضَاهِىٌّ ذ ; and its fem., with ة: see عِضَهِىٌّ.

عَاضِهٌ
عَاضِهٌ ذ applied to a he-camel, as also ↓ عَضِهٌ, (S,) and عَاضِهَةٌ applied to a she-camel, (S, K,) and thus also عَاضِهٌ, (K,) Depasturing the trees called عِضَاه; (S, K, TA;) and the pl. [of عَاضِهٌ and عَاضِهَةٌ] in this sense, applied to camels, is عَوَاضِهُ: (S, TA:) or, accord. to 'Alee Ibn-Hamzeh, (IB, TA,) ↓ عَضِهٌ has this meaning; (IB, Msb, TA;) but عَاضِهٌ signifies having a complaint from eating the عِضَاه: (IB, TA:) or ↓ عَضِهٌ has the latter meaning, or the former meaning: or, accord. to AHn, عَضِهَةٌ applied to a she-camel signifies breaking the branches, or twigs, of the عِضَاه. (TA.) [See also عِضَهِىٌّ.] -A2- Also Enchanting, or an enchanter; (As, S, K, TA;) in the dial. of Kureysh. (As, S, TA.) See also the last paragraph of this art. A poet says,
أَعُوذُ بِرَبِّى مِنَ النَّافِثَا
↓ تِ فِى عُقَدِ العَاضِهِ المُعْضِهِ
[I seek protection by my Lord from the women sputtering upon the knots of the lying enchanter: see art. نفث, and the Kur-لn cxiii. 4]: (S, TA:) or, as some relate it, فى عِضَهِ [upon the enchantment]. (TA.) ― -b2- And حَيَّةٌ عَاضِهٌ and عَاضِهَةٌ A serpent that kills instantly (AO, S, K) when it bites. (AO, S.)

مُعْضِهٌ
مُعْضِهٌ ذ : see its fem. voce عَضِهٌ: -A2- and see the verse cited voce عَاضِهٌ.

مُسْتَعْضِهَةٌ
مُسْتَعْضِهَةٌ ذ A woman seeking, or demanding, enchantment: hence the trad., ↓ لَعَنَ اللّٰهُ العَاضِهَةَ وَالمُسْتَعْضِهَةَ [May God curse her who enchants and her who seeks, or demands, enchantment]. (TA.)

##### Türkçe

**عَضِهَ**
1 **عَضِهَ** ذ, deve hakkında söylenir, (Msb, K,) yahut **عَضِهَت**, (S, TA,) develer hakkında söylenir, (S,) yahut bir dişi deve hakkında, (TA,) muzârîsi **عَضَهَ**, (S, Msb, K, TA,) mastarı **عَضَهٌ**, (S, Msb, TA,) O, yahut onlar, yahut o (dişi), **عِضَاه** denilen ağaçları otladı: (S, Msb, K, TA:) yahut onları yemekten karın şikâyeti oldu: ve **عَضَهَ**, muzârîsi **عَضَهَ**, mastarı **عَضْهٌ**, o (deve) **عِضَاه**’ı yedi. (K.) ― -b2- Ve **عَضِهَ العِضَاهَ**; bunun gibi **عَضَهَهَا**; (K’nin nüshalarına göre böyle;) yahut **عَضَهَ العِضَاهَ**, şekilce **مَنَعَ** gibi, mastarı **عَضْهٌ**; bunun gibi ↓ **عَضَّهَهَا**, mastarı **تَعْضِيهٌ**; (TA’ya göre böyle;) **عِضَاه** denilen ağaçları kesti: (K, TA:) AHn’ye göre, (TA,) ↓ **التَّعْضِيهُ** **عِضَاه**’ın kesilmesini, (S, TA,) ve onun odununun toplanmasını ifade eder. (TA.) -A2- **عَضَهَ**, muzârîsi **عَضَهَ**, mastarı **عَضْهٌ** ve **عَضَةٌ** ve **عَضِيهَةٌ** ve **عِضْهَةٌ**, Yalan söyledi. (K.) Ve fitne, yahut ayrılık çıkardı, ve sözü fesatçı bir tarzda açığa vurdu, yahut sözü yalanla süsledi; yahut iftira etti; eş anlamlısı **نَمَّ**; (K, TA;) yahut **بَهَتَ**: (TA:) bundan dolayı, bir hadisteki söz: **أَتَدْرُونَ مَا العَضْهُ** (TA) yani [Biliyor musunuz **العَضْه** nedir?] bir kimsenin sözünü yahut söyleneni, aralarında fesat çıkarmak için, birinden diğerine nakletmek midir? (El-Jâmi‘ es-Sagheer:) [yahut,] IAth’a göre, insanlar arasında iftiracı söz müdür? yahut, As’a göre, kötü yahut çirkin konuşma mıdır? (TA.) Ve aynı fiil, (K’nin bende bulunan yazma nüshasına göre böyle,) yahut **عَضِهَ**, (diğer nüshalara ve TA’ya göre böyle,) Yalan ve iftira söyledi; bunun gibi ↓ **أعضه**: (K, TA:) [bundan] şöyle denir: **قَدْ يَا رَجُلُ** ↓ **أَعْضَهْتَ** Sen iftira söyledin, ey adam. (S, TA.) ― -b2- Ve **عَضَهَ فُلَانًا**, (S, * K, TA,) [K’nin bazı nüshalarında **عَضِهَ**, fakat o] şekilce **مَنَعَ** gibi, (TA,) mastarı **عَضْهٌ** (S, TA) ve **عَضِيهَةٌ**, (TA,) Falancaya iftira etti, (S, K, TA,) ve onda olmayan şeyi onda var dedi. (K, TA.) ― -b3- Ve **عَضَهَهُ**, mastarı **عَضْهٌ**, Ona sövdü, yahut onu yerdi, açıkça [yahut kaba sözle; R’deki açıklamasından anlaşıldığı üzere]. (TA.) ― -b4- Ve **عَضَهَ**, mastarı **عَضْهٌ** ve **عَضَهٌ** ve **عَضِيهَةٌ** ve **عِضْهَةٌ**, Büyü yaptı: (K, TA:) çünkü büyü bir yalandır ve hakikati olmayan şeyi hayal ettirmedir: ve kehânette bulundu. (TA.)

