# عطن (ع-ط-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B7%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ط - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والطّاء والنون معهما
ع ط ن، ع ن ط، ط ع ن، ن ع ط، ن ط ع مستعملات ط ن ع مهمل عطن: العَطَنُ: ما حول الحوض و البئر من مَبارِكِ الإبل و مُناخِ القوم، و يجمع على أعطان. عَطَنَتِ الإِبلُ تَعْطُنُ عُطوناً وإعطانُها حَبْسُها على الماء بعدَ الوِرْدِ. قال لبيدُ بنُ ربيعةَ العامريّ:
عافتا الماءَ فلم يُعْطِنْهـمـا		إنّما يُعْطِنُ من يرجو العلَلْ
ويقال: كُلُّ مَبْرَكٍ يكون إلفاً للإبل فهو عَطَنٌ بمنزلة الوطَنِ للنّاس.
وقيل: أعطانُ الإِبل لا تكون إلاَّ على الماء، فأمّا مبارِكُها في البريّة فهي المأوى و المراح أيضاً، وأحدهما: مأوة ومَعْطِن مثل المَوْطِن. قال:
ولا تُكَلِّفُني نفْسي ولا هَلَـعـي		حِرْصاً أُقِيمُ به في مَعْطِنِ الهُونِ
و عَطِنَ الجلدُ في الدّباغ والماء إذا وُضِعَ فيه حتّى فَسَدَ فهو عَطِنٌ. ويقال: انْعطَنَ مثل عَفِنَ وانْعَفَنَ، ونحو ذلك كذلك. وفي الحديث: وفي البيتِ أُهُبٌ عَطِنَةٌ.
عنط:
العَنَطْنَطُ اشتُقّ من عنط، أردف بحرفين في عَجُزِهَ، وامرأة عَنَطْنَطَةٌ: طويلةُ العُنُق، مع حُسْن في قوامها، لا يجعل مصدره إلا العَنَط، ولو قيل عَنَطْنَطَتُها طولُ عنقها كان صواباً في الشعر، ولكن يقبح في الكلام لطولِ الكلمة. وكذلك يومٌ عَصَبْصَبٌ بيّن العَصَابَةِ، وفَرَسٌ غَشَمْشَمٌ بيّن الغَشَمِ وبيّن الغشمشمة، ويقال بل يقال: عصيب بيّن العَصابة، ولا يقال عَصَبْصَبٌ بيّنُ العَصابة، ولكن بيّنُ العَصَبْصَبَة. و الغَشَمْشَمُ: الحَمولُ الذي لا يبالي ما وَطِىءَ وكيف رَكَضَ وهو شبهُ الطموح. قال رؤبة:
يمطو السُّرى بعنُق عَنَطْنط
طعن:
طَعَنَ فلانٌ على فلانٍ طَعَاناً في أمره وقوله إذا أدْخَلَ عليه العيبَ. وطعن فيه وقع فيه عند غيره. قال:
وأبى الكاشحونَ يا هندُ إلاَّ		طَعَناناً وقولَ ما لا يُقالُ
وطَعَنَهُ بالرُّمحِ يطعُنُ بضمة العين طَعْناً، ويقال: يَطْعُنُ بالرُّمْحِ ويَطْعَنُ بالقول. قال كلاهما مضموم.
و الإنسان يطعُن في مفازة ونحوها، أي: مضى وأمعن.. وفي الليل إذا سار فيه.وطُعِنَ فهو مطعون من الطّاعون، وطعين .قال النابغة:
فبتّ كأنّني حَرِجٌ لـعـينٌ		نفاه الناس، أو دَنِسٌ طعين
والأطّعانُ: التَّطاعُن من مُطَاعنة الفرسان في الحرب، تطاعنوا و اطّعنوا، وكلّ شيء نحو ذلك مما يشترك الفاعلان فيه يجوز فيه التّفاعلُ و الإفتعال، نحو: تَخاصَمُوا واخْتَصَموا إلاَّ أنّ السَّمْعَ آنَسُ فإذا كَثُرَ سَمْعُك الشيءَ استأنستَ به، وإذا قلّ سمعُك اسْتَوْحَشْت منه. ويقال: طاعنت الفرسان. قال دُرَيْدُ بنُ الصِّمّة:
وطاعَنْتُ عنه الخيلَ حتّى تبدَّدَتْ		وحتْى عَلاني حالكُ اللّونِ أسود
وطَعَنَ في السّنّ دَخَلَ فيه دُخولاً شديداً.
نعط: ناعط: اسم جبل.
نطع: النِّطَعُ ما يُتَّخَذُ من الأَدَمِ، و تصحيحُه: كَسْرُ النّون وفتحُ الطّاء، يجمعُ على أَنْطاع.
و النَّطْعُ مثل فِخْذ وفَخْذ: ما ظهر من الغار الأعلى، وهي الجلدةُ الملتصقةُ بعَظْمِ الخُلَيْقاء، وفيها آثارٌ كالتّحزيز، ويُجْمَعُ على نُطُوع، ومنهم من يقول للأسفل والأعلى: نِطْعان. والتَّنَطُّعُ في الكلام تَعَمُّقٌ واشتقاق.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطّاء** ve **النون**’un onlarla birlikte olanı

**ع ط ن**، **ع ن ط**، **ط ع ن**، **ن ع ط**، **ن ط ع** استعمالات; **ط ن ع** مهمل. **عطن**: **العَطَنُ**: havuzun ve kuyunun çevresinde, develerin çöktüğü yerlerden ve kavmin konakladığı yerden olan şeydir; **أعطان** üzerine cem‘ olunur. Develer **عَطَنَتِ** **تَعْطُنُ** **عُطوناً**; ve onların **إعطانُها**: suya varıştan sonra su üzerinde alıkonulmalarıdır. **لبيدُ بنُ ربيعةَ العامريّ** dedi ki:
عافتا الماءَ فلم يُعْطِنْهـمـا		إنّما يُعْطِنُ من يرجو العلَلْ

Ve denilir: Develere ülfet olan her çökmelik **عَطَنٌ**’dır; insanlara **الوطَنِ** menzilesindedir.

Ve denildi: Develerin **أعطانُ**’ı ancak su üzerinde olur; ama onların kırdaki çökmelikleri ise **المأوى** ve **المراح** da olur; ikisinden biri: **مأوة** ve **مَعْطِن** tıpkı **المَوْطِن** gibi. Dedi ki:
ولا تُكَلِّفُني نفْسي ولا هَلَـعـي		حِرْصاً أُقِيمُ به في مَعْطِنِ الهُونِ

Ve deri, tabaklamada ve suda, içine konulup da bozuluncaya kadar (kalırsa) **عَطِنَ**; o hâlde o **عَطِنٌ**’dır. Ve denilir: **انْعطَنَ** tıpkı **عَفِنَ** ve **انْعَفَنَ** gibi; ve bunun benzeri de böyledir. Ve hadiste: “Evde **أُهُبٌ عَطِنَةٌ** vardır.”

**عنط**:
**العَنَطْنَطُ** **عنط**’tan türetilmiştir; onun sonunda iki harf ile ard arda getirilmiştir. Ve **امرأة عَنَطْنَطَةٌ**: boynu uzun, beden yapısında güzellik ile (olan)dır. Onun masdarını ancak **العَنَط** kılar; eğer “**عَنَطْنَطَتُها** boynunun uzunluğudur” denilse şiirde doğru olurdu; fakat kelimenin uzunluğundan dolayı sözde çirkin olur. Ve bunun gibi: **يومٌ عَصَبْصَبٌ** **العَصَابَةِ**’si açık (olan); ve **فَرَسٌ غَشَمْشَمٌ** **الغَشَمِ**’i açık ve **الغشمشمة**’si açık (olan). Ve denilir; bilakis denilir: **عصيب** **العَصابة**’si açık (olan); ve “**عَصَبْصَبٌ** **بيّنُ العَصابة**” denilmez; fakat “**بيّنُ العَصَبْصَبَة**” (denilir). Ve **الغَشَمْشَمُ**: neye bastığına ve nasıl koştuğuna aldırmayan binek hayvanıdır; o, **الطموح**’un benzeridir. **رؤبة** dedi ki:
يمطو السُّرى بعنُق عَنَطْنط

**طعن**:
Falan, falanın işinde ve sözünde **طَعَاناً** ile **طَعَنَ**; ona ayıbı soktuğu zaman. Ve onda **طعن** etti: başkası yanında ona düştü (onu çekiştirdi). Dedi ki:
وأبى الكاشحونَ يا هندُ إلاَّ		طَعَناناً وقولَ ما لا يُقالُ

Ve onu mızrakla **طَعَنَهُ**; **يطعُنُ** ( **العين**’in dammesiyle) **طَعْناً**. Ve denilir: mızrakla **يَطْعُنُ** ve sözle **يَطْعَنُ**. Dedi: ikisi de dammelidir.

Ve insan, çöl ve benzerinde **يطعُن**; yani: geçti ve derinleşti. Ve gecede, onda yürüdüğü zaman. Ve **طُعِنَ**; o hâlde o, **الطّاعون**’dan **مطعون**’dur; ve **طعين**. **النابغة** dedi ki:
فبتّ كأنّني حَرِجٌ لـعـينٌ		نفاه الناس، أو دَنِسٌ طعين

Ve **الأطّعانُ**: savaşta süvarilerin mızraklaşmasından **التَّطاعُن**’dur; **تطاعنوا** ve **اطّعنوا**. Ve bunun gibi, iki failin ortak olduğu her şeyde **التّفاعلُ** ve **الإفتعال** câiz olur; şu gibi: **تَخاصَمُوا** ve **اخْتَصَموا**; ancak işitme ünsiyet eder: bir şeyi işitmen çoğalınca ona ünsiyet edersin; işitmen azalınca ondan ürkersin. Ve denilir: süvarilerle **طاعنت**. **دُرَيْدُ بنُ الصِّمّة** dedi ki:
وطاعَنْتُ عنه الخيلَ حتّى تبدَّدَتْ		وحتْى عَلاني حالكُ اللّونِ أسود

Ve dişte **طَعَنَ**: ona şiddetli bir girişle girdi.

**نعط**: **ناعط**: bir dağın adıdır.

**نطع**: **النِّطَعُ**: deriden yapılan şeydir; onun tashihi: **النّون**’un kesresi ve **الطّاء**’ın fethasıdır; **أَنْطاع** üzerine cem‘ olunur.

Ve **النَّطْعُ**, **فِخْذ** ve **فَخْذ** gibi: üst mağaradan görünen şeydir; o, **الخُلَيْقاء** kemiğine yapışık deridir; onda, çentikleme gibi izler vardır; **نُطُوع** üzerine cem‘ olunur. Ve onlardan kimi, alt ve üst için: **نِطْعان** der. Ve **التَّنَطُّعُ** sözde: derinleşme ve türetmedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَطَنْتُ الجلد أعْطِنُهُ عَطْناً، فهو مَعْطونٌ، إذا أخَذتَ عَلْقًى - وهو نبتٌ - أو فَرْثاً وملحاً فألقيتَ الجلد فيه وغَممته ليتفسَّخَ صوفه ويسترخيَ ثم تُلقيه في الدباغ. وعَطِنَ الإهاب بالكسر يَعْطَنُ عَطَناً، فهو عَطِنٌ، إذا أنتن وسقط صوفه في العَطْنِ. وقد انْعَطَنَ الإهاب. والعَطَنُ والمَعْطِنُ: واحد الأعطان والمعاطن، وهي مبارِك الإبل عند الماء لتشرب عَلَلاً بعد نَهَل، فإذا استوفت رُدَّت إلى المراعي والأظماء. وعَطَنَتِ الإبل بالفتح تَعْطُنُ وتَعْطِنُ عُطوناً، إذا رَوِيت ثم بركتْ، فهي لإبلٌ عاطِنَةٌ وعَواطِنُ. وقد ضَرَبَتِ الإبلُ بعَطَن، أي بركت. وقد أعطنتها أنا.
قال ابن السكيت: وكذلك تقول: هذا عَطَنُ الغنمِ ومَعْطِنها، لمرابضها حولَ الماء. وأعطَنَ القومُ، أي عَطَنَتْ إبلهم. وفلان واسع العَطَنِ والبلَد، إذا كان رحبَ الذراع. وأعطَنَ الرجل بعيره، وذلك إذا لم يشرب فردَّه إلى العَطَنِ يَنتظِر به. قال لبيد:
عافَتا الماءَ فلم يُعْطِنْهـمـا		إنَّما يُعْطِنُ من يرجو العَلَلْ

##### Türkçe

**عَطَنْتُ** deriyi **أعْطِنُهُ** **عَطْناً** (diye) yaptım; o da **مَعْطونٌ**dur; (bu,) **عَلْقًى** —ki o bir bitkidir— yahut **فَرْثاً** ve tuz aldığın, sonra deriyi onun içine attığın ve yününü çürüsün ve gevşesin diye onu kapattığın, sonra onu tabaklamaya attığın zaman(dır).

Ve **عَطِنَ الإهاب** (kesre ile) **يَعْطَنُ** **عَطَناً**; o da **عَطِنٌ**dir; (bu,) kokuştuğu ve **العَطْنِ** içinde yünü düştüğü zaman(dır). Ve gerçekten **انْعَطَنَ الإهاب**.

Ve **العَطَنُ** ile **المَعْطِنُ**: **الأعطان** ve **المعاطن**dan bir(tek)tir; ve onlar, su yanında develerin çöktükleri yerlerdir; **نَهَل**den sonra **عَلَلاً** içsinler diye; artık (içmeyi) tamamladıkları zaman meralara ve susuzlara geri çevrilirler.

Ve **عَطَنَتِ الإبل** (fetha ile) **تَعْطُنُ** ve **تَعْطِنُ** **عُطوناً**; (bu,) sulandığı sonra çöktüğü zaman(dır); artık o, **إبلٌ عاطِنَةٌ** ve **عَواطِنُ**dur. Ve gerçekten develer **بعَطَن** vurdu; yani çöktü. Ve ben onu **أعطنتها**.

İbnü’s-Sikkît dedi: Ve bunun gibi dersin: Bu, su etrafındaki yatakları için, koyunların **عَطَنُ**u ve **مَعْطِنها**dır. Ve kavim **أعطَنَ**; yani develeri **عَطَنَتْ**. Ve falan **واسع العَطَنِ** ve **البلَد**dir; eğer kolu geniş ise. Ve adam devesini **أعطَنَ**; ve bu, içmediği zaman, onunla beklesin diye onu **العَطَنِ**e geri çevirdiği zamandır.

