# عضي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B6%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عضو

: ( *!العُضْو ، بالضمِّ والكسْر : واحدُ *!الأعْضاءِ كقُفْلٍ وأقْفالٍ وقِدْحٍ وأَقْداحٍ .
وفي المصْباحٍ ضمّ العَيْن أَشْهَر مِن كَسْرها .
وهو ( كلُّ لَحْمٍ وافِرٍ بعَظْمِه .
( وفي الُمحْكم : كلُّ عَظْمٍ وافِرِ اللَّحْم .
( *!والتّعْضِيَةُ التَّجْزِئَةُ : يقالُ *!عَضَّيْتُ الشاةَ إذاً جَزَّيْتها أجْزاءً .
( وأيْضاً : ( التَّفْرِيقُ والتَّوْزيعُ ؛ ومنه الحديثُ : ( لا *!تَعْضِيَةَ في مِيراثٍ إلا فيمَا حَمَلَ القَسْم ) ، يَعْني أَن ما لا يَحْتَمِل القَسْمَ كالحبَّةِ من الجَوْهرِ ونَحْوها لا يُفَرّق ، وإن طَلَبَ بعضُ الوَرَثةِ القَسْمَ لأنَّ فيه ضَرَراً عليهم ، أَو على بعضهم ، ولكنَّه يباعُ ثم يُقْسَم ثَمَنُه بَينهم بالفَريضَةِ ؛ كما في الصِّحاح والنِّهاية .
( *!كالعَضْوِ ) ، يقالُ : *!عَضاهُ يَعْضُو *!عَضْواً : إذا فَرَّقَه .
( *!والعِضَهُ ، كعِدَةٍ : الفِرْقَةُ ) من النَّاسِ .
( و ) أَيْضاً : ( القِطْعَةُ ) مِن الشَّيءِ .
( و ) أَيْضاً : ( الكَذِبُ ؛ ج *!عِضُونَ ) ، بكسْرٍ فضمٌّ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿الذين جَعَلُوا القُرْآنَ *!عِضِينَ﴾ .
قالَ الجوهريُّ واحِدُها *!عِضَةٌ ، ونُقْصانُها الواو والهاء أي هُما لُغَتانِ ؛ فمَنْ قالَ : أَصْلُها الواوُ اسْتَدَلَّ بأنَّ جَمْعَه *!عضوات ، ومَنْ قالَ : الهاءُ اسْتَدَلَّ بقوْلِهم عِضيهة .
وقالَ الكِسائي :

في الدَّارِ فِرَقٌ من الناسِ وعِزُونَ *!وعِضُونَ وأَصْنافٌ بمعْنًى واحِدٍ .
وقالَ الراغبُ : ﴿جَعَلوا القُرْآن عِضِين﴾ ، أَي مُفَرَّقاً ، فقالوا كَهانَةً ، وقالوا أَساطِير الأوَّلِين ، إلى غيرِ ذلكَ ممَّا وَصَفُوه به ، وقيلَ : مَعْنى عِضِين ما قالَ تعالى : ﴿أَفَتُؤْمِنون ببعضِ الكِتابِ وتكْفُرونَ ببعضٍ﴾ خِلاف مَنْ قال فيه : ﴿وتُؤْمِنونَ بالكِتابِ كُلِّه﴾ .
( *!والعِضُونَ : السِّحْرُ جَمْعُ عِضَهٍ بالهاءِ ، و ) قد ( ذُكِرَ ) في الهاءِ .
*!والعاضهُ : السَّاحِرُ ، من ذلكَ .
( ورجُلٌ عاضٍ بَيِّنُ *!العُضُوِّ ، كسُمُوَ ) ، أَي ( كأَسٌ ) طَعِمٌ مَكْفِيٌّ ) ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!العضْوُ : السِّحْرُ في كَلامِ العَرَبِ .
*!والعاضِي : هو البَصِيرُ بالجراحِ ، وبه سُمِّي *!العاضِي بن ثَعْلَبَة بنِ سُلَيْم الدّوسِيُّ جَدُّ الطُّفَيْل بنِ عَمْرٍ و الدّوسِيِّ الصَّحابي ؛ قالَهُ الوَزِيرُ المَغْربي ، وضَبَطه هكذا كالقاضِي .
وفي الأغاني لأبي الفَرَج في تَرْجمةِ الطُّفَيْل كانَ يَعْضُو الجِراحَ ، قالَ : والعاضِي هو البَصِيرُ بها ، فذَكَرَ قصَّتَه .
قالَ الحافِظُ : وضَبَطَ ابنُ ماكُولا جَدّ الطُّفَيْل *!العاضّ بتَشْديدِ الضاد .

