# عطو (ع-ط-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B7%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bölüşmede birisine düşen pay demektir

- Harfler: ع - ط - و
- Kur'an'da: 14 geçiş · 12 ayet · 12 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (12)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَعْطَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%89.md) | أَفْعَلَ | Bağışladı | 2 | 2 | [20:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/20:50.md) |
| [عَطَاءً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8B.md) | فَعَالًا | Bağış | 2 | 2 | [11:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/11:108.md) |
| [أَعْطَيْنَاكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8E.md) | أَفْعَلْنَاكَ | Sana bağışladık | 1 | 1 | [108:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/108:1.md) |
| [أُعْطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أُفْعِلُوا | Onlara bağışlandı | 1 | 1 | [9:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/9:58.md) |
| [عَطَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | فَعَالُ | Bağış | 1 | 1 | [17:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/17:20.md) |
| [عَطَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | فَعَالِ | Bağış | 1 | 1 | [17:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/17:20.md) |
| [عَطَاؤُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A4%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَالُنَا | Bağışımız | 1 | 1 | [38:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/38:39.md) |
| [فَتَعَاطَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E%D9%89.md) | فَتَفَاعَلَ | Hemen bağışı aldı | 1 | 1 | [54:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/54:29.md) |
| [وَأَعْطَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%89.md) | وَأَفْعَلَ | Ve bağışladı | 1 | 1 | [53:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/53:34.md) |
| [يُعْطَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | يُفْعَلُوا | Onlara bağışlanır | 1 | 1 | [9:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/9:58.md) |
| [يُعْطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفْعِلُوا | Bağışlarlar | 1 | 1 | [9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/9:29.md) |
| [يُعْطِيكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%B7%D9%90%D9%8A%D9%83%D9%8E.md) | يُفْعِلُكَ | Sana bağışlar | 1 | 1 | [93:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/93:5.md) |

## Mücavir kökler — 40 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Yumuşak toprağın altındaki sert bitkiye elverişli olmayan…
2. [جذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bir şeyin gelişigüzel parçası
3. [حظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hazir dikenli çalı demektir
4. [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Saad dirsekten ele kadar olan kısımdır (ön kol)
5. [سخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sekete çöküntü demektir
6. [لمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Remz özel işaret demektir
7. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
8. [عقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır
9. [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir
10. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
11. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
12. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük
13. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Ribve, tümsek demektir
14. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
15. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koku veren yağdır
16. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
17. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kiriş demektir
18. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Nedve halkın toplandığı yerdir
19. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hiram keçe demektir
20. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Az
21. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
22. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
23. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
24. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
25. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
26. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Şey
27. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
28. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
29. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Bahçe demektir
30. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
31. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
32. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Uhur ense demektir
33. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
34. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
35. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
36. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
37. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
38. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
39. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
40. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عطو |
| Yapı | Üçlü (nakıs / vavî) |
| Özel Durum | Son harfi illetli (vav/yâ dönüşümü) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | اتي, [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md), [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md), [بذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Boynunu ve elini uzatarak bir nesneye erişmek, elden ele uzatıp teslim etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Bir varlığa fıtrî veya lütuf kabilinden payını doğrudan eline ulaştırma, cömertçe verme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hakkı veya lütfu tasarruf yetkisiyle birlikte muhatabın zimmetine geçiren devir işlemi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir nesne transferi sayıp el uzatma, erişim ve mülkiyet devri boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عط | Gerilme, uzanma, bükülerek bir yöne yönelme ve esneme hareketi; nitekim [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md) kökünde bir yöne eğilip bükülme, [عطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%84.md) kökünde ise uzayıp boş kalma veya süsten arınarak geride kalma anlamı bulunur. | و | İlletli üçüncü harfin katılmasıyla gerilip uzanma hareketi, bir nesneye erişmek üzere elin veya boynun fiziksel olarak uzatılması ve o nesnenin tutulup başkasına aktarılması (elden ele verme) yönünde özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılama, hedefe yönelme, görünen ve bilinen bir kaynağa odaklanma. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Hedef nesneyi çevreleme, sınırlandırma, kavrama alanına alma. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki unsuru birbirine raptetme, aktarım bağını kurma, nesneyi alıcıya ekleme. |
| عطو | Hedefe odaklanarak uzanma ve kavranan nesneyi alıcıya bağlayarak teslim etme | Gözün gördüğü hedefe doğru uzanıp nesneyi yakalama ve onu başka bir ele raptederek ulaştırma hareketinin tamamını ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ceylanın ağaçtaki yapraklara erişmek için ön ayakları ve boynuyla yukarıya doğru gerilip uzanması; insanın bir şeyi almak veya uzatmak için elini ileri doğru sürmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays bir beytinde kadının misvak kullanırken uzattığı parmaklarını tasvir eder: وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه / أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ (Yumuşak, pürüzsüz parmaklarıyla misvakı tutup uzatır; parmakları sanki ceylan yavrusunun ayakları veya ishil ağacının çubukları gibidir). |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin haksız yere boyunu aşan bir cürete yeltenmesi hakkında kullanılan عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط darbımeseli; ayrıca kadehin elden ele dolaştırılması için kullanılan المعاطاة tabiri. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde عطو kökü, özellikle Güney-Batı Sami sahasında ve Arapçada fiziksel bir nesneye doğru boyun veya el uzatma, elden ele aktarma ve bağışlama anlam ekseninde kristalleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu kök harfleriyle birebir fonetik eşleşme sınırlı olmakla birlikte, nesneyi uzatma, yöneltme ve teslim etme işlevi genellikle kökteş morfolojik varyantlar ve genişleyen semantik çekirdekler üzerinden görülür. Arapçada kökün yalın hali olan [عطا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%A7.md) / يعطو formu doğrudan "uzanmak, eliyle almak" anlamını korurken, if‘âl kalıbına geçişle birlikte "kendi tasarrufundaki bir şeyi başkasının eline teslim etmek" manası asli halini almıştır. Diğer Sami dillerinde verme eylemi için daha ziyade [نتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%86.md) / נתן veya [يهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%87%D8%A8.md) kökleri kullanılırken, Arapça elden ele verme ve uzanma nüansını عطو kökünde müstakil bir kavramsal alana dönüştürmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [عطا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%A7.md) / يعطو $\rightarrow$ أعطى / إعطاء | Yalın fiilde ceylanın yaprağa uzanması gibi "uzanıp alma", if‘âl kalıbında ise "uzatıp başkasına teslim etme, hibe etme" yönünde semantik genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça-Güney Sami ortak kullanım alanı | Uzanma, bedensel yönelme ve devretme anlamlarının Arapçada kurumsallaşmış hibe ve bağış kavramına evrilmesi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış doğrudan bir köken akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عطو | Anlamlı | Uzanmak, elden ele vermek | Boynunu ve elini uzatarak nesneyi devretmek, bağışta bulunmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [عوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7.md) | Anlamlı | Gebe kalmamak, kısır kalmak | Dişi hayvanın döllenmeyip uzun süre yavru tutmaması; kısırlaşma. | Kur'an'da geçmez. |
| [طعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde bu dizilimde müstakil bir kök kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) | Anlamlı | Boyun eğmek, itaat etmek, uymak | Bir emre veya yönlendirmeye direnç göstermeksizin kendi isteğiyle tabi olmak. | Kur'an'da geçer; zıt kutupta bir kabulleniş bağı taşır. |
| [وعط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B7.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu fonetik dizilim klasik leksikografide terk edilmiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| وطع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu dizilimde klasik lügatlerde kayıtlı bir kök bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عطو | Merkez | İntikal ettirme, mülk devri | El uzatarak, tasarruf hakkını devrederek ve doğrudan teslim ederek verme. | Alıcının eline doğrudan ulaştırılan ve mülkiyetine geçirilen bağış. |
| اتي | Komşu | Ulaştırma, getirme | Nesneyi veya hükmü alıcıya getirmek; alıcının konumuna intikal ettirmek. | اتي kökünde getirme ve intikal ön plandadır; mülk devri veya uzanma şartı aranmaz. |
| [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Karşılıksız ihsan | Hiçbir karşılık, talep veya hak ediş olmaksızın sırf lütufla hibe etmek. | [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) kökünde bağışlayanın mutlak cömertliği esastır; fiziksel uzatma şartı bulunmaz. |
| [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) | Komşu | Ağır yük yükleyen lütuf | Büyük bir nimet vererek muhatabı minnet altında bırakmak veya pay kesmek. | Nimeti başa kakma tehlikesi barındıran veya tartıyla verilen büyük ihsan. |
| [بذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%84.md) | Komşu | Harcama, sunma | Elindekini esirgemeden, cömertçe ortaya koyup harcamak. | Elindekini sakınmadan terk etme eylemidir; doğrudan teslim şart değildir. |
| [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) | Zıt | Alıkoyma, engelleme | Nesnenin veya hakkın muhataba ulaşmasına engel olmak, vermemek. | عطو kökünün zıddıdır; erişimi kesip nesneyi elde tutmayı ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عطو | El uzatıp vermek, hibe etmek | Fiziksel olarak uzanıp alma ve if‘âl ile mülkiyeti başkasına devretme eylemi. | Kesin |
| Latince | Dare, tribuere, praebere | Vermek, tahsis etmek, sunmak | Dare genel vermeyi karşılarken, tribuere pay olarak tahsis etmeyi karşılar; fiziksel uzanma nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | To give, to bestow, to hand over | Vermek, bahşetmek, elden teslim etmek | To hand over elden teslimi ve uzatmayı iyi karşılar; to bestow ise ilahi lütuf boyutunu içerir. | Güçlü |
| Almanca | Geben, überreichen, schenken | Vermek, elden sunmak, hediye etmek | Überreichen fiziksel uzatıp teslim etmeyi karşılarken, schenken karşılıksız verme boyutunu taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Donner, octroyer, tendre | Vermek, bağışlamak, uzatmak | Tendre fiili el uzatma eylemini, octroyer ise yetki veya lütufla bağışlama yönünü karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَطَاءً / عَطَاؤُنَا | Kesintisiz ilahi lütuf, tükenmez ihsan | Cennet ehline ve dünyada insanlara verilen ilahi bağışlar bağlamında (Hûd [11:108](https://lisan.digital/tr/ayet/11:108.md), İsrâ [17:20](https://lisan.digital/tr/ayet/17:20.md), Sâd [38:39](https://lisan.digital/tr/ayet/38:39.md), Nebe [78:36](https://lisan.digital/tr/ayet/78:36.md)). |
| أَعْطَى | Fıtrî donanım ve yaratılış kemali bahşetme | Yaratıcının her varlığa kendi hilkatini ve yapısını tam olarak vermesi bağlamında (Tâhâ [20:50](https://lisan.digital/tr/ayet/20:50.md)). |
| أَعْطَى / وَأَعْطَى | Malî infak, cömertlik ve esirgeme karşıtlığı | İnsanın elindeki serveti arınmak amacıyla muhtaca devretmesi veya cimrilik edip azıcık verip kesmesi bağlamında (Leyl [92:5](https://lisan.digital/tr/ayet/92:5.md), Necm [53:34](https://lisan.digital/tr/ayet/53:34.md)). |
| يُعْطَوْا / أُعْطُوا | Zekat ve ganimetten pay alma | Toplumsal paylaştırmada münafıkların pay alma beklentisi bağlamında (Tevbe [9:58](https://lisan.digital/tr/ayet/9:58.md)). |
| يُعْطُوا (عَن يَدٍ) | Boyun eğerek cizye ödeme, teslim olma | Otoriteye itaat göstergesi olarak vergiyi bizzat elden teslim etme bağlamında (Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md)). |
| أَعْطَيْنَاكَ | Mutlak üstünlük ve bereket (Kevser) bahşetme | Hz. Peygamber’e tükenmez hayrın ve şerefin müstakilen mülk kılınması bağlamında (Kevser [108:1](https://lisan.digital/tr/ayet/108:1.md)). |
| فَتَعَاطَى | Haddini aşarak cüretle bir işe girişme | Semûd kavminden devenin ayaklarını kesmeye yeltenen kişinin kibirle uzanıp suçu işlemesi bağlamında (Kamer [54:29](https://lisan.digital/tr/ayet/54:29.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün ve kubuh, lütuf ve adalet meselesi | Allah'ın kuluna verdiği nimetlerin hak ediş (istihkak) mi yoksa sırf fazl ve lütuf (atâ) mu olduğu tartışması. | Karşılıksız, kesintiye uğramayan ve ilahi iradeye bağlı mutlak bağış. |
| Fıkıh | Hibe, atıyye ve cizye ahkamı | Mülkiyetin ivazsız devri (atıyyetü’l-merîz), teslim-tesellüm şartı ve cizyenin elden verilmesi meselesi. | Bir malın veya hakkın kabz ile birlikte kesin olarak mülkiyete geçirilmesi. |
| Tefsir | Kevser ve Tâhâ 50. ayetin tefsiri | أعطى fiilinin [آتى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) fiilinden farkı; her varlığa fıtratının tam verilmesi ve peygambere verilen tükenmez mülk. | Varlığın özüne yerleştirilen veya geri alınmamacasına zimmete bağlanan bağış. |
| Hadis | Zekat, sadaka ve fazilet rivayetleri | Veren elin alan elden üstün olması (el-yedü'l-ulyâ) ve Allah'ın dilediğine hesapsız atâsı. | Elden ele teslimiyet, infakta cömertlik ve esirgemeden sunma erdemi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve hidayet nizamı | Fıtrat ve lütuf | Varlığa kapasitesini kazandırma | Allah'ın her mevcuda varlık formunu ve gayesini bahşetmesi (Tâhâ [20:50](https://lisan.digital/tr/ayet/20:50.md)). | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve kabiliyet intikali | Donanım aktarımı | Potansiyeli kuvveden fiile çıkarma | İnsana öğrenme araçlarının ve kavrayış yeteneğinin doğrudan emanet edilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki egemenlik ve vatandaşlık | Tabi oluş ve cizye | Otoriteye sadakati tescil etme | Bireyin veya tebaanın nizama boyun eğdiğini elden ödeme yaparak göstermesi (Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md)). | Kesin |
| İktisadi | Gelir adaleti ve refah dağılımı | Hibe, zekat ve kamu payı | Sermayenin tabana yayılması | Servetin hak sahiplerine doğrudan ulaştırılarak zimmetlerine geçirilmesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrudan transfer fonksiyonu ve enerji aktarımı ($T: A \rightarrow B$) | Bir kaynaktan çıkan girdinin, aracı bir faz kaybı olmaksızın doğrudan hedef alıcıya aktarılması ve sistem durumunun kalıcı olarak değişmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mülkiyet devri ve tasarruf hakkının intikali | Bir hak veya nesne üzerindeki hakimiyetin, rıza ve fiilî teslim ile bir özneden diğer özneye eksiksiz geçişi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | عطو kökünü yalnızca maddi sadaka veya sıradan bir nesne alışverişi seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fıtratın verilmesinden (Tâhâ [20:50](https://lisan.digital/tr/ayet/20:50.md)), egemenliğin tanınmasına (Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md)), haddi aşan bir cüretle hamle yapmaya (Kamer [54:29](https://lisan.digital/tr/ayet/54:29.md)) kadar uzanan geniş bir eylem ve tasarruf alanını kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi atânın yalnızca ahiret mükâfatı sanılması veya cizye ayetindeki "an yedin" ifadesinin ruhsuz bir vergiye indirgenerek itaat ve teslimiyet boyutunun yitirilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın varoluşsal sermayesini (fıtrat) ve ilahi inayetin geri alınmaz karakterini ifade eden anahtar bir kavramdır; mülkiyet ve lütuf ilişkisinin kurucu kelimesidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın hikmetini anlatan ayetlerde (Tâhâ [20:50](https://lisan.digital/tr/ayet/20:50.md)), infak ve arınma psikolojisini işleyen surelerde (Leyl [92:5](https://lisan.digital/tr/ayet/92:5.md)) ve ilahi lütfun büyüklüğünü bildiren nüzul ortamında (Kevser [108:1](https://lisan.digital/tr/ayet/108:1.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vermenin sadece bir nesneyi fırlatıp atmak değil; uzanarak, muhatabı muhatap kabul edip elden teslim ederek bir mülkiyet bağı kurmak olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Boynunu veya elini yukarıya/ileriye doğru gererek bir şeye erişmek; kavranan nesneyi elden ele diğer tarafa uzatıp teslim etmek.
- Soyut anlam: Bir lütfu, hakkı veya ontolojik donanımı, muhatabın tasarrufuna ve zimmetine kalıcı olarak devretmek.
- Sistematik karşılık: Kaynaktan çıkan potansiyelin eksilme veya engelleme olmaksızın hedefe tam intikal ettiği mülkiyet ve inayet transferi.
- LaTeX modeli: $$A \xrightarrow{\ \tau\ } B \implies \Delta M_B = +P, \quad \Delta M_A = -P$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $A$ verici kaynağı, $B$ alıcı muhatabı temsil eder. $\tau$ el uzatma ve teslim (itâ/atâ) operatörüdür. Bu yönelimli aktarım gerçekleştiğinde muhatabın zimmetindeki mülkiyet ve tasarruf payı ($M_B$), devredilen pay ($P$) oranında kalıcı olarak artarken, kaynak ($A$) bu payı kendi tasarrufundan çıkararak muhataba bahşetmiş olur. İlahî atâ bağlamında ise kaynakta bir eksilme olmaksızın $B$ muhatabı tam bir donanım ($P$) elde eder.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B7%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/9:29.md) — يُعْطُوا

قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ

Meal (IK): Kitab verilmiş olanlardan; Allah’a da, ahiret gününe de inanmayan, Allah ve peygamberinin haram kıldığını haram saymayan ve hak din edinmeyenlerle -boyun eğip kendi elleriyle cizye verinceye kadarsavaşın.

### [Tevbe 9:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/9:58.md) — أُعْطُوا · يُعْطَوْا

وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا وَإِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ

Meal (IK): İçlerinden kimi de sadakalar hakkında sana dil uzatırlar. Eğer kendilerine verilirse hoşlanırlar, verilmezse hemen kızarlar.

### [Hud 11:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/11:108.md) — عَطَاءً

وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ

Meal (IK): Bahtiyar olanlar ise cennettedirler. Gökler ve yer durdukça temelli kalacaklardır orada. Rabbının dilediği başka. Bu, ardı arkası kesilmeyen bir vergidir.

### [İsra 17:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/17:20.md) — عَطَاءِ · عَطَاءُ

كُلًّا نُمِدُّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا

Meal (IK): Her birine, bunlara da, onlara da Rabbının nimetinden ulaştırırız. Rabbının nimeti engellenmiş değildir.

### [Taha 20:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/20:50.md) — أَعْطَى

قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى

Meal (IK): Dedi ki: Rabbımız her şeye yaratılışını veren, sonra da doğru yola eriştirendir.

### [Sad 38:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/38:39.md) — عَطَاؤُنَا

هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Bu, bizim bağışımızdır. Artık ister hesabsızca ver, ister tut.

### [Necm 53:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/53:34.md) — وَأَعْطَى

وَأَعْطَى قَلِيلًا وَأَكْدَى

Meal (IK): Biraz verip sonra vermemekte direneni.

### [Kamer 54:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/54:29.md) — فَتَعَاطَى

فَنَادَوْا صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى فَعَقَرَ

Meal (IK): Arkadaşlarını çağırdılar, o da sarılarak onu kesti.

### [Nebe 78:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/78:36.md) — عَطَاءً

جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا

Meal (IK): Rabbından bir mükafat ve bağış olarak.

### [Leyl 92:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/92:5.md) — أَعْطَى

فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى

Meal (IK): Kim verir ve sakınırsa;

### [Duha 93:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/93:5.md) — يُعْطِيكَ

وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى

Meal (IK): Şüphesiz Rabbın, sana verecek ve sen, hoşnud olacaksın.

### [Kevser 108:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/ayet/108:1.md) — أَعْطَيْنَاكَ

إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ

Meal (IK): Gerçekten Biz; sana, Kevser’i verdik.

## Sözlükler (8)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bölüşmede birisine düşen pay demektir. Yahut bölenin kişilere verdiği parçalara denir. “A’ta” mastar olarak “almak”, “ita” mastar olarak “vermek”, “eta” mastar olarak “gelmek”, “ita” mastar olarak “vermek” demektir. “”İ’ta”, karşılıksız vermek, “ita” ise daha çok karşılığında vermektir. Kişinin çıkarına veriyorsan “i’ta”, çıkar olsun olmasın “ita” kullanılır.