Lebîd dedi:
عافَتا الماءَ فلم يُعْطِنْهـمـا		إنَّما يُعْطِنُ من يرجو العَلَلْ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والطاء مع النون
عطن ، عنط ، نعط ، نطع ، طعن : الْمُوقَدَةُ الَّتِى تَطَّلِعُ عَلَى } مستعملات .
عطن : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نهى عن الصلاة في أعطان الإبل . أخبرني المنذريّ عن الحرّاني عن ابن السكيت قال : العَطَن :
مَبْرَك الإبل حول الماء . وقد عَطَنَت الإبلُ على الماء وعَطَّنَت ، وأعْطَنْتُها أنا إذا سقيتها ثم أنحتها في عَطَنِهَا لتعود فتشرب . وأخبرني عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : قومٌ عُطَّانٌ وعَطَنَةٌ وعُطُونٌ وعَاطِنُون إذا نزلوا في أعطان الإبل . ولا يقال : إبل عُطَّان . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( رأيتُني أنزِعُ على قَلِيب ، فجاء أبو بكر فاستقى وفي نَزْعه ضَعْفٌ والله يغفر له ، فجاء عمر فنَزَعَ فاستحالت الدَلْو في يده غَرْباً فأروى الظَمِئة حتى ضَرَبت بعَطَن ) قال ابن السكيت : قوله : ( ضَرَبت بعَطَنٍ ) يقال ضَرَبَت الإبلُ بعَطَنٍ إذا رَوِيَتْ ثم بَرَكَتْ على الماء . وأخبرني عبد الملك عن الربيع عن الشافعيّ في تفسير قوله : ( ثم ضَرَبَتْ بعَطَنٍ ) بنحوٍ ممّا قاله ابن السكيت . وقال الليث : كل مَبْرَك يكون مَألفاً للإبل فهو عَطَنٌ لها بمنزلة الوطن للغنم والبقر قال : ومعنى مَعَاطِن الإبل في الحديث : مواضعها . وأنشد :
ولا تكَلِّفُنِي نفسي ولا هَلَعِي
حِرْصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ
قلت ليس كل مُنَاخ للإبل يسمّى عَطَناً ولا مَعْطِناً . وأعطان الإبل ومَعَاطنها لا تكون إلاّ مَبَارِكَها على الماء . وإنما تُعْطِن العربُ الإبلَ على الماء حين تَطْلُع الثريّا ، ويرجع الناس من النُجَع إلى المحاضِر ، وتُعْطَنُ يوم وِرْدها فلا يزالون كذلك إلى وقت طلوع سهيل في الخريف ، ثم لا يُعْطِنُونهَا بعد ذلك ، ولكنها تَرِد الماء فتشرب شَرْبتها وتَصْدُر من فَوْرها .
وفي حديث عمر أنه دخل على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وفي بيته أُهُبٌ عَطِنَةٌ . قال أبو عبيد : العَطِنَة : المُنْتِنة الريح . قلت : ويقال عَطَنْتُ الجِلْد أعْطِنُهُ عَطْناً إذا جعلتَه في الدبَاغ وتركته فيه حتى يتمرّط شَعَرُه ويُنْتِن ، فهو معطونٌ وعَطِينٌ . وقد عَطِن الجِلد عَطَناً إذا أنْتَنَ وأمْرَق عنه وَبَرُه أو صُوفه . ويقال للذي يُسْتَقْذَر : ما هو إلاّ عطِينة ، من نَتْنه . وقال أبو زيد : عَطِن الأديم إذا أنْتَنَ وسقط صوفه في العَطْن . والعَطْنُ أن يُجْعَل في الدِبَاغ .
قال أبو عبيد : وقال أبو زيد : موضع العَطِن العَطَنة قال : والعَطْنُ في الجِلد : أن يؤخذ الغَلْقة وَهو ضربٌ من النبات يدبغ به أو فَرْثٌ يُلْقى فيه الجِلْد حتى يُنْتِن ثم يلقى بعد ذلك في الدِبَاغ . وفلان واسع العَطَن والبَلَد ، وهو الرَحْب الذراعِ .
عنط : أبو عبيد عن الأصمعي : العَنَطْنَطُ : الطويل من الرجال . وقال الليث : واشتقاقه من عنَط ولكنه أُرْدِف بحرفين في عَجُزه . وأنشد :
يَمْطو السُرَى بعُنُقٍ عَنَطْنَطِ
قال : وامرأة عَنَطْنَطَةٌ : طويلة العُنُق مع حُسْن قَوَام .
قال : وعَنَطُها : طول قَوَامها وعنقها لا يجعل مصدر ذلك إلا العَنَط . قال : ولو جاء في الشعر عَنَطْنَطَتُهَا في طول عنقها جاز ذلك في الشِعر . قال وكذلك أسدٌ غَشَمْشمٌ بين الغَشْم ، ويومٌ عَصَبْصَبٌ بين العَصَابة . ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : أعْنَط : جاء بولدٍ عَنَطْنَطٍ .
طعن : الليث : طعنه بالرمح يَطْعُنُهُ طَعْناً . وطَعَنَ بالقول السَيّء يَطْعَن طَعَنَاناً . واحتجّ بقوله :
وأبى الكاشحون يا هندُ إلا
طَعَنَاناً وقول مالا يقال
ففرّق بين المصدرين ، وغيره لم يفرّق بينهما . وأجاز لِلشاعر طعناناً في البيت ؛ لأنه أراد : أنهم طعَنُوا فيه بالعيب فأكثروا ، وتطاول ذلك منهم ، وفَعَلاَن يجيء في مصادر ما يَتَطَاول ويتمادَى ويكون مناسباً للميل والجَور . قال الليث : والعَين مِن يَطْعُنُ مضمومة . قال : وبعضهم يقول : يَطْعُنُ بالرمح ويَطْعَنُ بالقول فيفرّق بينهما . ثم قال الليث : وكلاهما يَطْعُنُ . وقال أبو العباس قال الكسائي : لم أسمع أحداً من العرب يقول يَطْعَنُ بالرمح ولا في الحسب ، إنما سمعت يَطْعُنُ . قال : وقال الفرّاء : سمعتُ أنا يطعَنُ بالرمح . وقال الليث : الإنسان يَطْعُنُ في المغازة ونحوها إذا مضى فيها قلت : ويقال : طَعَنَ فلان في السِنّ إذا شخص فيها وطَعَنَ غُصْنٌ من أغصان الشجرة في دار فلان إذا مال فيها شاخصاً . وأنشدني المنذري عن أبي العباس لمُدْرِك بن حُصَين يعاتب قومه :
وكنتم كأُمَ لَبَّة طَعَنَ ابنها
إليها فما دَرَّتْ عليه بسَاعِدِ
قال : طَعَنَ ابنها إليها أي نهض إليها وشخص برأسه إلى ثَدْيها ، كما يَطْعُن الحائط في دار فلان إذا شخص فيها .
ويقال : طَعَنَت المرأةُ في الحَيْضة الثالثة أي دخلتْ .
وقال بعضهم : الطَعْنُ : الدخول في الشيء .
ويقال طُعِنَ فلان فهو مطعون وطَعِين إذا أصابه الداء الذي يقال له : الطاعون .
ويقال : تَطَاعَن القوم في الحرب واطَّعَنُوا إذا طَعَنَ بعضهم بعضاً : والتفاعل والافتعال لا يكاد يكون إلا باشتراك الفاعلين فيه ؛ مثل التخاصم والاختصام ، والتعاور والاعتِوار . ورجلٌ طِعِّين : حاذق بالطِعَان في الحرب .
نطع : أبو عبيد عن الكسائي : هو النَطْع والنَطَعُ والنِطْعُ والنِطَعُ . وجمعه أنطاع .
وقال الليث : النِطَعُ : ما ظهر من الغار الأعلى ، وهي الجِلدة المُلْزَقة بعظم الخُلَيْقَاء فيها آثار كالتحْزيز ، والجميع النُطوع . والتَنَطُّع في الكلام : التعمُّق فيه ، مأخوذ منه قلت : وفي الحديث : ( هلك المتنطِّعون ) وهم المتعمّقون الغالُون . ويكون : الذين يتكلمون بأقصى حلوقهم تكبّراً ؛ كما قال ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنّ أبغضكم إليّ الثرثارون المتفيهِقون ) . وسأفسّره في موضعه .
وقال أبو سعيد : يقال وَطئنا نِطَاعَ بني فلان أي دخلنا أرضهم .
قال وجَنَاب القوم نِطاعهم . قلت : ونَطَاعِ بوزن قَطَامِ : ماءة في بلاد بني تميم قد وَرَدتُهَا يقال شَرِبَتْ إبلُنا من ماء نَطَاعِ ، وهي رَكيّة عَذْبة الماء غزيرته . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : النُطُعُ : المتشدّقون في
كلامهم وقال ابن الفرج : سمعت أبا السَمَيْدَع يقول : تَنَطَّعَ في الكلام وتَنَطَّسَ إذا تأنّق فيه .
وقال ابن الأعرابي : النُطَاعَةُ والقُطَاعَةُ والعُضَاضَة : اللُقْمة يؤكل نصفها ثم تردّ إلى الخِوَان وهو عيبٌ . يقال : فلان لاطِع ناطِع قاطِع .
نعط : ناعِطٌ : حِصْن في رأس جبلٍ بناحية اليمن قديمٌ كان لبعض الأَذْواء .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : النُعْطُ : المسافرون سفراً بعيداً ، بالعَين .
قال والنُعْطُ : القاطعو اللُقَم بنصفين فيأكلون نِصفاً ويُلقون النصف الآخر في الغَضَار . وهم النُعُط والنُطُعُ واحدهم ناعِط وناطِع وهو السيّىء الأدبِ في أكله ومروءته وعَطائه . قال : ويقال : نعَط وأنطع إذا قطع لُقْمة قال : والنُغُط بالغين : الطِوال من الناس .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطاء** ile **النون**

**عطن** ، **عنط** ، **نعط** ، **نطع** ، **طعن** : **الْمُوقَدَةُ الَّتِى تَطَّلِعُ عَلَى** } kullanılmışlar.

**عطن** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: o, deve **أعطان**’larında namaz kılmaktan nehyetti. Bana el-Münzirî, el-Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; dedi ki: **العَطَن**: su çevresinde devenin çöktüğü yerdir. Develer su üzerinde **عَطَنَت** ve **عَطَّنَت**; ben de onları sulayıp sonra tekrar içsinler diye onları kendi **عَطَن**’larında çöktürdüğümde **أعْطَنْتُها** (derim). Bana Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: Develerin **أعطان**’larında konakladıklarında: bir kavim **عُطَّانٌ** ve **عَطَنَةٌ** ve **عُطُونٌ** ve **عَاطِنُون** (denir). “**إبل عُطَّان**” denilmez. Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: “( Kendimi bir **قَلِيب** üzerinde su çekerken gördüm; Ebû Bekir geldi, su çekti; çekişinde bir zayıflık vardı—Allah onu bağışlasın—sonra Ömer geldi, çekti; kova onun elinde bir **غَرْباً** oldu; susamışları kandırdı; ta ki **بعَطَن** vurdu )” dedi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: “( **ضَرَبت بعَطَنٍ** )” sözü: Develer suya kanıp sonra su üzerinde çöktüklerinde “**ضَرَبَت الإبلُ بعَطَنٍ**” denir. Bana Abdülmelik, er-Rebî‘den, o da eş-Şâfiî’den, “( sonra **ضَرَبَتْ بعَطَنٍ** )” sözünün tefsirinde, İbnü’s-Sikkît’in dediğine benzer bir şey (nakletti). el-Leys dedi ki: Develer için bir ülfet yeri olan her çökmelik, koyun ve sığır için vatan mesabesindeki gibi, onlar için bir **عَطَنٌ**’dır. Dedi ki: Hadisteki “**مَعَاطِن الإبل**”in manası: onların yerleridir. Şu beyit okundu:
ولا تكَلِّفُنِي نفسي ولا هَلَعِي
حِرْصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ

Dedim: Develer için her **مُنَاخ** “**عَطَناً**” da “**مَعْطِناً**” da diye adlandırılmaz. Develerin **أعطان**’ları ve **مَعَاطن**’ları ancak su üzerindeki çökmelikleridir. Araplar develeri su üzerinde ancak **الثريّا** doğduğu vakit **تُعْطِن** eder; insanlar **النُجَع**’dan **المحاضِر**’e döner; develer suya geliş gününde **تُعْطَنُ** edilir; sonbaharda **سهيل**’in doğuş vaktine kadar böyle devam ederler; sonra bundan sonra onları **يُعْطِنُونهَا** etmezler; fakat suya gelir, içişini içer ve derhal geri döner.

Ömer’in hadisinde: Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) yanına girdi; evinde **أُهُبٌ عَطِنَةٌ** vardı. Ebû Ubeyd dedi ki: **العَطِنَة**: kokusu pis olan. Dedim: Deriyi tabaklamaya koyup içinde bırakıp tüyü dökülünceye ve kokuncaya kadar bıraktığımda “**عَطَنْتُ الجِلْد** **أعْطِنُهُ** **عَطْناً**” denir; o da **معطونٌ** ve **عَطِينٌ** olur. Deri koktuğunda ve üzerinden kılı ya da yünü döküldüğünde “**عَطِن الجِلد عَطَناً**” denir. İğrenilen kimse için: “O ancak bir **عطِينة**’dir” denir; onun kokusundan dolayı. Ebû Zeyd dedi ki: **عَطِن الأديم**: koktu ve yünü **العَطْن** içinde düştü. **العَطْن**: tabaklamaya konulmasıdır.

Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd de dedi ki: **العَطِن**’in yeri **العَطَنة**’dir. Dedi ki: Deride **العَطْن**: **الغَلْقة** alınır—o, kendisiyle tabaklanan bir çeşit bitkidir—yahut bir **فَرْثٌ**; deri onun içine atılır, kokuncaya kadar; sonra bundan sonra tabaklamaya atılır. “Falan **واسع العَطَن والبَلَد**” (denir); o, kolu geniş olandır.

**عنط** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **العَنَطْنَطُ**: erkeklerden uzun olan. el-Leys dedi ki: Onun türeyişi **عنَط**’tandır; fakat sonuna iki harf eklenmiştir. Şu beyit okundu:
يَمْطو السُرَى بعُنُقٍ عَنَطْنَطِ

Dedi ki: **امرأة عَنَطْنَطَةٌ**: boynu uzun, düzgün endamlı.
Dedi ki: Onun **عَنَطُها**: endamının ve boynunun uzunluğudur; bunun masdarı ancak **العَنَط** yapılır. Dedi ki: Şiirde boynunun uzunluğunda “**عَنَطْنَطَتُهَا**” gelse, bu şiirde caiz olur. Dedi ki: Aynı şekilde “**أسدٌ غَشَمْشمٌ**” **الغَشْم** arasında; ve “**يومٌ عَصَبْصَبٌ**” **العَصَابة** arasında. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أعْنَط**: **عَنَطْنَطٍ** bir çocukla geldi (doğurdu).

**طعن** : el-Leys: Ona mızrakla sapladı; onu **يَطْعُنُهُ** **طَعْناً**. Kötü sözle sapladı; **يَطْعَن** **طَعَنَاناً**. Şu sözle delil getirdi:
وأبى الكاشحون يا هندُ إلا
طَعَنَاناً وقول مالا يقال

Böylece iki masdar arasında ayırım yaptı; başkası aralarında ayırım yapmadı. Şaire beyitte **طعناناً**’yı caiz gördü; çünkü muradı: ayıpla ona sapladılar da çoğalttılar; bu onlardan uzadı; ve **فَعَلاَن** uzayıp süren, devam eden ve meyil ile haksızlığa uygun olan şeylerin masdarlarında gelir. el-Leys dedi ki: **يَطْعُنُ**’daki **العَين** zamme iledir. Dedi ki: Bazıları “mızrakla **يَطْعُنُ** ve sözle **يَطْعَنُ**” der; böylece ikisini ayırır. Sonra el-Leys dedi ki: İkisi de **يَطْعُنُ**’dur. Ebû’l-Abbâs dedi ki: el-Kisâî dedi: Araplardan hiç kimsenin “mızrakla **يَطْعَنُ**” dediğini de, soya (dil uzatmada) da (böyle dediğini) işitmedim; ancak **يَطْعُنُ** işittim. Dedi ki: el-Ferrâ’ dedi: Ben “mızrakla **يطعَنُ**” işittim. el-Leys dedi ki: İnsan, bir delikte ve benzerinde içine girip ilerlediğinde “**يَطْعُنُ**” (denir). Dedim: “Falan yaşta **طَعَنَ**” denir; yani ona girdi (yaşta ilerledi). Ve ağacın dallarından bir dal falanın evine doğru eğilip uzanarak çıktığında “**طَعَنَ غُصْنٌ** ...” (denir). el-Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan, Müdrik b. Husayn’dan—kavmini azarlarken—okuttu:
وكنتم كأُمَ لَبَّة طَعَنَ ابنها
إليها فما دَرَّتْ عليه بسَاعِدِ

Dedi ki: “Oğlu ona doğru **طَعَنَ**” yani ona doğru kalktı ve başını memesine doğru uzattı; tıpkı duvar falanın evine doğru uzanıp çıktığında “**يَطْعُن**” denmesi gibi.

