# عطش (ع-ط-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B7%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ط - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين والطاء معهما
) ع ط ش يستعمل فقط( عطش: رجل عطشان، وامرأة عَطْشَى، وفي لغةٍ، عَطشانة، وهو عاطش غداً، ويجمع على: عطاش. والفعل: عَطِشَ يَعْطَشُ عَطَشاً. والمعاطش: مواقيت الظِّمْء. قال:
لا تُشْتَكى سَقْطَةٌ منها وقد رقصت		بها المعاطشُ حتى ظَهْرُها حَدِبُ
والمعاطش: الأَرَضُونَ التّي لا ماء بها. الواحدة: معطشة.
وعطَّشت الإبل تعطيشا إذا ازْدَدْتَ على ظِمئْها في حبسها عن الماء تكون نوبتها اليوم الثالث أو الرابع فَتِسْقِيها فوق ذلك بيوم . وإذا حبستها دون ذلك قلت: أَعْطَشْتُها، كما قال الأعرابيّ: أَعْطَشْناها لأقرب الوقتين، والمُعَطَّشُ: المحبوس عن الوِرد عمداً، وزرعٌ مُعَطَّشٌ: قد عَطِشَ عَطَشاً.

##### Türkçe

باب **العين** و **الشين** و**الطاء** معهما
(**ع ط ش** yalnızca kullanılır) **عطش**: **رجل عطشان** (susamış bir erkek), **وامرأة عَطْشَى** (susamış bir kadın); ve bir dilde: **عَطشانة**; ve o, yarın **عاطش**tur; ve şu üzere çoğul yapılır: **عطاش**. Fiil: **عَطِشَ يَعْطَشُ عَطَشاً**. **المعاطش**: **الظِّمْء** vakitleri. Dedi ki:
لا تُشْتَكى سَقْطَةٌ منها وقد رقصت		بها **المعاطشُ** حتى ظَهْرُها حَدِبُ
Ve **المعاطش**: içinde su olmayan **الأَرَضُونَ**. Tekili: **معطشة**.
Ve **عطَّشت** develeri, **تعطيشا** (susuz bırakma) ile; suya varmalarını engelleyerek onların **ظِمئْ**leri üzerine artırdığın zaman, onların nöbeti üçüncü yahut dördüncü gün olur; sonra bunun üzerine bir gün fazlasıyla onları sularsın. Ve eğer onları bundan aşağısında alıkoyarsan: **أَعْطَشْتُها** dersin; bedevînin dediği gibi: **أَعْطَشْناها لأقرب الوقتين**. Ve **المُعَطَّشُ**: **الوِرد**den kasten alıkonmuş olan. Ve **زرعٌ مُعَطَّشٌ**: **عَطِشَ عَطَشاً** (susamıştır, susama ile).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العَطَشُ: خلاف الريّ. وقد عَطِشَ بالكسر فهو عَطْشانٌ وقومٌ عَطْشى وعَطَاشى وعِطاشٌ. وامرأةٌ عَطْشى، ونسوةٌ عِطاشٌ. وأعْطَشَ الرجل، إذا عَطِشت مواشيه. والمَعاطِشُ: مواقيت الظِمْءِ. ومكانٌ عَطِشٌ وعَطُشٌ: قليل الماء.

##### Türkçe

**العَطَشُ**: **الريّ**’nin zıddı. Ve (kişi) kesre ile **عَطِشَ** olur; o hâlde o **عَطْشانٌ**’dır; ve bir kavim **عَطْشى** ve **عَطَاشى** ve **عِطاشٌ**(dır). Ve bir kadın **عَطْشى**(dır); ve kadınlar **عِطاشٌ**(dır). Ve adam **أعْطَشَ** (olur); yani onun davarları **عَطِشت** olduğu zaman. Ve **المَعاطِشُ**: **الظِمْءِ** vakitleri. Ve bir yer **عَطِشٌ** ve **عَطُشٌ**: suyu az (olan).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين مع الطاء
عشط ، عطش
استعمل من وجوهه : عشط ، عطش
عشط : قلت : لم أجد في باب ثلاثيِّ عشط شيئاً صحيحاً .
العَنْشط والعشَنَّط مِن رباعيِّه ، والنون زائدة . وروى أبو عبيد عن الأصمعيّ أنه قال : العَشَنَّط بتشديد النون ، والعَنْشَط بتسكين النون : الطَّويل .
عطش : قال الليث وغيره : يقال رجلٌ عطشان وامرأة عطشانة وعطشَى ، والجميع عِطاش . وقد عَطِش يَعْطَش عطشاً . وتقول : هو عاطِشٌ غداً . والمعاطش : مواقيت الظِّمْء .
قلت : واحدها مَعطَش ، وقد يكون المعطش مصدراً لعطش يعطش . ويقال عطّشت الإبلَ إذا زدت في ظِمئها وحبستَها عن الماء يومَ وِردِها ، فإن لم تبالغ في ذلك قلت أعطشتها والمُعَطَّش : المحبوس عن الماء عمداً .
اللِّحياني : مكان عَطِشٌ وعَطُشٌ ، أي قليل الماء . قال : ويقال رجل عَطشانُ نطشان ، وقومٌ عَطاشَى وعُطاشَى . وقد أعطشَ فلان وإنّه لمُعْطِشٌ ، إذا عطشت إبلُه وهو لا يريد ذلك . ورجلٌ مِعطاشٌ وامرأةٌ مِعطاش .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الشين** ile **الطاء**

**عشط** , **عطش**
Yüzlerinden (kullanım vecihlerinden) kullanıldı: **عشط** , **عطش**

**عشط** : Dedim ki: üçlü babında **عشط**’tan sahih hiçbir şey bulmadım.
**العَنْشط** ve **العشَنَّط** onun dörtlüsündendir; **النون** ziyadedir. Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **العَشَنَّط** ( **النون**’u şeddeli), **العَنْشَط** ( **النون**’u sâkin): uzun (olan).

**عطش** : el-Leys ve başkaları dedi: denir: bir erkek **عطشان** ve bir kadın **عطشانة** ve **عطشَى**; hepsi **عِطاش**’tır. Ve muhakkak **عَطِش** **يَعْطَش** **عطشاً**. Ve dersin: o yarın **عاطِشٌ**. Ve **المعاطش**: susuzluk vakitleri.
Dedim ki: onun teki **مَعطَش**’tır; ve **المعطش** , **عطش يعطش** için bir masdar da olabilir. Ve denir: **عطّشت الإبلَ**; eğer susuzluklarında artırdın ve onları suya geliş günlerinde sudan alıkoydun. Şayet bunda mübalağa etmezsen **أعطشتها** dersin. Ve **المُعَطَّش**: kasten sudan alıkonmuş (olan).