2 **عَضَّهَ** bkz. 1, ilk yarı, iki yerde.

**أَعْضَهَتِ الأَرْضُ**
4 **أَعْضَهَتِ الأَرْضُ** ذ Arazi **عِضَاه** denilen ağaçlarla bol oldu. (K.) ― -b2- Ve **أعضه القَوْمُ** Kavim, yahut topluluk, develerini **عِضَاه**’ı otlatır hâlde bulundurdu. (S, K.) -A2- Ayrıca bkz. 1, son yarı, iki yerde.

**عَضِهٌ**
**عَضِهٌ** ذ : bkz. **عَاضِهٌ**, üç yerde. ― -b2- **أَرْضٌ عَضِهَةٌ** ve ↓ **عَضِيهَةٌ** (K, TA) ve ↓ **مُعْضِهَةٌ** (S, K, TA) **عِضَاه** denilen türden ağaçları olan bir arazi: (TA:) yahut bu tür ağaçlarla bol olan. (S, K, TA.)

**عِضَهٌ**
**عِضَهٌ** ذ [ayrıca ↓ **عِضَةٌ** diye de telaffuz edilir] Bir yalan, yahut asılsızlık; ve bir iftira; (Ks, S, K, TA;) bunun gibi ↓ **عَضِيهَةٌ**: (S, TA: *) birincisinin Et-Toosee tarafından **عَضْهٌ** için bir yanlış yazım olduğu söylenmiştir; fakat öyle değildir: (IB, TA:) ve ayrıca büyü anlamına gelir, (S, K, TA,) ve kehânet: (S, TA:) ve bunun çoğulu, (S, K,) yahut [daha doğrusu] ↓ **عِضَةٌ**’nın çoğulu, (TA’ya ve S’nin bende bulunan nüshalarından birine göre böyle,) **عِضُونَ**’dur; tıpkı **عِزُونَ**’un **عِزَةٌ**’dan olması gibi: (S, K, TA:) bundan dolayı Kur’ân’da [xv. 91] şu söz: **الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ** [Kur’ân’ı yalanlar yahut büyüler sayanlar]: (S, TA:) Fr’ye göre, [tekil] ↓ **عِضَةٌ** aslında **عِضَهَةٌ**’dir; eksik [kök] harf **ه**’dir; (S, * TA;) çünkü Kureyş lehçesinde **عِضَةٌ** ve **عِضُونَ** büyü [ve büyüler] demektir, ve büyücüye **عَاضِهٌ** derler: (S:) yahut, bazılarına göre, eksik [kök] harf **و**’dur, (S, TA,) **عَضَوْتُهُ** “**فَرَّقْتُهُ**” anlamından, (S,) yahut **عَضَّيْتُ الشَّىْءَ** “**فَرَّقْتُهُ**” anlamından; (TA;) çünkü Kur’ân hakkında sözlerini böldüler; onu yalan, yahut büyü, yahut kehânet, yahut şiir diye nitelediler. (S, TA.) Ve şöyle denir: ↓ **يَالِلْعَضِيهَةِ**, **ل**’ye kesra ile, [Ey yalan?] yardım çağrısını ifade ederek; (S;) yahut büyük bir yalana hayret etme sırasında söylenir; ve **ل**’ye fetha ile [yani **يَا لَلْعَضِيهَةِ**] yardım çağrısını ifade eder. (TA.)