“Kadın üçüncü hayza **طَعَنَت**” denir; yani girdi.
Bazıları dedi ki: **الطَعْنُ**: bir şeye girmektir.
“Falan **طُعِنَ**” denir; o **مطعون** ve **طَعِين**’dir; kendisine **الطاعون** denilen hastalık isabet ettiğinde.
“Topluluk savaşta **تَطَاعَن** etti ve **اطَّعَنُوا**” denir; yani birbirlerini **طَعَنَ** ettiler: **التفاعل** ve **الافتعال** neredeyse ancak faillerin onda ortaklığıyla olur; tıpkı **التخاصم** ve **الاختصام**; **التعاور** ve **الاعتِوار** gibi. Ve **رجلٌ طِعِّين**: savaşta **الطِعَان**’da mahir.

**نطع** : Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: o, **النَطْع** ve **النَطَعُ** ve **النِطْعُ** ve **النِطَعُ**’dır. Çoğulu **أنطاع**.
el-Leys dedi ki: **النِطَعُ**: üst mağaradan görünen şeydir; o, **الخُلَيْقَاء** kemiğine yapışık deridir; onda oyuk gibi izler vardır; hepsi **النُطوع**’dur. Sözde **التَنَطُّع**: onda derinleşmektir; ondan alınmıştır. Dedim: Hadiste: “( **هلك المتنطِّعون** )” vardır; onlar, derinleşen aşırı gidenlerdir. Ve (bu) kibirlenerek sözlerini boğazlarının en ucundan çıkaranlar olur; nitekim ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: “( Bana en buğz edilenleriniz **الثرثارون المتفيهِقون**’dur )”. Onu yerinde açıklayacağım.

Ebû Saîd dedi ki: “Falan oğullarının **نِطَاعَ**’ını çiğnedik” denir; yani onların toprağına girdik.
Dedi ki: Kavmin **جَنَاب**’ı onların **نِطاع**’ıdır. Dedim: **نَطَاعِ**—**قَطَامِ** vezninde—Benî Temîm diyarında bir sudur; ona vardım; “Develerimiz **نَطَاعِ** suyundan içti” denir; o, suyu tatlı, suyu bol bir kuyudur. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النُطُعُ**: sözlerinde ağzını geniş açanlardır. İbnü’l-Ferec dedi ki: Ebû’s-Semeyda‘’ın şöyle dediğini işittim: Sözde **تَنَطَّعَ** ve **تَنَطَّسَ**: onda süslendiğinde (denir).
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النُطَاعَةُ** ve **القُطَاعَةُ** ve **العُضَاضَة**: lokmadır; yarısı yenir, sonra **الخِوَان**’a geri konur; bu bir ayıptır. “Falan **لاطِع ناطِع قاطِع**” denir.

**نعط** : **ناعِطٌ**: Yemen tarafında bir dağ başında bir hisardır; eski; bazı **الأَذْواء**’a ait idi.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki: **النُعْطُ**: uzak bir yolculuk yapan yolcular; **بالعَين**.
Dedi ki: **النُعْطُ**: lokmaları iki yarıya kesenlerdir; yarısını yerler, öbür yarısını **الغَضَار** içine atarlar. Onlar **النُعُط** ve **النُطُع**’dur; birinin teki **ناعِط** ve **ناطِع**’dır; o, yemesinde, mürüvvetinde ve bağışında kötü edeplidir. Dedi ki: Lokma kestiğinde **نعَط** ve **أنطع** denir. Dedi ki: **النُغُط**—**بالغين**—insanlardan uzun olanlardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والطاء وما يثلثهما)
(عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى  *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
ويقال للجانبَين العِطفانِ، سمِّيا بذلك لأنَّ الإنسان يَميل عليهما. ألاَ ترى أنَّهم يقولون: ثنَىعِطْفَه، إذا أعْرضَ عنك وجَفَاك. ويقال: رجلٌ عَطوفٌ في الحرب والخير، وعَطَّافٌ. وظبيةٌ عاطِف، إذا رَبَضت وعطفَتْ عُنقَها. وفلانٌ يَتَعَاطَفُ في مِشيته، إذا تمايَلَ. والإنسان يتعطَّف بثوبه، وهو شبه التوشُّح. والرِّداء نفسُه عِطَافٌ، لأنّه يُعْطَفُ. ثم يتَّسعون في ذلك فيسمُّون السيفَ عِطافاً لأنّه يكونُ موضعَ الرداء.
(عطل) العين والطاء واللام أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على خلوٍّ وفَراغ. يقول: عُطِّلت الدارُ، ودارٌ معَطَّلة ومتى تُركت الإبلُ بلا راعٍ فقد عُطِّلت، وكذلك البئر إذا لم تُورَدْ ولم يُستَقَ([2]) [منها]. قال الله تبارك وتعالى: ﴿وبِئرٍ مُعَطَّلةٍ﴾  [الحج 45]، وقال تعالى:﴿وَإذا العِشَارُ عُطِّلَتْ﴾ [التكوير 4]. وكل شيءٍ خلا من حافظٍ فقد عُطِّل. من ذلك تعطيلُ الثُّغورِ وما أشبهَهَا. ومن هذا الباب: العَطَل وهو العُطُول، يقال امرأةٌ عاطل، إذا كانت لا حَلْيَ لها، والجمع عواطلُ. قال:
يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة  *** وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا([3])
وقوس عُطُلٌ: لا وَتَر عليها. وخيلٌ أعْطَالٌ: لا قلائد لها.
وشذّت عن هذا الأصل كلمةٌ، وهي الناقة العَيْطَل، وهي الطَّويلةُ في حُسن. وربَّما وُصِفَتْ بذلك المرأةُ، قال ذو الرُّمَّة في النّاقة:
نَصَبَتْ له ظَهرِي على متن عِرمِسٍ  *** رُوَاع الفُؤادِ حُرَّةِ الوجه عَيْطلِ([4])
(عطن) العين والطاء والنون أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على إقامةٍ وثبات. من ذلك العَطَن والمَعْطِن، وهو مَبْرَك الإبل. ويقال إنّ إعطانها أن تُحبَس عِندَ الماء بعدَ الوِرْد. قال لبيد:
عافَتَا الماءَ فلم نُعْطِنْهُما  *** إنَّما يُعْطِن من يرجو العَلَل([5])
ويقال: كلُّ منْزلٍ يكون مَألَفاً للإبل [فهو عَطَنٌ([6]) ]، والمَعْطِن: ذلك الموضع. قال:
ولا تكلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِي  *** حِرصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ([7])
وقال آخرون: لا يكون أعطانُ الإبل إلاّ على الماء، فأمَّا مَبارِكها في البرِّيَّة وعند الحيِّ فهو المأوَى، وهو المُرَاح أيضاً. وهذا البيتُ الذي ذكرناه "في معطِن الهُون"، يدلُّ على أنَّ المَعْطِن يكون حيث تُحبَس الإبل في مباركها أين كانت. وبيتُ لَبيد يدلُّ على القول الآخَر، والأمرُ *قريب.
ومن الباب عَطْنُ الجِلد، وهو أن يوضَع في الدِّباغ.
(عطو) العين والطاء والحرف المعتلُّ أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على أخْذٍ ومُناوَلة، لا يخرج البابُ عنهما. فالعَطْوُ: التَّناوُل باليد. قال امرؤ القيس:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])

يصف المرأة أنها تُسُوك. والظَّبيُ يعطو، وذلك إذا رَفَعَ يديه متطاوِلاً إلى الشَّجرةِ ليتناوَلَ الورَق. وقال:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
قال الخليل: ومنه اشتُقَّ الإعطاء. والمعاطاة: المُناولة. ويقال: عاطَى الصبيُّ أهله، إذا عَمِل وناوَلَ ما أرادوا. والعَطاء: اسمٌ لما يُعطَى، وهي العطيّة، والجمع عطايا، وجمع العطايا أعطِيَة. قال:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
ويقولون: إنّ التعاطي: تناوُل ما ليس لـه بحقٍّ، يقال فلانٌ يتعاطَى ظُلْمَ فلان. وفي كتاب الله تعالى:﴿فَتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ [القمر 29]. ومِن أمثالِ العرب: "عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط"، أي إنّه يسمو إلى [الأمر] ولا آلةَ لـه عنده، كالذي يتعلَّق ولا متعلَّق له.
(عطب) العين والطاء والباء كلمتانِ لا تتقاربان في المعنى.
فالأولى: العَطَب، وهو الهلاك، يقال عَطِب، وأعْطَبه غيرهُ.
والكلمة الأُخرى: العُطْب، وهو القُطْن.
(عطد) العين والطاء والدال ذُكِرت فيه كلمةٌ والقياس لا يسوِّغها، لكنَّهم يقولون: العَطوَّد: السيَّر السَّريع الشاقّ. ويُنشدون:
* إليك أشكو عَنَقاً عَطَوَّدَا([10]) *
(عطر) العين والطاء والراء أصلٌ واحدٌ لعلّه أنْ يكون صحيحاً، وهو العِطْر للأشياء المعالجَة بالطِّيب([11]) ، وفاعله العَطَّار. وامرأةٌ عَطِرة ومِعطِيرٌ. وقال:
* يَتْبَعْنَ جَأباً كَمُدُقِّ المِعْطيرْ([12]) *
(عطس) العين والطاء والسين كلمةٌ واحدة ثم تستعار، وهي العُطاس، يقال: عَطَس يَعْطُِس. ويقال للأنفِ مَعْطَس، بالكسر والفتح في الطاء ويستعار ذلك فيقال: عَطَسَ الصُّبح، إذا انفَلَق. وقد قالوا إنَّ العُطَاسَ: الصُّبح في قوله:
* وقد أغتدي قبل العطاسِ بهَيكلٍ([13]) *
(عطش) العين والطاء والشين أصلٌ واحد صحيح، وهو العَطَش، يقال له: عَطِش يَعْطَش عَطَشاً. ويقال إنّ المَعاطِشَ: مَواقِيتُ الظَّمأ. قال ذو الرُّمَّة:
لا تشتكي سقطةً منها وقد رقصت *** بها المعاطشُ حتى ظَهرُها حَدِبُ([14])
---------------------
([1])ديوان لبيد 13 واللسان (عطف).
([2]) في الأصل: "ولم تسق".
([3]) البيت للبيد في ديوانه 22 طبع 1881 واللسانت (حجج)، وقد سبق في (حج).
([4]) ديوان ذي الرمة 510 برواية: "رفعت لـه رحلي على ظهر عرمس". ورواية اللسان (روع):  * رفعت لها رحلي على ظهر عرمس *
([5]) ديوان لبيد 13 طبع 1881 واللسان (عطن). وانفرد اللسان برواية: "أصحاب العلل".
([6]) التكملة من اللسان (عطن).
([7]) في الأصل: "نفسي ولا تقلعي"، صوابه في اللسان (عطن).
([8]) البيت من معلقته المشهورة.
([9]) البيت لذي الرمة في ديوانه 508 واللسان (عطا). وأنشده في اللسان (عسل) بدون نسبة:
إذا أخذت مسواكها منحت به  *** رضاباً كطعم الزنجبيل المعسل
([10]) أنشده في اللسان (عطد) والمخصص (3: 107).
([11]) في الأصل: "للطيب".
([12]) للعجاج في ملحقات ديوانه 77 واللسان (عطر، دقق).
([13]) نسب إلى امرئ القيس في حواشي الجمهرة (3: 25). وأنشد هذا الصدر في اللسان (عطس)، وعجزه في الجمهرة:
* أقب كيعفور الفلاة محنب *
([14]) ديوان ذي الرمة 9 برواية: "وقد رقصت بها المفاوز".

ـ

##### Türkçe

(باب **العين** والطاء وما يثلثهما)
(**عطف**) **العين** ve الطاء ve الفاء tek bir sahih asıldır; bükülme ve eğrilmeye delâlet eder. Denir: **عَطَفْتُ** الشيء, onu eğdiğin zaman. Ve **انعَطَف**, eğrildiği zaman. Ve **عطف**’ın masdarı **العُطُوف**’tur. Ve merhametle **تعطّفَ** eder, **تعطُّفاً**. Ve Allah Teâlâ falancayı falancaya **عَطْفاً** ile meylettirdi. Ve adam **يَعْطِف** yastığı: onu büker, **عطفاً**, onunla yaslandığı zaman. Lebîd dedi:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى  *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
Ve iki yana **العِطفانِ** denir; insan onlara meylettiği için bununla adlandırıldılar. Görmüyor musun ki onlar derler: **ثنَىعِطْفَه**, senden yüz çevirdiği ve sana cefa ettiği zaman. Ve denir: savaşta ve hayırda **رجلٌ عَطوفٌ**, ve **عَطَّافٌ**. Ve **ظبيةٌ عاطِف**, çöktüğü ve boynunu büktüğü zaman. Ve falanca yürüyüşünde **يَتَعَاطَفُ**, sallanıp meylettiği zaman. Ve insan elbisesiyle **يتعطَّف**, bu, kuşanma benzeridir. Ve **الرِّداء**’ın kendisi **عِطَافٌ**’tır; çünkü o bükülür. Sonra bunda genişlerler de kılıcı **عِطافاً** diye adlandırırlar; çünkü o, ridânın yeri olur.
(**عطل**) **العين** ve الطاء ve اللام tek bir sahih asıldır; boşluk ve ferâğa delâlet eder. Der: **عُطِّلت** ev, ve **دارٌ معَطَّلة**; develer çobansız bırakıldığı vakit **عُطِّلت** olmuştur; kuyu da, eğer ona varılmaz ve ondan su çekilmezse([2]) [ondan]. Allah Tebâreke ve Teâlâ dedi: ﴿وبِئرٍ مُعَطَّلةٍ﴾  [الحج 45]، ve Teâlâ dedi:﴿وَإذا العِشَارُ عُطِّلَتْ﴾ [التكوير 4]. Ve her şey, bir koruyucudan boş kalırsa, **عُطِّل** olmuştur. Bundan: sınırların **تعطيلُ الثُّغورِ**’u ve benzerleri. Ve bu bâbdandır: **العَطَل** ki o **العُطُول**’dür; denir: **امرأةٌ عاطل**, süsü olmadığı zaman; cem‘i **عواطلُ**. Dedi:
يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة  *** وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا([3])
Ve **قوس عُطُلٌ**: üzerinde kiriş yoktur. Ve **خيلٌ أعْطَالٌ**: onların gerdanlıkları yoktur.
Ve bu asıldan bir kelime şâz oldu; o da **الناقة العَيْطَل**’dır; o, güzellikte uzun olandır. Ve bazen kadın da bununla vasfedilir. Zü’r-Rumme deve hakkında dedi:
نَصَبَتْ له ظَهرِي على متن عِرمِسٍ  *** رُوَاع الفُؤادِ حُرَّةِ الوجه عَيْطلِ([4])
(**عطن**) **العين** ve الطاء ve النون tek bir sahih asıldır; ikamet ve sebat etmeye delâlet eder. Bundan: **العَطَن** ve **المَعْطِن**; o, develerin çöktüğü yerdir. Ve denir ki onların **إعطانها**’sı, suya varıştan sonra su yanında hapsedilmeleridir. Lebîd dedi:
عافَتَا الماءَ فلم نُعْطِنْهُما  *** إنَّما يُعْطِن من يرجو العَلَل([5])
Ve denir: develer için ülfet yeri olan her menzil [**عَطَنٌ**’dur([6])]; ve **المَعْطِن**: o yerdir. Dedi:
ولا تكلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِي  *** حِرصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ([7])
Ve başkaları dedi: develerin **أعطانُ**’ı ancak su üzerinde olur; ama onların kırda ve obanın yanında çöktükleri yerler ise **المأوَى**’dır; o, **المُرَاح** da olur. Ve zikrettiğimiz bu beyit “**في معطِن الهُون**”, **المَعْطِن**’in, develerin çöktükleri yerlerde nerede olursa olsun hapsedildikleri yerde olduğunu gösterir. Ve Lebîd’in beyti diğer söze delâlet eder; iş *yakındır.
Ve bâbdandır: **عَطْنُ الجِلد**; o, tabaklamada onun konulmasıdır.
(**عطو**) **العين** ve الطاء ve **الحرف المعتلُّ** tek bir sahih asıldır; alma ve uzatıp verme (münâvele)ye delâlet eder; bâb onlardan çıkmaz. Öyleyse **العَطْوُ**: elle uzanıp alma. İmru’ul-Kays dedi:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])