el-Lihyânî: **مكان عَطِشٌ** ve **عَطُشٌ**; yani suyu az. Dedi: ve denir: bir erkek **عَطشانُ نطشان**; ve bir kavim **عَطاشَى** ve **عُطاشَى**. Ve muhakkak falan **أعطشَ**; ve o elbette **لَمُعْطِشٌ**’tir; develeri susadığında ve o bunu istemediğinde. Ve bir erkek **مِعطاشٌ** ve bir kadın **مِعطاش**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والطاء وما يثلثهما)
(عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى  *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
ويقال للجانبَين العِطفانِ، سمِّيا بذلك لأنَّ الإنسان يَميل عليهما. ألاَ ترى أنَّهم يقولون: ثنَىعِطْفَه، إذا أعْرضَ عنك وجَفَاك. ويقال: رجلٌ عَطوفٌ في الحرب والخير، وعَطَّافٌ. وظبيةٌ عاطِف، إذا رَبَضت وعطفَتْ عُنقَها. وفلانٌ يَتَعَاطَفُ في مِشيته، إذا تمايَلَ. والإنسان يتعطَّف بثوبه، وهو شبه التوشُّح. والرِّداء نفسُه عِطَافٌ، لأنّه يُعْطَفُ. ثم يتَّسعون في ذلك فيسمُّون السيفَ عِطافاً لأنّه يكونُ موضعَ الرداء.
(عطل) العين والطاء واللام أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على خلوٍّ وفَراغ. يقول: عُطِّلت الدارُ، ودارٌ معَطَّلة ومتى تُركت الإبلُ بلا راعٍ فقد عُطِّلت، وكذلك البئر إذا لم تُورَدْ ولم يُستَقَ([2]) [منها]. قال الله تبارك وتعالى: ﴿وبِئرٍ مُعَطَّلةٍ﴾  [الحج 45]، وقال تعالى:﴿وَإذا العِشَارُ عُطِّلَتْ﴾ [التكوير 4]. وكل شيءٍ خلا من حافظٍ فقد عُطِّل. من ذلك تعطيلُ الثُّغورِ وما أشبهَهَا. ومن هذا الباب: العَطَل وهو العُطُول، يقال امرأةٌ عاطل، إذا كانت لا حَلْيَ لها، والجمع عواطلُ. قال:
يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة  *** وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا([3])
وقوس عُطُلٌ: لا وَتَر عليها. وخيلٌ أعْطَالٌ: لا قلائد لها.
وشذّت عن هذا الأصل كلمةٌ، وهي الناقة العَيْطَل، وهي الطَّويلةُ في حُسن. وربَّما وُصِفَتْ بذلك المرأةُ، قال ذو الرُّمَّة في النّاقة:
نَصَبَتْ له ظَهرِي على متن عِرمِسٍ  *** رُوَاع الفُؤادِ حُرَّةِ الوجه عَيْطلِ([4])
(عطن) العين والطاء والنون أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على إقامةٍ وثبات. من ذلك العَطَن والمَعْطِن، وهو مَبْرَك الإبل. ويقال إنّ إعطانها أن تُحبَس عِندَ الماء بعدَ الوِرْد. قال لبيد:
عافَتَا الماءَ فلم نُعْطِنْهُما  *** إنَّما يُعْطِن من يرجو العَلَل([5])
ويقال: كلُّ منْزلٍ يكون مَألَفاً للإبل [فهو عَطَنٌ([6]) ]، والمَعْطِن: ذلك الموضع. قال:
ولا تكلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِي  *** حِرصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ([7])
وقال آخرون: لا يكون أعطانُ الإبل إلاّ على الماء، فأمَّا مَبارِكها في البرِّيَّة وعند الحيِّ فهو المأوَى، وهو المُرَاح أيضاً. وهذا البيتُ الذي ذكرناه "في معطِن الهُون"، يدلُّ على أنَّ المَعْطِن يكون حيث تُحبَس الإبل في مباركها أين كانت. وبيتُ لَبيد يدلُّ على القول الآخَر، والأمرُ *قريب.
ومن الباب عَطْنُ الجِلد، وهو أن يوضَع في الدِّباغ.
(عطو) العين والطاء والحرف المعتلُّ أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على أخْذٍ ومُناوَلة، لا يخرج البابُ عنهما. فالعَطْوُ: التَّناوُل باليد. قال امرؤ القيس:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])

يصف المرأة أنها تُسُوك. والظَّبيُ يعطو، وذلك إذا رَفَعَ يديه متطاوِلاً إلى الشَّجرةِ ليتناوَلَ الورَق. وقال:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
قال الخليل: ومنه اشتُقَّ الإعطاء. والمعاطاة: المُناولة. ويقال: عاطَى الصبيُّ أهله، إذا عَمِل وناوَلَ ما أرادوا. والعَطاء: اسمٌ لما يُعطَى، وهي العطيّة، والجمع عطايا، وجمع العطايا أعطِيَة. قال:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
ويقولون: إنّ التعاطي: تناوُل ما ليس لـه بحقٍّ، يقال فلانٌ يتعاطَى ظُلْمَ فلان. وفي كتاب الله تعالى:﴿فَتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ [القمر 29]. ومِن أمثالِ العرب: "عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط"، أي إنّه يسمو إلى [الأمر] ولا آلةَ لـه عنده، كالذي يتعلَّق ولا متعلَّق له.
(عطب) العين والطاء والباء كلمتانِ لا تتقاربان في المعنى.
فالأولى: العَطَب، وهو الهلاك، يقال عَطِب، وأعْطَبه غيرهُ.
والكلمة الأُخرى: العُطْب، وهو القُطْن.
(عطد) العين والطاء والدال ذُكِرت فيه كلمةٌ والقياس لا يسوِّغها، لكنَّهم يقولون: العَطوَّد: السيَّر السَّريع الشاقّ. ويُنشدون:
* إليك أشكو عَنَقاً عَطَوَّدَا([10]) *
(عطر) العين والطاء والراء أصلٌ واحدٌ لعلّه أنْ يكون صحيحاً، وهو العِطْر للأشياء المعالجَة بالطِّيب([11]) ، وفاعله العَطَّار. وامرأةٌ عَطِرة ومِعطِيرٌ. وقال:
* يَتْبَعْنَ جَأباً كَمُدُقِّ المِعْطيرْ([12]) *
(عطس) العين والطاء والسين كلمةٌ واحدة ثم تستعار، وهي العُطاس، يقال: عَطَس يَعْطُِس. ويقال للأنفِ مَعْطَس، بالكسر والفتح في الطاء ويستعار ذلك فيقال: عَطَسَ الصُّبح، إذا انفَلَق. وقد قالوا إنَّ العُطَاسَ: الصُّبح في قوله:
* وقد أغتدي قبل العطاسِ بهَيكلٍ([13]) *
(عطش) العين والطاء والشين أصلٌ واحد صحيح، وهو العَطَش، يقال له: عَطِش يَعْطَش عَطَشاً. ويقال إنّ المَعاطِشَ: مَواقِيتُ الظَّمأ. قال ذو الرُّمَّة:
لا تشتكي سقطةً منها وقد رقصت *** بها المعاطشُ حتى ظَهرُها حَدِبُ([14])
---------------------
([1])ديوان لبيد 13 واللسان (عطف).
([2]) في الأصل: "ولم تسق".
([3]) البيت للبيد في ديوانه 22 طبع 1881 واللسانت (حجج)، وقد سبق في (حج).
([4]) ديوان ذي الرمة 510 برواية: "رفعت لـه رحلي على ظهر عرمس". ورواية اللسان (روع):  * رفعت لها رحلي على ظهر عرمس *
([5]) ديوان لبيد 13 طبع 1881 واللسان (عطن). وانفرد اللسان برواية: "أصحاب العلل".
([6]) التكملة من اللسان (عطن).
([7]) في الأصل: "نفسي ولا تقلعي"، صوابه في اللسان (عطن).
([8]) البيت من معلقته المشهورة.
([9]) البيت لذي الرمة في ديوانه 508 واللسان (عطا). وأنشده في اللسان (عسل) بدون نسبة:
إذا أخذت مسواكها منحت به  *** رضاباً كطعم الزنجبيل المعسل
([10]) أنشده في اللسان (عطد) والمخصص (3: 107).
([11]) في الأصل: "للطيب".
([12]) للعجاج في ملحقات ديوانه 77 واللسان (عطر، دقق).
([13]) نسب إلى امرئ القيس في حواشي الجمهرة (3: 25). وأنشد هذا الصدر في اللسان (عطس)، وعجزه في الجمهرة:
* أقب كيعفور الفلاة محنب *
([14]) ديوان ذي الرمة 9 برواية: "وقد رقصت بها المفاوز".

ـ

##### Türkçe

(باب العين والطاء وما يثلثهما)
(**عطف**) **العين** ve **الطاء** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; bükülmeye ve eğrilmeye delâlet eder. Denir: **عَطَفْتُ الشّيء**, onu eğdiğin zaman. Ve **انعَطَف**, eğrildiği zaman. Ve **عطف**’ın masdarı **العُطُوف**’tur. Ve **تعطّفَ بالرَّحمة** merhamet ile **تعطُّفاً** (merhametle eğilim/şefkat gösterdi). Ve Allah Teâlâ falancayı falancaya **عَطْفاً** (meylettirme/çevirmeyle) meylettirdi. Ve adam **يَعْطِف الوِسادةَ**: onu büker; **عطفاً**; onunla yaslandığı zaman. Lebîd dedi:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى  *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
Ve iki yana **العِطفانِ** denir; bununla adlandırıldılar, çünkü insan onların üzerine meyleder. Görmüyor musun ki onlar derler: **ثنَىعِطْفَه**; senden yüz çevirdiği ve sana katı davrandığı zaman. Ve denir: savaşta ve hayırda **رجلٌ عَطوفٌ** ve **عَطَّافٌ**. Ve **ظبيةٌ عاطِف**; çöktüğü ve boynunu büktüğü zaman. Ve falanca **يَتَعَاطَفُ** yürüyüşünde; sallanıp meylettiği zaman. Ve insan elbisesiyle **يتعطَّف**; bu, kuşanmanın benzeridir. Ve ridânın kendisi **عِطَافٌ**’tır; çünkü o bükülür. Sonra bunda genişlerler de kılıca **عِطافاً** derler; çünkü o, ridânın yeri olur.

