# عطف — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B7%D9%81/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عطف

باب العين والطّاء والفاء معهما
يستعمل ع ط ف، ع ف ط فقط
عطف:
عَطَفْتُ الشيءَ: أَمَلْتُه.
وانعطف الشيء: انعاج.
وعَطَفْتُ عليه: انصرفت.
وعَطَفْتُ رأسَ الخَشَبَةِ، أي: لَوَيْتُ. وقوله: "ثانيَ عِطْفِهِ" أي: لاوي عُنُقِه، وهُنَّ عواطفُ: أي: ثواني الأعناقِ.
وثَنَى فلانٌ على عِطْفِهِ إذا أعرضَ عنكَ وجفاك. وتَعْطِفُ على ذي رَحِمٍ، في الصّلة والبرّ. وعَطَفَ اللهُ فلاناً على فلانٍ عطفاً.
والعَطّافُ: الرّجل العطيف على غيره بفضله، الحسنُ الخُلُقِ، البارُّ اللَّيِّنُ الجانِب. وعِطْفا كلِّ شيءٍ جانباه وعِطْفا الإنسان من لدنْ رأسِه إلى وَرِكِهِ. قال:
فبينا الفَتَى يُعْجِبُ النّاظري		نَ مالَ على عِطْفِهِ فانعفر
وعطفتُ الوسادة، أي: ثنيتها وارتفقتها. قال:
عاطِف النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَل
ورجلٌ عَطُوفٌ إذا عَطَفَ على القوم في الحرب فَحَمَى دُبُرَهم إذا انهزموا.
وظبيٌ عاطِفٌ: تعطِفُ عُنُقَها إذا ربضت، وربما كان الذّئب عاطفاً في عَدْوِهِ وخَتَلِهِ.
وعطفتُ دابّتي، وبرأس الدّابّة إلى وجه آخر.
وهي ليّنة العِطْف، و العطف متن العنق.
وفلان يَتَعَاطَفُ في مَشْيِهِ إذا حرّك رأسه.
وناقة عَطُوفٌ تعطِفُ على بَوٍّ فترأمُه، ويجمع على عُطُف. وفلان يتعطّف؛ بثوبه شبه التّوسّخ.
والعَطُوفُ: مِصْيَدَة سُمّيت به لأنها خَشَبَةٌ مَعْطوفة، ويقال: عاطوف.
عفط:
العَفْطُ والعَفِيطُ: نثرةٌ الضأنِ بأُنُوفِها كَنَثْرِ الحمار، وفي المثل:ما لفلانٍ عافطة ولا نافطة، العافطة: النّعجة، والنّافطة: العَنْزُ والنّاقَةُ، لأنها تنفِط نفيطاً. وهذا كقولهم: ما له ثاغية ولا راغية، أي: لا شاة تثغو ولا ناقة ترغو.
والعافِطَةُ: الأمة، لأنّها تَعْفِطُ في كلامها، كما يَعْفِطُ الرّجُلُ الألكنُ، و النافطةُ: الشاةُ. و الرّجل العُفاطيُّ هو الألكَنُ الذي لا يُفْصِح، وهو العفّاط.
ويقال: يَعْفِطُ في كلامه عَفْطاً، ويعفِت كلامه عفتاً، وهو عفّاتٌ عفّاط، ولا يقال على وجه النسبة: الأعفطيّ. و العَفْطَةُ: ريح الجوف المصوّت.
قال موسى: العافط كلام الرّاعي للإِبل، و النفيط للشّاء ضائنها وما عزها.

### Türkçe

باب **العين** ve **الطّاء** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte (bulunuşu) bölümü
Sadece **ع ط ف** ve **ع ف ط** kullanılır

**عطف**:
**عَطَفْتُ** şeyi: onu eğdim.
Şey **انعطف** etti: eğrildi.
Ona **عَطَفْتُ**: yüz çevirdim.
Ve **عَطَفْتُ** odun parçasının başını; yani: büktüm. Ve onun sözü: “**ثانيَ عِطْفِهِ**” yani: boynunu büken; ve onlar **عواطفُ**tur: yani: boyunların ikincileri (kıvrımları).
Falan, senden yüz çevirip sana kaba davrandığında **عِطْفِهِ** üzerine büktü (denir). Ve akrabalık sahibine, sıla ve iyilikte **تَعْطِفُ** edersin. Ve Allah falanı falana **عطفاً** ile **عَطَفَ** etti.
Ve **العَطّافُ**: faziletiyle başkasına şefkatli olan adam; güzel huylu, iyilik eden, yumuşak yanlı. Ve her şeyin **عِطْفا**’sı iki yanıdır; insanın **عِطْفا**’sı da başından kalçasına kadar (olan kısımdır). Dedi ki:
فبينا الفَتَى يُعْجِبُ النّاظري		نَ مالَ على عِطْفِهِ فانعفر
Ve yastığı **عطفتُ**; yani: onu katladım ve ona yaslandım. Dedi ki:
عاطِف النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَل
Ve savaşta kavme **عَطَفَ** edip onlar bozulup kaçtıklarında arkalarını koruduğunda, adam **عَطُوفٌ**tur.
Ve **ظبيٌ عاطِفٌ**: çöktüğünde boynunu **تعطِفُ** eder; bazen kurt da koşusunda ve hilesinde **عاطفاً** olur.
Ve binek hayvanımı **عطفتُ**; ve binek hayvanının başını başka bir yöne (çevirdim).
Ve o, **العِطْف**’u yumuşaktır; ve **العطف** boynun sırtıdır.
Ve falan yürüyüşünde başını hareket ettirdiğinde **يَتَعَاطَفُ** eder.
Ve **ناقة عَطُوفٌ**: bir **بَوٍّ** üzerine **تعطِفُ** eder de onu şefkatle besler; ve **عُطُف** üzerine çoğul yapılır. Ve falan **يتعطّف** eder; elbisesiyle, kirlenmeye benzer (bir hâl alır).
Ve **العَطُوفُ**: bir tuzaktır; onunla adlandırıldı, çünkü o bükülmüş bir ağaç parçasıdır; ve **عاطوف** denir.

**عفط**:
**العَفْطُ** ve **العَفِيطُ**: koyunun burunlarıyla hapşırmasıdır; eşeğin hapşırması gibi. Ve meselde: “Falanın ne **عافطة**’sı vardır ne **نافطة**’sı”; **العافطة**: dişi koyundur; **النّافطة**: keçi ve dişi devedir; çünkü **نفيطاً** ile **تنفِط** eder. Bu da onların şu sözü gibidir: “Onun ne **ثاغية**’si vardır ne **راغية**’si”; yani: meleyen bir koyun da yok, böğüren bir deve de yok.
Ve **العافِطَةُ**: cariyedir; çünkü konuşmasında **تَعْفِطُ** eder; tıpkı peltek adamın **يَعْفِطُ** etmesi gibi. Ve **النافطةُ**: koyundur. Ve **الرّجل العُفاطيُّ** açıkça söylemeyen peltek kimsedir; o da **العفّاط**tır.
Ve denir ki: konuşmasında **يَعْفِطُ** eder, **عَفْطاً**; ve sözünü **يعفِت** eder, **عفتاً**; ve o, **عفّاتٌ عفّاط**tır. Nisbet yoluyla: **الأعفطيّ** denmez. Ve **العَفْطَةُ**: ses çıkaran iç rüzgârıdır.
Mûsâ dedi ki: **العافط** develer için çobanın sözüdür; **النفيط** ise koyun için, onun koyunu ve keçisi olanıdır.