Kadını, misvaklandığını vasfeder. Ve ceylan **يعطو** eder; bu, ellerini kaldırıp uzanarak ağaca yaprağı almak için uzandığı zamandır. Ve dedi:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
Halîl dedi: bundan **الإعطاء** türetildi. Ve **المعاطاة**: uzatıp vermedir. Ve denir: çocuk ailesine **عاطَى**, istediklerini yapıp uzatıp verdiği zaman. Ve **العَطاء**: verilen şeyin adıdır; o, **العطيّة**’dir; cem‘i **عطايا**; **العطايا**’nın cem‘i **أعطِيَة**. Dedi:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
Ve derler ki **التعاطي**: hakkı olmaksızın olanı almaktır; denir: falanca, falancanın zulmünü **يتعاطَى** eder. Ve Allah’ın kitabında: ﴿فَتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ [القمر 29]. Ve Arapların mesellerindendir: “**عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط**”; yani o, [işe] yükselir de yanında aleti yoktur; tutunan fakat tutunacak yeri olmayan kimse gibi.
(**عطب**) **العين** ve الطاء ve الباء iki kelimedir; mânâda birbirine yaklaşmazlar.
Birincisi: **العَطَب**; o, helâktir. Denir: **عَطِب**; ve başkası onu **أعْطَبه** etti.
Diğer kelime: **العُطْب**; o, pamuktur.
(**عطد**) **العين** ve الطاء ve **الدال** hakkında bir kelime zikredildi; kıyas onu câiz kılmaz, lâkin onlar derler: **العَطوَّد**: hızlı, meşakkatli yürüyüştür. Ve şöyle inşâd ederler:
* إليك أشكو عَنَقاً عَطَوَّدَا([10]) *
(**عطر**) **العين** ve الطاء ve الراء tek bir asıldır; belki sahih olur; o, güzel koku ile işlenmiş şeyler için **العِطْر**’dır([11]); ve onun fâili **العَطَّار**’dır. Ve **امرأةٌ عَطِرة** ve **مِعطِيرٌ**. Ve dedi:
* يَتْبَعْنَ جَأباً كَمُدُقِّ المِعْطيرْ([12]) *
(**عطس**) **العين** ve الطاء ve السين tek bir kelimedir, sonra ödünç alınır; o, **العُطاس**’tır. Denir: **عَطَس يَعْطُِس**. Ve buruna **مَعْطَس** denir; الطاء’da kesre ve fetha ile. Ve bu ödünç alınır da denir: **عَطَسَ الصُّبح**, yarıldığı zaman. Ve demişlerdir ki **العُطَاسَ**: şu sözünde sabahdır:
* وقد أغتدي قبل العطاسِ بهَيكلٍ([13]) *
(**عطش**) **العين** ve الطاء ve الشين tek bir sahih asıldır; o, **العَطَش**’tır. Denir: **عَطِش يَعْطَش عَطَشاً**. Ve denir ki **المَعاطِشَ**: susuzluk vakitleridir. Zü’r-Rumme dedi:
لا تشتكي سقطةً منها وقد رقصت *** بها المعاطشُ حتى ظَهرُها حَدِبُ([14])
---------------------
([1]) Lebîd divanı 13 ve Lisân (**عطف**).
([2]) Asılda: “ولم تسق”.
([3]) Beyit Lebîd’indir; divanında 22, 1881 baskı ve Lisân (حجج); ve daha önce (حج)’de geçti.
([4]) Zü’r-Rumme divanı 510, şu rivayetle: “رفعت لـه رحلي على ظهر عرمس”. Lisân (روع) rivayeti:  * رفعت لها رحلي على ظهر عرمس *
([5]) Lebîd divanı 13, 1881 baskı ve Lisân (**عطن**). Lisân şu rivayetle tek kaldı: “أصحاب العلل”.
([6]) Lisân (**عطن**)’dan tekmile.
([7]) Asılda: “نفسي ولا تقلعي”; doğrusu Lisân (**عطن**)’dadır.
([8]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([9]) Beyit Zü’r-Rumme’nindir; divanında 508 ve Lisân (**عطا**). Lisân (عسل)’de nisbesiz inşâd etti:
إذا أخذت مسواكها منحت به  *** رضاباً كطعم الزنجبيل المعسل
([10]) Lisân (**عطد**) ve el-Muḫaṣṣaṣ (3: 107)’de inşâd etti.
([11]) Asılda: “للطيب”.
([12]) ‘Accâc’ındır; divanının zeyllerinde 77 ve Lisân (**عطر**، دقق).
([13]) Cumhara hâşiyelerinde (3: 25) İmru’ul-Kays’a nisbet edildi. Lisân (**عطس**)’ta bu sadrı inşâd etti; ‘acûzü Cumhara’dadır:
* أقب كيعفور الفلاة محنب *
([14]) Zü’r-Rumme divanı 9, şu rivayetle: “وقد رقصت بها المفاوز”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ط ن
ضرب القوم بعطن إذا أناخوا حول الماء بعد السّقي‏.‏
وفي اعلحديث ‏"‏ حتى رويَ الناس وضربوا بعطن ‏"‏ والعطن والمعطن‏:‏ المناخ حول الورد فأما في مكان آخر‏:‏ فمراح ومأوًى‏.‏
وقد عطنت الإبل عطوناً وإبل عواطن وأعطنّاها‏.‏
قال لبيد‏:‏ عافتا الماء فلم نعطنهما إنّما يعطن من يرجو العلل وتقول‏:‏ الإبل تحنّ إلى أعطانها والرجال إلى أوطانها‏.‏
ومن المستعار‏:‏ فلان واسع العطن إذا كان رحب الذراع‏.‏
ويقال للمنتن البشرة‏:‏ ما هو إلا عطين وهو الإهاب الذي يعطن أي ينضح عليه الماء ويطوى ليلين شعره وقد عطن وعطنته‏.‏

##### Türkçe

ع ط ن
Kavim, sulamadan sonra suyun etrafında çöktüklerinde, **عطن** ile kavme vurdu.
Hadiste: “Hatta insanlar sulandı ve **عطن** ile vurdular” (diye rivayet edilmiştir). **العطن** ve **المعطن**: suya varışın etrafındaki konaklama yeridir; başka bir yerde olursa: barınak ve sığınaktır.
Develer **عطوناً** ile **عطنت**; ve **عواطن** develer (vardır); ve onları **أعطنّاها**.
Lebîd dedi ki:
Suyu terk ettiler de ikisini **نعطنهما** etmedik; ancak **يعطن** eden, hastalığı uman kimsedir.
Ve dersin ki: Develer **أعطانها**’na, erkekler **أوطانها**’na özlem duyar.
Mecazdan: Bir kimse, kolu geniş (ferah) ise, “**واسع العطن**” (denir).
Ve derisi kokmuş olana denir: O ancak **عطين**’dir; o, **الإهاب**dır ki **يعطن** edilir; yani üzerine su serpilir ve kılları yumuşasın diye katlanır. Ve **عطن** etti ve onu **عطنته**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العَطَنُ للإِبل: كالوَطَنِ للناس، وقد غَلَبَ على مَبْرَكِها حولَ الحوض، والمَعْطَنُ كذلك، والجمع أَعْطانٌ. وعَطَنتِ الإِبلُ عن الماءِ تَعْطِنُ وتعْطُنُ عُطُوناً، فهي عَواطِنُ وعُطُونٌ إذا رَوِيَتْ ثم بَرَكتْ، فهي إِبل عاطنة وعَوَاطن، ولا يقال إِبل عُطّانٌ. وعَطَّنتْ أَيضاً وأَعْطَنَها: سقاها ثم أَناخها وحبسها عند الماء فبركت بعد الورود لتعود فتشرب؛ قال لبيد:
عافَتا الماءَ فلم نُعْطِنْهما،
إنما يُعْطِنُ أَصحابُ العَلَلْ.
والاسم العَطَنةُ. وأَعْطَنَ القومُ: عَطَنتْ إِبلُهم. وقوم عُطّانٌ وعُطُونٌ وعَطَنةٌ وعاطِنونَ إذا نزلوا في أَعْطان الإِبل. وفي حديث الرؤيا: رَأَيْتُني أَنْزِعُ على قَلِيب فجاءَ أَبو بكر فاسْتَقَى وفي نَزْعِه ضعْفٌ والله يغفر له، فجاءَ عمر فَنَزَعَ فاسْتحالَتِ الدَّلْوُ في يده غَرْباً، فأَرْوَى الظَّمِئةَ حتى ضَرَبَتْ بعَطَنٍ؛ يقال: ضربت الإِبلُ بعطَنٍ إذا رَوِيَتْ ثمَّ بَرَكَتْ حول الماء، أَو عند الحياض، لتُعادَ إلى الشرب مرة أُخرى لتشرب عَلَلاً بعد نَهَلٍ، فإذا استوفت ردَّت إلى المراعي والأَظْماءِ؛ ضَرَب ذلكَ مثلاً لاتساع الناس في زمن عمر وما فتح عليهم من الأَمصار. وفي حديث الاستِسقَاء: فما مضت سابعة حتى أَعْطَنَ الناسُ في العُشْب؛ أَراد أَن المطر طَبَّقَ وعَمَّ البُطونَ والظُّهورَ حتى أَعْطَنَ الناسُ إِبلَهم في المراعي؛ ومنه حديث أُسامة: وقد عَطَّنُوا مَواشِيَهُم أَي أراحوها؛ سُمِّي المُراحُ، وهو مأْواها، عَطَناً؛ ومنه الحديث: اسْتَوْصُوا بالمِعْزَى خيراً وانْقُشُوا له عَطَنَه أَي مُرَاحَه. وقال الليث: كل مَبْرَكٍ يكون مَأْلَفاً للإِبل فهو عَطَنٌ له بمنزلة الوَطَن للغنم والبقر، قال: ومعنى مَعاطِنِ الإِبل في الحديث مواضعُها؛ وأَنشد: ولا تُكَلِّفُني نَفْسي، ولا هَلَعِي،
حِرْصاً أُقِيمُ به في مَعْطَنِ الهُونِ.
وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه نهى عن الصَّلاة في أَعْطان الإِبل. وفي الحديث: صَلُّوا في مرابض الغنم ولا تصلوا في أَعْطان الإِبل؛ قال ابن الأَثير: لم ينه عن الصلاة فيها من جهة النجاسة فإِنها موجودة في مرابض الغنم، وقد أَمر بالصلاة فيها والصلاة مع النجاسة لا تجوز، وإنما أَراد أَن الإِبل تَزْدَحِمُ في المَنْهَل، فإِذا شربت رفعت رؤُوسها، ولا يُؤْمَنُ من نِفارها وتَفَرُّقها في ذلك الموضع، فتُؤْذي المُصَلِّيَ عندها أَو تُلْهيه عن صلاته أَو تنجسه برَشَاشِ أَبوالها. قال الأَزهري: أَعْطان الإِبل ومَعاطِنُها لا تكون إلاَّ مَبارِكَها على الماء، وإِنما تُعْطِنُ العربُ الإِبلَ على الماءِ حين تَطْلُع الثُّرَيَّا ويرجع الناس من النُّجَعِ إلى المَحاضِرِ، وإنما يُعْطِنُونَ النِّعَم يوم وِرْدِها، فلا يزالون كذلك إلى وقت مَطْلَع سُهَيْل في الخريف، ثم لا يُعْطِنُونها بعد ذلك، ولكنها تَرِدُ الماءَ فتشرب شَرْبَتها وتَصْدُر من فورها؛ وقول أَبي محمد الحَذلَمِيّ:
وعَطَّنَ الذِّبَّانُ في قَمْقَامِها.
لم يفسره ثعلب، وقد يجوز أَن يكون عَطَّنَ اتخذ عَطَناً كقولك: عَشَّش الطائر اتخذ عُشّاً. والعُطُونُ: أَن تُراحَ الناقة بعد شربها ثم يعرض عليها الماء ثانية، وقيل: هو إذا رَويَتْ ثمَّ بَرَكَتْ؛ قال كعب بن زهير يصف الحُمُرَ:
ويَشْرَبْنَ من بارِدٍ قد عَلِمْنَ
بأَن لا دِخَالَ، وأَنْ لا عُطونا.
وقد ضَرَبَتْ بعَطَنٍ أَي بَرَكَتْ؛ وقال عُمَرُ ابن لَجَأٍ: تَمْشِي إلى رِوَاءِ عاطِنَاتِها.
قال ابن السكيت: وتقول هذا عَطَنُ الغَنم ومَعطِنُها لمَرابضها حولَ الماء. وأَعْطَنَ الرجلُ بعيرَه: وذلك إذا لم يشرب فَرَدَّه إلى العَطَن ينتظر به؛ قال لبيد:
فَهَرَقْنا لهما في دَاثِرٍ،
لضَواحِيه نَشِيشٌ بالبَلَلْ
راسِخ الدِّمْنِ على أَعضادِهِ،
ثَلَمَتْهُ كُلُّ رِيحٍ وسبَلْ
عافَتا الماءَ فلم نُعْطِنْهما،
إنما يُعْطِنُ من يَرْجُو العَلَلْ.
ورجل رَحْبُ العَطَنِ وواسع العَطَن أَي رَحْبُ الذِّراعِ كثير المال واسع الرَّحْل. والعَطَنُ: العِرْضُ؛ وأَنشد شَمِرٌ لعَدِيِّ بن زيد: طاهِرُ الأَثوابِ يَحْمِي عِرْضَه
من خَنَى الذِّمَّةِ، أَو طَمثِ العَطَنْ.
الطَّمْث: الفَسادُ. والعَطَنُ: العِرْض، ويقال: منزله وناحيته. وعَطِنَ الجلد، بالكسر، يَعْطَنُ عَطَناً، فهو عَطِنٌ وانْعَطَنَ: وُضِعَ في الدباغ وتُرِكَ حتى فَسَدَ وأَنْتَنَ، وقيل: هو أَن يُنضح عليه الماء ويُلَفَّ ويدفن يوماً وليلة ليسترخي صوفه أَو شعره فينتف ويلقى بعد ذلك في الدباغ، وهو حينئذ أَنتن ما يكون، وقيل: العَطْنُ، بسكون الطاء، في الجلد أَن تُؤخذ غَلْقَةٌ، وهو نبت، أَو فَرْثٌ أَو مِلْحٌ فيلقى الجلد فيه حتى يُنْتِنَ ثمَّ يُلْقَى بعد ذلك في الدِّباغ، والذي ذكره الجوهري في هذا الموضع قال: أَن يؤْخذ الغَلْقَى فيلقى الجلد فيه ويُغَمَّ لينفسخ صوفه ويسترخي، ثم يلقى في الدباغ. قال ابن بري: قال علي بن حمزة الغَلْقَى لا يُعْطَنُ به الجلد، وإنما يعطن بالغَلْقَة نبتٍ معروف. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: أَخذت إِهاباً مَعْطُوناً فأَدخلته عُنُقي؛ المَعْطُون: المُنْتِنُ المَنْمَرِقُ الشعرِ، وفي حديث عمر، رضي الله عنه: دخل على النبي، صلى الله عليه وسلم، وفي البيت أُهُبٌ عَطِنة؛ قال أَبو عبيد: العَطِنَةُ المُنْتِنة الريح. ويقال للرجل الذي يُسْتَقْذَر: ما هو إلاَّ عَطِنَةٌ من نَتْنِه. قال أَبو زيد: عَطِنَ الأَديمُ إذا أَنتن وسقط صوفه في العَطْنِ، والعَطْنُ: أَن يُجْعَلَ في الدباغ. وقال أَبو زيد: موضع العَطْنِ العَطَنَةُ. وقال أَبو حنيفة: انْعَطَنَ الجلد استرخى شعره وصوفه من غير أَن يَفْسُدَ، وعَطَنه يَعْطُنُه عَطْناً، فهو مَعْطُون وعَطِين، وعَطَّنه: فَعَل به ذلك. والعِطَانُ: فَرْثٌ أَو ملح يجعل في الإهاب كيلا يُنْتِنَ. ورجل عَطِينٌ: مُنْتِنُ البشرة. ويقال: إنما هو عَطِينة إذا ذُمَّ في أَمر أَي مُنْتِنٌ كالإِهابِ المَعْطُون.