(**عطل**) **العين** ve **الطاء** ve **اللام** tek bir sahih asıldır; boşluk ve ferâğa delâlet eder. Der ki: **عُطِّلت الدارُ**; ve **دارٌ معَطَّلة**. Ve develer çobansız bırakıldığı vakit, muhakkak **عُطِّلت**; aynı şekilde kuyu da, eğer ona varılmaz ve ondan su çekilmezse([2]) [ondan]. Allah Tebâreke ve Teâlâ dedi: ﴿وبِئرٍ مُعَطَّلةٍ﴾  [الحج 45]، ve Teâlâ dedi:﴿وَإذا العِشَارُ عُطِّلَتْ﴾ [التكوير 4]. Ve her şey, bir koruyucudan boş kalırsa muhakkak **عُطِّل** olur. Bundan: **تعطيلُ الثُّغورِ** ve benzerleri. Ve bu bâbdan: **العَطَل** ve o **العُطُول**’dür; denir: **امرأةٌ عاطل**; süsü olmadığı zaman; çoğulu **عواطلُ**. Dedi:
يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة  *** وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا([3])
Ve **قوس عُطُلٌ**: üzerinde kiriş yoktur. Ve **خيلٌ أعْطَالٌ**: onların gerdanlıkları yoktur.
Ve bu asıldan bir kelime şâz oldu; o da **الناقة العَيْطَل**’dır; güzellikte uzun olandır. Ve bazen kadın da bununla vasfedilir. Zû’r-Rumme deve hakkında dedi:
نَصَبَتْ له ظَهرِي على متن عِرمِسٍ  *** رُوَاع الفُؤادِ حُرَّةِ الوجه عَيْطلِ([4])

(**عطن**) **العين** ve **الطاء** ve **النون** tek bir sahih asıldır; ikamete ve sebat etmeye delâlet eder. Bundan: **العَطَن** ve **المَعْطِن**; o, develerin çöktüğü yerdir. Ve denir ki onların **إعطانها**’sı, suya varıştan sonra su yanında hapsedilmeleridir. Lebîd dedi:
عافَتَا الماءَ فلم نُعْطِنْهُما  *** إنَّما يُعْطِن من يرجو العَلَل([5])
Ve denir: develer için ülfet yeri olan her menzil [o **عَطَنٌ**’dır([6])]; ve **المَعْطِن**: o yerdir. Dedi:
ولا تكلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِي  *** حِرصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ([7])
Ve başkaları dedi: develerin **أعطانُ**’ı ancak su üzerinde olur; ama onların kırda ve obanın yanında çöktükleri yerler ise **المأوَى**’dır; o da **المُرَاح** da olur. Ve zikrettiğimiz bu beyit “**في معطِن الهُون**”, **المَعْطِن**’in, develerin çöktükleri yerlerde nerede olursa olsun hapsedildikleri yerde olduğuna delâlet eder. Ve Lebîd’in beyti diğer söze delâlet eder; iş *yakındır.
Ve bâbdan: **عَطْنُ الجِلد**; o, tabaklamada onun konulmasıdır.

(**عطو**) **العين** ve **الطاء** ve illetli harf tek bir sahih asıldır; alma ve uzatıp verme (münâvele)ye delâlet eder; bâb onlardan dışarı çıkmaz. Öyleyse **العَطْوُ**: el ile uzanıp alma. İmru’ul-Kays dedi:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])

Kadını, misvaklandığını vasfeder. Ve ceylan **يعطو**; bu, yaprağı almak için ağaca doğru ellerini kaldırıp uzandığı zamandır. Ve dedi:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
Halîl dedi: bundan **الإعطاء** türetildi. Ve **المعاطاة**: uzatıp verme. Ve denir: **عاطَى الصبيُّ أهله**; çalıştığı ve onların istediklerini uzatıp verdiği zaman. Ve **العَطاء**: verilen şeye isimdir; o **العطيّة**’dir; çoğulu **عطايا**; ve **عطايا**’nın çoğulu **أعطِيَة**. Dedi:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
Ve derler ki **التعاطي**: hakkı olmaksızın olan şeyi almak; denir: falanca, falancanın zulmünü **يتعاطَى**. Ve Allah’ın kitabında: ﴿فَتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ [القمر 29]. Ve Arapların mesellerinden: “**عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط**”; yani o, [işe] yükselir de yanında onun için âlet yoktur; tutunacak şeyi olmadığı hâlde tutunan kimse gibi.

(**عطب**) **العين** ve **الطاء** ve **الباء** iki kelimedir; mânâda birbirine yaklaşmazlar.
Birincisi: **العَطَب**; o helâktir. Denir: **عَطِب**; ve başkası onu **أعْطَبه**.
Diğer kelime: **العُطْب**; o pamuktur.

(**عطد**) **العين** ve **الطاء** ve **الدال** hakkında bir kelime zikredildi; kıyas onu câiz kılmaz; lâkin onlar derler: **العَطوَّد**: hızlı, meşakkatli yürüyüş. Ve şöyle inşâd ederler:
* إليك أشكو عَنَقاً عَطَوَّدَا([10]) *

(**عطر**) **العين** ve **الطاء** ve **الراء** tek bir asıldır; belki sahih olur; o, **العِطْر**’dır: güzel koku ile muamele edilmiş şeyler için([11]); ve onun fâili **العَطَّار**’dır. Ve **امرأةٌ عَطِرة** ve **مِعطِيرٌ**. Ve dedi:
* يَتْبَعْنَ جَأباً كَمُدُقِّ المِعْطيرْ([12]) *

(**عطس**) **العين** ve **الطاء** ve **السين** tek bir kelimedir, sonra ödünç alınır; o **العُطاس**’tır. Denir: **عَطَس يَعْطُِس**. Ve buruna **مَعْطَس** denir; **الطاء**’da kesre ve fetha ile. Ve bu ödünç alınır da denir: **عَطَسَ الصُّبح**; yarıldığı zaman. Ve demişlerdir ki **العُطَاسَ**: şu sözde sabahdır:
* وقد أغتدي قبل العطاسِ بهَيكلٍ([13]) *

(**عطش**) **العين** ve **الطاء** ve **الشين** tek bir sahih asıldır; o **العَطَش**’tır. Denir: **عَطِش يَعْطَش عَطَشاً**. Ve denir ki **المَعاطِشَ**: susuzluk vakitleridir. Zû’r-Rumme dedi:
لا تشتكي سقطةً منها وقد رقصت *** بها المعاطشُ حتى ظَهرُها حَدِبُ([14])
---------------------
([1]) Lebîd divanı 13 ve Lisân (**عطف**).
([2]) Asılda: “ولم تسق”.
([3]) Beyit Lebîd’indir; divanında 22, 1881 baskısı ve Lisân (حجج); daha önce (حج)’de geçti.
([4]) Zû’r-Rumme divanı 510, şu rivayetle: “رفعت لـه رحلي على ظهر عرمس”. Lisân (روع) rivayeti:  * رفعت لها رحلي على ظهر عرمس *
([5]) Lebîd divanı 13, 1881 baskısı ve Lisân (**عطن**). Lisân şu rivayette tek kaldı: “أصحاب العلل”.
([6]) Tekmile Lisân (**عطن**)’dandır.
([7]) Asılda: “نفسي ولا تقلعي”; doğrusu Lisân (**عطن**)’dadır.
([8]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([9]) Beyit Zû’r-Rumme’nindir; divanında 508 ve Lisân (**عطا**). Lisân’da (عسل) nisbesiz inşâd etti:
إذا أخذت مسواكها منحت به  *** رضاباً كطعم الزنجبيل المعسل
([10]) Lisân (**عطد**) ve el-Muḫaṣṣaṣ (3: 107)’de inşâd etti.
([11]) Asılda: “للطيب”.
([12]) el-‘Accâc’ındır; divan eklerinde 77 ve Lisân (**عطر**، دقق).
([13]) Cumhara hâşiyelerinde (3: 25) İmru’ul-Kays’a nisbet edildi. Lisân (**عطس**)’ta bu mısraın başını inşâd etti; Cumhara’da ikinci mısraı:
* أقب كيعفور الفلاة محنب *
([14]) Zû’r-Rumme divanı 9, şu rivayetle: “وقد رقصت بها المفاوز”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ط ش
‏"‏ من أصابه العطاش أفطر ‏"‏ وزرع معطّش وعطّشت الإبل إاذ زدت في ظمئها‏.‏
وتطاولت عليها المعاطش أي مواقيت الظمء‏.‏
ونزلنا بأرض معطشة‏.‏
وإذا كانت الإبل بأرض عطشة كانت أصبر على العطش‏.‏
وتقول‏:‏ إنك إلى الدم عطشان كأنك عطشان هو سيف عبد المطلب بن هاشم وهو القائل فيه‏:‏ من خانه سيفه في يوم ملحمة فإنّ عطشان لم ينكل ولم يخن ومن المستعار‏:‏ أنا شديد العطش إلى لقائك وبي عطش إليك‏.‏
وفلانة عطشى الوشاح‏.‏