**عِضَةٌ**
**عِضَةٌ** ذ, aslında **عِضَهَةٌ**: bkz. **عِضَاهٌ**, iki yerde. -A2- Ve ayrıca bkz. **عِضَهٌ**, üç yerde: ve md. **عضو**.

**عِضَهَةٌ**
**عِضَهَةٌ** ذ : bkz. **عِضَاهٌ**.

**عِضَهِىٌّ**
**عِضَهِىٌّ** ذ, deveye nispetle, **عِضَاه** denilen ağaçları otlayan; bunun gibi ↓ **عِضَاهِىٌّ** de böyle kullanılır; (S, K;) ve aynı şekilde, develere nispetle, ↓ **عِضَاهِيَّةٌ**; (S;) ikinci ve üçüncü, **عِضَةٌ**’dan nisbet isimleridir ve bu yüzden düzensiz yapılmıştır; yahut **عِضَاهَةٌ**’dan, **عِضَاهٌ**’dan değil; çünkü bu bir çoğuldur yahut çoğul anlamı taşır: (TA:) yine böyle, deveye nispetle **عَضَوِىٌّ**, (S, K,) ve develere nispetle **عَضَوِيَّةٌ**, ikisi de fetha ile, düzensiz. (S.) [Ayrıca bkz. **عَاضِهٌ**.]