### Türkçe

: ( **العُضْو** , zamme ve kesre ile: **الأعْضاءِ**’dan bir tek; **قُفْلٍ** ve **أقْفالٍ** gibi ve **قِدْحٍ** ve **أَقْداحٍ** gibi.
Ve **المصْباحٍ**’ta: ayn’ın zammesi, onun kesresinden daha meşhurdur.
Ve o: ( kemiğiyle birlikte bol et olan her şeydir.
( Ve **الُمحْكم**’de: bol etli her kemik.
( **والتّعْضِيَةُ** parçalama/tecezzi’dir: denir ki: **عَضَّيْتُ الشاةَ**; yani onu parçalara ayırdım.
( Ve ayrıca: ( ayırma ve dağıtma; ondan hadis: ( “Miras’ta **تَعْضِيَةَ** yoktur; ancak taksimin taşıdığı şeyde (vardır)”), yani: cevherden bir tane gibi ve benzerleri gibi taksimi taşımayan şey bölünmez; varislerden bazısı taksimi talep etse bile; çünkü onda onlara, yahut onların bazısına zarar vardır; fakat o satılır, sonra bedeli aralarında farîza ile taksim edilir; **الصِّحاح** ve **النِّهاية**’de olduğu gibi.
( **كالعَضْوِ** ), denir ki: **عَضاهُ يَعْضُو عَضْواً**: onu ayırdıysa.
( **والعِضَهُ** , **عِدَةٍ** gibi: insanlardan bir fırkadır.
( Ve ) ayrıca: ( şeyden bir parçadır.
( Ve ) ayrıca: ( yalan; çoğulu **عِضُونَ**), kesre ile sonra zamme; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿الذين جَعَلُوا القُرْآنَ **عِضِينَ**﴾.
Cevherî dedi: onun teki **عِضَةٌ**’dir; eksilmesi vav ve he’dendir; yani ikisi iki lugattır; kim “aslı vavdır” derse, onun cem‘inin **عضوات** olmasıyla delil getirir; kim “he’dir” derse, onların “عِضيهة” sözleriyle delil getirir.
Kisâî dedi:

Evde insanlardan fırkalar ve عِزُونَ **وعِضُونَ** ve tek bir mânâ ile صنوف vardır.
Râgıb dedi: ﴿جَعَلوا القُرْآن عِضِين﴾ yani onu ayrılmış (parça parça) yaptılar; böylece “kâhinlik” dediler, “evvelkilerin masalları” dediler, ve onu bununla vasfettikleri diğer şeylere kadar; ve denildi ki: **عِضِين**’in mânâsı, Yüce Allah’ın dediği şeydir: ﴿أَفَتُؤْمِنون ببعضِ الكِتابِ وتكْفُرونَ ببعضٍ﴾ ; onun hakkında “﴿وتُؤْمِنونَ بالكِتابِ كُلِّه﴾” diyenin hilâfına.
( **والعِضُونَ**: sihirdir; he ile **عِضَهٍ**’nin cem‘idir, ve ) gerçekten ( zikredildi ) he’de.
**والعاضهُ**: sihirbazdır; bundan.
( Ve **عاضٍ** adam, açık **العُضُوِّ** sahibi, **سُمُوَ** gibi ), yani ( **أَسٌ** gibi ) lezzetli, örtülü )؛ ) onu İbn Sîde nakletti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**العضْوُ**: Arapların كلامında sihirdir.
**والعاضِي**: yaralara vâkıf olan (kişidir); ve onunla **العاضِي** b. Sa‘lebe b. Süleym ed-Dûsî, **الطُّفَيْل** b. ‘Amr ed-Dûsî sahâbînin dedesi isimlendirildi; bunu vezîr Mağribî söyledi; ve onu böyle, **القاضِي** gibi ضبط etti.
Ve Ebû’l-Ferec’in **الأغاني**’sinde **الطُّفَيْل**’in tercümesinde: yaraları **يَعْضُو** ederdi; dedi ki: **العاضِي** onlara vâkıf olandır; sonra onun kıssasını zikretti.
Hâfız dedi: İbn Mâkûlâ, **الطُّفَيْل**’in dedesini **العاضّ** diye, ضاد’ı teşdîd ile ضبط etti.