##### Türkçe

ع ط ش
“Kimde **العطاش** isabet ederse iftar eder.” Ve ekin **معطّش**(tir); ve develeri **عطّشت**: yani onların susuzluğunu artırdığın zaman.
Ve onların üzerine **المعاطش** uzadı; yani susuzluk vakitleri.
Ve biz **معطشة** bir yere indik.
Ve develer **عطشة** bir yerde olursa, susuzluğa daha sabırlı olur.
Ve dersin: “Sen kana karşı **عطشان**sın”; sanki o **عطشان**dır. O, Hâşim oğlu Abdülmuttalib’in kılıcıdır; ve onun hakkında söyleyen odur:
“Kim ki kılıcı onu savaş gününde yüzüstü bırakırsa, muhakkak **عطشان** ne geri durdu ne de hainlik etti.” Ve ödünç alınmış (kullanım)dan: “Ben seninle buluşmaya karşı şiddetli susuzum; ve bende sana karşı **عطش** vardır.”
Ve falanca kadın **عطشى الوشاح**(tır).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العطَشُ: ضدُّ الرِّيّ؛ عطِشَ يعْطشُ عَطَشاً، وهو عاطِشٌ وعطِشٌ وعطُشٌ وعَطْشان، والجمع عَطِشُون وعَطْشونَ وعِطاشٌ وعَطْشَى وعَطّاشَى وعُطَاشَى، والأُنثى عَطِشةٌ وعَطْشةٌ وعَطْشى وعَطْشانةٌ ونسوة عِطاشٌ. وقال اللحياني: هو عَطْشان يُرِيد الحالَ، وهو عاطِشٌ غداً، وما هو بعاطشٍ بعد هذا اليوم. ورجل مِعْطاشٌ: كثير العطَشِ؛ عن اللحياني، وامرأَة مِعْطاشٌ.
وعَطّشَ الإِبلَ: زاد في ظِمْئها أَي حبَسَها عن الماء، كانت نَوْبَتُها في اليوم الثالث أَو الرابع فسقاها فوق ذلك بيوم. وأَعْطَشَها: أَمْسَكها أَقلَّ من ذلك؛ قال:
أَعْطَشَها لأَقْرَبِ الوَقْتين
والمُعَطَّشُ: المحبوسُ عن الماء عمْداً. والمَعاطِشُ: مواقِيتُ الظِّمْءِ، واحدُها مَعْطَشٌ، وقد يكون المَعْطَش مصدراً لِعَطِشَ يَعْطَشُ. وأَعْطَشَ القومُ: عطِشَت إِبِلُهم؛ قال الحطيئة:
ويَحْلفُ حَلْفةً لبني بَنِيه:
لأَنتُمْ مُعْطِشون، وهُمْ رِواء
وقد أَعْطَشَ فلان، وإِنه لمُعْطِشٌ إِذا عطِشَت إِبلُه وهو لا يُريد ذلك. وزَرْعٌ مُعَطَّشٌ: لم يُسْقَ. ومكان عَطِشٌ: قليلُ الماء. والعُطاش: داءٌ يُصِيب الصبي فلا يروى، وقيل: يُصِيب الإِنْسان يشرب الماءَ فلا يَروَى. وفي الحديث: أَنه رَخَّص لصاحب العُطاش، بالضم، واللَّهَث أَن يُفطِرا ويُطعِما. العُطاشُ، بالضم: شدّة العَطَشِ، وقد يكون داءٌ يُشْرب معه ولا يَرْوي صاحبه. وعَطِشَ إِلى لقائه أَي اشتاق. وإِني إِليك لعَطْشان، وإِني لأُجادُ إِليك، وإِني لجائع إِليك، وإِني لَمُلْتاحٌ إِليك، معناه كله: مشتاق؛ وأَنشد:
وإِني لأُمْضِي الهَمَّ عنها تَجَمُّلاً،
وإَني، إِلى أَسْماءَ، عَطْشانُ جائعُ
وكذلك إِني لأَصْوَرُ إِليه. وعَطْشان نَطْشَان: إِتباع له لا يُفْرد. قال محمد بن السري: أَصلُ عَطْشان عَطْشاء مثل صحراء، والنون بدل من أَلف التأْنيث، يدل على ذلك أَنه يجمع على عَطاشَى مثل صَحارَى. ومكانٌ عَطِشٌ وعطْشٌ: قليل الماء؛ قال ابن الكلبي: كان لعبد المطلب بن هاشم سَيفٌ يقال له العطشان، وهو القائل فيه:
مَنْ خانَه سَيْفُه في يوم مَلْحَمةٍ،
فإِنَّ عَطْشانَ لم يَنْكُلْ ولم يَخُنِ

##### Türkçe

**العطَشُ**: **الرِّيّ**’nin zıddı; **عطِشَ** **يعْطشُ** **عَطَشاً**, o **عاطِشٌ** ve **عطِشٌ**
ve **عطُشٌ** ve **عَطْشان**’dır; cem‘i **عَطِشُون** ve **عَطْشونَ** ve **عِطاشٌ** ve **عَطْشَى** ve **عَطّاشَى**
ve **عُطَاشَى**’dır; müennesi **عَطِشةٌ** ve **عَطْشةٌ** ve **عَطْشى** ve **عَطْشانةٌ**’dır; ve kadınlar: **عِطاشٌ**.

Ve el-Lihyânî dedi: O, hâli istemek üzere **عَطْشان**’dır; ve o, yarın **عاطِشٌ**’tir; ve bu günden sonra o **بعاطشٍ** değildir. Ve **مِعْطاشٌ** adam: **العطَشِ**’i çok olan; el-Lihyânî’den; ve kadın **مِعْطاشٌ**.

Ve **عَطّشَ الإِبلَ**: onun **ظِمْئ**’inde artırdı; yani onu sudan hapsetti; onun nöbeti üçüncü yahut dördüncü günde idi de ona bunun üstüne bir gün fazlasıyla su verdi. Ve **أَعْطَشَها**:
bundan daha az tuttu; dedi ki:
أَعْطَشَها لأَقْرَبِ الوَقْتين

Ve **المُعَطَّشُ**: kasten sudan hapsedilmiş olan. Ve **المَعاطِشُ**: **الظِّمْءِ** vakitleri; onun teki **مَعْطَشٌ**’tır; ve **المَعْطَش** bazen **عَطِشَ يَعْطَشُ** için masdar olabilir.

Ve **أَعْطَشَ القومُ**: onların develeri susadı; el-Hutay’e dedi ki:
ويَحْلفُ حَلْفةً لبني بَنِيه:
لأَنتُمْ مُعْطِشون، وهُمْ رِواء

Ve filân **أَعْطَشَ** etmiştir; ve o, develeri susadığı zaman, o bunu istemezken, elbette **مُعْطِشٌ**’tir. Ve **زَرْعٌ مُعَطَّشٌ**: sulanmadı. Ve **مكان عَطِشٌ**: suyu az olan.

Ve **العُطاش**: çocuğa isabet eden bir hastalıktır; böylece kanmaz; ve denildi ki: insana isabet eder; su içer de kanmaz. Ve hadiste: **العُطاش** sahibine—damme ile—ve **اللَّهَث**’e, iftar etmelerine ve yedirmelerine ruhsat verdiği (gelmiştir). **العُطاشُ**, damme ile: **العَطَشِ**’in şiddetidir; ve bazen bir hastalık olur; onunla birlikte içilir de sahibi kanmaz.

Ve **عَطِشَ إِلى لقائه**: yani onunla buluşmaya iştiyak duydu. Ve ben sana elbette **لعَطْشان**’ım; ve ben sana elbette **لأُجادُ**’ım; ve ben sana elbette **لجائع**’im; ve ben sana elbette **لَمُلْتاحٌ**’ım; bunun hepsinin manası: iştiyaklıdır; ve inşad etti:
وإِني لأُمْضِي الهَمَّ عنها تَجَمُّلاً،
وإَني، إِلى أَسْماءَ، عَطْشانُ جائعُ

Ve yine: ben ona elbette **لأَصْوَرُ**’um. Ve **عَطْشان نَطْشَان**: ona tâbidir; tek başına kullanılmaz.

Muhammed b. es-Serî dedi: **عَطْشان**’ın aslı, **صحراء** gibi, **عَطْشاء**’dır; ve **النون** te’nîs elifinin bedelidir; buna delâlet eden şudur ki o, **صَحارَى** gibi **عَطاشَى** üzerine cem‘ olunur.

