# عطس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B7%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عطس

عَطَسَ الرجل يَعْطِس، بالكسر، ويَعْطُس، بالضم، عَطْساً وعُطاساً وعَطْسة، والاسم العُطاس. وفي الحديث: كان يُحِب العُطاس ويكره التَّثاؤب. قال ابن الأَثير: إِنما أَحبَّ العُطاس لأَنه إِنما يكون مع خفة البدن وانفتاح المسامِّ وتيسير الحركات، والتثاؤب بخلافه، وسبب هذه الأَوصاف تخفيفُ الغذاء والإِقلال من الطعام والشراب.
والمَعْطِس والمَعْطس: الأَنف لأَن العُطاس منه يخرج. قال الأَزهري: المَعْطِسُ، بكسر الطاء لا غير، وهذا يدل على أَن اللغة الجيّدة يَعْطِسُ، بالكسر. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: لا يُرْغِم اللَّهُ إِلا هذه المَعاطس؛ هي الأُنوف.
والعاطُوس: ما يُعْطَسُ منه، مثَّل به سيبويه وفسره السيرافي. وعَطَسَ الصُّبح: انفلق. والعاطِس: الصبح لذلك، صفةٌ غالبة، وقال الليث: الصبح يسمى عُطاساً. وظبي عاطِس إِذا استقبلك من أَمامِك. وعَطَسَ الرجل: مات. قال أَبو زيد: تقول العرب للرجل إِذا مات: عَطَسَتْ به اللُّجَمُ؛ قال: واللُّجْمة ما تطيَّرْت منه، وأَنشد غيره:
إِنَّا أُناس لا تزالُ جَزُورُنا
لَها لُجَمٌ، مِن المنيَّة، عاطِسُ
ويقال للموت: لُجَمٌ عَطُوس؛ قال رؤبة:
ولا تَخافُ اللُّجَمَ العَطُوسا
ابن الأَعرابي: العاطُوس دابة يُتَشاءَم بها؛ وأَنشد غيره لطرفة بن العبد:
لَعَمْري لقد مَرَّتْ عَواطِيسُ جَمَّةٌ،
ومرّ قُبيلَ الصُّبح ظَبي مُصَمَّعُ
والعَطَّاس: اسم فرس لبعض بني المَدان؛ قال:
يَخُبُّ بيَ العَطَّاسُ رافِعَ رَأْسِهِ
وأَما قوله:
وقد أَغْتَدي قبلَ العُطاسِ بِسابِحٍ
فإِن الأَصمعي زعم أَنه أَراد: قبل أن أَسمع عُطاس عاطِس فأَتطيّر منه ولا أَمضي لحاجتي، وكانت العرب أَهل طِيَرَة، وكانوا يتطيَّرُون من العُطاس فأَبطل النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، طِيَرَتَهم. قال الأَزهري: وإِن صح ما قاله الليث إِن الصبح يقال له العُطاس فإِنه أَراد قبل انفجار الصبح، قال: ولم أَسمع الذي قاله لثقة يُرجع إِلى قوله.
ويقال: فلان عَطْسَة فلان إِذا أَشبهه في خَلْقه وخُلُقه.

### Türkçe

**عَطَسَ** adam **يَعْطِس**; kesre ile; ve **يَعْطُس**; damme ile; **عَطْساً** ve **عُطاساً**
ve **عَطْسة**; isim ise **العُطاس**’tır. Hadiste: **العُطاس**’ı severdi ve
**التَّثاؤب**’u kerih görürdü. İbnü’l-Esîr dedi: **العُطاس**’ı ancak sevdi; çünkü o ancak bedenin hafifliği ile,
gözeneklerin açılması ve hareketlerin kolaylaşması ile olur; **التثاؤب** ise bunun tersinedir; bu vasıfların sebebi
gıdanın hafifletilmesi ve yemek ve içmekten azaltmadır.

Ve **المَعْطِس** ve **المَعْطس**: burundur; çünkü **العُطاس** ondan çıkar. Ezherî dedi:
**المَعْطِسُ**, طاء’nın kesresiyle, başka değil; bu da iyi dilin **يَعْطِسُ**,
kesre ile, olduğuna delâlet eder. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Allah ancak şu
**المَعاطس**’ı sürtsün; onlar burunlardır.

Ve **العاطُوس**: kendisinden **يُعْطَسُ** olunan şeydir; Sîbeveyh onunla örnek verdi ve Sîrâfî onu açıkladı. Ve **عَطَسَ**
**الصُّبح**: yarıldı. Ve **العاطِس**: bunun için sabah; galip bir sıfattır. Leys dedi: sabah
**عُطاساً** diye adlandırılır. Ve **ظبي عاطِس**: eğer önünden sana karşı gelirse. Ve **عَطَسَ** adam: öldü. Dedi
Ebû Zeyd: Araplar adama öldüğü zaman derler: **عَطَسَتْ به اللُّجَمُ**; dedi:
ve **اللُّجْمة** kendisinden uğursuzluk saydığın şeydir; ve başkası inşad etti:

إِنَّا أُناس لا تزالُ جَزُورُنا
لَها لُجَمٌ، مِن المنيَّة، عاطِسُ

Ve ölüme denir: **لُجَمٌ عَطُوس**; Ru’be dedi:

ولا تَخافُ اللُّجَمَ العَطُوسا

İbnü’l-A‘râbî: **العاطُوس** uğursuzluk sayılan bir binek hayvandır; ve başkası Tarafe b.
el-‘Abd için inşad etti:

لَعَمْري لقد مَرَّتْ عَواطِيسُ جَمَّةٌ،
ومرّ قُبيلَ الصُّبح ظَبي مُصَمَّعُ

Ve **العَطَّاس**: Medân oğullarından bazısına ait bir atın adıdır; dedi:

يَخُبُّ بيَ العَطَّاسُ رافِعَ رَأْسِهِ

Ve onun sözüne gelince:

وقد أَغْتَدي قبلَ العُطاسِ بِسابِحٍ

şüphesiz Asma‘î zannetti ki o şunu murad etti: bir **عاطِس**’in **عُطاس**’ını işitmeden önce; ondan uğursuzluk sayarım da
ihtiyacıma gitmem; Araplar uğursuzluk ehli idiler; ve **العُطاس**’tan uğursuzluk sayarlardı; bunun üzerine Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onların
uğursuzluğunu iptal etti. Ezherî dedi: ve eğer Leys’in dediği sahih olursa, şüphesiz sabaha **العُطاس** denir; o hâlde o, sabahın yarılmasından önceyi murad etti; dedi: ve Leys’in dediğini, sözüne dönülecek bir güvenilenden işitmedim.

Ve denir: falan, falanın **عَطْسَة**’sidir; eğer yaratılışında ve huyunda ona benzerse.