##### Türkçe

**العَطَنُ** develer için: insanlar için **الوَطَنِ** gibidir; ve havuzun çevresinde onların çöktüğü yere galip olmuştur; **المَعْطَنُ** da böyledir; çoğulu **أَعْطانٌ**’dır. Ve develer sudan **عَطَنتِ**; **تَعْطِنُ** ve **تعْطُنُ** **عُطُوناً**; artık onlar **عَواطِنُ** ve **عُطُونٌ**’dur; eğer kandılar sonra çöktülerse; artık onlar **إِبل عاطنة** ve **عَوَاطن**’dır; ve **إِبل عُطّانٌ** denilmez. Ve ayrıca **عَطَّنتْ** ve **أَعْطَنَها**: ona su verdi, sonra onu çöktürdü ve onu su yanında alıkoydu; böylece varıştan sonra çöktü ki dönsün de içsin; Lebîd dedi:
عافَتا الماءَ فلم نُعْطِنْهما،
إنما يُعْطِنُ أَصحابُ العَلَلْ.
İsim **العَطَنةُ**’dir. Ve **أَعْطَنَ القومُ**: onların develeri **عَطَنتْ**. Ve bir kavim **عُطّانٌ** ve **عُطُونٌ** ve **عَطَنةٌ** ve **عاطِنونَ**’dur; eğer develerin **أَعْطان**’ında konakladılarsa. Rüya hadîsinde:
رَأَيْتُني أَنْزِعُ على قَلِيب فجاءَ أَبو بكر فاسْتَقَى وفي نَزْعِه
ضعْفٌ والله يغفر له، فجاءَ عمر فَنَزَعَ فاسْتحالَتِ الدَّلْوُ في يده
غَرْباً، فأَرْوَى الظَّمِئةَ حتى ضَرَبَتْ بعَطَنٍ؛
denir: develer **بعطَنٍ** vurdu; eğer kandılar sonra su çevresinde, yahut havuzların yanında çöktülerse; tekrar içmeye döndürülsünler diye; bir **نَهَلٍ**’den sonra **عَلَلاً** içsinler diye; artık doyumunu tamamlayınca meralara ve susuzluklara geri çevrilir; bunu, Ömer zamanında insanların genişlemesine ve onlara açılan şehirlerden dolayı bir misal yaptı. Yağmur isteme hadîsinde:
فما مضت سابعة حتى أَعْطَنَ الناسُ
في العُشْب؛
murun kaplayıp karınları ve sırtları genelleştirdiğini kastetti; ta ki insanlar develerini meralarda **أَعْطَنَ** etti; ve ondan Üsâme hadîsi: وقد **عَطَّنُوا مَواشِيَهُم** yani onları akşamleyin barınağa döndürdüler; **المُراحُ**—ki o onların barınağıdır—**عَطَناً** diye adlandırıldı; ve ondan hadîs:
اسْتَوْصُوا بالمِعْزَى خيراً وانْقُشُوا له عَطَنَه
yani onun **مُرَاحَه**’ını. Leys dedi: develer için ülfet yeri olan her çökmelik onun için **عَطَنٌ**’dır; koyun ve sığır için **الوَطَن** menzilesindedir; dedi: hadîste **مَعاطِنِ الإِبل**’in manası onların yerleridir; ve okudu:
ولا تُكَلِّفُني نَفْسي، ولا هَلَعِي،
حِرْصاً أُقِيمُ به في مَعْطَنِ الهُونِ.
Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet edildi: develerin **أَعْطان**’ında namazdan nehyetti. Hadîste:
صَلُّوا في مرابض الغنم ولا تصلوا في أَعْطان الإِبل؛
İbnü’l-Esîr dedi: onda namazı necaset cihetinden nehyetmedi; çünkü o koyun ağıllarında da mevcuttur; ve orada namazı emretmiştir; necasetle namaz caiz olmaz; ancak şunu kastetti: develer su başında sıkışır; içince başlarını kaldırırlar; o yerde ürküp dağılmalarından emin olunmaz; böylece yanında namaz kılanı incitir yahut onu namazından oyalayabilir yahut idrarlarının sıçrantısıyla onu necisleyebilir. Ezherî dedi: develerin **أَعْطان**’ı ve **مَعاطِنُها** ancak su üzerindeki çökmelikleri olur; Araplar develeri su üzerinde ancak **الثُّرَيَّا** doğduğu vakit ve insanlar **النُّجَعِ**’dan **المَحاضِرِ**’e döndüğü zaman **تُعْطِنُ** eder; nimetleri ancak onların suya geliş günü **يُعْطِنُونَ**; böylece sonbaharda **سُهَيْل**’in doğuş vaktine kadar devam ederler; sonra bundan sonra onları **يُعْطِنُونها** etmezler; fakat o suya gelir, içişini içer ve hemen geri döner. Ebû Muhammed el-Hazlemî’nin sözü:
وعَطَّنَ الذِّبَّانُ في قَمْقَامِها.
Sa‘leb onu tefsir etmedi; ve caizdir ki **عَطَّنَ** “bir **عَطَن** edindi” olsun; senin “kuş yuva yaptı, bir yuva edindi” demen gibi. Ve **العُطُونُ**: dişi devenin içişinden sonra barınağa döndürülmesi, sonra ona suyun ikinci defa arz edilmesidir; ve denildi: o, kandıktan sonra çöktüğü zamandır; Ka‘b b. Züheyr, yaban eşeklerini vasfederek dedi:
ويَشْرَبْنَ من بارِدٍ قد عَلِمْنَ
بأَن لا دِخَالَ، وأَنْ لا عُطونا.
Ve **ضَرَبَتْ بعَطَنٍ**: yani çöktü; ve Ömer b. Lece’ dedi:
تَمْشِي إلى رِوَاءِ عاطِنَاتِها.
İbnü’s-Sikkît dedi: ve şöyle dersin: bu, su çevresindeki ağılları için koyunun **عَطَنُ**’udur ve **مَعطِنُها**’dır. Ve adam devesini **أَعْطَنَ** etti: bu, içmediği zaman onu **العَطَن**’a geri çevirmesidir; onunla bekler; Lebîd dedi:
فَهَرَقْنا لهما في دَاثِرٍ،
لضَواحِيه نَشِيشٌ بالبَلَلْ
راسِخ الدِّمْنِ على أَعضادِهِ،
ثَلَمَتْهُ كُلُّ رِيحٍ وسبَلْ
عافَتا الماءَ فلم نُعْطِنْهما،
إنما يُعْطِنُ من يَرْجُو العَلَلْ.
Ve bir adam **رَحْبُ العَطَنِ** ve **واسع العَطَن**: yani kolu geniş, malı çok, yük yeri geniş. Ve **العَطَنُ**: **العِرْضُ**’tur; Şemir, Adî b. Zeyd için okudu:
طاهِرُ الأَثوابِ يَحْمِي عِرْضَه
من خَنَى الذِّمَّةِ، أَو طَمثِ العَطَنْ.
**الطَّمْث**: bozulmadır. Ve **العَطَنُ**: **العِرْض**; ve denir: onun evi ve yanı. Ve deri **عَطِنَ**, kesre ile, **يَعْطَنُ** **عَطَناً**; artık o **عَطِنٌ**’dir; ve **انْعَطَنَ**: tabaklamaya kondu ve bozulup kokuşuncaya kadar bırakıldı; ve denildi: üzerine su serpilmesi, sarılması ve bir gün bir gece gömülmesidir; yünü yahut kılı gevşesin de yolunsun; sonra tabaklamaya atılır; o vakit en kokmuş olduğu haldir; ve denildi: deride **العَطْنُ**, طاء sakin olarak, bir **غَلْقَةٌ**—ki o bir bitkidir—yahut gübre yahut tuz alınmasıdır; deri onun içine atılır, ta ki koksun; sonra bundan sonra tabaklamaya atılır. Cevherî’nin bu yerde zikrettiği: **الغَلْقَى** alınır, deri onun içine atılır ve yünü çözülüp gevşesin diye sıkıca kapatılır; sonra tabaklamaya atılır. İbn Berrî dedi: Ali b. Hamza dedi: **الغَلْقَى** ile deri **يُعْطَنُ** edilmez; ancak deri, bilinen bir bitki olan **الغَلْقَة** ile **يعطن** edilir. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın:
أَخذت إِهاباً مَعْطُوناً فأَدخلته عُنُقي؛
**المَعْطُون**: kokuşmuş, kılı dökülmüş olandır. Ömer hadîsinde, رضي الله عنه:
دخل على النبي، صلى الله عليه وسلم، وفي البيت أُهُبٌ عَطِنة؛
Ebû Ubeyd dedi: **العَطِنَةُ** kötü kokulu olandır. Ve iğrenilen adama denir: onun pis kokusundan dolayı o ancak bir **عَطِنَةٌ**’dir. Ebû Zeyd dedi: **عَطِنَ الأَديمُ**; eğer kokuştu ve **العَطْنِ**’da yünü düştüyse; ve **العَطْنُ**: tabaklamaya konmasıdır. Ebû Zeyd dedi: **العَطْنِ**’ın yeri **العَطَنَةُ**’dir. Ebû Hanîfe dedi: deri **انْعَطَنَ**; kılı ve yünü bozulmadan gevşedi; ve onu **عَطَنه يَعْطُنُه عَطْناً**; artık o **مَعْطُون** ve **عَطِين**’dir; ve onu **عَطَّنه**: ona bunu yaptı. Ve **العِطَانُ**: deriye kokuşmasın diye konulan gübre yahut tuzdur. Ve bir adam **عَطِينٌ**: derisi kokmuş olandır. Ve denir: bir işte yerildiği zaman o ancak **عَطِينة**’dir; yani **الإِهابِ المَعْطُون** gibi kokuşmuş.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ط ن * * الأَعْطَانُ * و * المَعاطِنُ * مَبَارك الإبل عند الماء ومرابض الغنم أيضا واحدها * عَطَنٌ * و * مَعْطَنٌ

##### Türkçe

* ع ط ن * * **الأَعْطَانُ** * ve * **المَعاطِنُ** *: su yanında develerin çöktüğü yerler ve koyunların da yataklarıdır; bunların teki * **عَطَنٌ** * ve * **مَعْطَنٌ** *dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( العَطَنُ ، محرّكةً : وطَنُ الإِبِلِ ؛ و ) قد غَلَبَ على ( مَبْرَكِها حَوْلَ الحَوْضِ .
( و ) أيْضاً : ( مَرْبَضُ الغَنَمِ حَوْلَ الماءِ ) ؛ عن ابنِ السِّكِّيت .
ومنه الحدِيثُ : ( اسْتَوْصُوا بالمِعْزَى خيراً وانْقُشُوا له عَطَنَه ) .
وقالَ اللّيْثُ : كلُّ مَبْرَكٍ يكونُ مَأْلَفاً له فهو عَطَنٌ له بمنْزِلَةِ الوَطَنِ للغَنَمِ والبَقَرِ ، ( ج أَعْطَانٌ ) ؛ ومنه الحدِيثُ : نَهَى عن الصَّلاةِ في أَعْطانِ الإِبِلِ ؛ ( كالمَعْطَنِ ) ، كمقْعَدٍ ، ( ج مَعاطِنُ ) .
قالَ الليْثُ : معْنَى مَعاطِنِ الإِبِلِ في الحدِيثِ : مَواضِعُها ؛ وأَنْشَدَ :
ولا تُكَلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِيحِرْصاً أُقِيمُ به في مَعِطَنِ الهُونِوقالَ ابنُ السِّكِّيت : وتقولُ هذا عَطَنُ الغَنَم ومَعِطَنُها لمَرَابِضِها