Ve **مكانٌ عَطِشٌ** ve **عطْشٌ**: suyu az olan; İbnü’l-Kelbî dedi: Abdülmuttalib b. Hâşim’in **العطشان** denilen bir kılıcı vardı; ve onun hakkında söyleyen odur:
مَنْ خانَه سَيْفُه في يوم مَلْحَمةٍ،
فإِنَّ عَطْشانَ لم يَنْكُلْ ولم يَخُنِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ط ش * * عطِشَ * ضد رَوِي وبابه طرِب فهو * عَطْشانُ * وقوم * عَطْشَى * بوزن سكرى و * عَطاشَى * بوزن حبالى و * عِطَاشٌ * بالكسر وامرأة * عَطْشَى * ونسوة * عِطَاشٌ * ومكان * عَطُشٌ * بكسر الطاء وضمها قليل الماء

##### Türkçe

* ع ط ش * * **عطِشَ** * **رَوِي**’nin zıddıdır; bâbı **طرِب**’dir; o hâlde o, **عَطْشانُ**’dur. Ve bir kavim **عَطْشَى** (vezin olarak **سكرى** vezninde) ve **عَطاشَى** (vezin olarak **حبالى** vezninde) ve **عِطَاشٌ** (kesre ile). Ve bir kadın **عَطْشَى**; ve kadınlar **عِطَاشٌ**. Ve bir yer **عَطُشٌ** ( **الطاء**’ın kesriyle; ve zammıyla), suyu azdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العطش، محركة: خلاف الري، م، معروف. عطش الرجل، كفرح، يعطش عطشا فهو عطش، وعاطش، وعطش، كندس. وقال اللحياني: هو عطشان الآن، يريد الحال، وهو عاطش غدا، وما هو بعاطش بعد هذا اليوم، وهم عطشى، وعطاشى، وعطاش، بالضم، وعطاش، وهذه بالكسر، وعطشون وعطشون، وهي عطشة، وعطشة، وعطشى، وعطشانة، الأخيرة عن الليث، وهن عطشات وعطشات، وعطاش، بالكسر، وعطشانات. وقال ابن السكيت، في كتاب التصغير من تأليفه: ويصغرون العطش عطيشان، يذهبون به إلى عطشان ويصغرونه أيضا على لفظه فيقولون: عطيش، والأول أجود، قال الجوهري: قال محمد بن السري السراج: أصل عطشان عطشاء، مثل صحراء، والنون بدل من ألف التأنيث، يدل على ذلك أنه يجمع على عطاشى، مثل صحارى. والعطشان: المشتاق، وهو مجاز، وقد عطش إلى لقائه، كما يقولون: ظمئ، قاله ابن دريد، وقال ابن الأعرابي: إني إليك لعطشان، وإني إليك لأجاد، وإني لجائع إليك، وإني لملتاح إليك، معناه كله: مشتاق، وأنشد:
  وإني لأمضي الهم عنها تجملا                      وإني إلى أسماء عطشان جائع وكذلك إني لأصور إليك. والعطشان: سيف عبد المطلب ابن هاشم بن عبد مناف، نقله ابن الكلبي قال: وفيه يقول:
  من خانه سيفه في يوم ملحمة                      فإن عطشان لم ينكل ولم يخن

  وفي سجعات الأساس: إنك إلى الدم عطشان، كأنك عطشان، بمعنى السيف. والعطاش، كغراب: داء يصيب الصبي فلا يروي، وقيل: يصيب الإنسان يشرب ولا يروى صاحه، ومنه الحديث إنه رخص لصاحب العطاش واللهث أن يفطرا ويطعما وقيل: العطاش: شدة العطش، ومنه من أصابه العطاش أفطر. ورجل معطاش: ذو إبل عطاش، والأنثى كذلك. والمعاطش: مواقيت الأظماء، وفي الصحاح: مواقيت الظمء، ويقال: تطاولت علينا المعاطش، الواحد معطش، كمقعد، وقد يكون المعطش مصدرا لعطش يعطش. والمعاطش: الأراضي التي لا ماء بها، الواحدة معطشة. ويقال: نزلنا بأرض معطشة، ويقولون: إذا كانت الإبل بأرض معطشة كانت أصبر على العطش، كما في الأساس. وسموا معطوشا، عراقية، ومنه: أبو طاهر المبارك بن المبارك بن هبة الله بن المعطوش الحريمي، عن أبي علي بن المهدي، وعنه جماعة آخرهم بالسماع النجيب الحراني. وقال الصاغاني: عطش لازم، كأنهم نووا فيه الحرف المعدى، وهو إلى، أي معطوش إليه كما يقال: مشتاق إليه أو من باب المغالبة، على تقدير عاطشته فعطشته، فهو معطوش. وأعطش الرجل: عطشت مواشيه، وإنه لمعطش، كذا في الصحاح والتهذيب والمثحكم، وأنشد قول الحطيئة:
  ويحلف حلفة لبني بـنـيه                      لأنتم معطشون وهم رواء وأعطش فلانا: أظمأه، أي حمله على العطش. وأعطش الإبل: زاد في أظمائها وحبسها عن الماء يوم الورود، فإن بالغ فيه فقل: عطشها تعطيشا، وذلك أنه كان نوبتها في اليوم الثالث أو الرابع فسقاها فوق ذلك بيوم، قال: أعطشها لأقرب الوقتين. فالإعطاش أقل من التعطيش، قال رؤبة يمدح الحارث بن سليم الهجيمي: حارث ما وبلك بالتعطيش. ويروى: بالتغطيش، بالغين المعجمة، كما سيأتي في موضعه. والمعطش، كمعظم: المحبوس عن الماء عمدا. وتعطش: تكلف العطش. ومما يستدرك عليه: رجل معطاش: كثير العطش. عن اللحياني، وامرأة معطاش كذلك. ورجل معطش: لم يسق. ومكان عطش، وعطش: قليل الماء. وفلانة عطشى الوشاح، وهو مجاز. والعطيشان: تصغير العطش، ككتف، ويقال أيضا: عطيش، والأول أجود، قاله ابن السكيت. وعطشان نطشان، إتباع له لا يفرد.

##### Türkçe

**العطش**، harekeli: **الري**’nin zıddı; müzekker; mâruf. **عطش** adam, **فرح** gibi; **يعطش** susar, **عطشا** susuzlukla; o hâlde o **عطش**’tır, ve **عاطش**’tır, ve **عطش**’tır, **ندس** gibi. **اللحياني** dedi: O şimdi **عطشان**’dır; hâli kasteder; ve o yarın **عاطش**’tır; ve bu günden sonra o **عاطش** değildir; ve onlar **عطشى**’dır, ve **عطاشى**’dır, ve **عطاش**’tır, zamme ile; ve **عطاش**’tır, ve bu kesre iledir; ve **عطشون** ve **عطشون**; ve o **عطشة**’dir, ve **عطشة**’dir, ve **عطشى**’dır, ve **عطشانة**’dir; sonuncusu **الليث**’ten; ve onlar (kadınlar) **عطشات** ve **عطشات**’tır, ve **عطاش**’tır, kesre ile, ve **عطشانات**’tır. **ابن السكيت**, kendi telifinden olan küçültme kitabında dedi: **العطش**’ı **عطيشان** diye küçültürler; onu **عطشان**’a götürürler ve onu da lafzı üzere küçültürler de derler ki: **عطيش**; birincisi daha iyidir. **الجوهري** dedi: **محمد بن السري السراج** dedi: **عطشان**’ın aslı **عطشاء**’dır; **صحراء** gibi; ve **النون**, dişillik ألف’ının bedelidir; buna delil şudur ki o **عطاشى** üzere cem‘ olunur; **صحارى** gibi. Ve **العطشان**: **المشتاق**; ve o mecazdır; ve onunla buluşmaya **عطش** etti; onların “**ظمئ**” dedikleri gibi; onu **ابن دريد** söyledi. Ve **ابن الأعرابي** dedi: Şüphesiz ben sana **عطشان**’ım; ve şüphesiz ben sana **أجاد**’ım; ve şüphesiz ben sana **جائع**’im; ve şüphesiz ben sana **ملتاح**’ım; bunun hepsinin mânası: **مشتاق**. Ve şu beyti inşad etti:
  Ve şüphesiz ben, süslenerek ondan gamı gideririm                      Ve şüphesiz ben **أسماء**’ya **عطشان** **جائع**’im
Ve bunun gibi şüphesiz ben sana **أصور**’um. Ve **العطشان**: **عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف**’ın kılıcıdır; onu **ابن الكلبي** nakletti. Dedi: Ve onun hakkında şöyle der:
  Kim ki bir çarpışma gününde kılıcı onu yüzüstü bırakırsa                      Şüphesiz **عطشان** gevşemedi ve hainlik etmedi