Sülasisi elinde tutmaktır. İfal babına geçince elinde olanı vermek anlamına gelir. Yani kendisine ait olanı başkasına vermektir. ءتي kökünden ifal babına geçince ise vermektir. Ama kendine ait olup olmama konusu yoktur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والطّاء وواي معهما
ع ط و، ط و ع، ع ي ط، ي ط ع مستعملات
عطو:
العَطاء: اسمٌ لما يُعْطَى، وإذا سمّيت الشيء بالعطاء من الذّهب والفضّة قلت: أَعْطِيَة، وأَعْطِيَات: جمع الجمع.
والعَطْوُ: التّناوُلُ باليدِ. قال امرؤ القيس:
وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنَّه		أساريعُ ظَبْيٍ أو مَساويكُ إسْحِلِ
والظّبيُ العاطي: الرافع يديه إلى الشّجرة ليتناول منه الورق. قال:
تحكُّ بقَـرنَـيْهـا بـريرَ أراكةٍ		وتَعْطُو بظلْفَيها إذا الغُصْنُ طالَها
يقال: ظبيٌ عاطٍ، وعَطُوٌّ، وجَدْيٌ عطوٌّ، ومنه اشتُقَّ الإعطاءُ. والمُعاطاةُ: المُناوَلَةُ. عاطى الصبيُّ أهلَه إذا عَمِلَ لهم وناولَ ما أرادوا. والتَّعاطي: تناولُ ما لا يحقّ.
تعاطَى فلان: ظلمك، قال الله عزّ وجلّ: "فتعاطَى فَعَقَرَ"، قالوا: قام الشّقيّ على أطرافِ أصابع رجلَيْه، ثمّ رفع يدَيْه فضربَها فَعَقَرَهَا، ويقال: بل تَعاطيهِ جُرْأتُهُ، كما تقول: تعاطى أمراً لا ينبغي له.. والتَّعاطي أيضاً في القُبَل.
طوع:
طاع يَطُوع طوعاً فهو طائع. والطَّوْعُ: نقيض الكَرْه، تقول: لَتَفْعَلَنَّهُ طوعاً أو كَرْهاً. طائعاً أو كارِهاً، وطاع له إذا انقاد له.
إذا مضَى في أمرِك فقد أطاعك، وافقك فقد طاوعك. قال يصف دلواً:
أحلِفُ بالله لَتُخْرِجِنَّهْ
كارِهةً أو لتطاوِعِنَّهْ
أو لَتَرينَّ بيَ المُرِنَّهْ
أي: الصّائحة.
والطّاعة اسم لما يكون مصدره الإطاعة، وهو الإنقياد، والطّواعِيَةُ اسم لما يكون مصدره المطاوعة. يقال طاوعتِ المرأة زوجَها طَواعيةً حَسَنةً، ولا يقال: للرعيّة ما أحسن طَواعِيَتَهُم للرّاعي، لأنَّ فعلَهم الإطاعة، وكذلك الطّاقة اسم الإِطاقة والجابة اسم الإِجابة، وكذلك ما أشْبَهَهُ، قال:
حَلَفْتُ بالبيتِ وما حَوْلَـهُ		من عائذٍ بالبيت أَوْ طاعي
أراد: أو طائع فقلبه، مثل قِسِيّ، جعل الياء في طائع بعد العين، ويقال: بل طرح الياءَ أصلاً، ولم يُعِدْها بعد العين، إنّما هي: طاع، كما تقول: رجلٌ مالٌ وقال، يراد به: مائل، وقائل، مثل قول أبي ذؤيب:
وسوّد ماءُ المَرْدِ فاها فلـونُـهُ		كلَوْنِ الرَّمادِ وهي أدماءُ سارُها
أي: سائرها. وقال أصحابُ التّصريف: هو مثل الحاجة، أصلها: الحائجة. ألا ترى أنّهم يردّونها إلى الحوائج، ويقولون: اشتُقّت الاستطاعة من الطّوع.
ويقال: تَطاوَعْ لهذا الأمر حتّى تستطيعه. وتطوّع: تكلّف استطاعته، وقد تطوّع لك طوعاً إذا انقاد، والعرب تحذف التّاء من استطاع، فتقول: اسطاع يَسطيع بفتح الياء، ومنهم من يضمّ الياء، فيقول: يُسْطِيعُ، مثل يُهريق.
والتَّطوُّعُ: ما تبرّعت به ممّا لا يلزمك فريضته. والمُطّوِّعة بكسر الواو وتثقيل الحرفين: القوم الذين يتطوّعون بالجهاد يخرجون إلى المُرابَطات. ويقال للإبل وغيرها: أطاعَ لها الكلأ إذا أصابتْ فأكلَتْ منه ما شاءت، قال الطرمّاح:
فما سرحُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرْحِهِ
والفَرَس يكون طوعَ العِنانِ، أي: سَلِس العِنانِ. وتقول: أنا طَوْعُ يدِكَ، أي: منقادٌ لكَ، وإنَّها لطوعُ الضّجيع. والطّوْعُ: مصدرُ الطائعِ. قال:
طَوْعَ الشَّوامِتِ مِنْ خَوْفٍ ومِنْ صَرَدِ
عيط:
جملٌ أَعْيَطُ، وناقةٌ عَيْطاء: طويلُ الرّأسِ والعُنُقِ. وتُوصَفُ به حُمُر الوَحْشِ. قال العجّاج يصفُ الفَرَس بأنّه يعقر عليه:
فهو يكُبُّ العَيْط منها للذّقن
وكذلك القَصْرُ المنيف أَعْيَطُ لطوله، وكذلك الفأرة عَيْطاء. قال:
نحنُ ثقيفٌ عِزُّنا منيعُ
أَعْيَطُ صعْبُ المرتَقَى رفيع
واعتاطت النّاقة إذا لم تَحْمِلْ سنوات من غير عقر، وربّما كان اعتياطها من كثرة شحمها، وقد تعتاط المرأة أيضاً. وناقةٌ عائط، قد عاطت تعيط عياطاً في معنى حائل. ونُوقٌ عِيطٌ وعوائطُ.
والتعيّط: تنبّع الشيء من حجرٍ أو عود يَخْرُجُ منه شِبْهُ ماءٍ فيُصَمَّغُ، أو يَسِيلُ. وذِفْرَى الجَمَل يَتَعَيَّطُ بالعَرَق الأسود. قال:
تعَيَّطُ ذِفراها بـجَـوْنٍ كـأنّـه		كُحَيْلٌ جَرَى من قُنْفُذِ اللّيتِ نابعُ
وقال في العائط بالشحم:
قدّد من ذات المدكّ العائط
وعِيطِ: كلمة يُنادَى بها الأشِرُ عند السُّكر، ويُلْهَجُ بها عند الغلبة، فإذا لم يَزِدْ على واحدة مدّه وقال: عيَّط، وإن رجّع قال: عَطْعَط.
يعط:
يَعاطِ: زجرُك الذّئبَ إذا رأيته قلت: يَعاطِ يَعاطِ، ويقال: يَعَطْتُ به، وأَيْعَطْتُ به، وياعَطْتُه. قال:
صُبَّ على شاءِ أبي رِباطِ
ذُؤالةٌ كالأَقْدُحِ الأمْـراطِ
يدنو إذا قيلَ لـه: يَعـاطِ
وبعض يقول: يِعاط، وهو قبيحٌ، لأنَّ كسر الياء زاده قبحاً، وذلك أنّ الياء خُلِقَتْ من الكسرة، وليس في كلامِ العربِ فَعال في صدرها ياء مكسورة في غير اليِسار بمعنى الشّمال، أرادوا أن يكون حذوهما واحداً، ثم اختلفوا فمنهم من يهمز، فيقول: إسار. ومنهم من يفتح الياء فيقول: يَسار، وهو العالي من كلامهم.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطّاء** ve **واي** onlarla birlikte

**ع ط و**، **ط و ع**، **ع ي ط**، **ي ط ع** kullanımdadırlar.

**عطو**:
**العَطاء**: verilen şeye isimdir; ve eğer şeyi altın ve gümüşten **العطاء** diye adlandırırsan, **أَعْطِيَة** ve **أَعْطِيَات** dersin: cem‘in cem‘i.
Ve **العَطْوُ**: elle alma. İmru’ul-Kays dedi ki:
وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنَّه		أساريعُ ظَبْيٍ أو مَساويكُ إسْحِلِ
Ve **الظّبيُ العاطي**: yapraklardan almak için ellerini ağaca kaldıran. Dedi ki:
تحكُّ بقَـرنَـيْهـا بـريرَ أراكةٍ		وتَعْطُو بظلْفَيها إذا الغُصْنُ طالَها
Denir: **ظبيٌ عاطٍ** ve **عَطُوٌّ**; ve **جَدْيٌ عطوٌّ**; ve ondan **الإعطاءُ** türetildi. Ve **المُعاطاةُ**: karşılıklı elden verme. Çocuk ailesine **عاطى** eder; onlara iş yaptığı ve istediklerini verdiği zaman. Ve **التَّعاطي**: hakkı olmayan şeyi alma.
Falan **تعاطَى**: sana zulmetti; Allah عزّ وجلّ dedi ki: "فتعاطَى فَعَقَرَ"; dediler: bedbaht adam iki ayağının parmak uçları üzerinde kalktı, sonra iki elini kaldırdı, sonra onu vurdu da onu kesti; ve denir: bilakis onun **تَعاطيهِ** onun cüreti (sebebiyledir); senin: kendisine yaraşmayan bir işi **تعاطى** etti, demen gibi. Ve **التَّعاطي** ayrıca öpüşmelerde de (kullanılır).

**طوع**:
**طاع** **يَطُوع** **طوعاً**; o hâlde o **طائع**tir. Ve **الطَّوْعُ**: **الكَرْه**in zıddı; dersin: onu mutlaka **طوعاً** veya **كَرْهاً** yapacaksın; **طائعاً** veya **كارِهاً**. Ve ona **طاع** etti: ona boyun eğdiği zaman.
Eğer senin işinde yürürse, muhakkak sana itaat etmiştir; sana uygun düşerse, muhakkak sana **طاوعك** etmiştir. Bir kovayı vasfederek dedi ki:
أحلِفُ بالله لَتُخْرِجِنَّهْ
كارِهةً أو لتطاوِعِنَّهْ
أو لَتَرينَّ بيَ المُرِنَّهْ
Yani: bağıran (dişi).

Ve **الطّاعة**: masdarı **الإطاعة** olan şeye isimdir; o da boyun eğmedir. Ve **الطّواعِيَةُ**: masdarı **المطاوعة** olan şeye isimdir. Denir: kadın kocasına güzel bir **طَواعيةً** ile **طاوعت**; ve denmez: raiyyet için “çobana karşı onların **طَواعِيَتَهُم**u ne güzeldir”; çünkü onların fiili **الإطاعة**dır. Ve aynı şekilde **الطّاقة** masdarı **الإِطاقة** olanın ismidir; ve **الجابة** masdarı **الإِجابة** olanın ismidir; ve bunun benzerleri. Dedi ki:
حَلَفْتُ بالبيتِ وما حَوْلَـهُ		من عائذٍ بالبيت أَوْ طاعي
Muradı: veya **طائع**; onu çevirdi; **قِسِيّ** gibi: **طائع**teki **الياء**yı **العين**den sonra yaptı. Ve denir: bilakis **الياء**yı aslından attı ve onu **العين**den sonra geri getirmedi; ancak o: **طاع**dır; senin “**رجلٌ مالٌ** ve **قال**” demen gibi; bununla murad: **مائل** ve **قائل**; Ebû Züeyb’in sözü gibi:
وسوّد ماءُ المَرْدِ فاها فلـونُـهُ		كلَوْنِ الرَّمادِ وهي أدماءُ سارُها
Yani: **سائرها**. Ve **التّصريف** ehli dedi: o, **الحاجة** gibidir; aslı: **الحائجة**. Görmüyor musun ki onu **الحوائج**e döndürürler; ve derler: **الاستطاعة** **الطّوع**dan türetildi.
Ve denir: bu iş için **تَطاوَعْ** et, ta ki onu **تستطيعه**. Ve **تطوّع**: onun yapılabilirliğini yüklenip üstlenmek; ve sana **طوعاً** ile **تطوّع** etti: boyun eğdiği zaman. Ve Araplar **استطاع**dan **التّاء**yı hazfeder; böylece derler: **اسطاع** **يَسطيع** ( **الياء**nın fethiyle); ve onlardan kimi **الياء**yı dammeler, böylece der: **يُسْطِيعُ**; **يُهريق** gibi.
Ve **التَّطوُّعُ**: farziyeti sana lâzım olmayan şeyden gönüllü olarak verdiğindir. Ve **المُطّوِّعة** ( **الواو**nun kesriyle ve iki harfin şeddelenmesiyle): cihada gönüllü olan, **المُرابَطات**a çıkan kavim. Ve develere ve başkalarına denir: ot ona **أطاعَ** etti; yani bulduğu zaman ondan dilediğini yiyip (otlaması) mümkün oldu. **الطرمّاح** dedi ki:
فما سرحُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرْحِهِ
Ve at **طوعَ العِنانِ** olur; yani dizgini yumuşak (kolay) olur. Ve dersin: ben senin elinin **طَوْعُ**uyum; yani sana boyun eğenim. Ve muhakkak o, yatak arkadaşının **طوعُ**udur. Ve **الطّوْعُ**: **الطائع**in masdarıdır. Dedi ki:
طَوْعَ الشَّوامِتِ مِنْ خَوْفٍ ومِنْ صَرَدِ

**عيط**:
**جملٌ أَعْيَطُ** ve **ناقةٌ عَيْطاء**: başı ve boynu uzun. Ve onunla vahşi eşekler vasfedilir. **العجّاج** atı, üzerinde (düşmanı) yaraladığı şeklinde vasfederek dedi ki:
فهو يكُبُّ العَيْط منها للذّقن
Ve aynı şekilde yüksek köşk, uzunluğundan dolayı **أَعْيَطُ**tur; ve aynı şekilde fare **عَيْطاء**dır. Dedi ki:
نحنُ ثقيفٌ عِزُّنا منيعُ
أَعْيَطُ صعْبُ المرتَقَى رفيع
Ve deve **اعتاطت** eder: yıllarca, kesilme olmaksızın (çiftleşme/gebelik sebebiyle) yüklenmediği zaman; ve bazen onun **اعتياط**ı yağının çokluğundan olur; ve kadın da bazen **تعتاط** eder. Ve **ناقةٌ عائط**: **عاطت** eder, **تعيط** **عياطاً**; **حائل** (gebe olmayan) mânâsında. Ve **نُوقٌ عِيطٌ** ve **عوائطُ**.
Ve **التعيّط**: bir taş veya ağaçtan bir şeyin fışkırmasıdır; ondan suya benzer bir şey çıkar da zamklaşır, yahut akar. Ve devenin **ذِفْرَى**sı siyah ter ile **يَتَعَيَّطُ** eder. Dedi ki:
تعَيَّطُ ذِفراها بـجَـوْنٍ كـأنّـه		كُحَيْلٌ جَرَى من قُنْفُذِ اللّيتِ نابعُ
Ve yağlı olan **العائط** hakkında dedi ki:
قدّد من ذات المدكّ العائط
Ve **عِيطِ**: sarhoşlukta azgın olana seslenilen bir kelimedir; ve galebe anında onunla ağız alışkanlığı edinilir. Eğer bir taneden fazlasını artırmazsa onu uzatır ve “**عيَّط**” der; eğer tekrar ederse “**عَطْعَط**” der.

**يعط**:
**يَعاطِ**: kurdu gördüğün zaman onu azarlamandır; dersin: **يَعاطِ يَعاطِ**. Ve denir: onunla **يَعَطْتُ** ettim; ve onunla **أَيْعَطْتُ** ettim; ve onu **ياعَطْتُه**. Dedi ki:
صُبَّ على شاءِ أبي رِباطِ
ذُؤالةٌ كالأَقْدُحِ الأمْـراطِ
يدنو إذا قيلَ لـه: يَعـاطِ
Ve bazısı der: **يِعاط**; ve o çirkindir; çünkü **الياء**nın kesri onun çirkinliğini artırdı. Bu, şundandır ki **الياء** kesreden yaratılmıştır; ve Arapların sözünde, başında kesreli **ياء** bulunan **فَعال** yoktur; “sol” mânâsında **اليِسار** dışında. İstediler ki ikisinin yolu bir olsun; sonra ihtilaf ettiler: onlardan kimi hemzeler, böylece der: **إسار**. Ve onlardan kimi **الياء**yı fetha eder, böylece der: **يَسار**; ve o, onların sözünün en yükseğidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والطاء وما يثلثهما)
(عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى  *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
ويقال للجانبَين العِطفانِ، سمِّيا بذلك لأنَّ الإنسان يَميل عليهما. ألاَ ترى أنَّهم يقولون: ثنَىعِطْفَه، إذا أعْرضَ عنك وجَفَاك. ويقال: رجلٌ عَطوفٌ في الحرب والخير، وعَطَّافٌ. وظبيةٌ عاطِف، إذا رَبَضت وعطفَتْ عُنقَها. وفلانٌ يَتَعَاطَفُ في مِشيته، إذا تمايَلَ. والإنسان يتعطَّف بثوبه، وهو شبه التوشُّح. والرِّداء نفسُه عِطَافٌ، لأنّه يُعْطَفُ. ثم يتَّسعون في ذلك فيسمُّون السيفَ عِطافاً لأنّه يكونُ موضعَ الرداء.
(عطل) العين والطاء واللام أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على خلوٍّ وفَراغ. يقول: عُطِّلت الدارُ، ودارٌ معَطَّلة ومتى تُركت الإبلُ بلا راعٍ فقد عُطِّلت، وكذلك البئر إذا لم تُورَدْ ولم يُستَقَ([2]) [منها]. قال الله تبارك وتعالى: ﴿وبِئرٍ مُعَطَّلةٍ﴾  [الحج 45]، وقال تعالى:﴿وَإذا العِشَارُ عُطِّلَتْ﴾ [التكوير 4]. وكل شيءٍ خلا من حافظٍ فقد عُطِّل. من ذلك تعطيلُ الثُّغورِ وما أشبهَهَا. ومن هذا الباب: العَطَل وهو العُطُول، يقال امرأةٌ عاطل، إذا كانت لا حَلْيَ لها، والجمع عواطلُ. قال:
يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة  *** وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا([3])
وقوس عُطُلٌ: لا وَتَر عليها. وخيلٌ أعْطَالٌ: لا قلائد لها.
وشذّت عن هذا الأصل كلمةٌ، وهي الناقة العَيْطَل، وهي الطَّويلةُ في حُسن. وربَّما وُصِفَتْ بذلك المرأةُ، قال ذو الرُّمَّة في النّاقة:
نَصَبَتْ له ظَهرِي على متن عِرمِسٍ  *** رُوَاع الفُؤادِ حُرَّةِ الوجه عَيْطلِ([4])
(عطن) العين والطاء والنون أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على إقامةٍ وثبات. من ذلك العَطَن والمَعْطِن، وهو مَبْرَك الإبل. ويقال إنّ إعطانها أن تُحبَس عِندَ الماء بعدَ الوِرْد. قال لبيد:
عافَتَا الماءَ فلم نُعْطِنْهُما  *** إنَّما يُعْطِن من يرجو العَلَل([5])
ويقال: كلُّ منْزلٍ يكون مَألَفاً للإبل [فهو عَطَنٌ([6]) ]، والمَعْطِن: ذلك الموضع. قال:
ولا تكلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِي  *** حِرصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ([7])
وقال آخرون: لا يكون أعطانُ الإبل إلاّ على الماء، فأمَّا مَبارِكها في البرِّيَّة وعند الحيِّ فهو المأوَى، وهو المُرَاح أيضاً. وهذا البيتُ الذي ذكرناه "في معطِن الهُون"، يدلُّ على أنَّ المَعْطِن يكون حيث تُحبَس الإبل في مباركها أين كانت. وبيتُ لَبيد يدلُّ على القول الآخَر، والأمرُ *قريب.
ومن الباب عَطْنُ الجِلد، وهو أن يوضَع في الدِّباغ.
(عطو) العين والطاء والحرف المعتلُّ أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على أخْذٍ ومُناوَلة، لا يخرج البابُ عنهما. فالعَطْوُ: التَّناوُل باليد. قال امرؤ القيس:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])