**عِضَاهٌ**
**عِضَاهٌ** ذ Dikenleri olan her büyük ağaç; bunlar iki kısımdır: hâlis (**خَالِص**) ve hâlis olmayan (**غَيْرُ خَالِصٍ**): hâlis olan kısım **عَرْف**, **عُرْفُط**, **طَلْح**, **سَلَم**, **سِدْر**, **سَيَال**, **سَمْر**, **يَنْبُوت**, büyük **قَتَاد**, **كَنَهْبَل**, **غَرْب**, ve **عَوْسَج**’dır: diğer kısım **شَوْحَط**. **نَبْع**, **شِرْيَان**, **سَرَآء**, **نَشَم**, **عُجْرُم**, ve **تأْلَب**’dır; ve bunlara yayların **عِضَاه**’ı denir (**عِضَاهُ القِيَاسِ** [yani **القِسِىِّ**] **قَوْسٌ**’un çoğulu): küçük dikenli ağaçlara **عِضٌّ** denir [bkz.]: ve dikenli ağaçlardan ne **عِضّ** ne de **عِضَاه** olanlar **شُكَاعَى**, **حُلَاوَى**, **حَاذ**, **كُبّ**, ve **سُلَّج**’dir: (S:) yahut, AZ’nin ot ve ağaç kitabının başında dediği gibi, **عِضَاهٌ** farklı özel adları olan bazı dikenli ağaçların genel adıdır: hâlis **عِضَاه** (**العِضَاهُ الخَالِصُ**) büyük ve dikenleri kuvvetli olanlardır: dikenli ağaçlardan küçük olanlara **عِضٌّ** ve **شِرْسٌ** denir [bkz.]: **عِضَاه**’tan olanlar **سَمُر**, **عُرْفَط**, **سَيَال**, **قَرَظ**, büyük **قَتَاد**, **كَنَهْبَل**, **عَوْسَج**, **سِدْر**, **غَاف**, ve **غَرْب**’dır: bunlar hâlis **عِضَاه**’tır: ve yayların **عِضَاه**’ından (**عِضَاهُ القِيَاسِ** yani **القِسِىِّ**) olanlar **شَوْحَط**, **نَبْع**, **شِرْيَان**, ve **سَرَآء**’dır: (TA, **عِضٌّ** maddesinde:) yahut **عِضَاهٌ** dikenleri olan her ağacı ifade eder; **طَلْح** ve **عَوْسَج** gibi: yahut, bazılarına göre, **قَتَاد** ve **سِدْر** hariç: (Msb:) yahut ağaçların en büyüğü: yahut **خَمْط** [bkz., çünkü çeşitli şekillerde açıklanır]: yahut dikenleri olan her şey: yahut bunlardan büyük ve uzun olanlar: (K:) [**حُبْلَةٌ** ve **سِنْفَةٌ**, **عِضَاه** denilen türden ağaçların meyvesine yahut ürününe verilen adlardır: bunlardan ilkinin maddesine bkz:] bunun tek ağacına **عِضَاهَةٌ** denir (S, K) ve ↓ **عِضَهَةٌ** ve ↓ **عِضَةٌ**, (S, Msb, K, [fakat K nüshalarında bunların sonuncusu yanlışlıkla **عِضَه** yazılmıştır,]) sonuncuda kök **ه** harfi düşürülmüştür; tıpkı **شَفَةٌ**’de olduğu gibi; yahut, bazılarına göre, düşürülen kök harf **و**’dur; (AAF, S, Msb; *) bu hususta görüşler, çoğul şekillerinin farklılığı sebebiyle ayrılmıştır; (AAF, S, TA;) çoğulu **عِضَاهٌ** ve (azlık çoğulu, TA) **عِضَوَاتٌ** (AAF, S, K, TA, CK’de **عِضْواتٌ**,) ve **عِضُونَ**’dur; (K;) [ikincisi ve üçüncüsü ↓ **عِضَةٌ**’nın çoğullarıdır;] yahut, ISd’ye göre, **عِضَاهٌ**, tekilinden [yalnız] **ة** bakımından ayrılan çoğul türünden bir örnek olabilir; **قَتَادٌ** gibi; bunun tekili **قَتَادَةٌ**’dır; [yani daha doğru terimle bir cins isim topluluğu,] yahut, tekili **عِضَهَةٌ** imiş gibi, kırık çoğul olabilir: (TA:) [**عِضَهَةٌ**’nın] küçültmesi ↓ **عُضَيْهَةٌ**’dır. (S, TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **فُلَانٌ يَنْتَجِبُ غَيْرَ عِضَاهِهِ** [lafzen: Falanca, onunla tabaklamak için, kendi **عِضَاه**’ından başkasının sırtını alır]; anlamı (mecaz kabul edilerek:) falanca, başkasının şiirini kendine mal eder. (S. **نجب** maddesinde zikredilen bir beyte bkz.) [Ayrıca bkz. 1, ilk cümle.]