  Ve **الأساس**’ın seci‘lerinde: Şüphesiz sen kana **عطشان**’sın; sanki sen **عطشان**’sın; kılıç mânasında. Ve **العطاش**، **غراب** gibi: çocuğa isabet eden bir hastalıktır; artık kandırmaz; ve denildi ki: insana isabet eder; içer de susuzluğu gitmez, sahibini (yakalar). Ondandır hadis: Şüphesiz o, **العطاش** ve **اللهث** sahibine iftar etmelerine ve yedirmelerine ruhsat verdi. Ve denildi ki: **العطاش**: susuzluğun şiddetidir; ondandır: kime **العطاش** isabet ederse iftar eder. Ve **معطاش** adam: susuz develeri olan; dişisi de böyledir. Ve **المعاطش**: susuzlukların vakitleridir; ve **الصحاح**’ta: susuzluk vaktleri. Ve denilir: **المعاطش** bize uzadı; teki **معطش**’tır, **مقعد** gibi. Ve **المعطش**, **عطش يعطش** için masdar da olabilir. Ve **المعاطش**: suyu olmayan arazilerdir; teki **معطشة**’dir. Ve denilir: **معطشة** bir araziye indik. Ve derler ki: Develer **معطشة** bir arazide olursa susuzluğa daha sabırlı olur; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **معطوشا** diye isimlendirdiler; Irakî (nisbe). Ondandır: **أبو طاهر المبارك بن المبارك بن هبة الله بن المعطوش الحريمي**; **أبي علي بن المهدي**’den; ve ondan bir cemaat; onların sonuncusu sema‘ ile **النجيب الحراني**. Ve **الصاغاني** dedi: **عطش** lâzımdır; sanki onda geçişli harfi niyet ettiler; o da **إلى**’dır; yani “ona **معطوش**” (olunmuş) gibi; “ona **مشتاق**” denildiği gibi; yahut galebe babındandır; “ona **عاطشته** ettim de onu **عطشته** ettim” takdiri üzere; o hâlde o **معطوش**’tur. Ve **أعطش** adam: hayvanları susadı; ve şüphesiz o **معطش**’tur; **الصحاح** ve **التهذيب** ve **المثحكم**’de böyledir. Ve **الحطيئة**’nin sözünü inşad etti:
  O, oğullarının oğullarına bir yemin eder                      Şüphesiz siz **معطشون**’sunuz ve onlar **رواء**’dır
Ve **أعطش** falanı: onu susattı; yani onu susuzluğa sevk etti. Ve **أعطش** develeri: onların susuzluklarını artırdı ve suya varış gününde onları sudan alıkoydu; eğer bunda aşırı giderse de ki: Onları **تعطيشا** ile **عطش** etti; bu, onun nöbeti üçüncü yahut dördüncü günde iken, bunun üstüne bir günle onları sulamış olmasıdır. Dedi: “Onları **أعطش** ederim, iki vaktin daha yakını için.” O hâlde **الإعطاش**, **التعطيش**’ten daha azdır. **رؤبة**, **الحارث بن سليم الهجيمي**’yi överken dedi: **حارث**; seni **بالتعطيش** ile ne helâk etti. Ve rivayet olunur: **بالتغطيش**; **الغين** mu‘ceme ile; ileride yerinde geleceği üzere. Ve **المعطش**، **معظم** gibi: kasten sudan alıkonmuş olan. Ve **تعطش**: susuzluğu zorla üstlenmek. Ve ona ilâve olarak (istidrâk kabilinden): **معطاش** adam: çok susayan; **اللحياني**’den. Ve **معطاش** kadın da böyledir. Ve **معطش** adam: sulanmamış. Ve **عطش** yer, ve **عطش**: suyu az. Ve falanca kadın **عطشى الوشاح**’tır; ve o mecazdır. Ve **العطيشان**: **العطش**’ın küçültmesidir; **كتف** gibi. Ve ayrıca **عطيش** de denilir; birincisi daha iyidir; onu **ابن السكيت** söyledi. Ve **عطشان نطشان**: ona tâbidir; tek başına kullanılmaz.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَطِشَ
1 عَطِشَ ذ , aor. عَطَشَ , inf. n. عَطَشٌ, (S, O, Msb, K,) and sometimes مَعْطَشٌ, (TA,) He thirsted; was thirsty: was in want of drink; and it was in want of irrigation: عَطَشٌ being the contr. of رِىٌّ. (S, O, TA.) ― -b2- عَطِشَ اـِلَى لِقَائِهِ (tropical:) He longed, or desired, [lit. thirsted,] to meet with him: like as they say ظَمِئَ. (IDrd, O.) And أَنَا شَدِيدُ العَطَشِ اـِلَى لِقَائِكَ (tropical:) [I am vehemently longing, or desiring, to meet with thee]. (A.) [See also the first paragraph of art. عمى.] -A2- عَاطَشَهُ فَعَطَشَهُ: see 3.

2 عَطَّشَ see 4.

عَاطَشَهُ فَعَطَشَهُ
3 عَاطَشَهُ فَعَطَشَهُ ذ [aor. of the latter, accord. to general rule, عَطُشَ , He vied with him in endeavouring to satisfy, (see 6,) or in bearing, thirst, and surpassed him therein]. (O, K, TA. [But whether sanctioned by usage, seems to be doubtful.])

اعطش
4 اعطش ذ His camels, or cattle, thirsted. (T, S, M, O, K.) -A2- اعطش فُلَانًا He made such a one to thirst. (O, * K, * TA.) ― -b2- اعطش الاـِبِلَ He increased the intervals between the two drinkings, or waterings, of the camels, and withheld them from coming to the water, (O, K,) or from the water on the day of their coming thereto: (TA:) and ↓ عطّشها, [in like manner,] he increased their thirsting: (A:) or the latter, of which the inf. n. is تَعْطِيشٌ, has a more intensive signification than the former verb: (O, K, TA:) or it signifies he kept them thirsty; i. e., did not water them at all; or, watered them little, so that they were not satisfied: (TA, voce ثَأْثَأَ:) when a man has been accustomed to bring his camels to water on the third day, or the fourth, and waters them one day beyond that, you say أَعْطَشَهَا. (TA.)

تعطّش
5 تعطّش ذ He constrained himself to thirst; syn. تَكَلَّفَ العَطَشَ. (O, K.)

تَعَاطَشَا
6 تَعَاطَشَا ذ [app. They vied, each with the other, in endeavouring to satisfy their thirst, (see K, voce تَجَاشَعَا,) or in bearing thirst].

عَطُشٌ
عَطُشٌ ذ ; fem. with ة: see the next paragraph, in three places.

عَطِشٌ
عَطِشٌ ذ (Mgh, O, Msb, K) and ↓ عَطُشٌ (K) and ↓ عَطْشَان [without and with tenween, as is shown by the two forms of its fem., which see in what follows,] (S, Mgh, O, Msb) and ↓ عَاطِشٌ (TA) Thirsting; or thirsty: (S, TA:) or needing water: (Mgh:) or you say, الْآنَ ↓ هُوَ عَطْشَانُ [He is thirsting, or thirsty, now]; (Lh, K;) and هُوَ غَدًا ↓ عَاطِشٌ [He will be thirsting, or thirsty, tomorrow]; (Lh, O, K;) and بَعْدَ ↓ مَا هُوَ بِعَاطِشٍ هٰذَا اليَوْمِ [He will not be thirsting, or thirsty, after this day]: (Lh, TA:) fem. [of the first] عَطِشَةٌ (O, Msb, K) and [of the second] ↓ عَطُشَةٌ (TA) and [of the third] ↓ عَطْشَى, (S, O, Msb, K,) which is also used as a pl., (S, K,) and ↓ عَطْشَانَةٌ: (Lth, O, K:) pl. masc. [of the first and third and fourth, and perhaps of the second also,] عِطَاشٌ (S, O, Msb, K) and عُطَاشٌ [which is irregular] and عَطِشُونَ and [of the second] عَطُشُونَ (TA) and [of the third] عَطَاشَى: (S, O, K:) pl. fem. عِطَاشٌ, like the masc., (S, O, K,) and [of the first] عَطِشَاتٌ, (Lth, O, K,) but this was ignored by Aboo-Leylà, (O,) and [of the second] عَطُشَاتٌ (TA) and [of the third] عَطْشَانَاتٌ. (Lth, O, K.) Accord. to Mohammad Ibn-EsSeree, ↓ عَطْشَان is originally عَطْشَآءُ, like صَحْرَآءُ, the ن being substituted for the fem. ا, as is shown by its plural's being عَطَاشَى like صَحَارَى: (S, O:) [but there are many similar pls. of epithets of the measure فُعْلَان; as سَكَارَى and غَيَارَى and نَدَامَى and كَسَالَى &c.] You say also عَطْشَانُ نَطْشَانُ; the latter being an imitative sequent to the former, not used alone. (S, O.) And اـِنَّكَ كَأَنَّكَ عَطْشَانُ ↓ اـِلَى الدَّمِ عَطْشَانُ [Verily thou art thirsting for blood, as though thou wert 'Atshلn]: (A:) this being the name of a sword of 'Abd-ElMuttalib Ibn-Hلshim. (A, O, K.) The dim. of عَطِشٌ is ↓ عُطَيْشَان, as though from عَطْشَان; and ↓ عُطَيْشٌ also; but the former is the better. (ISk, O.) ― -b2- [Hence,] ↓ عَطْشَان also signifies (tropical:) Longing; or desiring. (K.) You say, اـِنِّى اـِلَيْكَ ↓ لَعَطْشَانُ (tropical:) [Verily I am longing for seeing thee]. (IAar, O.) ― -b3- مَكَانٌ عَطِشٌ (S, O, Msb) and ↓ عَطُشٌ (S, O) A place in which is little water: (S, O, Msb:) or in which is no water. (Msb.) ― -b4- الوِشَاحِ ↓ فُلَانَةُ عَطْشَى (A) or عَطِشَةُ الوِشَاحِ (TA) (tropical:) [Such a woman is slender in the waist; or in the belly and flanks; like غَرْثَى الوِشَاحِ].