يصف المرأة أنها تُسُوك. والظَّبيُ يعطو، وذلك إذا رَفَعَ يديه متطاوِلاً إلى الشَّجرةِ ليتناوَلَ الورَق. وقال:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
قال الخليل: ومنه اشتُقَّ الإعطاء. والمعاطاة: المُناولة. ويقال: عاطَى الصبيُّ أهله، إذا عَمِل وناوَلَ ما أرادوا. والعَطاء: اسمٌ لما يُعطَى، وهي العطيّة، والجمع عطايا، وجمع العطايا أعطِيَة. قال:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
ويقولون: إنّ التعاطي: تناوُل ما ليس لـه بحقٍّ، يقال فلانٌ يتعاطَى ظُلْمَ فلان. وفي كتاب الله تعالى:﴿فَتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ [القمر 29]. ومِن أمثالِ العرب: "عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط"، أي إنّه يسمو إلى [الأمر] ولا آلةَ لـه عنده، كالذي يتعلَّق ولا متعلَّق له.
(عطب) العين والطاء والباء كلمتانِ لا تتقاربان في المعنى.
فالأولى: العَطَب، وهو الهلاك، يقال عَطِب، وأعْطَبه غيرهُ.
والكلمة الأُخرى: العُطْب، وهو القُطْن.
(عطد) العين والطاء والدال ذُكِرت فيه كلمةٌ والقياس لا يسوِّغها، لكنَّهم يقولون: العَطوَّد: السيَّر السَّريع الشاقّ. ويُنشدون:
* إليك أشكو عَنَقاً عَطَوَّدَا([10]) *
(عطر) العين والطاء والراء أصلٌ واحدٌ لعلّه أنْ يكون صحيحاً، وهو العِطْر للأشياء المعالجَة بالطِّيب([11]) ، وفاعله العَطَّار. وامرأةٌ عَطِرة ومِعطِيرٌ. وقال:
* يَتْبَعْنَ جَأباً كَمُدُقِّ المِعْطيرْ([12]) *
(عطس) العين والطاء والسين كلمةٌ واحدة ثم تستعار، وهي العُطاس، يقال: عَطَس يَعْطُِس. ويقال للأنفِ مَعْطَس، بالكسر والفتح في الطاء ويستعار ذلك فيقال: عَطَسَ الصُّبح، إذا انفَلَق. وقد قالوا إنَّ العُطَاسَ: الصُّبح في قوله:
* وقد أغتدي قبل العطاسِ بهَيكلٍ([13]) *
(عطش) العين والطاء والشين أصلٌ واحد صحيح، وهو العَطَش، يقال له: عَطِش يَعْطَش عَطَشاً. ويقال إنّ المَعاطِشَ: مَواقِيتُ الظَّمأ. قال ذو الرُّمَّة:
لا تشتكي سقطةً منها وقد رقصت *** بها المعاطشُ حتى ظَهرُها حَدِبُ([14])
---------------------
([1])ديوان لبيد 13 واللسان (عطف).
([2]) في الأصل: "ولم تسق".
([3]) البيت للبيد في ديوانه 22 طبع 1881 واللسانت (حجج)، وقد سبق في (حج).
([4]) ديوان ذي الرمة 510 برواية: "رفعت لـه رحلي على ظهر عرمس". ورواية اللسان (روع):  * رفعت لها رحلي على ظهر عرمس *
([5]) ديوان لبيد 13 طبع 1881 واللسان (عطن). وانفرد اللسان برواية: "أصحاب العلل".
([6]) التكملة من اللسان (عطن).
([7]) في الأصل: "نفسي ولا تقلعي"، صوابه في اللسان (عطن).
([8]) البيت من معلقته المشهورة.
([9]) البيت لذي الرمة في ديوانه 508 واللسان (عطا). وأنشده في اللسان (عسل) بدون نسبة:
إذا أخذت مسواكها منحت به  *** رضاباً كطعم الزنجبيل المعسل
([10]) أنشده في اللسان (عطد) والمخصص (3: 107).
([11]) في الأصل: "للطيب".
([12]) للعجاج في ملحقات ديوانه 77 واللسان (عطر، دقق).
([13]) نسب إلى امرئ القيس في حواشي الجمهرة (3: 25). وأنشد هذا الصدر في اللسان (عطس)، وعجزه في الجمهرة:
* أقب كيعفور الفلاة محنب *
([14]) ديوان ذي الرمة 9 برواية: "وقد رقصت بها المفاوز".

ـ

##### Türkçe

(باب العين والطاء وما يثلثهما)
(**عطف**) **العين** ve **الطاء** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; bükülme ve eğrilmeye delâlet eder. Denir: **عَطَفْتُ الشّيء**, onu eğdiğin zaman. Ve **انعَطَف**, eğrildiği zaman. Ve **عطف**’ın masdarı **العُطُوف**’tur. Ve merhamet ile **تعطّفَ**; **تعطُّفاً** (merhametle yumuşayıp eğilme). Ve Allah Teâlâ falancayı falancaya **عَطْفاً** (meylettirme) ile meylettirdi. Ve adam **الوِسادةَ**’yı **يَعْطِف**: onu büker; **عطفاً**, onunla yaslandığı zaman. Lebîd dedi:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى  *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
Ve iki yana **العِطفانِ** denir; insanın onlara meyletmesinden dolayı bununla adlandırıldılar. Görmez misin ki onlar derler: **ثنَىعِطْفَه**, senden yüz çevirdiği ve sana cefa ettiği zaman. Ve denir: savaşta ve hayırda **رجلٌ عَطوفٌ**, ve **عَطَّافٌ**. Ve **ظبيةٌ عاطِف**, çöktüğü ve boynunu büktüğü zaman. Ve falan kimse yürüyüşünde **يَتَعَاطَفُ**, sallanıp meylettiği zaman. Ve insan elbisesiyle **يتعطَّف**, bu, kuşanma gibidir. Ve **الرِّداء**’nın kendisi **عِطَافٌ**’tır; çünkü o bükülür. Sonra bunda genişlerler de kılıca **عِطافاً** adını verirler; çünkü o, ridânın yeri olur.

(**عطل**) **العين** ve **الطاء** ve **اللام** tek bir sahih asıldır; boşluk ve ferâğa delâlet eder. Der: **عُطِّلت الدارُ**, ve **دارٌ معَطَّلة**; ve develer çobansız bırakıldığı vakit **عُطِّلت** olmuştur; aynı şekilde kuyu da, ona varılmadığı ve ondan su çekilmediği zaman([2]) [ondan]. Allah Tebâreke ve Teâlâ dedi: ﴿وبِئرٍ مُعَطَّلةٍ﴾  [الحج 45], ve Teâlâ dedi:﴿وَإذا العِشَارُ عُطِّلَتْ﴾ [التكوير 4]. Ve her şey, bir koruyucudan boş kalırsa, **عُطِّل** olmuştur. Bundan: **تعطيلُ الثُّغورِ** ve benzerleri. Ve bu bâbdandır: **العَطَل** ki o **العُطُول**’dür; denir: **امرأةٌ عاطل**, süsü olmadığı zaman; çoğulu **عواطلُ**. Dedi:
يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة  *** وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا([3])
Ve **قوس عُطُلٌ**: üzerinde kiriş yoktur. Ve **خيلٌ أعْطَالٌ**: onların gerdanlıkları yoktur.
Ve bu asıldan bir kelime şâz oldu; o da **الناقة العَيْطَل**’dır; o, güzellikte uzun olandır. Ve bazen kadın da bununla vasfedilir. Zü’r-Rumme deve hakkında dedi:
نَصَبَتْ له ظَهرِي على متن عِrmِسٍ  *** رُوَاع الفُؤادِ حُرَّةِ الوجه عَيْطلِ([4])

(**عطن**) **العين** ve **الطاء** ve **النون** tek bir sahih asıldır; ikamet ve sebat etmeye delâlet eder. Bundan: **العَطَن** ve **المَعْطِن**, o, develerin çöktüğü yerdir. Ve denir ki onların **إعطانها**’sı, suya varıştan sonra su yanında hapsedilmeleridir. Lebîd dedi:
عافَتَا الماءَ فلم نُعْطِنْهُما  *** إنَّما يُعْطِن من يرجو العَلَل([5])
Ve denir: develer için ülfet yeri olan her menzil [**عَطَنٌ**’dır([6])]; ve **المَعْطِن**: o yerdir. Dedi:
ولا تكلِّفُني نَفْسِي ولا هَلَعِي  *** حِرصاً أُقيم به في مَعْطِن الهُونِ([7])
Ve başkaları dedi: develerin **أعطانُ**’ı ancak su üzerinde olur; ama onların kırda ve obanın yanında çöktükleri yerler ise **المأوَى**’dır; o da **المُرَاح**’tır. Ve zikrettiğimiz bu beyit “**في معطِن الهُون**”, **المَعْطِن**’in, develerin çöktükleri yerlerde nerede olursa olsun hapsedildikleri yerde olduğuna delâlet eder. Lebîd’in beyti ise diğer söze delâlet eder; iş *yakındır.
Ve bâbdandır: **عَطْنُ الجِلد**, o da tabaklamada onun konulmasıdır.

(**عطو**) **العين** ve **الطاء** ve illetli harf tek bir sahih asıldır; alma ve uzatıp verme (münâvele)ye delâlet eder; bâb onlardan dışarı çıkmaz. O hâlde **العَطْوُ**: el ile alma. İmru’ul-Kays dedi:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])

Kadını, misvaklandığını vasfeder. Ve ceylan **يعطو**; bu, yaprağı almak için ağaca doğru uzanarak iki elini kaldırdığı zamandır. Ve dedi:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
Halîl dedi: bundan **الإعطاء** türetilmiştir. Ve **المعاطاة**: uzatıp vermedir. Ve denir: çocuk ailesiyle **عاطَى**, istediklerini yapıp uzatıp verdiği zaman. Ve **العَطاء**: verilen şeyin adıdır; o **العطيّة**’dir; çoğulu **عطايا**; **العطايا**’nın çoğulu **أعطِيَة**. Dedi:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
Ve derler: **التعاطي**; hakkı olmaksızın olanı almaktır; denir: falan kimse falanın zulmünü **يتعاطَى**. Ve Allah’ın kitabında: ﴿فَتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ [القمر 29]. Ve Arapların darbımesellerindendir: “**عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط**”, yani o [işe] yükselir de yanında onun için âlet yoktur; tutunanağı olmadığı hâlde tutunan kimse gibi.

(**عطب**) **العين** ve **الطاء** ve **الباء** iki kelimedir; mânada birbirine yaklaşmaz.
Birincisi: **العَطَب**, o helâktir; denir: **عَطِب**, ve başkası onu **أعْطَبه**.
Diğer kelime: **العُطْب**, o pamuktur.

(**عطد**) **العين** ve **الطاء** ve **الدال** hakkında bir kelime zikredilmiştir; kıyas onu câiz kılmaz; lâkin onlar derler: **العَطوَّد**: hızlı, meşakkatli yürüyüş. Ve şöyle inşâd ederler:
* إليك أشكو عَنَقاً عَطَوَّدَا([10]) *

(**عطر**) **العين** ve **الطاء** ve **الراء** tek bir asıldır; belki sahih olur; o da **العِطْر**dür: güzel koku ile muamele edilmiş şeyler için([11]); ve onun fâili **العَطَّار**’dır. Ve **امرأةٌ عَطِرة** ve **مِعطِيرٌ**. Ve dedi:
* يَتْبَعْنَ جَأباً كَمُدُقِّ المِعْطيرْ([12]) *

(**عطس**) **العين** ve **الطاء** ve **السين** tek bir kelimedir, sonra ödünç alınır; o **العُطاس**’tır; denir: **عَطَس يَعْطُِس**. Ve buruna **مَعْطَس** denir; **الطاء**’da kesre ve fetha ile; ve bu ödünç alınır da denir: **عَطَسَ الصُّبح**, yarıldığı zaman. Ve demişlerdir ki **العُطَاسَ**: şu sözde sabahdır:
* وقد أغتدي قبل العطاسِ بهَيكلٍ([13]) *

(**عطش**) **العين** ve **الطاء** ve **الشين** tek bir sahih asıldır; o **العَطَش**’tır; denir: **عَطِش يَعْطَش عَطَشاً**. Ve denir ki **المَعاطِشَ**: susuzluk vakitleridir. Zü’r-Rumme dedi:
لا تشتكي سقطةً منها وقد رقصت *** بها المعاطشُ حتى ظَهرُها حَدِبُ([14])
---------------------
([1]) Lebîd divanı 13 ve Lisân (**عطف**).
([2]) Asılda: “ولم تسق”.
([3]) Beyit Lebîd’indir; divanında 22, 1881 baskısı; ve Lisân (حجج); ve daha önce (حج)’de geçti.
([4]) Zü’r-Rumme divanı 510, şu rivayetle: “رفعت لـه رحلي على ظهر عرمس”. Lisân (روع) rivayeti:  * رفعت لها رحلي على ظهر عرمس *
([5]) Lebîd divanı 13, 1881 baskısı; ve Lisân (**عطن**). Lisân şu rivayetle tek kaldı: “أصحاب العلل”.
([6]) Tekmile Lisân (**عطن**)’dandır.
([7]) Asılda: “نفسي ولا تقلعي”; doğrusu Lisân (**عطن**)’dadır.
([8]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([9]) Beyit Zü’r-Rumme’nindir; divanında 508; ve Lisân (**عطا**). Lisân (عسل)’de nisbesiz inşâd etti:
إذا أخذت مسواكها منحت به  *** رضاباً كطعم الزنجبيل المعسل
([10]) Lisân (**عطد**) ve el-Muḫaṣṣaṣ (3: 107)’de inşâd etti.
([11]) Asılda: “للطيب”.
([12]) ‘Accâc’ındır; divanının mülhaklarında 77; ve Lisân (**عطر**، دقق).
([13]) Cumhere haşiyelerinde (3: 25) İmru’ul-Kays’a nisbet edildi. Lisân (**عطس**)’te bu mısraın صدر’ını inşâd etti; onun عجز’i Cumhere’dedir:
* أقب كيعفور الفلاة محنب *
([14]) Zü’r-Rumme divanı 9, şu rivayetle: “وقد رقصت بها المفاوز”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ط و
تحك بقرنيها برير أراكة وتعطو بظلفيها إذا الغصن طالها وهو يعاطيه الكأس ويتعاطونها‏.‏
وفلان يتعاطى ما لا ينبغي له‏.‏
‏"‏ فتعاطى فعقر ‏"‏ وعاطى الصبيّ أهله إذا عمل لهم وناول ما أرادوا‏.‏
ومن المستعار‏:‏ أعطى بيده إذا انقاد‏.‏
وقوس عطوي‏:‏ مواتية سهلة‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ له نبعة عطوى كأن رنينها بألوى تعاطته الأكف المواسح الألوى‏:‏ الوتر‏.‏
وفلان جزيل العطية‏.‏
وإياك وأعطيات الملوك‏.‏
‏"‏ وألقى فلان عطوياً ‏"‏ إذا سلح سلحاً كثيراً وأصله أنّ رجلاً من بني عطيّة افترى على أبي نخيلة فرفعه إلى السّريّ بن عبد الله فجلده فسلح‏.‏
فقال أبو نخيلة‏:‏ لما جلدت العنبريّ جلداً في الدّار ألقى عطويّاً نهدا

##### Türkçe

ع ط و
Boynuzlarıyla **برير أراكة**’yi kaşır; dal ona uzandığında, o da onu iki tırnağıyla **تعطو** eder; o, kadehi ona **يعاطيه** ederken ve onlar da onu **يتعاطونها** ederler.‏
Ve falan, kendisine yaraşmayan şeyi **يتعاطى** eder.‏
“Böylece **تعاطى** etti de kesti” ve çocuk, ailesine, onlar için iş yaptığında ve istediklerini verdiğinde **عاطى** eder.‏
Ödünç alınmışlardandır: Eliyle **أعطى** etti; yani boyun eğdiğinde.‏
Ve **قوس عطوي**: uygun, kolaydır.‏
Zü’r-Rumme dedi ki:
Onun **نبعة عطوى**’su vardır; sanki onun tınlaması, **ألوى** ile, onu silen avuçların **تعاطته** ettiği (şey) gibidir. **الألوى**: kiriş (teldir).‏
Ve falan, bağışı bol olandır.‏
Ve sana, kralların **أعطيات**’ından sakın.‏
“Ve falan **عطوياً** attı” (denir); çok dışkıladığında; aslı şudur ki: **بني عطيّة**’den bir adam, Ebû Nuhayle’ye iftira etti; onu es-Seriyy b. Abdillah’a yükseltti (götürdü); o da onu kırbaçladı; derken dışkıladı.‏
Ebû Nuhayle dedi ki:
Ben el-Anberî’yi evde bir kırbaçlayışla kırbaçlayınca, bir **عطويّاً** attı, iri.‏

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!العَطْوُ : التَّنَاوُلُ ) . ) يقالُ : *!عَطا الشيءَ وإليه *!عَطْواً : تَناوَلَه .
*!وعَطا بيَدِهِ إلى الإناءِ : تَنَاوَلَه قَبْل أن يُوضَعَ على الأرضِ .

( و ) العَطْوُ : ( رَفْعُ الرَّأْسِ واليَدَينِ ) لتَناوُلِ شيءٍ .
( وظَبْيٌ *!عُطُوٌّ ، مُثَلَّثَةً ) ، وكذا جَدْيٌ عُطُوٌّ ، عن كُراعٍ ولم يَذْكُر فيهما إلاَّ الفَتْح .
قالَ ابنُ سِيدَه : كأَنَّه وَصَفَهُما بالمصْدَرِ .
( و ) ظَبْيٌ *!عَطُوٌّ ، ( كَعَدُوَ يَتَطاوَلُ إلى الشَّجَرِ ليَتَناوَلَ منه .
( *!والعَطا ) ، بالقَصْرِ ( وقد يُمَدُّ : نَوْلُكَ السَّمْحَ ) .
( قالَ الجوهريُّ : هو اسْمٌ مِن *!الإعْطاءِ ، وأَصْلُه *!عَطاوٌ ، بالواوِ ، لأنَّه من *!عَطَوْت ، إلاَّ أنَّ العربَ تَهْمِزُ الواوَ والياءَ إذا جاءَتا بعدَ أَلِفٍ ، لأنَّ الهَمْزةَ أَحْمَل للحركَةِ منهما ، ولأنَّهم يَسْتَثْقلونَ الوَقْفَ على الواوِ ، وكذلكَ الياءُ مِثْل الرِّداءِ وأَصْله رِدَايٌ ، فإذا أَلْحَقُوا فيها الهاءَ فمنهم مَنْ يَهْمزُها بناءً على الواحِدِ فيقولُ عَطاءَةٌ ورَداءَةٌ ، ومنهم مَنْ يَرُدُّها إلى الأصْلِ فيقولُ *!عَطاوَةٌ ورِدايَةٌ ، وكذلكَ في التَّثْنِيَةِ عَطاآنِ ورِدَاآنِ *!وعَطاوَانِ ورَدايَانِ .
( و ) *!العَطاءُ : ( ما *!يُعْطَى *!كالعَطِيَّةِ ) ؛ ) كغَنِيَّةٍ ، ( ج *!أَعْطِيَةٌ ، جج ) جَمْعُ الجَمْع ( *!أَعْطِياتٌ ) .
( وفي الصِّحاح : *!العَطِيَّةُ المُعْطَى ، والجَمْعُ *!العَطايا .
فالذي ذكَرَه المصنِّفُ مِن الجُموعِ *!لعَطاءٍ وغَفِلَ عن ذكْرِ جَمْع العَطِيَّة وهو واجِبُ الذِّكْرِ ، وقيلَ : العَطاءُ اسْمٌ جامِعٌ فإذا أُفْرِدَ قيلَ العَطِيَّةُ .
( ورجُلٌ ) *!مِعْطاءٌ ( وامْرأَةٌ مِعْطاءٌ ) : ) أَي ( كثيرُ العَطاءِ ) .
( وفي الصِّحاح : كثيرُ الإعْطاءِ ، قال : ومِفْعالٌ يَسْتوِي فيه المُذكَّرُ والمُؤَنَّثُ ؛ ( ج *!مَعاطٍ *!ومَعاطِيُّ ) بتَشْديدِ الياءِ .
قالَ الأَخْفَش : هذا مِثْلُ قوْلِهم :