**عَضِيهَةٌ**
**عَضِيهَةٌ** ذ : bkz. **عَضِهٌ**. -A2- Ve ayrıca bkz. **عِضَهٌ**, iki yerde.

**عُضَيْهَةٌ**
**عُضَيْهَةٌ** ذ [**عِضَهَةٌ**’nın küçültmesi]: bkz. **عِضَاهٌ**.

**عِضَاهِىٌّ**
**عِضَاهِىٌّ** ذ ; ve onun müennesi, **ة** ile: bkz. **عِضَهِىٌّ**.

**عَاضِهٌ**
**عَاضِهٌ** ذ erkek deveye nispetle, bunun gibi ↓ **عَضِهٌ**, (S,) ve dişi deveye nispetle **عَاضِهَةٌ**, (S, K,) ve böylece **عَاضِهٌ** da, (K,) **عِضَاه** denilen ağaçları otlayan; (S, K, TA;) ve bu anlamda, develere nispetle, [**عَاضِهٌ** ve **عَاضِهَةٌ**’nın] çoğulu **عَوَاضِهُ**’dur: (S, TA:) yahut, ‘Alee İbn-Hamzeh’e göre, (IB, TA,) ↓ **عَضِهٌ** bu anlama gelir; (IB, Msb, TA;) fakat **عَاضِهٌ**, **عِضَاه**’ı yemekten şikâyeti olmak anlamına gelir: (IB, TA:) yahut ↓ **عَضِهٌ** ikinci anlama, yahut birinci anlama gelir: yahut, AHn’ye göre, dişi deveye nispetle **عَضِهَةٌ**, **عِضَاه**’ın dallarını yahut çubuklarını kırmak anlamına gelir. (TA.) [Ayrıca bkz. **عِضَهِىٌّ**.] -A2- Ayrıca Büyü yapan, yahut büyücü; (As, S, K, TA;) Kureyş lehçesinde. (As, S, TA.) Ayrıca bu maddenin son paragrafına bkz. Bir şair der ki,
**أَعُوذُ بِرَبِّى مِنَ النَّافِثَا**
↓ **تِ فِى عُقَدِ العَاضِهِ المُعْضِهِ**
[Ben Rabbime, yalancı büyücünün düğümlerine tüküren kadınlardan sığınırım: **نفث** maddesine ve Kur’ân cxiii. 4’e bkz.]: (S, TA:) yahut, bazı rivayetlere göre, **فى عِضَهِ** [büyü üzerine]. (TA.) ― -b2- Ve **حَيَّةٌ عَاضِهٌ** ve **عَاضِهَةٌ** Isırdığı zaman derhal öldüren bir yılan. (AO, S, K) (AO, S.)

**مُعْضِهٌ**
**مُعْضِهٌ** ذ : müennesi için bkz. **عَضِهٌ** maddesinde: -A2- ve **عَاضِهٌ** maddesinde zikredilen beyte de bkz.

**مُسْتَعْضِهَةٌ**
**مُسْتَعْضِهَةٌ** ذ Büyü isteyen, yahut talep eden bir kadın: bundan dolayı hadiste: ↓ **لَعَنَ اللّٰهُ العَاضِهَةَ وَالمُسْتَعْضِهَةَ** [Allah, büyü yapanı ve büyü isteyen yahut talep edeni lânetlesin]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَضَهَ
عَضَهَ A ( n. ac. عَضْه 1 ,  عِضْهَة 2t ,  عَضَه 4 ,  عَضِيْه 25 ),
a.  Lied.

b.  Slandered.

c.  Practised sorcery, onchantments.

عَضِهَ
عَضِهَ A ( n. ac. عَضَه 4 ),
a.  see supra (a) , ( b ).

أَعْضَهَ
أَعْضَهَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

عِضَه
عِضَه 7 , ( pl. عِضُوْن ),
a.  Lie; calumny, slander.

b.  see 23t .

عَاْضِه
عَاْضِه 21 ,
a.  Sorcerer, enchanter.

عَاْضِهَة
عَاْضِهَة 21t , ( pl. عَوَاْضِهُ 41 ),
a.  Sorceress, enchantress, witch.

b.  Deadly ( serpent ).

c.  see 7 (a) .

عِضَاْهَة
عِضَاْهَة 23t , ( pl. عِضَاْه 23 ),
a.  A thorny tree.

عِضَة
عِضَة
a.  see 7 (a) &  23t .

c.  Enchantment, sorcery.

##### Türkçe

**عَضَهَ**
**عَضَهَ** A (n. ac. **عَضْه** 1, **عِضْهَة** 2t, **عَضَه** 4, **عَضِيْه** 25),
a. Yalan söyledi.

b. İftira etti.

c. Sihir yaptı, büyüler (yaptı).

**عَضِهَ**
**عَضِهَ** A (n. ac. **عَضَه** 4),
a. yukarıya bakınız (a), (b).

**أَعْضَهَ**
**أَعْضَهَ** IV,
a. I (a), (b)’ye bakınız.

**عِضَه**
**عِضَه** 7, (pl. **عِضُوْن**),
a. Yalan; iftira, karalama.

b. 23t’ye bakınız.

**عَاْضِه**
**عَاْضِه** 21,
a. Sihirbaz, büyücü.

**عَاْضِهَة**
**عَاْضِهَة** 21t, (pl. **عَوَاْضِهُ** 41),
a. Sihirbaz kadın, büyücü kadın, cadı.

b. Öldürücü (yılan).

c. 7 (a)’ya bakınız.

**عِضَاْهَة**
**عِضَاْهَة** 23t, (pl. **عِضَاْه** 23),
a. Dikenli bir ağaç.

**عِضَة**
**عِضَة**
a. 7 (a) ve 23t’ye bakınız.

c. Büyü, sihir.