عَطْشَان
عَطْشَان ذ : fem. عَطْشَى and عَطْشَانَةٌ: see عَطِشٌ, throughout.

عُطَاشٌ
عُطَاشٌ ذ [Insatiable thirst;] a certain disease, (S, O, K, TA,) that attacks a man, (S, O, TA,) or a child, (TA,) the sufferer from which drinks water and cannot satisfy his thirst: (S, O, K, * TA:) or intense thirst: the sufferer thereof is permitted to break his fast. (TA.)

عُطَيْشٌ
عُطَيْشٌ ذ : dims. of عَطِشٌ, q. v. (ISk, O.)

عُطَيْشَان
عُطَيْشَان ذ : dims. of عَطِشٌ, q. v. (ISk, O.)

عَاطِشٌ
عَاطِشٌ ذ : see عَطِشٌ, in three places.

مَعْطَشٌ
مَعْطَشٌ ذ [The space in which one becomes thirsty: see an ex. voce مَجَاعٌ. And] sing. of مَعَاطِشُ, (O, K,) which signifies The appointed times (مَوَاقِيت, S, A, O, K) of thirst, or of the restraining of camels from water, (S, A, O,) or of thirsts, or of the restrainings of camels from water. (K.)

مُعْطِشٌ
مُعْطِشٌ ذ A man whose camels have become thirsty. (TA.) [See also مِعْطَاشٌ.] ― -b2- See also مَعْطَشَةٌ.

مِعْطَشٌ
مِعْطَشٌ ذ A man who has not had drink given to him. (TA.)

مَعْطَشَةٌ
مَعْطَشَةٌ ذ A land in which is no water; (O, K;) as also ↓ أَرْضٌ مُعْطِشَةٌ: (TA:) pl. of the former مَعَاطِشُ. (O, K.) ― -b2- A cause of thirst. (TA in art. بخل.)

مُعَطَّشٌ
مُعَطَّشٌ ذ Confined, or withheld, (O, K, TA,) from water, purposely. (TA.)

مِعْطَاشٌ
مِعْطَاشٌ ذ Very thirsty; or often thirsty: applied to a man and to a woman. (Lh) ― -b2- Having thirsty camels: applied to a man and to a woman. (O, K.) [See also مُعْطِشٌ.]

##### Türkçe

**عَطِشَ**
1 **عَطِشَ** ذ, muzâri‘ **عَطَشَ**, mastar ismi **عَطَشٌ**, (S, O, Msb, K,) ve bazen **مَعْطَشٌ**, (TA,) Susadı; susuz oldu: içeceğe muhtaç oldu; ve (yer) sulamaya muhtaç oldu: **عَطَشٌ**, **رِىٌّ**’nin zıddıdır. (S, O, TA.) ― -b2- **عَطِشَ اـِلَى لِقَائِهِ** (mecaz:) Onunla buluşmayı özledi, yahut istedi, [lafzen: susadı,] : **ظَمِئَ** dedikleri gibi. (IDrd, O.) Ve **أَنَا شَدِيدُ العَطَشِ اـِلَى لِقَائِكَ** (mecaz:) [Ben seninle buluşmaya şiddetle özlem duymaktayım, yahut istemekteyim]. (A.) [Ayrıca bkz. md. **عمى**’nın ilk paragrafı.] -A2- **عَاطَشَهُ فَعَطَشَهُ**: bkz. 3.

2 **عَطَّشَ** bkz. 4.

**عَاطَشَهُ فَعَطَشَهُ**
3 **عَاطَشَهُ فَعَطَشَهُ** ذ [ikincisinin muzâri‘i, genel kaideye göre, **عَطُشَ**; Susuzluğu gidermeye çalışmada, (bkz. 6,) yahut susuzluğa katlanmada onunla yarıştı ve bunda onu geçti]. (O, K, TA. [Fakat kullanımla sabit olup olmadığı şüpheli görünür.])

**اعطش**
4 **اعطش** ذ Onun develeri, yahut sığırları, susadı. (T, S, M, O, K.) -A2- **اعطش فُلَانًا** O, falancayı susattı. (O, * K, * TA.) ― -b2- **اعطش الاـِبِلَ** Develerin iki içirilmesi yahut sulanması arasındaki aralıkları artırdı ve onları suya gelmekten alıkoydu, (O, K,) yahut suya geldikleri gün su(ya erişmek)ten: (TA:) ve ↓ **عطّشها**, [aynı şekilde,] onların susamasını artırdı: (A:) yahut ikincisi—mastar ismi **تَعْطِيشٌ** olan—birinciden daha şiddetli bir anlam taşır: (O, K, TA:) yahut şu anlama gelir: onları susuz bıraktı; yani, onları hiç sulamadı; yahut, onları az suladı da doymadılar: (TA, md. **ثَأْثَأَ**’da:) bir adam develerini üçüncü gün yahut dördüncü gün suya götürmeye alışmış olup da bunun ötesinde bir gün daha (geciktirip) onları suladığında, **أَعْطَشَهَا** dersin. (TA.)

**تعطّش**
5 **تعطّش** ذ Kendini susuzluğa zorladı; eş anlamlısı **تَكَلَّفَ العَطَشَ**. (O, K.)

**تَعَاطَشَا**
6 **تَعَاطَشَا** ذ [görünüşe göre: susuzluklarını gidermeye çalışmada (bkz. K, md. **تَجَاشَعَا**’da), yahut susuzluğa katlanmada, birbirleriyle yarıştılar].