مَفاتِيحُ ومَفاتِحُ وأَمانِيُّ وأَمانٍ .
( *!واستَعْطَى وتَعَطَّى : سَأَلَه ) ، أَي العَطاءَ ، كما في الصِّحاح .
وفي المُحْكم : *!اسْتَعْطَى الناسَ بكَفِّه ، وفي كَفِّه ، طَلَبَ إليهم وسَألَهُم .
( *!والإعْطاءُ : المُناوَلَةُ ) .
( قالَ شيْخُنا : هو على جهَةِ التَّقْرِيبِ ، وفسَّرَ الإعْطاءَ بالإيتاءِ كما مَرَّ ، وفَرَّق جماعَةٌ بَيْنَهما بأنَّ الإيتاءَ قد يكونُ واجِباً وقد يكونُ تَفَضّلاً بخِلافِ الإعْطاءِ ، فإنَّه لا يكونُ إلاَّ بمحْضِ التَّفَضّلِ ؛ كما قالَهُ الفَخْر الرَّازِي ؛ ولا يَعْرفُ أَكْثَر أَئِمَّةِ اللُّغَةِ هذه التَّفْرِقَة .
( *!كالمُعاطاةِ *!والعِطاءِ ) ، بالكسْر ، وقد *!أَعْطاهُ الشيءَ *!وعَاطاهُ إيَّاه *!مُعاطاةً *!وعِطاءً .
( و ) مِن المجازِ : الإعْطاءُ : ( الإنْقِيادُ ) . ) يقالُ : *!أَعْطَى بيدِهِ إذا انْقادَ .
وفي الصِّحاح : أَعْطَى البَعيرُ انْقَادَ ولم يَسْتَصْعِبْ .
وقالَ الراغبُ : أَصْلُه أَن *!يُعْطِيَ رأْسَه فلا يتَأَبَى .
( *!والتَّعاطِي : التَّناوُلُ ) . ) يقالُ : هو *!يَتَعاطَى كذا ، أَي يَتَناوَلُه .
( و ) قيلَ : هو ( تَناوُلُ ما لايَحِقُّ .
( و ) قيلَ : هو ( التَّنازُعُ في الأَخْذِ ) . ) يقالُ : *!تَعاطَوُا الشيءَ إذا تَناوَله بعضٌ من بعضٍ وتنازَعُوه .
( و ) قيلَ : هو ( القِيامُ على أَطْرافِ أَصَابعِ الرِّجْلَيْن مَعَ رَفْعِ اليَدَيْن إلى الشَّيءِ ) ؛ ) قيلَ : ( ومنه ) قولُه تعالى : ﴿*!فتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ أَي قامَ على أطْرافِ أَصابِعِ رِجْلَيْه ثم رَفَعَ يَدَيْه فضَرَبَها ، كما في الصِّحاحِ .
( و ) قيلَ : *!التَّعاطِي ( رُكُوبُ الأَمْرِ ) القَبِيحِ .
( *!كالتَّعَطِّي ) . ) يقالُ : *!تَعاطَى أَمْراً قَبيحاً *!وتَعَطَّى ، كِلاَهُما رَكِبَهُ .
( أَو التَّعاطِي في الرِّفْعَةِ ،

*!والتَّعَطِّي في القَبِيح ) ؛ ) وقيلَ : هُما لُغتانِ .
( *!وعاطَى الصَّبِيُّ أَهْلَه ) : ) إذا ( عَمِلَ لَهُمْ وناوَلَهُمْ ما أرادُوه ) ه ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه والزَّمَخْشرِيُّ .
( و ) يقالُ : ( هو *!يُعاطِينِي *!ويُعْطِينِي ) ؛ ) هو في النسخِ ، كيُكْرِمنِي والصَّوابُ بالتَّشْديدِ كما هو مَضْبوطٌ في المُحْكم والصِّحاح ؛ أَي ( يُنْصِفُني ويَخْدِمُنِي ) ويقومُ بأَمْرِي كيُناعِمني ويُنَعّمنِي ، وتقولُ : مَنْ يُعْطِيكَ ، أَي مَنْ يتَولَّى خِدْمَتَك .
( و ) مِن المجازِ : ( قَوْسٌ *!عَطْوَى ، كسَكْرَى ) ، أَي ( سَهْلَةٌ ) مُواتِيَةٌ .
( وسَمَّوْا : *!عَطاءً *!وعَطِيَّةً ) ، والنِّسْبَةُ إلى عَطاءٍ *!عَطائِيٌّ ، وإلى *!عَطِيَّة *!عَطوِيٌّ .
( *!وعَطَّيْتُهُ ) ، بالتَّشديدِ ، ( *!فَتَعَطَّى ) : ) أَي ( عَجَّلْتُهُ فتَعَجَّلَ ) ؛ ) نقلَهُ الصَّاغاني .
( *!وتَعاطَيْنا *!فَعَطَوْتُهُ ) أَعْطُوهُ : أَي ( غَلَبْتُهُ ) ، نقلَهُ الجوهريُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ظَبْيٌ *!عاطٍ : يَرْفَعُ رأْسَهُ لتَناوُلِ الأوْراقِ .
ومنه المَثَلُ : عاطِ بغَيْرِ أَنْواطٍ ، يُضْرَبُ لمُنْتَحِل عِلْماً لا يقومُ به ؛ وقيل : يَتَناوَلُ ما لا مَطْمَعَ فيه .
ويُجْمَعُ العَطاءُ على المَعاطِي شُذُوذاً .
والتَّعاطِي : الجُرْأَةُ ؛ وهو *!يَتَعاطَى كذا : يَخُوضُ فيه .
وطَويلٌ لا *!تَعْطُوه الأيادِي : أَي لا تَتَناوَلُه .

وقوْسٌ *!مُعْطِيَّة ، كمُحْسِنَةٍ : لَيِّنَةٌ ليسَتْ بكَزَّةٍ على مَنْ يَمُدُّ وتَرَها ولا مُمْتَنِعَةٌ ؛ وقيلَ : هي التي عُطِفَتْ فلم تَنْكَسِرْ .
ويقالُ للبَعيرِ : الذَّلُول إذا انْفَسَخَ خَطْمُه عن مِخْطَمِه : *!أَعْطِ فيَعُوجُ رأْسه إلى رَاكِبِه فيُعِيدُ خَطْمَه .
*!والمُعاطاةُ : أَنْ يَسْتَقْبِلَ رجُلٌ رجُلاً معه سَيْفٌ فيقولَ : أَرِني سَيْفَك *!فيُعْطِيَه فيَهُزُّه هذا ساعَةً وهذا ساعَةً وهُما في سُوقٍ أَو مَسْجدٍ ، وقد نُهِي عنه .
وقوْلُهم : ما *!أَعْطاهُ للمالِ ، كما قالوا : ما أَوْلاهُ للمَعْروفِ ، وما أَكْرَمَه لي ، وهذا شاذٌّ لا يَطَّرد ، لأنَّ التَّعَجُّبَ لا يَدْخُلُ على أَفْعَل ، وإنَّما يجوزُ مِن ذلكَ ما سُمِعَ مِنَ العَرَبِ ولا يقاسُ عليه ؛ قالَهُ الجوهريُّ .
قالَ : وإذا أَرَدْتَ مِن زيْدٍ أَن *!يُعْطِيك شيئاً تقولُ : هل أَنْتَ *!مُعْطِيَّه ؟ بياءٍ مَفْتوحةٍ مشدَّدَةٍ ، وكذلكَ تقولُ للجماعَةِ : هل أَنْتم معطِيَّهُ ؟ لأنَّ النّونَ سَقَطَتْ للإضافَةِ ، وقَلَبْتَ الواوَ ياءً وأدْغَمْتَ وفَتَحْتَ ياءَك لأنَّ قبْلَها ساكِناً ، وللاثْنَيْن : هل أَنْتُما *!معطِيايَهُ ، بفَتْح الياءِ ، فقِس على ذلكَ . وإذا صَغَّرْتَ *!عَطاءً حذفْتَ اللامَ فقلْتَ *!عُطَيٌّ ، وكَذلكَ كلّ اسْمٍ اجْتَمَعَتْ فيه ثلاثُ ياآتِ ، مِثْلُ عُدَيّ وعُلَيّ حُذِفَتْ منه اللامُ إذا لم يكنْ مَبْنيّاً على فِعْل ، فإذا كانَ مَبْنِيّاً على فِعْلٍ ثبتَتْ نَحْو مُحَيّي مِن حيَّا يُحَيِّي تَحِيَّة ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
وأَلْقَى فلانٌ *!عَطَوِيّاً : سَلَحَ كثيراً ، وأَصْلُه أَنَّ رجُلاً من بَني *!عَطِيَّةَ جُلِدَ فسَلَحَ . نقلَهُ الزَّمْخَشريُّ .

وأَبو محمدٍ عَطاءُ بنُ عجلان *!العَطائيُّ : محدِّثٌ ضَعِيفٌ .
*!والعطويَّةُ : طائِفَةٌ من الخَوارِجِ نُسِبُوا إلى عَطِيَّةَ بنِ الأسْودِ اليَماميّ الحَنَفي .
وأَبو عبدِ الرّحمنِ محمدُ بنُ عَطِيَّة *!العَطَويُّ : شاعِرٌ محدِّثٌ مُتَكلِّمٌ .
*!وعَطَوانُ بنُ مسكان محرّكةً رَوَى حدِيثَه يَحْيَى الحمانيُّ .

##### Türkçe

: ( ve ( **العَطْوُ** : alma/uzanıp alma ) . ) denilir: **عَطا** şeyi ve ona **عَطْواً**: onu aldı/uzanıp aldı.
**وعَطا** eliyle kaba: yere konulmadan önce onu aldı/uzanıp aldı.

( ve ) **العَطْوُ**: ( başı ve iki eli kaldırma ) bir şeyi almak için.
( ve bir ceylan **عُطُوٌّ** , üç vecih üzere ) , yine böyle bir oğlak **عُطُوٌّ**; Küra‘’dan, ikisinde de ancak fethi zikretti.
İbn Sîde dedi: sanki ikisini masdar ile vasfetmiştir.
( ve ) bir ceylan **عَطُوٌّ** , ( **عَدُوَ** gibi; ağaca uzanır ki ondan alsın.
( **والعَطا** ) , kısaltma ile ( ve uzatılabilir: senin cömerti elde etmen ) .
( Cevherî dedi: o, **الإعْطاءِ**’dan bir isimdir; aslı **عَطاوٌ**’dur, vav ile; çünkü o **عَطَوْت**’tandır; ancak Araplar, vav ve yâ’yı bir eliften sonra geldiklerinde hemzelerler; çünkü hemze harekete onlardan daha elverişlidir; ve çünkü onlar vav üzerinde vakfı ağır bulurlar; yine yâ da böyledir: **الرِّداءِ** gibi; aslı **رِدَايٌ**’dır. Ona hâ’yı ilhak ettiklerinde, onlardan kimi vâhide binaen onu hemzeler de **عَطاءَةٌ** ve **رَداءَةٌ** der; onlardan kimi de onu asla döndürür de **عَطاوَةٌ** ve **رِدايَةٌ** der; yine böyle tesniyede **عَطاآنِ** ve **رِدَاآنِ** ve **عَطاوَانِ** ve **رَدايَانِ** .
( ve ) **العَطاءُ**: ( **يُعْطَى** olan, **كالعَطِيَّةِ** gibi ) ; ) **غَنِيَّةٍ** gibi, ( çoğulu **أَعْطِيَةٌ** , çoğulun çoğulu ) cem‘u’l-cem‘ ( **أَعْطِياتٌ** ) .
( Ve Sıhâh’ta: **العَطِيَّةُ** verilen şeydir; çoğulu **العَطايا**’dır.
Musannifin **عَطاءٍ** için zikrettiği çoğullar ve **العَطِيَّة**’nin çoğulunu zikretmekten gaflet etmesi—ki zikri vaciptir—; ve denildi: **العَطاءُ** câmi‘ bir isimdir; tekil kılındığında **العَطِيَّةُ** denir.
( ve bir adam ) **مِعْطاءٌ** ( ve bir kadın **مِعْطاءٌ** ) : ) yani ( عطası çok ) .
( Ve Sıhâh’ta: i‘tâsı çok; dedi: ve **مِفْعالٌ**’da müzekker ve müennes eşit olur; ( çoğulu **مَعاطٍ** ve **مَعاطِيُّ** ) yâ’nın şeddelenmesiyle.
Ahfeş dedi: bu, onların şu sözleri gibidir:

مَفاتِيحُ ومَفاتِحُ وأَمانِيُّ وأَمانٍ .
( **واستَعْطَى** ve **تَعَطَّى**: ondan istedi ) , yani عطayı; Sıhâh’ta olduğu gibi.
Muhkem’de: **اسْتَعْطَى** insanlardan avucuyla, ve avucunda: onlara talepte bulundu ve onlardan istedi.
( **والإعْطاءُ**: elden verme/uzatıp verme ) .
( Şeyhimiz dedi: bu, takrîb cihetindendir; ve **الإعْطاءَ**’yı, geçtiği üzere, **الإيتاءِ** ile tefsir etti; bir cemaat ikisi arasında ayırım yaptı: **الإيتاءُ** bazen vacip olur bazen lütuf olur; **الإعْطاءِ** bunun hilafınadır; çünkü o ancak sırf lütuf ile olur; Fahr er-Râzî’nin dediği gibi; dil imamlarının çoğu bu ayırımı bilmez.
( **كالمُعاطاةِ** ve **العِطاءِ** ) , kesre ile; ve ona şeyi **أَعْطاهُ** ve onu ona **عَاطاهُ** **مُعاطاةً** ve **عِطاءً** olarak.
( ve ) mecazdan: **الإعْطاءُ**: ( boyun eğme ) . ) denilir: **أَعْطَى** eliyle, boyun eğdiği zaman.
Sıhâh’ta: deve **أَعْطَى**: boyun eğdi ve zorluk çıkarmadı.
Râgıb dedi: aslı, başını vermesidir; böylece direnmez.
( **والتَّعاطِي**: alma/uzanıp alma ) . ) denilir: o **يَتَعاطَى** şunu: yani onu alır/uzanıp alır.
( ve ) denildi: o ( hakkı olmayanı alma )dır.
( ve ) denildi: o ( almada çekişme )dir. ) denilir: **تَعاطَوُا** şeyi: birbirlerinden alıp çekiştikleri zaman.
( ve ) denildi: o ( iki ayağın parmak uçları üzerinde durmakla birlikte iki eli şeye kaldırmak )tır; ) denildi: ( bundan ) O’nun—yüce—sözü: ﴿**فتَعَاطَى فَعَقَرَ**﴾ yani iki ayağının parmak uçları üzerinde durdu, sonra iki elini kaldırdı da onu vurdu; Sıhâh’ta olduğu gibi.
( ve ) denildi: **التَّعاطِي** ( çirkin işi üstlenmek/binelemek )tir.
( **كالتَّعَطِّي** ) . ) denilir: **تَعاطَى** çirkin bir işi ve **تَعَطَّى**; ikisi de onu üstlendi.
( yahut **التَّعاطِي** yücelikte,

ve **التَّعَطِّي** çirkinde ) ; ) ve denildi: ikisi iki lugattır.
( **وعاطَى** çocuk ailesini ) : ) ( onlar için iş yaptığı ve onlara istediklerini uzatıp verdiği ) zaman; İbn Sîde ve Zemahşerî nakletti.
( ve ) denilir: ( o **يُعاطِينِي** ve **يُعْطِينِي** ) ; ) o nüshalardadır; **يُكْرِمنِي** gibi; doğrusu şedde iledir; Muhkem ve Sıhâh’ta ضبط edildiği üzere; yani ( bana insaf eder ve bana hizmet eder ) ve işimi görür; **يُناعِمني** ve **يُنَعّمنِي** gibi; ve dersin: seni kim **يُعْطِيكَ**? yani hizmetini kim üstlenir.
( ve ) mecazdan: ( bir yay **عَطْوَى** , **سَكْرَى** gibi ) , yani ( kolay ) uyumlu.
( Ve adlandırdılar: **عَطاءً** ve **عَطِيَّةً** ) , ve **عَطاءٍ**’a nisbet **عَطائِيٌّ**; ve **عَطِيَّة**’ye nisbet **عَطوِيٌّ**.
( **وعَطَّيْتُهُ** ) , şedde ile, ( **فَتَعَطَّى** ) : ) yani ( onu acele ettirdim de o acele etti ) ; ) Sâğânî nakletti.
( **وتَعاطَيْنا فَعَطَوْتُهُ** ) **أَعْطُوهُ**: yani ( ona galip geldim ) , Cevherî nakletti.
Ona istidrâk olunanlardandır:
Bir ceylan **عاطٍ**: yaprakları almak için başını kaldırır.
Ve ondan mesel: عاطِ بغَيْرِ أَنْواطٍ; kendisiyle, taşıyamadığı bir ilmi iddia eden için darb olunur; ve denildi: ümit olmayan şeyi alır/uzanır.
**العَطاءُ** **المَعاطِي** üzerine şâz olarak cem‘ olunur.
**التَّعاطِي**: cüretkârlıktır; ve o **يَتَعاطَى** şunu: ona dalar.
Ve uzun olanı eller **تَعْطُوه** değil: yani ona erişip alamaz.

Ve bir yay: **مُعْطِيَّة** , **مُحْسِنَةٍ** gibi: yumuşaktır; onu kirişini uzatana karşı sertçe çekip bırakır (kısa ve katı) değildir ve engelleyici de değildir; ve denildi ki: o, bükülüp de kırılmayan yaydır.

Ve deve için denir: **الذَّلُول**; eğer burnu, burunluğundan ayrılıp gevşerse: **أَعْطِ**; böylece başını binicisine doğru eğer de burnunu geri döndürür.

Ve **المُعاطاةُ**: bir adamın, yanında kılıç bulunan bir adamı karşılamasıdır; sonra der ki: “Bana kılıcını göster”; böylece onu ona verir; sonra bu, bir süre onu sallar ve bu da bir süre; ikisi bir çarşıda yahut bir mescitte iken; ve bundan nehyolunmuştur.

Ve onların sözü: “Mala karşı onu ne **أَعْطاهُ**!”; onların “İyiliğe karşı onu ne evlâ kıldı!” ve “Bana karşı onu ne daha keremli kıldı!” demeleri gibi; ve bu, şâzdır, düzenli gitmez; çünkü taaccüb, **أَفْعَل** üzerine girmez; ancak bundan, Araplardan işitilen câiz olur ve ona kıyas edilmez; bunu el-Cevherî söylemiştir.

Dedi ki: Ve Zeyd’den sana bir şey **يُعْطِيك** istemek istediğinde şöyle dersin: “Sen onu **مُعْطِيَّه** misin?”; açık, şeddeli bir **ياء** ile; ve aynı şekilde topluluğa dersin: “Siz onu mu‘ṭîyyeh misiniz?”; çünkü **النّون** izâfet için düştü; ve **الواو**’yu **ياء**’ya çevirdin ve idğam ettin; ve **ياء**’nı fetha ile açtın; çünkü ondan önce sâkin vardır; ve iki kişi için: “Siz ikiniz onu **معطِيايَهُ** misiniz?”; **الياء**’nın fethasıyla; öyleyse bunun üzerine kıyas et. Ve **عَطاءً**’ı tasğîr ettiğinde lâmı hazfettin; böylece dedin ki: **عُطَيٌّ**; ve aynı şekilde içinde üç **ياء**’ın toplandığı her isim, **عُدَيّ** ve **عُلَيّ** gibi, eğer **فِعْل** üzerine mebnî değilse ondan lâm hazfedildi; eğer bir **فِعْل** üzerine mebnî ise sabit oldu; **مُحَيّي** gibi; **حيَّا يُحَيِّي تَحِيَّة**’den; bunu el-Cevherî nakletti.

Ve falan **عَطَوِيّاً** attı: çokça dışkıladı; ve aslı, **عَطِيَّةَ** oğullarından bir adamın kırbaçlanıp da dışkılamasıdır. Bunu ez-Zemahşerî nakletti.

Ve Ebû Muhammed, Atâ’ b. Aclân **العَطائيُّ**: zayıf bir muhaddistir.

Ve **العطويَّةُ**: Hâricîlerden bir tâifedir; Yemâmî Hanefî Esved b. Atıyye’ye nisbet edildiler.

Ve Ebû Abdirrahmân Muhammed b. Atıyye **العَطَويُّ**: şair, muhaddis, mütekellimdir.