حَوْلَ الماءِ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : أَعْطانُ الإِبِلِ ومَعَاطنُها لا تكونُ إلا مَبارِكَها على الماءِ ، وفيه تَعْريضٌ على اللّيْثِ حيثُ فَسَّر المَعاطِنَ بالمَواضِع .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : إنَّما نَهَى عن الصَّلاةِ في أَعْطانِ الإِبِلِ ، لأنَّ الإِبِلَ تَزْدَحِمُ في المَنْهَل ، فإذا شَرِبَتْ رَفَعَتْ رُؤُوسَها ، ولا يُؤْمَنُ مِن نِفارِها في ذلِكَ الموْضِعِ ، فتُؤْذِي المُصَلِّي عنْدَها أَو تُلْهِيه عن صلاتِهِ ، أَو تُنَجِسُه برَشَاشِ أَبْوالِها .
( و ) قوْلُ أَبي محمدٍ الحَذلميّ :
وعَطَّنَ الذِّبَّانَ في قَمْقَامِها لم يُفسِّره ثَعْلَب ، وقد يَجوزُ أنْ يكونَ ( عَطَّنَ تَعْطِيناً : اتَّخَذَهُ ) ، كقوْلِكَ : عَشَّش الطائِرُ إذا اتّخَذَ غُشّاً .
( وعَطَنَتِ الإِبِلُ ) عن الماءِ ، ( كنَصَرَ وضَرَبَ ، عُطوناً ، وعَطَّنَتْ ) ، بالتَّشديدِ ، ( فهي عاطِنَةٌ ، من ) إِبِلٍ ( عَواطِنَ وعُطونٍ ) ، بالضَّمِّ ، ولا يقالُ إبِلٌ عُطَّانٌ ، ( رَوِيَتْ ثم بَرَكَتْ ) ؛ قالَ كَعْبٌ يَصِفُ الحُمُرَ :
ويَشْرَبْنَ من بارِدٍ قد عَلِمْنَبأَن لا دِخالَ ولا عُطونَا ( وأَعْطَنَها ) : سَقَاها ثم أَناخَها و ( حَبَسَها عنْدَ الماءِ فَبَرَكَتْ بعدَ الوُرودِ ) لتَعودَ فتَشْرَبَ ، قالَ لبيدٌ ، رضِيَ الله تعالى عنه :
عافَتا الماءَ فلم نُعْطِنْهماإنَّما يُعْطِنُ أَصْحابُ العَلَلْ ( والاسمُ العَطَنَةُ ، محركةً .
( وأَعْطَنَ القومُ : عَطَنَتْ إِبلُهم ) .
ومنه حدِيثُ الاسْتِسْقاء : ( فما

مَضَتْ سابِعَة حتى أَعْطَنَ النَّاسُ في العُشْب ) ؛ أَرادَ أنَّ المَطَرَ طَبَّقَ وعَمَّ البُطونَ والظُّهورَ حتى أَعْطَنَ الناسُ إِبلَهم في المَراعِي .
( وهُم قومٌ عُطَّانٌ ، كرُمَّانٍ ، وعُطونٌ وعَطَنَةٌ ، محرّكةً ) ، وعاطِنونَ : ( نَزَلُوا في المَعاطِنِ .
( و ) قيلَ : ( العُطونُ : أَن تُراحَ النَّاقةُ بعدَ شُرْبِها ) .
ومنه حدِيثُ أُسامَةَ : ( وقد عَطَّنُوا مَواشِيَهُم ) ، أَي أَرَاحُوها ؛ سُمِّي المُراحُ ، وهو مَأْوَاها ، عَطَناً ؛ ( أَو ) هو ( رَدُّها إلى العَطَنِ يُنْتَظَرُ بها لأنَّها لم تَشْرَبْ أَوَّلاً ، ثم يُعْرَضُ عليها الماءُ ثانِيةً ، أَو هو أَنْ تَرْوَى ، ثم تُتْرَكَ ) ، كذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ ؛ ثم تُبْرَكُ .
قالَ الأزْهرِيُّ : وإنَّما تُعْطِنُ العَرَبُ الإِبِلَ على الماءِ حينَ تَطْلُع الثُّرَيَّا وترجعُ النَّاسُ من النُّجَعِ إلى المَحاضِرِ ، وإنَّما يُعْطِنُونَ النّعَم يومَ وُرودِها ، فلا يَزالُون كذلِكَ إلى وَقْت مَطْلَع سُهَيْل في الخرِيفِ ، ثم لا يُعْطِنُونها بعدَ ذلِكَ ، ولكنها تَرِدُ الماءَ فتَشْربَ شَرْبَتِها وتَصْدُرَ عن الماءِ .
( و ) مِن المجازِ : هو ( رَحْبُ العَطَنِ ، محرّكةً ) ، ووَاسِعُ العَطَنِ : أَي ( كثيرُ المالِ واسِعُ الرَّحْلِ ، رَحْبُ الذِّراعِ .
( وعَطِنَ الجِلْدُ ، كفَرِحَ ) ، عَطَناً ، ( وانْعَطَنَ ) : إذا ( وُضِعَ في الدِّباغِ وتُرِكَ فأُفْسِدَ وأنْتَنَ ) ، فهو عَطِنٌ ، ( أَو نُضِحَ عليه الماءُ ) ولُفَّ ( فدَفَنَهُ ) يوْماً ولَيْلَةً ( فاسْتَرْخَى ) صُوفُه ، أَو ( شَعَرُه ليُنْتَفَ ) ويُلْقَى بعْدَ ذلِكَ في الدِّباغِ ، وهو حينَئِذٍ أَنْتَن ما يكونُ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : عَطِنَ الأديمُ إذا أَنْتَنَ وسَقَطَ صُوفُه في العَطْنِ ، والعَطْنُ : أَنْ يُجْعَلَ في الدِّباغِ .
وقالَ أَبو

حَنيفَةَ : العطنُ : الجِلْدُ اسْتَرْخَى صوفُه مِن غيرِ أنْ يَفْسُدَ ، ( وعَطَنَه يَعْطِنُه ويَعْطُنُه فهو مَعْطونٌ وعَطِينٌ وعَطَّنَهُ ) ، بالتَّشديدِ : إذا ( فَعَلَ به ذلِكَ ) .
ومنه حدِيثُ عليَ ، رضِيَ اللهاُ تعالى عنه : ( أَخَذت إهاباً مَعْطوناً فأَدْخَلْته عُنُقِي ؛ المَعْطونُ : المُنْتِنُ المُتَمَزِّقُ الشَّعَرِ ) .
وقيلَ : العَطْنُ في الجِلْدِ : أَن يُؤْخَذَ غَلْقَةٌ ، وهو نَبْتٌ ، أَو فَرْثٌ ، أَو مِلْحٌ فيُلْقَى الجِلْدُ فيه حتى يُنْتِنَ ثم يُلْقَى بعدَ ذلِكَ في الدِّباغِ .
والذي ذَكَرَه الجَوْهرِيُّ في هذا الموْضِعِ ، قالَ : أَنْ يُؤْخَذَ العَلْقَى فيُلْقى الجِلْدُ فيه حتى يُنْتِنَ ثم يُلْقى بعدَ ذلِكَ في الدِّباغِ .
قالَ ابنْ بَرِّي : قالَ عليُّ بنُ حَمْزَةَ : العلْقَى لا يُعْطَنُ به الجِلْدُ ، وإنَّما يُعْطَنُ بالغَلْقَةِ نَبْتٍ مَعْروف .
( و ) العِطانُ ، ( ككِتابٍ : فَرْثٌ أَو مِلْحٌ يُجْعَلُ في الإهابِ لئَلاَّ يَنْتُنَ .
( و ) مِن المجازِ : ( رجُلٌ عَطِينٌ ) مُنْتِنُ البَشَرَةِ .
( و ) يقالُ : إنَّما هو ( عَطِينَةٌ ) إذا ذُمَّ في أَمْرٍ ( مُنْتِنٍ ) كالإهابِ المَعْطونِ .
( وعاطِنَةُ : مَرْسًى ببَحْرِ اليَمَنِ .
( و ) يقالُ : ( ضَرَبُوا بَعَطَنٍ ) ، محرّكةً : إذا ( رَوُوا ثم أَقامُوا على الماءِ ) .
وضَرَبَتِ النَّاقَةُ بعَطَنٍ : إذا بَرَكَتْ .
وقالَ ابنُ الأثيرِ في تفْسِيرِ حدِيثِ الرُّؤْيا : ( فأَرْوَى الظَّمِئَةَ حتى ضَرَبَتْ بعَطَنٍ ) .
قالَ : يقالُ : ضَرَبَتِ الإِبِلُ بعَطَنٍ إذا رَوِيَتْ ثم بَرَكَتْ حَوْلَ الماءِ أَو عنْدَ الحياضِ المتعاد إلى الشرْبِ مرَّةً أُخْرَى لتَشْربَ عَلَلاً بعْدَ نَهَلٍ ، فإذا اسْتَوْفَتْ رُدَّتْ إلى المراعِي والأَظْماءِ .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :
العَطَنُ : العِرْضُ ؛ وأنْشَدَ شَمِرٌ لعَدِيِّ بنِ زيْدٍ :
طاهِرُ الأَثْوابِ يَحْمِي عِرْضَهمن خَنَى الذِّمَّةِ أَو طَمثِ العَطَنْوأُهُبٌ عَطِنَةٌ : مُنْتِنَةُ الرِّيحِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : موْضِعُ العَطْنِ : العَطَنَةُ ، محرّكةً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: **العَطَنُ** , harekeli olarak: develerin yurdu; ve (bu ad) (onların) havuzun çevresindeki çöktüğü yer üzerine galip gelmiştir.

(ve) ayrıca: (suyun çevresindeki koyunların yatma yeri); İbnü’s-Sikkît’ten.

Ondan hadis: (Keçilere hayrı tavsiye ediniz ve onun için **عَطَنَه**’sini kazıyınız).

Leys dedi: Her çöktüğü yer ki onun için ünsiyet yeri olur, o onun için **عَطَنٌ**’dır; koyun ve sığır için yurt mesabesindedir; (çoğulu **أَعْطَانٌ**); ondan hadis: Develerin **أَعْطانِ**’ında namazdan nehyetti; (**كالمَعْطَنِ**), **مقْعَدٍ** gibi, (çoğulu **مَعاطِنُ**).

Leys dedi: Hadiste develerin **مَعاطِنِ**’inin manası: onların yerleridir; ve inşad etti:
ولا تُكَلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِيحِرْصاً أُقِيمُ به في مَعِطَنِ الهُونِ
İbnü’s-Sikkît dedi: Ve dersin: bu koyunların **عَطَنُ**’udur ve onların **مَعِطَنُ**’ıdır, suyun çevresindeki yatak yerleri için.

Suyun çevresinde.

Ezherî dedi: Develerin **أَعْطانُ**’ı ve onların **مَعَاطنُ**’ı ancak su üzerindeki çöktükleri yerler olur; ve onda Leys’e bir tariz vardır; zira **المَعاطِنَ**’i yerler diye tefsir etti.

İbnü’l-Esîr dedi: Ancak develerin **أَعْطانِ**’ında namazdan nehyetti; çünkü develer su başında sıkışır; içtiği vakit başlarını kaldırır; o yerde ürkmesinden emin olunmaz; böylece yanında namaz kılanı incitir yahut onu namazından alıkoyar yahut bevillerinin sıçrantısıyla onu necis eder.

(ve) Ebû Muhammed el-Hazlemî’nin sözü:
وعَطَّنَ الذِّبَّانَ في قَمْقَامِها
Bunu Sa‘leb tefsir etmedi; ve caiz olabilir ki (**عَطَّنَ تَعْطِيناً**: onu edindi), senin sözün gibi: kuş yuva yaptı, yani bir yuva edindiği zaman.

(**وعَطَنَتِ الإِبِلُ**) sudan, (**كنَصَرَ وضَرَبَ** , **عُطوناً** , ve **عَطَّنَتْ**) şeddeli olarak, (o halde o **عاطِنَةٌ**’dir, **من** develerden (**عَواطِنَ** ve **عُطونٍ**), damme ile; ve “**إبِلٌ عُطَّانٌ**” denmez), (sulandı sonra çöktü); Ka‘b, eşekleri vasfederek dedi:
ويَشْرَبْنَ من بارِدٍ قد عَلِمْنَبأَن لا دِخالَ ولا عُطونَا
(**وأَعْطَنَها**): ona su verdi sonra onu çöktürdü ve (suyun yanında onu alıkoydu da varıştan sonra çöktü) tekrar içmeye dönsün diye; Lebîd, Allah Teâlâ ondan razı olsun, dedi:
عافَتا الماءَ فلم نُعْطِنْهماإنَّما يُعْطِنُ أَصْحابُ العَلَلْ
(ve isim **العَطَنَةُ**’dir, harekeli olarak.

(**وأَعْطَنَ القومُ**: onların develeri **عَطَنَتْ**).

Ondan yağmur duası hadisi: (Yedinci geçmedi ki insanlar ot içinde **أَعْطَنَ** ettiler); muradı: yağmur kapladı ve karınları ve sırtları umumi oldu; ta ki insanlar develerini meralarda **أَعْطَنَ** ettiler.

(ve onlar **قومٌ عُطَّانٌ**’dır, **كرُمَّانٍ** gibi, ve **عُطونٌ** ve **عَطَنَةٌ** , harekeli olarak), ve **عاطِنونَ**: ( **المَعاطِنِ**’de indiler.

(ve) denildi: (**العُطونُ**: dişi devenin içmesinden sonra geri döndürülmesidir).

Ondan Üsâme hadisi: (ve onların hayvanlarını **عَطَّنُوا**); yani onları dinlendirdiler; dinlenme yeri, yani barınağı, **عَطَناً** diye adlandırıldı; (yahut) o (**رَدُّها إلى العَطَنِ**’dir; onunla beklenir; çünkü o ilkin içmedi; sonra ona su ikinci defa arz olunur; yahut o, sulanmasıdır, sonra bırakılmasıdır), nüshalarda böyle; doğrusu: sonra çöktürülür.

Ezherî dedi: Araplar develeri su üzerinde ancak Süreyya doğduğu vakit ve insanlar yaylaklardan yerleşimlere döndüğü vakit **تُعْطِنُ** eder; ve ancak hayvanları varış gününde **يُعْطِنُونَ**; böylece Süheyl’in güzde doğuş vaktine kadar devam ederler; sonra bundan sonra onları **يُعْطِنُونَ** etmezler; fakat o suya varır da içişini içer ve sudan döner.

(ve) mecazdan: o (**رَحْبُ العَطَنِ** , harekeli olarak) ve **وَاسِعُ العَطَنِ**’dir: yani (malı çok, yükü geniş, kolu geniş).

(**وعَطِنَ الجِلْدُ** , **كفَرِحَ**) , **عَطَناً** , (**وانْعَطَنَ**): (tabaklamaya konulduğu ve bırakıldığı, bozulduğu ve kokuştuğu) zaman; o halde o **عَطِنٌ**’dir; (yahut üzerine su serpildi) ve sarıldı (da onu) bir gün bir gece (gömdü) (de gevşedi) yünü, yahut (kılı, yolunsun diye); sonra bundan sonra tabaklamaya atılır; o vakit en kokuşmuş olduğu haldir.

Ebû Zeyd dedi: Deri **عَطِنَ** olur, kokuştuğu ve **العَطْنِ**’de yünü düştüğü zaman; ve **العَطْنُ**: tabaklamaya konulmasıdır.

Ebû Hanîfe dedi: **العطنُ**: deridir; yünü bozulmadan gevşedi; (**وعَطَنَه يَعْطِنُه ويَعْطُنُه**; o halde o **مَعْطونٌ** ve **عَطِينٌ**’dir; ve **عَطَّنَهُ**) şeddeli olarak: (ona bunu yaptığı) zaman.

Ondan Ali hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (**أَخَذت إهاباً مَعْطوناً فأَدْخَلْته عُنُقِي**; **المَعْطونُ**: kokuşmuş, kılı parçalanmış olan).

Denildi: Deride **العَطْنُ**: **غَلْقَةٌ** alınmasıdır; o bir bitkidir; yahut gübre, yahut tuz; sonra deri onun içine atılır; ta ki kokuşsun; sonra bundan sonra tabaklamaya atılır.