**عَطُشٌ**
**عَطُشٌ** ذ ; müennesi ة ile: bir sonraki paragrafta, üç yerde, bkz.

**عَطِشٌ**
**عَطِشٌ** ذ (Mgh, O, Msb, K) ve ↓ **عَطُشٌ** (K) ve ↓ **عَطْشَان** [tenvinsiz ve tenvinli; bunun müennesinin iki şekliyle gösterildiği üzere; aşağıda bak], (S, Mgh, O, Msb) ve ↓ **عَاطِشٌ** (TA) Susayan; yahut susuz: (S, TA:) yahut suya muhtaç: (Mgh:) yahut şöyle dersin: **الْآنَ ↓ هُوَ عَطْشَانُ** [O şimdi susuyor, yahut susuzdur]; (Lh, K;) ve **هُوَ غَدًا ↓ عَاطِشٌ** [O yarın susuyor olacak, yahut susuz olacak]; (Lh, O, K;) ve **بَعْدَ ↓ مَا هُوَ بِعَاطِشٍ هٰذَا اليَوْمِ** [O, bu günden sonra susuyor olmayacak, yahut susuz olmayacak]: (Lh, TA:) müennesi [birincisinin] **عَطِشَةٌ** (O, Msb, K) ve [ikincisinin] ↓ **عَطُشَةٌ** (TA) ve [üçüncüsünün] ↓ **عَطْشَى**, (S, O, Msb, K,) ki bu aynı zamanda çoğul olarak da kullanılır, (S, K,) ve ↓ **عَطْشَانَةٌ**: (Lth, O, K:) müzekker çoğulu [birinci, üçüncü ve dördüncünün, ve belki ikincinin de,] **عِطَاشٌ** (S, O, Msb, K) ve **عُطَاشٌ** [ki bu düzensizdir] ve **عَطِشُونَ** ve [ikincinin] **عَطُشُونَ** (TA) ve [üçüncünün] **عَطَاشَى**: (S, O, K:) müennes çoğulu **عِطَاشٌ**, müzekker gibi, (S, O, K,) ve [birincinin] **عَطِشَاتٌ**, (Lth, O, K,) fakat bunu Ebû-Leylâ görmezden geldi, (O,) ve [ikincinin] **عَطُشَاتٌ** (TA) ve [üçüncünün] **عَطْشَانَاتٌ**. (Lth, O, K.) Muhammed İbn-EsSerî’ye göre, ↓ **عَطْشَان** aslında **عَطْشَآءُ**’dur, **صَحْرَآءُ** gibi; **ن** müennes **ا**’nın yerine konmuştur; bunun delili, çoğulunun **عَطَاشَى** olmasıdır, **صَحَارَى** gibi: (S, O:) [fakat ölçüsü **فُعْلَان** olan sıfatların buna benzer birçok çoğulu vardır; **سَكَارَى** ve **غَيَارَى** ve **نَدَامَى** ve **كَسَالَى** vb.] Yine dersin: **عَطْشَانُ نَطْشَانُ**; ikincisi birincinin taklitçi ardılıdır, tek başına kullanılmaz. (S, O.) Ve **اـِنَّكَ كَأَنَّكَ عَطْشَانُ ↓ اـِلَى الدَّمِ عَطْشَانُ** [Şüphesiz sen kana susuyorsun; sanki sen **عَطْشَان** imişsin]: (A:) bu, ‘Abdülmuttalib İbn-Hâşim’in bir kılıcının adıdır. (A, O, K.) **عَطِشٌ**’in küçültmesi ↓ **عُطَيْشَان**’dır, sanki **عَطْشَان**’dan; ve ↓ **عُطَيْشٌ** de; fakat birincisi daha iyidir. (ISk, O.) ― -b2- [Bundan dolayı,] ↓ **عَطْشَان** ayrıca (mecaz:) Özleyen; yahut isteyen, anlamına gelir. (K.) Dersin: **اـِنِّى اـِلَيْكَ ↓ لَعَطْشَانُ** (mecaz:) [Şüphesiz ben seni görmeyi özlüyorum]. (IAar, O.) ― -b3- **مَكَانٌ عَطِشٌ** (S, O, Msb) ve ↓ **عَطُشٌ** (S, O) Suyu az olan bir yer: (S, O, Msb:) yahut suyu olmayan bir yer. (Msb.) ― -b4- **الوِشَاحِ ↓ فُلَانَةُ عَطْشَى** (A) yahut **عَطِشَةُ الوِشَاحِ** (TA) (mecaz:) [Falanca kadın belden; yahut karın ve böğürlerden incedir; **غَرْثَى الوِشَاحِ** gibi].

**عَطْشَان**
**عَطْشَان** ذ : müennesi **عَطْشَى** ve **عَطْشَانَةٌ**: baştan sona **عَطِشٌ**’e bkz.

**عُطَاشٌ**
**عُطَاشٌ** ذ [Doymaz susuzluk;] belirli bir hastalık, (S, O, K, TA,) bir adama musallat olan, (S, O, TA,) yahut bir çocuğa, (TA,) ki bununla müptelâ olan su içer ve susuzluğunu gideremez: (S, O, K, * TA:) yahut şiddetli susuzluk: buna yakalanan kimseye orucunu bozma izni verilir. (TA.)

**عُطَيْشٌ**
**عُطَيْشٌ** ذ : **عَطِشٌ**’in küçültmeleri; ona bkz. (ISk, O.)

**عُطَيْشَان**
**عُطَيْشَان** ذ : **عَطِشٌ**’in küçültmeleri; ona bkz. (ISk, O.)

**عَاطِشٌ**
**عَاطِشٌ** ذ : üç yerde **عَطِشٌ**’e bkz.

**مَعْطَشٌ**
**مَعْطَشٌ** ذ [Kişinin susadığı mekân: md. **مَجَاعٌ**’da bir örneğe bkz. Ve] **مَعَاطِشُ**’un müfredi, (O, K,) ki şu anlama gelir: susuzluğun, yahut develeri sudan alıkoymanın, belirlenmiş vakitleri (**مَوَاقِيت**, S, A, O, K), (S, A, O,) yahut susuzlukların, yahut develeri sudan alıkoymaların. (K.)

**مُعْطِشٌ**
**مُعْطِشٌ** ذ Develeri susamış hâle gelmiş bir adam. (TA.) [Ayrıca bkz. **مِعْطَاشٌ**.] ― -b2- Ayrıca **مَعْطَشَةٌ**’ye de bkz.

**مِعْطَشٌ**
**مِعْطَشٌ** ذ Kendisine içecek verilmemiş bir adam. (TA.)

**مَعْطَشَةٌ**
**مَعْطَشَةٌ** ذ Suyu olmayan bir arazi; (O, K;) bunun gibi ↓ **أَرْضٌ مُعْطِشَةٌ**: (TA:) birincinin çoğulu **مَعَاطِشُ**. (O, K.) ― -b2- Susuzluğun bir sebebi. (TA, md. **بخل**’de.)

**مُعَطَّشٌ**
**مُعَطَّشٌ** ذ Kasten sudan alıkonmuş, yahut menedilmiş. (O, K, TA,) (TA.)

**مِعْطَاشٌ**
**مِعْطَاشٌ** ذ Çok susayan; yahut sık sık susayan: erkeğe ve kadına uygulanır. (Lh) ― -b2- Susamış develeri olan: erkeğe ve kadına uygulanır. (O, K.) [Ayrıca bkz. **مُعْطِشٌ**.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَطِشَ
عَطِشَ A ( n. ac. عَطَش 4 ),
a.  Thirsted, was thirsty.

b.  [ Ila ], Thirsted, panted, longed for.

عَطَّشَ
عَطَّشَ II ,
a.  Made thirsty; parched.

عَاْطَشَ
عَاْطَشَ III ,
a.  Competed with.

أَعْطَشَ
أَعْطَشَ IV ,
a.  see II .

تَعَطَّشَ
تَعَطَّشَ V ,
a.  Suffered, endured thirst.

عَطْشَة
عَطْشَة 1t ,
a.  Fit of thirst.

عَطْشَى
عَطْشَى 1ya , ( pl. عِطَاْش 23 ),
a.  fem. of عَطْشَاْنُ 33 .

عَطَش
عَطَش 4 ,
a.  Thirst. - عَطِش 5 ,  عَطُش 6 , Thirsty; athirst; parched, dry.

مَعْطَشَة
مَعْطَشَة 17t ,
a.  Waterless plain.

b.  A cause of thirst.

عُطَاْش
عُطَاْش 24 ,
a.  Intense thirst.

عَطْشَاْنُ
عَطْشَاْنُ 33 , ( pl. عَطْشَى 1ya ,  عَطَاْشَى 22ya ,  عِطَاْش 23 ),
a.  Thirsty; athirst.

b.  Thirsty, panting, longing for.

مِعْطَاْش
مِعْطَاْش 45 ,
a.  Thirsty, parched.

عَطَّشَ
N. P. عَطَّشَ II ,
a.  Kept from drinking.

##### Türkçe

عَطِشَ
عَطِشَ A ( n. ac. **عَطَش** 4 ),
a. Susadı, susamış oldu.

b. [ Ila ], susadı, soludu, özlem duydu.

عَطَّشَ
عَطَّشَ II ,
a. Susattı; kuruttu.

عَاْطَشَ
عَاْطَشَ III ,
a. İle yarıştı.

أَعْطَشَ
أَعْطَشَ IV ,
a. II’ye bak.

تَعَطَّشَ
تَعَطَّشَ V ,
a. Susuzluk çekti, susuzluğa katlandı.

عَطْشَة
عَطْشَة 1t ,
a. Susuzluk nöbeti.

عَطْشَى
عَطْشَى 1ya , ( pl. **عِطَاْش** 23 ),
a. **عَطْشَاْنُ** 33’ün müennesi.

عَطَش
عَطَش 4 ,
a. Susuzluk. - **عَطِش** 5 , **عَطُش** 6 , susuz; susamış; kurumuş, kuru.

مَعْطَشَة
مَعْطَشَة 17t ,
a. Susuz ova.

b. Susuzluğun bir sebebi.

عُطَاْش
عُطَاْش 24 ,
a. Şiddetli susuzluk.

عَطْشَاْنُ
عَطْشَاْنُ 33 , ( pl. **عَطْشَى** 1ya , **عَطَاْشَى** 22ya , **عِطَاْش** 23 ),
a. Susuz; susamış.

b. Susuz, soluyan, özlem duyan.

مِعْطَاْش
مِعْطَاْش 45 ,
a. Susuz, kurumuş.

عَطَّشَ
N. P. **عَطَّشَ** II ,
a. İçmekten alıkoydu.