Ve **عَطَوانُ** b. Miskân, harekeli olarak; hadisini Yahyâ el-Hamânî rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَطَا
1 عَطَا ذ , [aor. يَعْطُو,] inf. n. عَطْوٌ: see 6, first quarter, in five places. ― -b2- [Hence] one says طَوِيلٌ لَا تَعْطُوهُ الأَيَادِى [High, so that the hands will not reach it]. (TA.) ― -b3- And عَطْوٌ signifies also The act of raising the head and the hands (K, TA) to take a thing. (TA.) See also an ex. in a verse cited voce أَنْ, p. 106, first col. [And see عَطْوٌ, and عَاطٍ.] -A2- تَعَاطَيْنَا فَعَطَوْتُهُ: see 6.

هُوَ يُعَطِّينِى
2 هُوَ يُعَطِّينِى ذ , (S, K, TA,) with teshdeed, (S, TA,) thus in the M, as well as the S, erroneously written in [some of] the copies of the K يُعْطِينِى, (TA,) He serves me, does service for me, or ministers to me; as also ↓ يُعَاطِينِى. (S, K, TA.) You say, مَنْ يُعَطِّيكَ i. e. Who has the office of serving thee? (TA.) -A2- And عَطَّيْتُهُ I incited him, or made him, to hasten, or be quick. (Sgh, K.)

3 عَاْطَوَ see 4, in two places: ― -b2- and see also 2. ― -b3- عَاطَى الصَّبِىُّ أَهْلَهُ means The boy wrought for his family, and gave them, or handed to them, what they desired. (ISd, Z, K, TA.) ― -b4- And المُعَاطَاةُ signifies A man's meeting, face to face, a man having with him a sword, and saying, “ Bring near thy sword, ” and he gives it, and thereupon each acts with the other awhile in a manner resembling the slaying with the edge of the sword (يَغُرُّهُ [see غَرَّ فُلَانٌ فُلَانًا]); they being in a marketplace or a mosque: the doing of which is forbidden. (TA.) ― -b5- عَاطَيْتُ الأَرْطَالَ means [I joined in mutually, or reciprocally, giving, or presenting, the pints of wine; i. e.] أَعْطَيْتُ النَّدَامَى وَأَعْطَوْنِى أَرْطَالَ الخَمْرِ [I gave, or presented to, the cup-companions, and they gave, or presented to, me, the pints of wine]. (Har p. 650.)

اـِعْطَآءٌ
4 اـِعْطَآءٌ ذ , (K, MF, TA,) and ↓ مُعَاطَاةٌ (S, Msb, K) and عِطَآءٌ, (K,) The act of giving, presenting, or offering; or giving with the hand in the way of presenting or offering; syn. مُنَاوَلَةٌ (S, Msb, K, MF, TA) عَلَى جِهَةِ التَّقْرِيبِ; and اـِعْطَآءٌ has been expl. as syn. with اـِيتآءٌ; but several authors make a distinction between these two words, saying that the latter is sometimes obligatory and sometimes by way of favour, whereas the former is never but by way of sheer favour; as El-Fakhr Er-Rلzee says; though most of the leading lexicologists know not this distinction. (MF, TA.) One says, أَعْطَاهُ الشَّىْءَ; and اـِيَّاهُ ↓ عَاطَاهُ, inf. n. مُعَاطَاةٌ and عِطَآءٌ; He gave him, &c., the thing. (TA.) And اعطاهُ مَالًا [He gave him, &c., property]. (S.) And أَعْطَيْتُهُ دِرْهَمًا I gave him, &c., a dirhem. (Msb.) And as the signification of this verb does not depend upon the condition of taking, or receiving, but only upon giving, or delivering, one may say, أَعْطَيْتُهُ فَمَا أَخَذَ [I gave, or delivered, &c., to him, and he did not take, or receive]. (Msb.) [See also a verse cited in the first paragraph of art. رأم, in which this verb has a single objective complement with بِ redundantly prefixed to it.] ― -b2- اعطى, (S,) inf. n. as above, (K,) signifies also (tropical:) He was, or became, tractable, manageable, or submissive; (S, K, TA;) said of a camel: (S:) and اعطى بِيَدِهِ [lit. he gave his hand, said of a man,] signifies the same: accord. to Er-Rلghib, اعطى, said of a camel, primarily signifies he gave his head, and did not resist. (TA.) [Hence,] one says to a tractable camel, when his haltering becomes loosed (lit. opened) from his muzzle, أَعْطِ [meaning Give thy head]; whereupon he bends his head towards his rider, and he renews his haltering. (TA.) ― -b3- مَا أَعْطَاهُ لِلْمَالِ [How large a giver is he of property!] is like the phrase مَا أَوْلَاهُ لِلْمَعْرُوفِ, and مَا أَكْرَمَهُ لِى; anomalous, because the verb of wonder is not formed from the measure أَفْعَلَ, and only what has been heard, of this kind, from the Arabs, is allowable. (S, TA.)

تعطّى
5 تعطّى ذ : see 10. -A2- And see also 6, last quarter, in two places. -A3- Also He hastened, or made haste. (Sgh, K.)

تَعَاطٍ
6 تَعَاطٍ ذ The act of taking [a thing that is given, presented, or offered, or that is as though it presented, or offered, itself], or taking with the hand; as also ↓ عَطْوٌ; syn. of both تَنَاوُلٌ. (K.) One says, تعاطاهُ He took it, or took it with his hand; syn. تَنَاوَلَهُ: (S:) and هُوَ يَتَعَاطَى كَذَا He takes, or takes with his hand, such a thing; [as, for instance, food, and beverage;] syn. يَتَنَاوَلُهُ: (TA:) and زَيْدٌ دِرْهَمًا ↓ عَطَا Zeyd took, or took with his hand, a dirhem; syn. تَنَاوَلَهُ: (Msb:) and الشَّىْءَ ↓ عَطَوْتُ I took the thing with the hand; syn. تَنَاوَلْتُهُ بِالْيَدِ: (S:) or الشَّىْءَ ↓ عَطَا, and اـِلَيْهِ [i. e. اـِلَى الشَّىْءِ], inf. n. عَطْوٌ, He took the thing, or took it with his hand; syn. تَنَاوَلَهُ: and بِيَدِهِ اـِلَى الاـِنَآءِ ↓ عَطَا He took the vessel, or took it with his hand, (تَنَاوَلَهُ,) before its being put upon the ground. (TA.) ― -b2- And The taking with the hand (تَنَاوُل) what is not right, or just, or due. (K.) ― -b3- And The contending in taking. (K.) One says, تَعَاطَوُا الشَّىْءَ They took the thing, or took it with the hand, one from another, and contended together in doing it. (TA.) ― -b4- [And The contending in giving, presenting, or offering.] One says also, ↓ تَعَاطَيْنَا فَعَطَوْتُهُ, (S, K, TA,) aor. أَعْطُوهُ, (TA,) i. e. [We contended in giving, and it may also mean in taking, and] I overcame, or surpassed, him [therein]. (S, K, TA.) ― -b5- [And simply The giving, presenting, or offering, mutually, reciprocally, or by one to another. See an ex. voce شَبَرٌ. ― -b6- And hence, The reciting, one with another, or the vying, one with another, in reciting, verses, or poetry.] One says تَعَاطَوُا الرَّجَزَ بَيْنَهُمْ (TA and TK in art. رجز) (assumed tropical:) They recited, one with another, [or they vied, one with another, in reciting,] verses, or poetry, of the metre termed رَجَز; as also تَنَازَعُوهُ. (TK in that art.) ― -b7- And The standing upon the extremities of the toes, with raising the hands to a thing. (K.) And hence, (K, TA,) as some say, (TA,) فَتَعَاطَى فَعَقَرَ, (K, TA,) in the Kur [liv. 29]: (TA:) for this is said to mean And he stood upon the extremities of his toes, then raised his hands, and smote her: (S, TA:) or this means and he took the sword, (Ksh, Bd, Jel,) or the she-camel, (Ksh,) and slew her: (Ksh, Bd, Jel:) or and he emboldened himself &c.: (Ksh, Bd:) [for] ― -b8- تَعَاطٍ signifies also The being bold, daring, or courageous, so as to attempt, or venture upon, a thing without consideration or hesitation: (TA:) or, as also ↓ تَعَطٍّ, the venturing upon, or embarking in, or doing, (K, TA,) a thing, or an affair, (K,) or a bad, or foul, thing or affair: (TA:) or the former is used in relation to that which is noble, or honourable; and ↓ the latter, in relation to that which is bad, or foul. (K, TA.) And one says, فُلَانٌ يَتَعَاطَى كَذَا (S, Msb) i. e. Such a one enters into such a thing: (S:) or ventures boldly, daringly, or courageously, upon such a thing, and does it. (Msb.). [And Such a one takes, or applies himself, to such a thing; as wine, or the drinking thereof; and gaming: you say, تعاطى الخَمْرَ; and المَيْسِرَ: see Ksh and Bd and Jel in ii. 216.] And تَعَاطَى قَوْلَ الشِّعْرِ He affected to be a poet but was not. (TA in arr. شعر.) And تَعَاطَى البَلَاغَةَ وَلَيْسَ مِنْ أَهْلِهَا [He affected, or attempted, eloquence, not being of those endowed therewith]. (TA in art. بلغ.)

استعطى
10 استعطى ذ He asked for a gift; as also ↓ تعطّى. (S, K.) And استعطى النَّاسَ بِكَفِّهِ and فِى كَفِّهِ He sought, demanded, or asked, [a gift] of men or of the people [with his hand and in his hand]. (M, TA.)

عَطًا
عَطًا ذ : see عَطَآءٌ.

عَطْوٌ
عَطْوٌ ذ and عُطْوٌ and عِطْوٌ, applied to a gazelle, (K, TA,) and to a kid, accord. to Kr, who mentions only the first, as though an inf. n. used as an epithet, (ISd, TA,) Stretching itself up towards the trees, to take therefrom; as also ↓ عَطُوٌّ. (K.) [See also عَاطٍ.]

قَوْسٌ عَطْوَى
قَوْسٌ عَطْوَى ذ (assumed tropical:) A bow that is easy (S, K) and yielding. (S.) [See also مُعْطٍ.]

أَلْقَى فُلَانٌ عَطَوِيًّا
أَلْقَى فُلَانٌ عَطَوِيًّا ذ Such a one voided thin ordure [as an 'Atawee, meaning] much in quantity: originating from the fact that a man of the Benoo- 'Ateeyeh voided thin excrement on his being flogged. (Z, TA.) ― -b2- العَطَوِيَّةُ is the appellation of A sect of the خَوَارِج, so called in relation to. 'Ateeyeh Ibn-El-Aswad El-Yemلmee El-Hanafee. (TA.)

عَطَآءٌ
عَطَآءٌ ذ and ↓ عَطًا A gift, as meaning an act of giving [in an absolute sense, or] of such as is liberal, bountiful, munificent, or generous: (K:) [as signifying the act of giving,] عَطَآءٌ is a subst. [i. e. a quasi-inf. n.] from أَعْطَى; (S, Msb;) and is originally عَطَاوٌ: and when they affixed to it ة, to denote unity, some said ↓ عَطَآءَةٌ, and some said ↓ عَطَاوَةٌ: and in forming the dual, they said عَطَاآنِ and عَطَاوَانِ: (S, TA:) it is used as a quasi-inf. n. in the saying,
أَكُفْرًا بَعْدَ رَدِّ المَوْتِ عَنِّى
وَبَعْدَ عَطَائِكَ المَائَةَ الرِّتَاعَا
[Shall I show ingratitude after the repelling of death from me and after thy giving as a bloodwit for me the hundred camels pasturing at large amid abundant herbage?], المائة being governed in the accus. case by عطائك: (I'Ak p. 211:) the dim. of عَطَآءٌ is ↓ عُطَىٌّ. (S, TA. [See مُحَيِّىٌ, in art. حى.]) ― -b2- Also [i. e. عَطَآءٌ and عَطًا] A gift as meaning a thing that is given; (K;) or so عَطَآءٌ; (Mgh;) and (Mgh, K) so ↓ عَطِيَّةٌ: (S, Mgh, Msb, K:) or, as some say, عَطَآءٌ is a coll. n.; and when the sing. is meant, one says ↓ عَطِيَّةٌ: (TA:) the pl. of عَطَآءٌ is أَعْطِيَةٌ [a pl. of pauc.] and أَعْطِيَاتٌ (Mgh, K) which latter is a pl. pl.: (K:) and the pl. of ↓ عَطِيَّةٌ is عَطَايَا: (S, Mgh, Msb:) and عَطَآءٌ has also for a pl. ↓ مَعَاطِىُّ, anonymously. (TA.) عَطَآءٌ also signifies [A soldier's stipend, or pay; or his allowance; and so ↓ عَطِيَّةٌ:] what is given out to the soldier from the government-treasury once a year, or twice; and رِزْقٌ, what is given out to him every month: or the former, every year, or month; and the latter, day by day: or the former, and ↓ عَطِيَّةٌ, what is assigned to those who fight: and رِزْقٌ and ↓ عَطِيَّةٌ, what is assigned to the poor Muslims when they are not fighting. (Mgh. [See also رِزْقٌ.])

عَطُوٌّ
عَطُوٌّ ذ : see عَطْوٌ.

عُطَىٌّ
عُطَىٌّ ذ dim. of عَطَآءٌ, q. v. (S, TA.)

عَطَآءَةٌ
عَطَآءَةٌ ذ and عَطَاوَةٌ: see عَطَآءٌ, first sentence.

عَطِيَّةٌ
عَطِيَّةٌ ذ : see عَطَآءٌ, latter half, in six places. ― -b2- [Hence] أُمُّ عَطِيَّة The mill, or hand-mill; syn. الرَّحَا. (T in art. ام.)

عَاطٍ
عَاطٍ ذ A gazelle raising his head to take the leaves [of a tree]. (TA.) [See also عَطْوٌ.] Hence, (TA,) عَاطٍ بِغَيْرِ أَنْوَاطٍ (S, Meyd, TA) Taking [or reaching to take] without there being aught of things suspended, (Meyd,) a prov.; (S, Meyd, TA;) applied to him who arrogates to himself that which he does not possess; (Meyd;) or to him who arrogates to himself knowledge that does not regulate him; (TA;) or meaning, taking [or reaching to take] that which is not to be hoped for (S, TA) nor to be taken. (S. [See also art. نوط.]) [And عَاطِيَةٌ is applied to a mare as meaning Raising her head: see شَبَاةٌ (last sentence) in art. شبو.]

أَعْطَى
أَعْطَى ذ [signifying More, and most, excellent in giving is anomalous, being formed from the augmented verb أَعْطَى]: see أَجْوَبُ.

مُعْطٍ
مُعْطٍ ذ [Giving, &c.]. When thou desirest Zeyd [i. e. any person] to give thee a thing, thou sayest, هَلْ أَنْتَ مُعْطِيَّهُ [lit. Art thou my giver of it?], with fet-h and teshdeed to the ى: and in like manner thou sayest to a pl. number, هَلْ أَنْتُمْ مُعْطِيَّهُ, because the ن [of the word مُعْطُونَ] falls out by reason of the word's becoming a prefixed noun, and the و is changed into ى and incorporated [into the pronominal ى], and the ى is pronounced with fet-h because [originally] preceded by a quiescent letter [i. e. the و which is changed into ى]: and to two persons thou sayest, هَلْ أَنْتُمَا مُعْطِيَايَهُ, with fet-h to the ى: and thus you do in similar cases. (S, TA.) ― -b2- [Hence,] قَوْسٌ مُعْطِيَةٌ (assumed tropical:) A pliable bow, not rigid nor resisting to him who pulls the string: or, as some say, that has been bent and not been broken. (TA.) [See also عَطْوَى.]

مِعْطَآءٌ
مِعْطَآءٌ ذ A man, and a woman, who gives much, or often: pl. مَعَاطِىُّ and مَعَاطٍ. (Akh, S, K.)

مَعَاطِىُّ
مَعَاطِىُّ ذ [a pl. of مِعْطَآءٌ and] an anomalous pl. of عَطَآءٌ, q. v. (TA.)

##### Türkçe

**عَطَا**
1 **عَطَا** ذ , [muzâri‘i **يَعْطُو**,] mastar ismi **عَطْوٌ**: 6’ya bak, ilk çeyrek, beş yerde. ― -b2- [Bundan dolayı] **طَوِيلٌ لَا تَعْطُوهُ الأَيَادِى** denir [Yüksek; öyle ki eller ona erişmez]. (TA.) ― -b3- Ve **عَطْوٌ** ayrıca, bir şeyi almak için başı ve elleri kaldırma fiilini de ifade eder. (K, TA) (TA.) **أَنْ** maddesinde, s. 106, birinci sütun, “voce” zikredilen bir beyitteki bir örneğe de bak. [Ve **عَطْوٌ**’a ve **عَاطٍ**’a da bak.] -A2- **تَعَاطَيْنَا فَعَطَوْتُهُ**: 6’ya bak.

**هُوَ يُعَطِّينِى**
2 **هُوَ يُعَطِّينِى** ذ , (S, K, TA,) şeddeli, (S, TA,) M’de de böyle; S’de de; K’nin [bazı] nüshalarında yanlış olarak **يُعْطِينِى** yazılmıştır, (TA,) Bana hizmet eder, benim için hizmet görür yahut bana hizmetkârlık eder; bunun gibi ↓ **يُعَاطِينِى** de. (S, K, TA.) **مَنْ يُعَطِّيكَ** dersin; yani: Sana hizmet etme görevi kimdedir? (TA.) -A2- Ve **عَطَّيْتُهُ**: Onu acele etmeye sevk ettim yahut onu acele eder kıldım, yahut çabuk olmasını sağladım. (Sgh, K.)

3 **عَاْطَوَ**: 4’e bak, iki yerde: ― -b2- ve ayrıca 2’ye de bak. ― -b3- **عَاطَى الصَّبِىُّ أَهْلَهُ** demek: Çocuk ailesi için çalıştı ve onlara, istediklerini verdi yahut onlara uzattı. (ISd, Z, K, TA.) ― -b4- Ve **المُعَاطَاةُ** şu manaya gelir: Bir adamın, yanında kılıç bulunan bir adamla yüz yüze gelmesi; “Kılıcını yaklaştır” demesi; o da onu verir; bunun üzerine her biri, bir müddet, kılıcın ağzıyla öldürmeye benzer bir tarzda ( **يَغُرُّهُ** [**غَرَّ فُلَانٌ فُلَانًا**’a bak]) diğeriyle iş görür; bunlar çarşıda yahut mescitte iken: bunun yapılması yasaktır. (TA.) ― -b5- **عَاطَيْتُ الأَرْطَالَ** demek: [Şarabın pintlerini karşılıklı olarak vermeye yahut sunmaya katıldım; yani] **أَعْطَيْتُ النَّدَامَى وَأَعْطَوْنِى أَرْطَالَ الخَمْرِ** [Ben meclis arkadaşlarına şarabın pintlerini verdim yahut sundum; onlar da bana şarabın pintlerini verdiler yahut sundular]. (Har s. 650.)