Cevherî’nin bu yerde zikrettiği: dedi ki: **العَلْقَى** alınır da deri onun içine atılır; ta ki kokuşsun; sonra bundan sonra tabaklamaya atılır.

İbn Berrî dedi: Ali b. Hamza dedi: **العلْقَى** ile deri **يُعْطَنُ** edilmez; ancak bilinen bir bitki olan **الغَلْقَةِ** ile **يُعْطَنُ** edilir.

(ve) **العِطانُ** , (**ككِتابٍ**): gübre yahut tuzdur; deriye konur; kokuşmasın diye.

(ve) mecazdan: (**رجُلٌ عَطِينٌ**) derisi kokuşmuş.

(ve) denilir: ancak o (**عَطِينَةٌ**)dir; bir işte (kokuşmuş) diye zemmedildiği zaman; **الإهابِ المَعْطونِ** gibi.

(**وعاطِنَةُ**: Yemen denizinde bir demirleme yeri.

(ve) denilir: (**ضَرَبُوا بَعَطَنٍ**) , harekeli olarak: (sulandılar sonra su üzerinde ikamet ettiler) zaman.

Dişi deve **بعَطَنٍ** vurdu: çöktüğü zaman.

İbnü’l-Esîr rüya hadisinin tefsirinde dedi: (**فأَرْوَى الظَّمِئَةَ حتى ضَرَبَتْ بعَطَنٍ**).

Dedi: Denilir: develer **بعَطَنٍ** vurdu; sulandığı sonra suyun çevresinde yahut havuzların yanında, bir defa daha içmeye dönmek üzere, bir içişten sonra bir içiş daha içsin diye çöktüğü zaman; sonra tamamladığı vakit meralara ve susuzlara geri çevrilir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardan:
**العَطَنُ**: ırz; ve Şemir, Adî b. Zeyd için inşad etti:
طاهِرُ الأَثْوابِ يَحْمِي عِرْضَهمن خَنَى الذِّمَّةِ أَو طَمثِ العَطَنْ
Ve **أُهُبٌ عَطِنَةٌ**: kokusu kokuşmuş.

Ebû Zeyd dedi: **موْضِعُ العَطْنِ**: **العَطَنَةُ**’dir, harekeli olarak.

Ve kendisine istidrâk olunanlardan:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَطَنَتِ الاـِبِلُ
1 عَطَنَتِ الاـِبِلُ ذ (S, Msb, K) or عَطَنَتِ الاـِبِلُ عَلَى المَآءِ, (TA,) aor. عَطِنَ and عَطُنَ , inf. n. عُطُونٌ, (S, Msb, K,) The camels lay down [at the water] after having satisfied their thirst; (S, Msb, * K;) as also ↓ عَطَّنَت: (K:) and العُطُونُ, (K, TA,) it is said, (TA,) signifies the resting, or the driving back to the nightly resting-place, a she-camel after her drinking: (K, TA:) or the bringing her back to the عَطَن [q. v.], waiting in expectation with her, because she did not drink the first time, (so in the K accord. to the TA, but in the CK, agreeably with the S, this last meaning is made to relate to 4, q. v.,) then offering her the water a second time: (K, TA:) or it signifies [agreeably with the first explanation above] her satisfying her thirst, then lying down: (K, * TA:) in which explanation, in [some of the copies of] the K, ثم تنرك is erroneously put for ثُمَّ تَبْرُك. (TA.) قَدْ عَطَنُوا مَوَاشِيَهُمْ occurs in a trad. as meaning They had rested, or had driven back to the nightly resting-place, their cattle. (TA.) -A2- عَطَنَ الجِلْدَ, aor. عَطِنَ (S, K) and عَطُنَ , (K,) inf. n. عَطْنٌ, (S,) He took عَلْقَى, which is a certain plant, (S,) so says J, but, as 'Alee Ibn-Hamzeh says, it is the غَلْقَة, a well-known plant, not the عَلْقَى, that is used for this purpose, (IB, TA,) [or perhaps عَلْقَى is a mistranscription for غَلْقَى, which is said in the K in art. غلق to be a syn. of غَلْقَةٌ,] or فَرْث [i. e. the feces thus termed], or salt, and threw the skin into it, and covered it over, in order that its wool might become dissundered and loose; after which it is thrown into the tan: (S:) or, as also ↓ عطّنهُ, he put the skin into the tan, and left it so that it became corrupt and stinking: (K:) or he sprinkled water upon it, (K, TA,) and folded it, (TA,) and buried it (K, TA) for a day and a night, (TA,) so that its hair (K, TA) or its wool, (TA,) became loose; in order that it might be plucked off; (K, TA;) and that it [the skin] might be then thrown into the tan, it being then stinking in the utmost degree: (TA:) or العَتْنُ signifies the putting [a skin] into the tan. (Az, TA.) -A3- عَطِنَ, aor. عَطَنَ , (S, K,) inf. n. عَطَنٌ, (S,) said of a hide, It became stinking, and its wool fell off, in the process termed عَطْن [expl. above]: (AZ, S, TA:) or it was put into the tan, and left so that it became corrupt and stinking: (K:) or water was sprinkled upon it, (K, TA,) and it was folded, (TA,) and buried (K, TA) for a day and a night, (TA,) so that its hair (K, TA) or its wool (TA) became loose; in order that it might be plucked off; (K, TA;) and that it [the skin] might be then thrown into the tan, it being then stinking in the utmost degree: (TA:) and ↓ انعطن signifies the same: (S, K:) or this signifies it (a skin) became loose in its wool without becoming corrupt. (AHn, TA.)

عطّن
2 عطّن ذ , inf. n. تَعْطِينٌ, He made for himself an عَطَن [q. v.]: (K, TA:) like as one says of a bird عشّش, meaning “ he made for himself an عُشّ ” [i. e. “ a nest ”]. (TA.) ― -b2- عطّنت الاـِبِلُ: see 1, first sentence. -A2- عطّن الجِلْدَ: see 1, near the middle.

اعطن القَوْمُ
4 اعطن القَوْمُ ذ means عَطَنَتْ اـِبِلُهُمْ [The people, or party, had their camels lying down at the water after having satisfied their thirst: see 1, first sentence]. (S, K.) -A2- اعطن الاـِبِلَ He watered the camels and then made them to lie down [at the water]: (S, TA:) or he confined the camels at the water, and they lay down, after having come to it [and drunk], (K, TA,) in order that they might drink again: (TA:) this the Arabs do only in the intense heats of summer; not when the season becomes cool: (Msb:) or they do this only when the asterism of the Pleiades (الثُّرَيَّا) rises [auro- rally, i. e. about the middle of May, O. S.], and men return from the seeking after herbage to the places of waters, or of constant sources of water: they do so only on the day of the camels' coming to the water; and they cease not to do thus [when necessary] until the time of the [auroral] rising of Canopus (سُهَيْل [i. e. early in August, O. S.]), in the خَرِيف, [app. here meaning the period of the rain so called, (see the latter of the two tables in page 1254,)] after which they do it not, but the camels come to the water and drink their draught and return from the water: (Az, TA:) or اعطن الاـِبِلَ signifies he brought back the camels to the عَطَن [q. v.], waiting in expectation with them, because they did not drink the first time. (So in the CK [agreeably with what here follows; but see 1, first sentence].) And one says, اعطن الرَّجُلُ بَعِيرَهُ The man brought back his camel to the عَطَن, waiting in expectation with him, he not having drunk. (S.)

7 اـِنْعَطَنَ see 1, last sentence.

عَطَنٌ
عَطَنٌ ذ and ↓ مَعْطِنٌ (ISk, S, Mgh, Msb, K) or مَعْطَنٌ (TA [but this I find not elsewhere]) The usual abiding-place of camels: (K:) and also, (K, TA,) by predominance of usage, (TA,) or only, (Az, Msb, TA,) the place of camels, where they lie down, (Az, S, Mgh, Msb, TA,) at the water, (Az, S, TA,) or around the water, (Mgh, Msb,) or around the watering-trough, (K, TA,) in order that they may drink a second time, after the first draught, and then be sent back to the places of pasture to remain there during the intervals between the waterings; (S;) and likewise the places of sheep or goats, where they lie down around the water: (ISk, S, Msb, K, TA:) pl. of the former أَعْطَانٌ; and of the latter ↓ مَعَاطِنُ; (Az, S, Mgh, Msb, K;) which latter pl. is used by the lawyers as meaning [generally] the places of lying down of camels. (Msb.) The [space called] حَرِيم [q. v.] of the well of the عَطَن is said to be forty cubits. (Mgh.) Prayer in the أَعْطَان of camels is forbidden, because the person praying is not secure from being hurt by them, and diverted from his prayer, and defiled by the sprinkling of their urine. (IAth, TA.) ضَرَبَتِ الاـِبِلُ بِعَطَنٍ [in which الأَرْضَ is understood after الابل] means The camels lay down [in a place by the water]: (S:) or satisfied themselves with drinking and then lay down around the water or by the watering-troughs, to be brought again to drink another time. (IAth, TA.) And one says, ضَرَبَتِ النَّاقَةُ بِعَطَنٍ The she-camel lay down [&c.]. (TA.) And ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ (assumed tropical:) The people's camels satisfied themselves with drinking until they lay down and remained in their place [at the water]; occurring in a trad.: (TA in art. ضرب:) or the people satisfied their thirst and then abode at the water. (K and TA in the present art.) ― -b2- [Hence] one says, فُلَانٌ وَاسِعُ العَطَنِ وَالبَلَدِ, (S,) or رَحْبُ العَطَنِ, (K, TA,) (tropical:) Such a one is a person possessing much wealth; having an ample dwelling or place of abode; (K, TA;) endowed with extensive power or strength or might; or liberal, munificent, or generous. (S, K, TA.) -A2- And العَطَنُ signifies العِرْضُ [app. as meaning Odour, from the same word as inf. n. of عَطِنَ said of a hide]: so in the saying of 'Adee Ibn-Zeyd, cited by Sh,
طَاهِرُ الأَثْوَابِ يَحْمِى عِرْضَهُ
مِنْ حَنَا الذِّمَّةِ أَوْ طَمْثِ العَطَنْ
[Pure in conduct, or actions; he guards his honour, or reputation, from unseemliness in respect of that which should be held sacred, or inviolable, or filthiness of odour]. (TA)

عَطِنٌ
عَطِنٌ ذ part. n. of عَطِنَ [q. v.] said of a hide. (S, TA.) [Hence,] أُهُبٌ عَطِنَةٌ Stinking hides. (TA.)

عَطَنَةٌ
عَطَنَةٌ ذ a subst. from أَعْطَنَ الاـِبِلَ [q. v., as such signifying The watering of camels and then making them to lie down at the water: or the confining of camels at the water, where they lie down, after having come to it and drunk]. (K.) -A2- Also The place of [the operation termed] العَطْن [inf. n. of عَطَنَ in the phrase عَطَنَ الجِلْدَ, q. v.]. (AZ, TA.)

عِطَانٌ
عِطَانٌ ذ Feces such as are termed فَرْث, or salt, which one puts in, or upon, a hide, [in preparing it for tanning,] in order that it may not stink. (K.)

عَطِينٌ
عَطِينٌ ذ i. q. مَعْطُونٌ, q. v., applied to a skin. (K.) ― -b2- And (hence, TA), as also ↓ عَطِينَةٌ, applied to a man, Stinking (K, TA) in the exterior of the skin: or the latter, blamed in respect of some foul affair. (TA.)

عَطِينَةٌ
عَطِينَةٌ ذ : see what next precedes.

عَاطِنَةٌ
عَاطِنَةٌ ذ , (S, K,) applied to a she-camel, (K,) or to camels, (S, Msb,) as also [the pls.] عَوَاطِنُ (S, Msb, K) and عُطُونٌ, (K,) but not عُطَّانٌ thus applied, (TA,) Lying down [at the water] after having satisfied her, or their, thirst. (S, Msb, * K.) ― -b2- And عُطَّانٌ and عُطُونٌ and عَطَنَةٌ (K, TA) and عَاطِنُونَ (TA) [all pls. of عَاطِنٌ] Men who have alighted, or descended and abode, in مَعَاطِن [pl. of مَعْطِنٌ]. (K, TA.)

مَعْطِنٌ
مَعْطِنٌ ذ ; and its pl. مَعَاطِنُ: see عَطَنٌ.

مَعْطُونٌ
مَعْطُونٌ ذ A skin prepared for tanning in the manner signified by the phrase عَطَنَ الجِلْدَ, expl. above; (S, K;) as also ↓ عَطِينٌ. (K.)

##### Türkçe

**عَطَنَتِ الاـِبِلُ**
1 **عَطَنَتِ الاـِبِلُ** ذ (S, Msb, K) veya **عَطَنَتِ الاـِبِلُ عَلَى المَآءِ**, (TA,) muzârîsi **عَطِنَ** ve **عَطُنَ**, mastarı **عُطُونٌ**, (S, Msb, K,) Develer, susuzluklarını giderdikten sonra [su başında] çöktüler; (S, Msb, * K;) bunun gibi ↓ **عَطَّنَت** de: (K:) ve **العُطُونُ**, (K, TA,) denilir ki, (TA,) bir dişi devenin içmesinden sonra dinlenmesi, yahut geceleyin dinlenme yerine geri sürülmesi mânâsınadır: (K, TA:) yahut onu **عَطَن**’a [bkz.] geri getirmek, onunla birlikte bekleyip gözetmek; çünkü ilk seferde içmedi, (TA’ya göre K’da böyledir; fakat CK’da, S’ye uygun olarak, bu son mânâ 4’e, bkz., bağlanmıştır,) sonra ona suyu ikinci defa sunmak: (K, TA:) yahut [yukarıdaki ilk açıklamaya uygun olarak] onun susuzluğunu gidermesi, sonra çökmesi mânâsınadır: (K, * TA:) bu açıklamada, K’nın [bazı nüshalarında] **ثم تنرك** yanlışlıkla **ثُمَّ تَبْرُك** yerine konulmuştur. (TA.) **قَدْ عَطَنُوا مَوَاشِيَهُمْ** bir rivayette, “Onlar, hayvanlarını dinlendirmişlerdi yahut geceleyin dinlenme yerine geri sürmüşlerdi” mânâsıyla vârid olmuştur. (TA.)
-A2- **عَطَنَ الجِلْدَ**, muzârîsi **عَطِنَ** (S, K) ve **عَطُنَ**, (K,) mastarı **عَطْنٌ**, (S,) O, **عَلْقَى** aldı ki bu belirli bir bitkidir, (S,) J böyle söyler; fakat ‘Alee İbn-Hamzeh’in söylediğine göre bu iş için kullanılan **عَلْقَى** değil, bilinen bir bitki olan **غَلْقَة**’dır, (IB, TA,) [yahut belki **عَلْقَى**, **غَلْقَى** için bir yanlış yazımdır; ki K’da غلق maddesinde **غَلْقَى**’nın **غَلْقَةٌ**’nın eş anlamlısı olduğu söylenir,] yahut **فَرْث** [yani bu adla anılan dışkı], yahut tuz; ve deriyi onun içine attı ve üstünü örttü; ta ki yünü ayrılıp gevşesin; bundan sonra sepile atılır: (S:) yahut, bunun gibi ↓ **عطّنهُ**, deriyi sepinin içine koydu ve onu öyle bıraktı da bozulup koktu: (K:) yahut üzerine su serpti, (K, TA,) ve onu katladı, (TA,) ve onu gömdü (K, TA) bir gün ve bir gece, (TA,) böylece onun kılı (K, TA) yahut yünü, (TA,) gevşedi; koparılıp alınması için; (K, TA;) ve sonra onun [derinin] sepile atılması için; o sırada en ileri derecede kokmuş olarak: (TA:) yahut **العَتْنُ**, [bir deriyi] sepinin içine koymak mânâsınadır. (Az, TA.)
-A3- **عَطِنَ**, muzârîsi **عَطَنَ**, (S, K,) mastarı **عَطَنٌ**, (S,) bir deri hakkında söylenir: [yukarıda açıklanan] **عَطْن** denilen işlemde koktu ve yünü döküldü: (AZ, S, TA:) yahut sepinin içine kondu ve öyle bırakıldı da bozulup koktu: (K:) yahut üzerine su serpti, (K, TA,) ve o katlandı, (TA,) ve gömüldü (K, TA) bir gün ve bir gece, (TA,) böylece onun kılı (K, TA) yahut yünü (TA) gevşedi; koparılıp alınması için; (K, TA;) ve sonra onun [derinin] sepile atılması için; o sırada en ileri derecede kokmuş olarak: (TA:) ve ↓ **انعطن** da aynı mânâya gelir: (S, K:) yahut bu, onun (bir derinin) bozulmadan yününde gevşemesi mânâsınadır. (AHn, TA.)