**اـِعْطَآءٌ**
4 **اـِعْطَآءٌ** ذ , (K, MF, TA,) ve ↓ **مُعَاطَاةٌ** (S, Msb, K) ve **عِطَآءٌ**, (K,) Verme, sunma yahut arz etme fiili; yahut eliyle sunma yahut arz etme yoluyla verme; eş anlamlısı **مُنَاوَلَةٌ** (S, Msb, K, MF, TA) **عَلَى جِهَةِ التَّقْرِيبِ**; ve **اـِعْطَآءٌ**, **اـِيتآءٌ** ile eş anlamlı diye açıklanmıştır; fakat birçok müellif bu iki kelime arasında ayırım yapar; derler ki ikincisi bazen vacip, bazen lütuf yoluyla olur; birincisi ise sırf lütuf yoluyla olmaktan başka olmaz; El-Fakhr Er-Rلzee’nin dediği gibi; gerçi önde gelen lugatçilerin çoğu bu ayırımı bilmez. (MF, TA.) **أَعْطَاهُ الشَّىْءَ** denir; ve **اـِيَّاهُ** ↓ **عَاطَاهُ**, mastar ismi **مُعَاطَاةٌ** ve **عِطَآءٌ**; Ona şeyi verdi, vb. (TA.) Ve **اعطاهُ مَالًا** [Ona mal verdi, vb.]. (S.) Ve **أَعْطَيْتُهُ دِرْهَمًا**: Ona bir dirhem verdim, vb. (Msb.) Ve bu fiilin manası alma yahut kabul etme şartına bağlı olmayıp yalnızca verme yahut teslim etmeye bağlı olduğundan, **أَعْطَيْتُهُ فَمَا أَخَذَ** denebilir [Ona verdim yahut teslim ettim, vb.; o da almadı yahut kabul etmedi]. (Msb.) [Ayrıca, رأم maddesinin ilk paragrafında zikredilen bir beyte de bak; orada bu fiilin, başına زائد olarak **بِ** getirilmiş tek bir mef‘ûlü vardır.] ― -b2- **اعطى**, (S,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) ayrıca (mecazen) şu manaya gelir: Uysal oldu yahut uysallaştı, idare edilir oldu yahut boyun eğdi; (S, K, TA;) deve hakkında söylenir: (S:) ve **اعطى بِيَدِهِ** [lafzen “elini verdi”, insan hakkında söylenir] aynı manaya gelir: Er-Rلghib’e göre, deve hakkında **اعطى** aslî olarak “başını verdi ve direnmedi” demektir. (TA.) [Bundan dolayı] yuları (lafzen açılmış) burnundan gevşediğinde uysal deveye **أَعْطِ** denir [manası: Başını ver]; bunun üzerine başını binicisine doğru eğer; o da yularını yeniler. (TA.) ― -b3- **مَا أَعْطَاهُ لِلْمَالِ** [Mala karşı ne büyük vericidir!] sözü, **مَا أَوْلَاهُ لِلْمَعْرُوفِ** ve **مَا أَكْرَمَهُ لِى** ibaresi gibidir; şâzdır; çünkü taaccüb fiili **أَفْعَلَ** vezninden yapılmaz; bu türden Araplardan işitilmiş olanın ancak caiz olduğu (kabul edilir). (S, TA.)

**تعطّى**
5 **تعطّى** ذ : 10’a bak. -A2- Ve ayrıca 6’ya bak, son çeyrek, iki yerde. -A3- Ayrıca: Acele etti yahut acele etti. (Sgh, K.)

**تَعَاطٍ**
6 **تَعَاطٍ** ذ Verilen, sunulan yahut arz edilen [bir şeyi; yahut sanki kendini sunar yahut arz eder gibi olanı] alma fiili; yahut elle alma; bunun gibi ↓ **عَطْوٌ** da; ikisinin de eş anlamlısı **تَنَاوُلٌ**. (K.) **تعاطاهُ** denir: Onu aldı yahut eliyle aldı; eş anlamlısı **تَنَاوَلَهُ**: (S:) ve **هُوَ يَتَعَاطَى كَذَا**: Böyle bir şeyi alır yahut eliyle alır; [mesela yiyecek ve içecek;] eş anlamlısı **يَتَنَاوَلُهُ**: (TA:) ve **زَيْدٌ دِرْهَمًا** ↓ **عَطَا**: Zeyd bir dirhem aldı yahut eliyle aldı; eş anlamlısı **تَنَاوَلَهُ**: (Msb:) ve **الشَّىْءَ** ↓ **عَطَوْتُ**: Şeyi elle aldım; eş anlamlısı **تَنَاوَلْتُهُ بِالْيَدِ**: (S:) yahut **الشَّىْءَ** ↓ **عَطَا**, ve **اـِلَيْهِ** [yani **اـِلَى الشَّىْءِ**], mastar ismi **عَطْوٌ**: Şeyi aldı yahut eliyle aldı; eş anlamlısı **تَنَاوَلَهُ**: ve **بِيَدِهِ اـِلَى الاـِنَآءِ** ↓ **عَطَا**: Kabı, yere konulmadan önce, aldı yahut eliyle aldı (**تَنَاوَلَهُ**). (TA.) ― -b2- Ve: Elle alma (**تَنَاوُل**) suretiyle, doğru olmayan yahut adil olmayan yahut hak edilmiş olmayan şeyi alma. (K.) ― -b3- Ve: Almada çekişme. (K.) **تَعَاطَوُا الشَّىْءَ** denir: Şeyi birbirlerinden aldılar yahut elle aldılar ve bunu yapmada birlikte çekiştiler. (TA.) ― -b4- [Ve: Vermede, sunmada yahut arz etmede çekişme.] Yine **↓ تَعَاطَيْنَا فَعَطَوْتُهُ** denir, (S, K, TA,) muzâri‘i **أَعْطُوهُ**, (TA,) yani: [Vermede çekiştik; almada da manaya gelebilir; ve] ben ona galip geldim yahut onu geçtim [bu hususta]. (S, K, TA.) ― -b5- [Ve basitçe: Karşılıklı, mütekabil yahut birbirine verme, sunma yahut arz etme. Şَبَرٌ maddesinde bir örneğe bak. ― -b6- Ve bundan dolayı: Birbirleriyle karşılıklı olarak beyit okumak yahut beyit okumada birbirleriyle yarışmak.] **تَعَاطَوُا الرَّجَزَ بَيْنَهُمْ** denir (TA ve TK, رجز maddesinde) (mecazen): **رَجَز** denilen vezindeki beyitleri yahut şiiri birbirleriyle karşılıklı okudular [yahut okumada birbirleriyle yarıştılar]; bunun gibi **تَنَازَعُوهُ** da. (TK, o maddede.) ― -b7- Ve: Elleri bir şeye kaldırmakla birlikte ayak parmaklarının uçları üzerinde durmak. (K.) Ve bundan dolayı, (K, TA,) bazılarının dediğine göre, (TA,) Kur’da [29. sûre] **فَتَعَاطَى فَعَقَرَ**, (K, TA,) (TA:) zira bunun “Ayak parmaklarının uçları üzerinde durdu; sonra ellerini kaldırdı ve onu vurdu” manasına geldiği söylenir: (S, TA:) yahut bunun manası “Kılıcı aldı”dır, (Ksh, Bd, Jel,) yahut “dişi deveyi aldı”dır, (Ksh,) ve onu kesti: (Ksh, Bd, Jel:) yahut “kendini cesaretlendirdi, vb.”dir: (Ksh, Bd:) [çünkü] ― -b8- **تَعَاطٍ** ayrıca şu manaya gelir: Düşünme yahut tereddüt olmaksızın bir şeye teşebbüs edecek yahut girişecek derecede cesur, atılgan yahut yiğit olma: (TA:) yahut, bunun gibi ↓ **تَعَطٍّ** da, bir şeye yahut bir işe, (K, TA,) yahut bir kötü yahut çirkin şeye yahut işe, (TA:) girişmek yahut atılmak yahut yapmak: (K, TA:) yahut birincisi, soylu yahut şerefli olana dair kullanılır; ↓ ikincisi ise kötü yahut çirkin olana dair. (K, TA.) Ve **فُلَانٌ يَتَعَاطَى كَذَا** denir (S, Msb) yani: Böyle biri böyle bir şeye girer: (S:) yahut böyle bir şeye cesaretle, atılganlıkla yahut yiğitlikle girişir ve onu yapar. (Msb.). [Ve: Böyle biri böyle bir şeye yönelir yahut onunla meşgul olur; şarap yahut onu içmek gibi; ve kumar: **تعاطى الخَمْرَ**; ve **المَيْسِرَ** dersin: ii. 216’da Ksh ve Bd ve Jel’e bak.] Ve **تَعَاطَى قَوْلَ الشِّعْرِ**: Şair olmadığı halde şairlik tasladı. (TA, شعر maddesinde.) Ve **تَعَاطَى البَلَاغَةَ وَلَيْسَ مِنْ أَهْلِهَا** [Belâgat ehli olmadığı halde belâgata özenip girişti]. (TA, بلغ maddesinde.)

**استعطى**
10 **استعطى** ذ Bir bağış istedi; bunun gibi ↓ **تعطّى** da. (S, K.) Ve **استعطى النَّاسَ بِكَفِّهِ** ve **فِى كَفِّهِ**: İnsanlardan yahut halktan [eliyle ve elinin içinde] bir bağış aradı, talep etti yahut istedi. (M, TA.)

**عَطًا**
**عَطًا** ذ : **عَطَآءٌ**’a bak.

**عَطْوٌ**
**عَطْوٌ** ذ ve **عُطْوٌ** ve **عِطْوٌ**, ceylana (K, TA) ve oğlağa, Kr’ye göre; o yalnız birincisini zikreder; sanki sıfat olarak kullanılan bir mastar ismi gibi, (ISd, TA,) Ağaçlara doğru uzanıp onlardan almak üzere gerinip uzanma; bunun gibi ↓ **عَطُوٌّ** da. (K.) [Ayrıca **عَاطٍ**’a da bak.]

**قَوْسٌ عَطْوَى**
**قَوْسٌ عَطْوَى** ذ (mecazen): Kolay (S, K) ve yumuşak olan yay. (S.) [Ayrıca **مُعْطٍ**’a da bak.]

**أَلْقَى فُلَانٌ عَطَوِيًّا**
**أَلْقَى فُلَانٌ عَطَوِيًّا** ذ Böyle biri ince dışkı çıkardı [‘Atawee gibi; yani] miktarca çok: Benû-‘Ateeyeh’ten bir adamın kırbaçlandığında ince dışkı çıkarmasından kaynaklanır. (Z, TA.) ― -b2- **العَطَوِيَّةُ**, **خَوَارِج**’den bir fırkanın adıdır; ‘Ateeyeh İbn-El-Aswad El-Yemلmee El-Hanafee’ye nispetle böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**عَطَآءٌ**
**عَطَآءٌ** ذ ve ↓ **عَطًا** Mutlak manada bir verme fiili olarak bağış; [yahut] cömert, bol, ihsan edici yahut keremli olan türden bağış: (K:) [verme fiilini ifade etmek üzere] **عَطَآءٌ**, **أَعْطَى**’dan bir isimdir [yani mastara yakın isim]: (S, Msb;) ve aslı **عَطَاوٌ**’dur: ve ona birlik bildirmek için ة eklediklerinde, bazıları ↓ **عَطَآءَةٌ**, bazıları da ↓ **عَطَاوَةٌ** dedi: ve tesniye yaparken **عَطَاآنِ** ve **عَطَاوَانِ** dediler: (S, TA:) şu sözde mastara yakın isim olarak kullanılır:
أَكُفْرًا بَعْدَ رَدِّ المَوْتِ عَنِّى
وَبَعْدَ عَطَائِكَ المَائَةَ الرِّتَاعَا
[Ölümü benden geri çevirdikten sonra ve senin benim için diyet olarak bol ot içinde serbestçe otlayan yüz deveyi vermenden sonra nankörlük mü edeceğim?]; **المائة**, **عطائك** tarafından nasb hâlinde amel görmüştür: (I'Ak s. 211:) **عَطَآءٌ**’un küçültmesi ↓ **عُطَىٌّ**’dır. (S, TA. [حى maddesinde **مُحَيِّىٌ**’a bak.]) ― -b2- Ayrıca [yani **عَطَآءٌ** ve **عَطًا**]: Verilen şey manasında bağış; (K;) yahut böyle olan **عَطَآءٌ**’dur; (Mgh;) ve (Mgh, K) böyle olan ↓ **عَطِيَّةٌ**’dir: (S, Mgh, Msb, K:) yahut bazılarının dediğine göre, **عَطَآءٌ** bir cins ismidir; tekil kastedildiğinde ↓ **عَطِيَّةٌ** denir: (TA:) **عَطَآءٌ**’un çoğulu **أَعْطِيَةٌ** [kıllat çoğulu] ve **أَعْطِيَاتٌ**’tır (Mgh, K); ikincisi çoğulun çoğuludur: (K:) ve ↓ **عَطِيَّةٌ**’nin çoğulu **عَطَايَا**’dır: (S, Mgh, Msb:) ve **عَطَآءٌ**’un ayrıca çoğulu olarak ↓ **مَعَاطِىُّ** da vardır; şâz olarak. (TA.) **عَطَآءٌ** ayrıca şu manaya gelir: [Askerin maaşı yahut ücreti; yahut tahsisatı; ve bunun gibi ↓ **عَطِيَّةٌ**:] Devlet hazinesinden askere yılda bir yahut iki defa verilen şey; ve **رِزْقٌ**, ona her ay verilen şey: yahut birincisi her yıl yahut her ay; ikincisi ise gün be gün: yahut birincisi ve ↓ **عَطِيَّةٌ**, savaşanlara tahsis edilen şey; ve **رِزْقٌ** ve ↓ **عَطِيَّةٌ**, savaşmadıkları zaman fakir Müslümanlara tahsis edilen şey. (Mgh. [Ayrıca **رِزْقٌ**’a da bak.])

**عَطُوٌّ**
**عَطُوٌّ** ذ : **عَطْوٌ**’a bak.

**عُطَىٌّ**
**عُطَىٌّ** ذ **عَطَآءٌ**’un küçültmesi; ona bak. (S, TA.)

**عَطَآءَةٌ**
**عَطَآءَةٌ** ذ ve **عَطَاوَةٌ**: **عَطَآءٌ**’a bak, ilk cümle.

**عَطِيَّةٌ**
**عَطِيَّةٌ** ذ : **عَطَآءٌ**’a bak, ikinci yarı, altı yerde. ― -b2- [Bundan dolayı] **أُمُّ عَطِيَّة**: Değirmen yahut el değirmeni; eş anlamlısı **الرَّحَا**. (T, ام maddesinde.)

**عَاطٍ**
**عَاطٍ** ذ Yaprakları almak için başını kaldıran ceylan. (TA.) [Ayrıca **عَطْوٌ**’a da bak.] Bundan dolayı, (TA,) **عَاطٍ بِغَيْرِ أَنْوَاطٍ** (S, Meyd, TA): Asılı şeyler olmaksızın almak [yahut almaya uzanmak], (Meyd,) bir darbımeseldir; (S, Meyd, TA;) sahip olmadığı şeyi kendine mal edene uygulanır; (Meyd;) yahut kendisini düzene koymayan bir bilgiyi kendine mal edene; (TA;) yahut manası: Ümit edilmeyecek (S, TA) ve alınmayacak şeyi almak [yahut almaya uzanmak]. (S. [Ayrıca نوط maddesine de bak.]) [Ve **عَاطِيَةٌ**, başını kaldıran manasında kısrağa söylenir: شبو maddesinde (son cümle) **شَبَاةٌ**’a bak.]

**أَعْطَى**
**أَعْطَى** ذ [“Vermede daha, ve en, üstün” manasında şâzdır; artırılmış fiil **أَعْطَى**’dan yapılmıştır]: **أَجْوَبُ**’a bak.

**مُعْطٍ**
**مُعْطٍ** ذ [Veren, vb.]. Zeyd’in [yani herhangi bir kimsenin] sana bir şey vermesini istediğinde, **هَلْ أَنْتَ مُعْطِيَّهُ** dersin [lafzen: Sen onun benim vericim misin?]; ى üzerinde fetha ve şedde ile: ve aynı şekilde çoğula **هَلْ أَنْتُمْ مُعْطِيَّهُ** dersin; çünkü kelimenin muzaf isim olmasından dolayı **مُعْطُونَ** kelimesindeki ن düşer; و, ى’ye çevrilir ve [zamir ى’sine] idgam edilir; ve ى, [aslında] sâkin bir harften (yani ى’ye çevrilen و’dan) sonra geldiği için fetha ile okunur: ve iki kişiye **هَلْ أَنْتُمَا مُعْطِيَايَهُ** dersin; ى üzerinde fetha ile: ve benzer durumlarda böyle yaparsın. (S, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı] **قَوْسٌ مُعْطِيَةٌ** (mecazen): Kiriş çeken kimseye karşı sert olmayan ve direnmeyen, yumuşak bir yay: yahut bazılarının dediğine göre, bükülmüş de kırılmamış olan. (TA.) [Ayrıca **عَطْوَى**’ya da bak.]

**مِعْطَآءٌ**
**مِعْطَآءٌ** ذ Çok veren yahut sık veren erkek ve kadın: çoğulu **مَعَاطِىُّ** ve **مَعَاطٍ**. (Akh, S, K.)

**مَعَاطِىُّ**
**مَعَاطِىُّ** ذ [**مِعْطَآءٌ**’un çoğuludur ve] **عَطَآءٌ**’un şâz bir çoğuludur; ona bak. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَطَا
عَطَا U ( n. ac. عَطْو 1 )
a.  [ acc. or Ila ], Took; received; accepted.

b.  [ acc. &  Ila ], Raised towards.

عَطَّوَ
عَطَّوَ II ,
a.  Served, worked for; ministered to.

b.  Urged on, hurried, stimulated.

عَاْطَوَ
عَاْطَوَ III ,
a.  Gave to, presented   with; offered.

b.  Served.

أَعْطَوَ
أَعْطَوَ IV ,
a.  see III (a) .

b.  Was docile; obeyed.

تَعَطَّوَ
تَعَطَّوَ V ,
a.  Asked, begged, demanded, wanted of.

b.  Applied himself to.

c.  Hastened, hurried himself.

تَعَاْطَوَ
تَعَاْطَوَ VI ,
a.  Gave, presented, offered to one another; reached, passed to each other.

b.  Took, seized.

c.  Disputed about.

d.  Reached out after; attempted; undertook.

e.  Applied, devoted himself to; busied himself with.

f.  Was daring.

اِسْتَعْطَوَ
اِسْتَعْطَوَ X ,
a.  see V (a) .

عَطًا
عَطًا [ 4A ],
a.  see 22 .

عَطَاء
عَطَاء [ 22A ] , ( pl. أَعْطِيَة [ 15tI ] ),
a.  Gift, present.

b.  Pay, allowance ( of soldiers ).

عَطِيَّة
عَطِيَّة [ 25tI ] , ( pl. عَطَايا &  reg. ),
a.  see 22 .

مِعْطَآء
مِعْطَآء [ 45A ] , ( pl. مَعَاطٍ [ 44 ] ,

مَعَاطِيّ
مَعَاطِيّ [ 65I ] ),
a.  Generous, munificent.

مُعْطٍ
مُعْطٍ [ N. Ag.
a.  IV], Giver; donor.

##### Türkçe

**عَطَا**
**عَطَا** U ( n. ac. **عَطْو** 1 )
a. [ acc. or Ila ], aldı; teslim aldı; kabul etti.

b. [ acc. & Ila ], -e doğru kaldırdı.

**عَطَّوَ**
**عَطَّوَ** II ,
a. hizmet etti, çalıştı; hizmette bulundu.

b. sevk etti, acele ettirdi, uyardı.

**عَاْطَوَ**
**عَاْطَوَ** III ,
a. -e verdi, -ile sundu; teklif etti.

b. hizmet etti.

**أَعْطَوَ**
**أَعْطَوَ** IV ,
a. bk. III (a).

b. uysal oldu; itaat etti.

**تَعَطَّوَ**
**تَعَطَّوَ** V ,
a. istedi, dilendi, talep etti, -den istedi.

b. kendini verdi.

c. acele etti, kendini acele ettirdi.

**تَعَاْطَوَ**
**تَعَاْطَوَ** VI ,
a. birbirlerine verdi, sundu, teklif etti; birbirlerine ulaştırdı, birbirlerine geçirdi.

b. aldı, ele geçirdi.

c. hakkında çekişti.

d. uzandı; teşebbüs etti; üstlendi.

e. kendini verdi, kendini adadı; onunla meşgul oldu.

f. cüretkâr oldu.

**اِسْتَعْطَوَ**
**اِسْتَعْطَوَ** X ,
a. bk. V (a).

**عَطًا**
**عَطًا** [ 4A ],
a. bk. 22.

**عَطَاء**
**عَطَاء** [ 22A ] , ( pl. **أَعْطِيَة** [ 15tI ] ),
a. hediye, armağan.

b. maaş, tahsisat (askerlerin).

**عَطِيَّة**
**عَطِيَّة** [ 25tI ] , ( pl. **عَطَايا** & reg. ),
a. bk. 22.

**مِعْطَآء**
**مِعْطَآء** [ 45A ] , ( pl. **مَعَاطٍ** [ 44 ] ,

**مَعَاطِيّ**
**مَعَاطِيّ** [ 65I ] ),
a. cömert, eli açık.

**مُعْطٍ**
**مُعْطٍ** [ N. Ag.
a. IV], veren; bağışlayan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عطو
عَطَا – يَعْطُو - عَطَاء - أَعْطَى – يُعْطِي - تَعَاطى – يَتَعَاطَى
الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 16:13
عَطَا – يَعْطُوْ + الكائن + شيئاً: يتناوله ويقبضه بيده ويحوزه ويملكه
عَطَاء: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من  " عَطَا – يَعْطُو ": التناول والحيازة والملك: التملك وانتقال ملكية الشيء إلى الكائن، من كائن أو مصدر آخر
أَعْطى – يُعْطي: على وزن" أفعل " من " عَطَا – يَعْطُو " جعله " يَعْطُو " الشيءَ: جعل الشيءَ في متناوله ليحوزه ويملكه: يكون الشيء أو المال مملوكاً لكائن (تابعاً وملازماً له وتحت أمره)، فينزعه الكائن المالك من نفسه طوعاً، ويجعله مملوكاً لآخر أو تحت تصرفه (تابعاً وملازماً له وتحت أمره)
تَعَاطَى – يَتَعَاطَى: على وزن " تفاعل " من " عَطَا – يَعْطُو": يتبادل فعل " عَطَا – يَعْطُو " مع آخر بإرادة ذاتية: يتبادل كائنان شيئاً أو مالاً  مملوكاً، فيجعل كل منهما ما يملكه ملكاً للآخر طوعاً له: وقد يتم تبادل المال الكثير هبة، مقابل فعل لا يستحق هذا المال، ومن هنا التعاطي، وهذا فرقه عن البيع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ضم وأخذ واقتطاع مجموعة أو كمية  وعزلها وتفريقها عن باقي الكمية"، وهي:
عَطَا – يَعْطُوْ، عَضَا – يَعْضُوْ، بَضَعَ– يَبْضَعُ، صَاع َ– يَصُوْعُ، غَرَفَ – يَغْرِفُ (غَرَفَ – يََعْرُفُ)، ثَلَّ – يَثُلُّ
أعطى – يُعْطي – يعطوا – أُعطيَ - أُعطوا
﴿قال ربنا الذي أعطى كل شيء خلقه ثم هدى(50)﴾ طه
﴿ولسوف يعطيك ربك فترضى (5)﴾ الضحى
﴿إنا أعطيناك الكوثر (1)﴾ الكوثر
﴿ومنهم من يلمزك في الصدقات فإن أعطوا منها رضوا وإن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون (58)﴾ التوبة
﴿وأعطى قليلا وأكدى (34)﴾ النجم
﴿فأما من أعطى واتقى (5)﴾ الليل
﴿قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله ولا يدينون دين الحق من الذين أوتوا الكتاب حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون (29)﴾ التوبة
عطاء
﴿وأما الذين سعدوا ففي الجنة خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك عطاء غير مجذوذ (108)﴾ هود
﴿جزاء من ربك عطاء حسابا (36)﴾ النبأ
﴿كلا نمد هؤلاء وهؤلاء من عطاء ربك وما كان عطاء ربك محظورا(20)﴾ الإسراء
﴿هذا عطاؤنا فامنن أو أمسك بغير حساب (39)﴾ ص
تعاطى - فتعاطى
﴿فنادوا صاحبهم فتعاطى فعقر (29)﴾ القمر

مختار الصحاح
● [عطا] ع ط ا: أعْطاهُ مالا والاسم العطاء و اسْتَعْطَى و تَعَطَّى سأل العَطاءَ ورجل مِعْطَاءٌ كثير الإعْطاءِ وامرأة مِعْطاءٌ أيضا ومِفعال يستوي فيه المُذكر والمؤنث و العَطِيَّةُ الشيء المُعْطَى والجمع العَطَايا وقولهم ما أعطاه للمال شاذ كقولهم ما أولاه للمعروف وما أكرمه لي لأن التعجب لا يدخل على أفعل وإنما يجوز منه ما سُمع من العرب ولا يُقاس عليه و المُعاطَاةُ المُناولة وفلان يَتَعاطَى كذا أي يخوض فيه وقيل في قوله تعالى ﴿فتعاطى فعقر﴾ أي قام على أطراف أصابع رجليه ثم رفع يديه فضربها وإذا أردت من زيد أن يُعطيك شيئا قلت هل أنت مُعْطِيَّهُ بياء مفتوحة مشددة وكذا تقول للجماعة هل أنتم مُعطيه لأن النون سقطت للإضافة وقُلبت الواو ياء وأُدغمت وفتحت ياءك لأن قبلها ساكنا وللاثنين هل أنتم مُعطيايَهُ بفتح الياء

الراغب
عطا
- العطو: التناول، والمعاطاة: المناولة، والإعطاء: الإنالة. قال تعالى: }حتى يعطوا الجزية﴿[التوبة/29]. واختص العطية والعطاء بالصلة. قال:﴾هذا عطاؤنا فامنن أو أمسك بغير حساب﴿[ص/39]. ويعطي من يشاء (في نسختي المحمودية جعلها آية، وهو وهم)،﴾فإن أعطوا منها رضوا وإن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون{ [التوبة/58]، وأعطى البعير: أنقاد، وأصله: أن يعطي رأسه فلا يتأبى، وظبي عطو، وعاط: رفع رأسه لتناول الأوراق. * عظم
- العظم جمعه: عظام. قال تعالى: }عظاما فكسونا العظام لحما﴿[المؤمنون/ 14]، وقرئ:﴾عظما﴿(وهي قراءة ابن عامر الشامي، وشعبة عن عاصم. انظر: إرشاد المبتدي ص 453) فيهما، ومنه قيل: عظمة الذراع لمستغلظها، وعظم الرحل: خشبة بلا انساع (الأنساع جمع نسع، وهو سير يضفر على هيئة أعنة النعال تشد به الرحال. انظر: اللسان (لسع) )، وعظم الشيء أصله: كبر عظمه، ثم استعير لكل كبير، فأجري مجراه محسوسا كان أو معقولا، عينا كان أو معنى. قال:﴾عذاب يوم عظيم﴿[الزمر/13]،﴾قل هو نبأ عظيم﴿[ص/67]، :﴾عم يتساءلون * عن النبإ العظيم﴿[عم/1 - 2]،﴾من القريتين عظيم{ [الزخرف/31]. والعظيم إذا استعمل في الأعيان فأصله: أن يقال في الأجزاء المتصلة، والكثير يقال في المنفصلة، ثم قد يقال في المنفصل عظيم، نحو: جيش عظيم، ومال عظيم، وذلك في معنى الكثير، والعظيمة: النازلة، والإعظامة والعظامة: شبه وسادة تعظم بها المرأة عجيزتها.

ملخص اللسان:
1.     عطا تَعْطُو: العَطْوُ: التَّناوُلُ، وعَطا الشيءَ وعَطا إِليه  عَطْواً: تَناوَله
2.      أَعْطَى البعِيرُ إِذا انْقادَ ولم  يَسْتَصْعِبْ.
3.     والعَطاء: نَوْلٌ للرجُلِ السَّمْحِ.
4.     والعَطاءُ والعَطِيَّة: اسمٌ  لما يُعْطَى،
5.      وقد أَعْطاهُ الشيءَ. وعَطَوْتُ الشيءَ: تَناوَلْته  باليَدِ.

لسان العرب
● - عطا: العَطْوُ: التَّناوُلُ، يقال منه: عَطَوْت أَعْطُو. وفي حديث أَبي  هريرة: أَرْبَى الرِّبا عَطْوُ الرجُلِ عِرْضَ أَخِيه بغَير حَقٍّ أَي  تَناوُلُه بالذَّمِّ ونحوه. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: لا تَعْطُوهُ  الأَيْدِي أَي لا تَبْلُغُه فتَتناوَلَه. وعَطا الشيءَ وعَطا إِليه  عَطْواً: تَناوَله؛ قال الشاعر يصف ظبية:  وتَعْطُو البَرِيرَ، إِذا فاتَها،  بِجِيدٍ تَرَى الخَدِّ منه أَسِيلاَ  وظَبيٌ عَطُوٌّ: يَتطاوَلُ إِلى الشَّجَر ليَتناولَ منه، وكذلك الجَدْي،  ورواه كُراع ظَبْيٌ عَطْوٌ وجَدْي عَطْوٌ، كأَنه وصفَهُما بالصدر. وعَطا  بيدِه إِلى الإِناء: تَناوَله وهو محمولٌ قَبل أَن يُوضَع على الأَرض؛  وقول بشر بن أَبي خازم:  أَو الأُدْم المُوَشَّحةَ العَواطِي  بأَيْدِيهِنَّ مِنْ سَلَمِ النِّعافِ  يعني الظِّباء وهي تَتطاوَلُ إِذا رَفَعت أَيْدِيها لتَتَناوَل  الشَّجَر، والإِعْطاءُ مأْخوذٌ من هذا.  قال الأَزهري: وسَمِعتُ غير واحدٍ من العَرَب يقول لراحِلَته إِذا  انْفَسَحَ خَطْمُه عن مِخْطَمِه أَعْطِ فيَعُوجُ رأْسه إِلى راكبه فيُعِيدُ  الخَطْمَ على مَخْطِمِه. ويقال: أَعْطَى البعِيرُ إِذا انْقادَ ولم  يَسْتَصْعِبْ. والعَطاء: نَوْلٌ للرجُلِ السَّمْحِ.والعَطاءُ والعَطِيَّة: اسمٌ  لما يُعْطَى، والجمع عَطايا وأَعْطِيَة، وأَعْطِياتٌ جمعُ الجَمع؛  سيبويه: لم يُكَسَّر على فُعُل كراهية الإِعْلالِ، ومن قال أُزْرٌ لم يقل  عُطْيٌ لأَن الأَصل عندَهم الحركة. ويقال: إِنَّه لَجَزيلُ العَطاء، وهو اسمٌ  جامِعٌ، فإذا أُفرِد قيلَ العَطيَّة، وجمعُها العَطايا، وأَمَّا الأَعطية  فهو جَمْع العَطاء. يقال: ثلاثةُ أَعْطِيةٍ، ثم أَعْطِياتٌ جمعُ الجمعِ.  وأَعطاه مالاً، والاسمُ العَطاء، وأَصله عَطارُ، بالواو، لأَنه من  عَطَوْت، إِلا أَنَّ العرب تَهْمِزُ الواوَ والياء إِذا جاءتا بعد الأَلف  لأَنَّ الهمزة أَحْمَل للحركة منهما، ولأَنهم يستثقلون الوقف على الواو،  وكذلك الياءُ مثل الرداءِ وأَصله رِدايٌ، فإِذا أَلْحقوا فيها الهاء فمنهم من  يهمزها بناءً على الواحد فيقول عَطاءَةٌ ورِداءَةٌ، ومنهم من يَرُدُّها  إِلى الأَصل فيقول عَطاوة ورداية، وكذلك في التثنية عطاءَان وعطاوان  ورداءَان وردايان، قال ابن بري في قول الجوهري: إِلا أَن العرب تهمز الواوَ  والياء إذا جاءَتا بعد الأَلف لأنّ الهمزة أَحْمل للحركة منهما، قال: هذا  ليس سبَب قَلْبِها، وإِنما ذلك لكَوْنها متَطَرِّفة بعد أَلِفٍ زائدة،  وقال في قوله في تثنية رداء ردايان، قال: هذا وهَمٌ منه، وإنما هو رِداوانِ  بالواو، فليست الهمزةُ تُرَدُّ إِلى أضصْلِها كما ذَكَر، وإِنما تُبْدل  منها واوٌ في التثنية والنسَب والجمعِ بالأَلف والتاءِ. ورجلٌ مِعْطاءٌ:  كثيرُ العَطاءِ، والجمعُ مَعاطٍ، وأَصلُّه معاطِييُ، اسْتَثْقلُوا  الياءَيْن وإِن لم يكونا بعد أَلِفٍ يَلِيانِها، ولا يمتَنع مَعاطِيّ كأَثافيّ؛  هذا قول سيبويه. وقومٌ مَعاطِيُّ ومَعاطٍ؛ قال الأَخفش: هذا مثلُ  قولِهِم مَفاتِيح ومَفاتِح وأَمانيّ وأَمانٍ. وقولهم: ما أَعْطاهُ للمال كما  قالوا ما أَولاه للمَعْروف وما أَكْرَمَه لي وهذا شاذّ لا يَطرّد لأَن  التعجّب لا يدخل على أَفْعَلَ، وإنما يجوز من ذلك ما سُمِع من العرب ولا  يقاسُ عليه: قال الجوهري: ورجلٌ مِعطاءٌ كثير العَطاء، وامرأة مِعْطاءٌ  كذلك، ومِفْعالٌ يَسْتَوِي فيه المذكَّر والمؤنَّث. والإِعْطاء والمُعاطاةُ  جميعاً: المُناوَلة، وقد أَعْطاهُ الشيءَ. وعَطَوْتُ الشيءَ: تَناوَلْته  باليَدِ. والمُعاطاة: المُناوَلة. وفي المَثل: عاطٍ بغَيرِ أَنْواط أَي  يَتَناوَلُ ما لا مَطْمَع فيه ولا مُتَناوَل، وقيل: يُضْرَب مثلاً لمن  يَنْتَحِلُ عِلْماً لا يقومُ به؛ وقول القُطامي:  أَكُفْراً بعدَ رَدِّ المَوْتِ عَنِّي،  وبعدَ عَطائِكَ المِاثَةَ الرِّتاعَا؟

مقاييس اللغة:
(عطو) العين والطاء والحرف المعتلُّ أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على أخْذٍ ومُناوَلة، لا يخرج البابُ عنهما. فالعَطْوُ: التَّناوُل باليد. قال امرؤ القيس:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])
يصف المرأة أنها تُسُوك. والظَّبيُ يعطو، وذلك إذا رَفَعَ يديه متطاوِلاً إلى الشَّجرةِ ليتناوَلَ الورَق. وقال:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
قال الخليل: ومنه اشتُقَّ الإعطاء. والمعاطاة: المُناولة. ويقال: عاطَى الصبيُّ أهله، إذا عَمِل وناوَلَ ما أرادوا. والعَطاء: اسمٌ لما يُعطَى، وهي العطيّة، والجمع عطايا، وجمع العطايا أعطِيَة. قال:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
ويقولون: إنّ التعاطي: تناوُل ما ليس لـه بحقٍّ، يقال فلانٌ يتعاطَى ظُلْمَ فلان. وفي كتاب الله تعالى:﴿فَتَعَاطَى فَعَقَرَ﴾ [القمر 29]. ومِن أمثالِ العرب: "عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط"، أي إنّه يسمو إلى [الأمر] ولا آلةَ لـه عنده، كالذي يتعلَّق ولا متعلَّق له.

القاموس المحيط:
و العَطْوُ التَّنَاوُلُ، ورَفْعُ الرَّأسِ واليَدَيْنِ. وظَبيٌ عُِطُوٌ، مثلثةً وكعَدُوٍّ يَتَطَاوَلُ إلى الشَّجَرِ لِيَتَنَاوَلَ منه. والعَطا، وقد يُمَدُّ نَوْلُكَ السَّمْحَ، وما يُعْطَى، كالعَطِيَّةِ ج أعْطِيَةٌ جج أَعْطِياتٌ.
ورَجُلٌ وامْرَأةٌ مِعْطاءٌ: كَثِيرُ العَطاءِ ج: مَعَاطٍ ومَعَاطِيُّ. واسْتَعْطَى وتَعَطَّى: سَأَلَهُ.
والإِعْطاءُ: المُناوَلَةُ، كالمُعاطاةِ والعِطاءِ، والانقِيادُ. والتَّعاطِي: التَّناوُلُ، وتَناوُلُ ما لا يَحِقُّ، والتَّنازُعُ في الأخْذِ، والقيامُ عَلَى أطْرافِ أصابعِ الرِجْلَيْنِ مَعَ رَفْعِ اليَدَيْنِ إلَى الشَّيْءِ، ومِنْهُ: " فَتَعَاطَى فَعَقَرَ " ، ورُكُوبُ الأمرِ، كالتَّعَطِّي، أو التَّعاطِي: في الرِفْعَةِ، والتَّعَطِّي: في القَبيحِ. وعاطَى الصَّبِيُّ أهْلَهُ: عَمِلَ لَهُمْ، وناوَلَهُمْ ما أَرادُوا. وهو يُعاطِينِي ويُعْطِينِي: يُنْصِفُنِي، ويَخْدِمُنِي. وقَوْسٌ عَطْوَى، كسَكْرَى: سَهْلَةٌ، وسَمَّوْا: عَطاءً وعَطِيَّةَ. وعَطَّيْتُهُ فَتَعَطَّى: عَجَّلْتُهُ فَتَعَجَّلَ. وتَعَاطَيْنا فَعَطَوتُهُ: غَلَبْتُهُ.

تاج العروس:
( والعطو التناول ) يقال عطاء الشئ واليه عطواتنا وله وعطا بيده الى الاناء تناوله قبل ان يوضع على الارض ( و ) العطو ( رفع الرأس واليدين ) لتناول شئ ( وظبى عطو مثلثه ) وكذا جدى عطو عن كراع ولم يذكر فيهما الا الفتح قال ابن سيده كأنه وصفهما بالمصدر ( و ) ظبى عطو ( كعدو يتطاول الى الشجر ليتناول منه والعطا ) بالقصر ( وقد يمد نولك السمح ) قال الجوهرى هو اسم من الاعطاء وأصله عطا وبالواو ولانه من عطوت الا أنا العرب تهمز الواو والياء إذا جاءتا بعد ألف لان الهمزة أحمل للحركة منهما ولانهم يستثقلون الوقف على الواو كذلك الياء مثل الرداء وأصله رداى فإذا ألحقوا فيها الهاء فنهم من يهمزها بناء على الواحد فيقول عطاءة ورداءة ومنهم من يردها الى الاصل فيقول عطاوة ورداية وكذلك في التثنية عطاآن وردا آن وعطاوان وردايان ( و ) العطاء ( ما يعطى كالعطية ) كغنية ( ج أعطية حج ) جمع الجمع ( أعطيات ) وفى الصحاح العطية المعطى والجمع العطايا فالذي ذكره المصنف من الجموع لعطاء وغفل عن ذكر جمع العطية وهو واجب الذكر وقيل العطاء اسم جامع فإذا أفرد قيل العطية ( ورجل ) معطاء ( وامرأة معطاء ) أي ( كثير العطاء ) وفى الصحاح كثير الاعطاء قال ومفعال يستوى فيه المذكر والمؤنث ( ج معاط ومعاطي ) يتشديد الياء قال الاخفش هذا مثل قولهم مفاتيح ومفاتح وأمانى وأمان ( واستعطى وتعطى سأله ) أي العطاء كما في الصحاح وفى المحكم استعطى الناس بكفه وفى كفه طلب إليهم وسألهم ( والاعطاء المناولة ) قال شيخنا هو على جهة التقريب وفسر الاعطاء بالايتاء كما مر وفرق جماعة بينهما بان الايتاء قد يكون واجبا وقد يكون تفضلا بخلاف الاعطاء فانه لا يكون الا بمحض التفضل كما قاله الفخر الرازي ولا يعرف أكثر أئمة اللغة هذه التفرقة ( كالمعاطاة والعطاء ) بالكسر وقد أعطاه الشئ وعاطاه اياه معاطاة وعطاء ( و ) من المجاز الاعطاء ( الانقياد ) يقال أعطى بيده إذا انقاد وفى الصحاح أعطى البعير انقاد ولم يستصعب وقال الراغب أصله أن يعطى رأسه فلا يتأبى ( والتعاطي التناول ) يقال هو يتعاطى كذ أي يتناوله ( و ) قيل هو ( تناول ما لا يحق و ) قيل هو ( التنازع في الاخذ ) يقال تعاطو الشئ إذا تناوله بعض من بعض وتناز عوه ( و ) قيل هو ( القيام على أطراف أصابع الرجلين مع رفع اليدين الى الشئ ) ( ومنه ) تعالى ( فتعاطى فعقر ) أي قام على أطراف أصابع رجليه ثم رفع يديه فضربها كما في الصحاح ( و ) قيل التعاطى ( وكوب الامر ) القبيح ) ( كالتعطى ) يقال تعاطى أمرا قبيحا تعطى كلاهما ركبه ( أو التعاطى في الرفعة والتعطى في القبيح ) وقبل هما لغتان ( وعاطى الصبى أهله ) إذا ( عمل لهم وناولهم ما أرادو ) ه نقله ابن سيده والزمخشري ( و ) يقال ( هو يعاطينى ويعطيني ) هو في النسخ كيكرمنى والصواب بالتشديد كما هو مضبوط في المحكم والصحاح أي ( ينصفني ويخدمني ) ويقوم بأمرى كيناعمنى وينعمنى وتقول من يعطيك أي من يتولى خدمتك ( و ) من المجاز ( قوس عطوى كسكرى ) أي سهلة ) مواتية ( وسموا عطاء وعطية ) والنسبة الى عطية عطوى ( وعطيتة ) بالتشديد ( فتعطى ) أي عجلته فتعجل ) نقله الصاغانى ( وتعاطينا فعطوته ) أعطوه أي ( غلبته ) نقله الجواهري * ومما يستدرك
عليه ظبى عاط يرفع رأسه لتناول الاوراق ومنه المثل عاط بغير أنواط يضرب لمنتحل علما لا يقوم به وقيل يتناول ما لا مطمع فيه ويجمع العطاء على المعاطى شذوذا والتعاطي الجرأة وهو يتعاطى كذا يخوض فيه وطويل لا تعطوه الايادي أي لا تتناوله وقوس معطية كمحسنة لينة ليست بكزة على من يمد وترها ولا ممتنعة وقيل هي التى عطفت فلم تنكسرو يقال للبعير الذلول إذا انفسخ خطمه عن مخطمه أعط فيعوج رأسه الى راكبه فيعيد خطمه والمعاطاة أن يستقبل رجلا معه سيف فيقول أرنى سيفك فيعطيه فيهزه هذا ساعة وهذا ساعة وهما في سوق أو مسجد وقد نهى عنه وقولهم ما أعطاه للمال كما قالوا ما أو لاه للمعروف وما أكرمه لى وهذا شاذ لا يطرد لان التعجب لا يدخل على أفعل وانما يجوز من ذلك ما سمع من العرب ولا يقاس عليه قاله الجوهرى قال وإذا أردت من زيد أن يعطيك شيأ تقول هل أنت معطيه بياء مفتوحة مشددة وكذلك تقول للجماعة هل أنتم معطيه لان النون سقطت للاضافة وقلبت الواو ياء وأدغمت وفتحت ياءك لان قبلها ساكنا وللاثنين هل أنتما معطيايه
بفتح الياء فقس على ذلك وإذا صغرت عطاء حذفت