**عطّن**
2 **عطّن** ذ, mastarı **تَعْطِينٌ**, Kendisi için bir **عَطَن** [bkz.] yaptı: (K, TA:) tıpkı bir kuş hakkında **عشّش** denilmesi gibi; “kendisi için bir **عُشّ** yaptı” mânâsıyla [yani “bir yuva”]. (TA.) ― -b2- **عطّنت الاـِبِلُ**: bkz. 1, ilk cümle. -A2- **عطّن الجِلْدَ**: bkz. 1, ortalara yakın.

**اعطن القَوْمُ**
4 **اعطن القَوْمُ** ذ, **عَطَنَتْ اـِبِلُهُمْ** mânâsınadır [Kavim yahut topluluk, develerini susuzluklarını giderdikten sonra su başında çöktürmüştü: bkz. 1, ilk cümle]. (S, K.) -A2- **اعطن الاـِبِلَ** Develeri suladı, sonra onları [su başında] çöktürdü: (S, TA:) yahut develeri su başında alıkoydu ve onlar, ona geldikten [ve içtikten] sonra çöktüler, (K, TA,) tekrar içsinler diye: (TA:) bunu Araplar ancak yazın şiddetli sıcaklarında yaparlar; mevsim serinleyince yapmazlar: (Msb:) yahut bunu ancak Ülker yıldız kümesi (**الثُّرَيَّا**) doğduğunda [seher vakti, yani yaklaşık Mayıs ortası, O. S.], ve insanlar ot aramaktan su yerlerine yahut sürekli su kaynaklarına döndüklerinde yaparlar: bunu yalnız develerin suya geliş gününde yaparlar; ve [gerektiğinde] böyle yapmayı, **سُهَيْل**’in [seher vakti] doğuş zamanına (yani Ağustos başı, O. S.) kadar, **خَرِيف**’te, [burada görünüşe göre bu adla anılan yağmur dönemi mânâsında, (1254. sayfadaki iki tablodan ikincisine bkz.,)] bırakmazlar; bundan sonra bunu yapmazlar; fakat develer suya gelir, paylarını içer ve sudan dönerler: (Az, TA:) yahut **اعطن الاـِبِلَ**, develeri **عَطَن**’a [bkz.] geri getirdi; onlarla birlikte bekleyip gözetti; çünkü ilk seferde içmediler mânâsınadır. (CK’da böyledir [burada gelenle uyumlu olarak; fakat bkz. 1, ilk cümle].) Ve denir ki, **اعطن الرَّجُلُ بَعِيرَهُ** Adam, devesini **عَطَن**’a geri getirdi; onunla birlikte bekleyip gözetti; o içmemişti. (S.)

7 **اـِنْعَطَنَ** bkz. 1, son cümle.

**عَطَنٌ**
**عَطَنٌ** ذ ve ↓ **مَعْطِنٌ** (ISk, S, Mgh, Msb, K) veya **مَعْطَنٌ** (TA [fakat bunu başka yerde bulmuyorum]) Develerin alışılmış barınma yeri: (K:) ve ayrıca, (K, TA,) kullanımın baskınlığıyla, (TA,) yahut yalnızca, (Az, Msb, TA,) develerin yeri; onların su başında çöktükleri yer, (Az, S, Mgh, Msb, TA,) su yanında, (Az, S, TA,) yahut su çevresinde, (Mgh, Msb,) yahut suluk çevresinde, (K, TA,) ilk içişten sonra ikinci defa içsinler diye; sonra da sulamalar arasındaki aralıklarda orada kalmak üzere otlak yerlerine geri gönderilsinler diye; (S;) ve aynı şekilde koyun yahut keçilerin su çevresinde çöktükleri yerler: (ISk, S, Msb, K, TA:) ilkinin çoğulu **أَعْطَانٌ**; ikincisinin çoğulu ↓ **مَعَاطِنُ**; (Az, S, Mgh, Msb, K;) bu son çoğul ise fakihler tarafından [genel olarak] develerin çökme yerleri mânâsıyla kullanılır. (Msb.) **عَطَن** kuyusunun **حَرِيم**’inin [bkz.] kırk arşın olduğu söylenir. (Mgh.) Develerin **أَعْطَان**’ında namaz kılmak yasaklanmıştır; çünkü namaz kılan kimse, onlardan zarar görmekten, namazından alıkonulmaktan ve idrarlarının sıçramasıyla necis olmaktan emin değildir. (IAth, TA.) **ضَرَبَتِ الاـِبِلُ بِعَطَنٍ** [burada **الأَرْضَ**’ın **الابل**’den sonra takdir edildiği] “Develer [su yanındaki bir yerde] çöktü” mânâsınadır: (S:) yahut içmekle doyup sonra su çevresinde yahut sulukların yanında çöktüler; bir başka defa içmeleri için tekrar getirilsinler diye. (IAth, TA.) Ve denir ki, **ضَرَبَتِ النَّاقَةُ بِعَطَنٍ** Dişi deve çöktü [&c.]. (TA.) Ve **ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ** (mecaz kabul edilerek:) Halkın develeri içmekle doydu; nihayet çöktüler ve [su başında] yerlerinde kaldılar; bir rivayette vârid olmuştur: (TA, ضرب maddesinde:) yahut halk susuzluğunu giderdi, sonra su başında kaldı. (K ve TA, bu maddede.) ― -b2- [Bundan dolayı] denir ki, **فُلَانٌ وَاسِعُ العَطَنِ وَالبَلَدِ**, (S,) veya **رَحْبُ العَطَنِ**, (K, TA,) (mecaz:) Filân kimse, çok mala sahip bir kimsedir; geniş bir meskeni yahut ikamet yeri vardır; (K, TA;) geniş bir kudret yahut güç yahut kuvvet sahibidir; yahut cömert, eli açık, yahut kerem sahibidir. (S, K, TA.) -A2- Ve **العَطَنُ**, **العِرْضُ** mânâsınadır [görünüşe göre koku mânâsıyla; bir deriye dair söylenen **عَطِنَ**’in mastarı olan kelimeden]: Sh’nin naklettiği ‘Adee İbn-Zeyd’in sözünde böyledir,
**طَاهِرُ الأَثْوَابِ يَحْمِى عِرْضَهُ
مِنْ حَنَا الذِّمَّةِ أَوْ طَمْثِ العَطَنْ**
[Hâl ve fiillerde temiz; şerefini yahut itibarını, korunması gereken şeye dair uygunsuzluktan yahut kokunun pisliğinden korur]. (TA)

**عَطِنٌ**
**عَطِنٌ** ذ, bir deriye dair söylenen **عَطِنَ**’in [bkz.] ism-i fâilidir. (S, TA.) [Bundan dolayı,] **أُهُبٌ عَطِنَةٌ** Kokmuş deriler. (TA.)

**عَطَنَةٌ**
**عَطَنَةٌ** ذ, **أَعْطَنَ الاـِبِلَ**’den [bkz.; bu hâliyle “develeri sulayıp sonra su başında çöktürmek” yahut “develeri su başında alıkoymak; orada, ona gelip içtikten sonra çökmeleri” mânâsında] bir isimdir. (K.) -A2- Ayrıca [**عَطَنَ الجِلْدَ** ibaresindeki **عَطَنَ**’in mastarı olan] **العَطْن** denilen [işlemin] yeri. (AZ, TA.)

**عِطَانٌ**
**عِطَانٌ** ذ, **فَرْث** denilen türden dışkı, yahut tuz; bir deriye, [sepile hazırlarken,] kokmaması için içine yahut üzerine konulan şey. (K.)

**عَطِينٌ**
**عَطِينٌ** ذ, bir deriye uygulanarak, **مَعْطُونٌ** ile aynı mânâdadır; bkz. (K.) ― -b2- Ve (bundan dolayı, TA), bunun gibi ↓ **عَطِينَةٌ**, bir adama uygulanarak, derinin dış yüzünde kokmuş: (K, TA) yahut ikincisi, çirkin bir iş bakımından kınanmış. (TA.)

**عَطِينَةٌ**
**عَطِينَةٌ** ذ: bkz. bir önceki.

**عَاطِنَةٌ**
**عَاطِنَةٌ** ذ, (S, K,) bir dişi deveye, (K,) yahut develere, (S, Msb,) bunun gibi [çoğullar] **عَوَاطِنُ** (S, Msb, K) ve **عُطُونٌ**, (K,) fakat bu şekilde uygulanarak **عُطَّانٌ** değil, (TA,) Susuzluğunu yahut susuzluklarını giderdikten sonra [su başında] çöken. (S, Msb, * K.) ― -b2- Ve **عُطَّانٌ** ve **عُطُونٌ** ve **عَطَنَةٌ** (K, TA) ve **عَاطِنُونَ** (TA) [hepsi **عَاطِنٌ**’in çoğullarıdır] **مَعَاطِن**’e [**مَعْطِنٌ**’in çoğulu] inmiş, yahut inip kalmış kimseler. (K, TA.)

**مَعْطِنٌ**
**مَعْطِنٌ** ذ; ve onun çoğulu **مَعَاطِنُ**: bkz. **عَطَنٌ**.

**مَعْطُونٌ**
**مَعْطُونٌ** ذ, yukarıda açıklanan **عَطَنَ الجِلْدَ** ibaresinin delâlet ettiği tarz üzere sepile hazırlanmış bir deri; (S, K;) bunun gibi ↓ **عَطِينٌ**. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَطَنَ
عَطَنَ I ,  U ( n. ac. عَطْن 1 ),
a.  Prepared, dressed, tanned ( hides ).

b.  ( n. ac. عُطُوْن 27 ), Lay down by the water ( camels ).

عَطِنَ
عَطِنَ A ( n. ac. عَطَن 4 ),
a.  Was macerated; stank, putrefied; mouldered, decayed.

عَطَّنَ
عَطَّنَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Made to lie down ( camels ).

أَعْطَنَ
أَعْطَنَ IV ,
a.  see II (b) .

اِنْعَطَنَ
اِنْعَطَنَ VII ,
a.  see ( عَطِنَ ).

عَطْنَة
عَطْنَة 1t
a.  [ coll. ],  see 4 (c) , ( d ).

عَطَن
عَطَن 4 , ( pl. أَعْطَاْن 38 ),
a.  Resting-place ( of camels ).

b.  Country, native land, fatherland; home.

c.  Stink, stench.

d.  [ coll. ], Decomposition, putrefaction, decay; mouldiness, mustiness.

عَطِن
عَطِن 5 ,
a.  Decayed, decomposed, rotten, putrid; stinking.

b.  Mouldy, musty.

مَعْطِن
مَعْطِن 18 , ( pl. مَعَاْطِنُ 44 ),
a.  see 4 (a) .

عَاْطِن
عَاْطِن 21 , ( pl. عَطَنَة 4t ,  عُطُوْن 27 ,  عُطَّاْن 29 ),
a.  Resting, lying down near the water.

عَاْطِنَة
عَاْطِنَة 21t , ( pl. reg. &  عَوَاْطِنُ 41 ),
a.  fem. of عَاْطِن 21 .

عِطَاْن
عِطَاْن 23 ,
a.  Tan; feces &c.

عَطِيْن
عَطِيْن 25 ,  عَطِيْنَة 25t ,
a.  see 5 (a) .

b.  Macerated ( hides ).

عَطڤنَ
N. P. عَطڤنَ I ,
a.  see 25 (b) .

عَطَّنَ
N. P. عَطَّنَ II ,
a.  see 5 .

رَحْب العَطَن
رَحْب العَطَن
a.  Rich, generous.

##### Türkçe

**عَطَنَ**
**عَطَنَ** I , U ( n. ac. **عَطْن** 1 ),
a. Hazırladı, işledi, tabakladı (derileri).

b. ( n. ac. **عُطُوْن** 27 ), su yanında yattı (develer).

**عَطِنَ**
**عَطِنَ** A ( n. ac. **عَطَن** 4 ),
a. Maserasyona uğradı; koktu, çürüdü; küflendi, bozuldu.

**عَطَّنَ**
**عَطَّنَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

b. Yatırdı (develeri).

**أَعْطَنَ**
**أَعْطَنَ** IV ,
a. II (b)’ye bak.

**اِنْعَطَنَ**
**اِنْعَطَنَ** VII ,
a. (**عَطِنَ**)’e bak.

**عَطْنَة**
**عَطْنَة** 1t
a. [topl.], 4 (c), (d)’ye bak.

**عَطَن**
**عَطَن** 4 , ( pl. **أَعْطَاْن** 38 ),
a. Dinlenme yeri (develerin).

b. Ülke, ana yurt, baba yurdu; ev.

c. Koku, kokuşmuş koku.

d. [topl.], Bozunma, çürüme, fesat; küflenmişlik, rutubet kokusu.

**عَطِن**
**عَطِن** 5 ,
a. Bozulmuş, ayrışmış, çürük, kokuşmuş; kokan.

b. Küflü, rutubet kokulu.

**مَعْطِن**
**مَعْطِن** 18 , ( pl. **مَعَاْطِنُ** 44 ),
a. 4 (a)’ya bak.

**عَاْطِن**
**عَاْطِن** 21 , ( pl. **عَطَنَة** 4t , **عُطُوْن** 27 , **عُطَّاْن** 29 ),
a. Su yanında dinlenen, yatan.

**عَاْطِنَة**
**عَاْطِنَة** 21t , ( pl. reg. & **عَوَاْطِنُ** 41 ),
a. **عَاْطِن** 21’in müennesi.

**عِطَاْن**
**عِطَاْن** 23 ,
a. Tabaklama maddesi; dışkı vb.

**عَطِيْن**
**عَطِيْن** 25 , **عَطِيْنَة** 25t ,
a. 5 (a)’ya bak.

b. Maserasyona uğramış (deriler).

**عَطڤنَ**
N. P. **عَطڤنَ** I ,
a. 25 (b)’ye bak.

**عَطَّنَ**
N. P. **عَطَّنَ** II ,
a. 5’e bak.

**رَحْب العَطَن**
**رَحْب العَطَن**
a. Zengin, cömert.