اللام فقلت عطى وكذلك كل اسم اجتمعت فيه ثلاث يأت مثل عدى وعلى حذف منه اللام إذا لم يكن مبنيا على فعل فإذا كان مبنيا على فعل ثبتت نحو محيى من حيا يحيى تحية نقله الجوهرى وألقى فلان عطو يا سلح كثيرا وأصله أن رجلا من بنى عطية جلد فسلح نقله الزمخشري وأبو محمد عطاء بن عجلان العطائي محدث ضعيف والعطوية طائفة من الخوارج نسبوا الى عطية بن الاسود اليمامى الحنفي وأبو عبد الرحمن محمد بن عطية العطوى شاعر محدث متكلم وعطوان بن مسكان محركة روى حديثه يحيى الحمانى

##### Türkçe

عطو
**عَطَا** – **يَعْطُو** - **عَطَاء** - **أَعْطَى** – **يُعْطِي** - **تَعَاطى** – **يَتَعَاطَى**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 16:13
**عَطَا** – **يَعْطُوْ** + varlık + bir şeyi: onu alır ve eliyle kavrar ve onu zapt eder ve ona sahip olur
**عَطَاء**: "فـَعال" vezni üzere, **عَطَا** – **يَعْطُو**’dan mübalağa fiil ismi: alma ve zapt ve mülk: temellük ve şeyin mülkiyetinin varlığa intikali, bir varlıktan veya başka bir kaynaktan
**أَعْطى** – **يُعْطي**: "أفعل" vezni üzere, **عَطَا** – **يَعْطُو**’dan; onu " **يَعْطُو** " kıldı; şeyi: şeyi onun elinin erişimine koydu ki onu zapt etsin ve ona sahip olsun: şey veya mal bir varlığa ait olur (ona tâbi ve ona bitişik ve onun emri altında), böylece malik varlık onu kendinden gönüllü olarak söker çıkarır ve onu başkasına ait kılar veya onun tasarrufu altına koyar (ona tâbi ve ona bitişik ve onun emri altında)
**تَعَاطَى** – **يَتَعَاطَى**: "تفاعل" vezni üzere, **عَطَا** – **يَعْطُو**’dan: kendi iradesiyle başkasıyla **عَطَا** – **يَعْطُو** fiilini karşılıklı yapar: iki varlık, mülkiyeti olan bir şeyi veya malı karşılıklı değiş tokuş eder; böylece her biri, sahip olduğu şeyi ötekine gönüllü olarak mülk kılar: ve çok malın, bu mala müstahak olmayan bir fiil karşılığında hibe olarak değiş tokuşu gerçekleşebilir; buradan **التعاطي**; ve bu, onun satıştan farkıdır

Ve lafız, "bir grup veya miktarı birleştirip almak ve onu geri kalan miktardan ayırıp tefrik etmek" lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَطَا – يَعْطُوْ**، **عَضَا – يَعْضُوْ**، **بَضَعَ– يَبْضَعُ**، **صَاع َ– يَصُوْعُ**، **غَرَفَ – يَغْرِفُ** (**غَرَفَ – يََعْرُفُ**)، **ثَلَّ – يَثُلُّ**

**أعطى – يُعْطي – يعطوا – أُعطيَ - أُعطوا**
﴿Rabbimiz dedi ki: “Her şeye yaratılışını veren, sonra da hidayet eden” (50)﴾ طه
﴿Ve elbette Rabbin sana verecek de sen razı olacaksın (5)﴾ الضحى
﴿Şüphesiz biz sana Kevser’i verdik (1)﴾ الكوثر
﴿Ve onlardan, sadakalar hakkında seni ayıplayan vardır; ondan kendilerine verilirse razı olurlar; ondan kendilerine verilmezse, bir de bakarsın ki onlar öfkelenirler (58)﴾ التوبة
﴿Ve az verdi ve cimrilik etti (34)﴾ النجم
﴿Ama kim verdi ve sakındı (5)﴾ الليل
﴿Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyenlerle, Allah’ın ve Resulünün haram kıldığını haram saymayanlarla ve hak dinini din edinmeyenlerden, kendilerine kitap verilenlerle savaşın; ta ki onlar, eliyle cizyeyi verinceye ve onlar boyun eğmiş kimseler oluncaya kadar (29)﴾ التوبة

**عطاء**
﴿Ama mutlu kılınanlara gelince: cennettedirler; gökler ve yer durdukça orada ebedî kalıcıdırlar; ancak Rabbinin dilediği müstesna; kesintisiz bir **عطاء** (108)﴾ هود
﴿Rabbin tarafından bir karşılık: hesaplı bir **عطاء** (36)﴾ النبأ
﴿Hepsine, bunlara da onlara da, Rabbinin **عطاء**’ından uzatırız; Rabbinin **عطاء**’ı yasaklanmış değildir (20)﴾ الإسراء
﴿Bu bizim **عطاؤنا**’dır; artık lütfet veya tut; hesapsız (39)﴾ ص

**تعاطى - فتعاطى**
﴿Derken yoldaşlarını çağırdılar; o da **فتعاطى**; sonra kesti (29)﴾ القمر

مختار الصحاح
● [عطا] ع ط ا: Ona mal verdi; isim **العطاء**’dır. Ve **اسْتَعْطَى** ve **تَعَطَّى**: **العَطاءَ**’ı istedi. Ve **مِعْطَاءٌ** adam: çok **الإعْطاءِ** (veren). Ve **مِعْطاءٌ** kadın da öyledir. Ve **مِفْعال**’da müzekker ve müennes eşit olur. Ve **العَطِيَّةُ**: verilen şey; çoğulu **العَطَايا**. Ve onların “**ما أعطاه للمال**” sözü şâzdır; onların “**ما أولاه للمعروف**” ve “**ما أكرمه لي**” demeleri gibi; çünkü taaccüb **أفعل** üzerine girmez; ancak Araplardan işitilen caiz olur ve ona kıyas edilmez. Ve **المُعاطَاةُ**: elden verme. Ve falan **يَتَعاطَى** şunu: yani ona dalar. Ve Allah Teâlâ’nın sözü hakkında denildi: ﴿**فتعاطى فعقر**﴾: yani iki ayağının parmak uçları üzerinde kalktı, sonra iki elini kaldırdı, sonra onu vurdu. Ve Zeyd’den sana bir şey vermesini istediğinde şöyle dersin: “Sen onu veren misin?”; açık, şeddeli bir **ياء** ile: **مُعْطِيَّهُ**. Ve topluluğa da böyle dersin: “Siz onu veren misiniz?”: **مُعطيه**; çünkü **النون** izafet sebebiyle düştü; ve **الواو** **ياء**’a çevrildi ve idğam edildi; ve senin **ياء**’ın fetha ile okundu; çünkü ondan önce sâkin vardır. Ve iki kişi için: “Siz ikiniz onu veren misiniz?”: **مُعطيايَهُ**; **الياء**’ı fetha ile.

الراغب
عطا
- **العطو**: alma; ve **المعاطاة**: elden verme; ve **الإعطاء**: ulaştırma. Allah Teâlâ dedi: }**حتى يعطوا الجزية**﴿[التوبة/29]. Ve **العطية** ve **العطاء** bağış (صلة) ile özelleşti. Dedi:﴾**هذا عطاؤنا فامنن أو أمسك بغير حساب**﴿[ص/39]. Ve “dilediğine verir” (Mahmûdiyye nüshamda onu âyet yaptı; bu bir vehimdir).﴾**فإن أعطوا منها رضوا وإن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون**{ [التوبة/58]. Ve **أعطى البعير**: boyun eğdi; aslı: başını verir; böylece inat etmez. Ve **ظبي عطو** ve **عاط**: yaprakları almak için başını kaldırdı. * عظم
- **العظم**’un çoğulu: **عظام**. Allah Teâlâ dedi: }**عظاما فكسونا العظام لحما**﴿[المؤمنون/ 14]. Ve﴾**عظما**﴿diye okundu (bu, İbn Âmir eş-Şâmî’nin ve Şu‘be’nin Âsım’dan rivayetinin kıraatidir. Bak: İrşâdü’l-mübtedî s. 453) ikisinde. Ve ondan: kalınlığı sebebiyle “kolun **عظمة**’si” denildi. Ve **عظم الرحل**: kayışları olmayan bir tahta ( **الأنساع** , **نسع**’ın çoğuludur; o, nal dizginleri biçiminde örülen bir kayıştır; onunla semerler bağlanır. Bak: Lisân (لسع) ). Ve **عظم الشيء**’un aslı: kemiği büyüdü; sonra her büyük için ödünç alındı; böylece onun yürütüldüğü gibi yürütüldü; duyulur olsun veya akledilir, ayn olsun veya mâna. Dedi:﴾**عذاب يوم عظيم**﴿[الزمر/13].﴾**قل هو نبأ عظيم**﴿[ص/67].﴾**عم يتساءلون * عن النبإ العظيم**﴿[عم/1 - 2].﴾**من القريتين عظيم**{ [الزخرف/31]. Ve **العظيم** aynlarda kullanıldığında aslı: bitişik parçalarda söylenmesidir; ve **الكثير** ayrık olanlarda söylenir; sonra ayrıkta da **عظيم** denebilir; örneğin: **جيش عظيم** ve **مال عظيم**; bu, **الكثير** manasındadır. Ve **العظيمة**: musibet. Ve **الإعظامة** ve **العظامة**: kadının kalçasını büyüttüğü bir yastık benzeri.

ملخص اللسان:
1.     **عطا تَعْطُو**: **العَطْوُ**: alma; ve **عَطا** şeyi ve **عَطا** ona, **عَطْواً**: onu aldı
2.      **أَعْطَى** deve: boyun eğdiğinde ve zorluk çıkarmadığında.
3.     Ve **العَطاء**: cömert adam için bir ihsan.
4.     Ve **العَطاءُ** ve **العَطِيَّة**: verilen şeye isimdir,
5.      Ve ona şeyi verdi. Ve **عَطَوْتُ** şeyi: onu elle aldım.

لسان العرب
● - **عطا**: **العَطْوُ**: alma; ondan denir: **عَطَوْت** **أَعْطُو**. Ve Ebû Hureyre hadîsinde: “Ribânın en çoğu, kişinin kardeşinin ırzını haksız yere **عَطْوُ** etmesidir”; yani zemm ve benzeriyle onu almak. Ve Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ona elleri **تَعْطُوهُ** etmeyin”; yani ona ulaşmayın da onu almayın. Ve **عَطا** şeyi ve **عَطا** ona, **عَطْواً**: onu aldı; şair dedi, bir ceylanı vasfeder:
وتَعْطُو البَرِيرَ، إِذا فاتَها،
بِجِيدٍ تَرَى الخَدِّ منه أَسِيلاَ
Ve **ظَبيٌ عَطُوٌّ**: ağaçtan almak için ona doğru uzanır; ve aynı şekilde oğlak; ve Kurâ‘ rivayet etti: **ظَبْيٌ عَطْوٌ** ve **جَدْي عَطْوٌ**; sanki ikisini mastarla vasfetmiş. Ve eliyle kaba doğru **عَطا**: onu aldı; o, yere konulmadan önce taşınmış hâlde iken. Ve Bişr b. Ebî Hâzim’in sözü:
أَو الأُدْم المُوَشَّحةَ العَواطِي
بأَيْدِيهِنَّ مِنْ سَلَمِ النِّعافِ
Yani ceylanlar; o, ellerini kaldırıp ağacı almak için uzandığında. Ve **الإِعْطاءُ** bundan alınmıştır. Ezherî dedi: Araplardan birden fazlasını, binek hayvanına, yuları ağızlığından genişleyince: “**أَعْطِ**” derken işittim; böylece başını binicisine doğru eğer; sonra yuları ağızlığına geri döndürür. Ve denir: **أَعْطَى البعِيرُ**: boyun eğdiğinde ve zorluk çıkarmadığında. Ve **العَطاء**: cömert adam için bir ihsan. Ve **العَطاءُ** ve **العَطِيَّة**: verilen şeye isimdir; çoğulu **عَطايا** ve **أَعْطِيَة**; ve **أَعْطِياتٌ** çoğulun çoğuludur. Sîbeveyh: **فُعُل** üzere kırılmadı; i‘lâlden hoşlanmama sebebiyle. Ve kim **أُزْرٌ** derse **عُطْيٌ** demez; çünkü asıl onlarda harekettir. Ve denir: “O, **لَجَزيلُ العَطاء**’dır”; o, toplayıcı bir isimdir; tekil kılındığında **العَطيَّة** denir; çoğulu **العَطايا**. Ama **الأَعطية** ise **العَطاء**’ın çoğuludur. Denir: “üç **أَعْطِيةٍ**”; sonra **أَعْطِياتٌ** çoğulun çoğuludur. Ve ona mal verdi; isim **العَطاء**’dır. Ve aslı **عَطارُ**’dır, **الواو** ile; çünkü o, **عَطَوْت**’tandır; ancak Araplar, **الواو** ve **الياء**’ı, **الألف**’ten sonra geldiklerinde hemzelerler; çünkü hemze, harekete onlardan daha elverişlidir; ve çünkü onlar **الواو** üzerinde vakfı ağır bulurlar; ve aynı şekilde **الياء**; **الرداءِ** gibi; aslı **رِدايٌ**’dır. Sonra ona **الهاء** eklediklerinde, onlardan kimi tekile binaen onu hemzeler ve **عَطاءَةٌ** ve **رِداءَةٌ** der; kimi de onu asla geri döndürür ve **عَطاوة** ve **رداية** der. Ve aynı şekilde tesniyede: **عطاءَان** ve **عطاوان**; ve **رداءَان** ve **ردايان**. İbn Berrî, Cevherî’nin “Araplar **الواو** ve **الياء**’ı, **الألف**’ten sonra geldiklerinde hemzelerler; çünkü hemze, harekete onlardan daha elverişlidir” sözü hakkında dedi: Bu, onun çevrilmesinin sebebi değildir; bilakis bu, onun, زائد bir **أَلِف**’ten sonra uçta olmasındandır. Ve onun, “**رداء**’ın tesniyesinde **ردايان**” sözü hakkında dedi: Bu, ondan bir vehimdir; ancak o, **رِداوانِ**’dır, **الواو** ile; böylece hemze, zikrettiği gibi aslına geri döndürülmez; bilakis ondan, tesniyede, nisbette ve **الأَلف** ve **التاءِ** ile cem‘de bir **واو** bedel kılınır. Ve **مِعْطاءٌ** adam: çok **العَطاءِ**; çoğulu **مَعاطٍ**; ve aslı **معاطِييُ**’dur; iki **ياء**’ı ağır buldular; her ne kadar bir **أَلِف**’ten sonra olmasalar da. Ve **مَعاطِيّ** engel değildir; **أَثافيّ** gibi; bu, Sîbeveyh’in sözüdür. Ve **مَعاطِيُّ** ve **مَعاطٍ** kavim; Ahfeş dedi: bu, onların “**مَفاتِيح** ve **مَفاتِح**” ve “**أَمانيّ** ve **أَمانٍ**” sözleri gibidir. Ve onların “**ما أَعْطاهُ للمال**” sözü; onların “**ما أَولاه للمَعْروف**” ve “**ما أَكْرَمَه لي**” demeleri gibi; bu şâzdır, düzenli değildir; çünkü taaccüb **أَفْعَلَ** üzerine girmez; ancak bundan, Araplardan işitilen caiz olur ve ona kıyas edilmez. Cevherî dedi: ve **مِعطاءٌ** adam: çok **العَطاء**; ve **مِعطاءٌ** kadın da öyledir; ve **مِفْعالٌ**’da müzekker ve müennes eşit olur. Ve **الإِعْطاء** ve **المُعاطاةُ** ikisi birlikte: elden verme. Ve ona şeyi verdi. Ve **عَطَوْتُ** şeyi: onu elle aldım. Ve **المُعاطاة**: elden verme. Ve meselde: “**عاطٍ بغَيرِ أَنْواط**”: yani, onda tamah olmayan ve alınabilir olmayan şeyi alır; ve denildi: kendisinde duramayacağı bir ilmi iddia eden kimse için darb-ı meseldir. Ve Kutâmî’nin sözü:
أَكُفْراً بعدَ رَدِّ المَوْتِ عَنِّي،
وبعدَ عَطائِكَ المِاثَةَ الرِّتاعَا؟

مقاييس اللغة:
(**عطو**) **العين** ve **الطاء** ve illetli harf, tek bir sahih asıldır; alma ve elden vermeye delâlet eder; bâb, ikisinden çıkmaz. Şu hâlde **العَطْوُ**: elle alma. İmru’ul-Kays dedi:
وتعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنّه  *** أساريعُ ظبيٍ أو مساويك إسحِلِ([8])
Kadını vasfeder: onun misvaklandığını. Ve ceylan **يعطو** eder; bu, ellerini kaldırıp ağaca doğru uzanarak yaprağı almak istediğinde olur. Ve dedi:
تَخُلّ بقرنَيْها بَريرَ أراكَةٍ  *** وتَعطُو بظِلفيها إذا الغصنُ طالها
Halîl dedi: ve ondan **الإعطاء** türetildi. Ve **المعاطاة**: elden verme. Ve denir: çocuk, ailesiyle **عاطَى** etti; istediği şeyi yapıp elden verdiğinde. Ve **العَطاء**: verilen şeye isimdir; o, **العطيّة**’dir; çoğulu **عطايا**; ve **عطايا**’nın çoğulu **أعطِيَة**. Dedi:
تعاطِيه أحياناً إذا جِيد جَوْدَةً  *** رُضاباً كطَعم الزَّنجبيل المعسَّلِ([9])
Ve derler: **التعاطي**: hakkı olmaksızın olan şeyi almak; denir: falan, falanın zulmünü **يتعاطَى** eder. Ve Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿**فَتَعَاطَى فَعَقَرَ**﴾ [القمر 29]. Ve Arapların emsâlinden: "**عاطٍ بغَيْرِ أنْوَاط**"; yani o, [işe] yükselir, onda onun için bir âlet yoktur; tutunan fakat tutunacak yeri olmayan kimse gibi.

القاموس المحيط:
Ve **العَطْوُ**: alma; başı ve iki eli kaldırma. Ve **ظَبيٌ عُِطُوٌ**: üç vecih üzere; ve **عَدُوٍّ** gibi: ağaçlara uzanır ki ondan alsın. Ve **العَطا**; ve uzatılabilir: **نَوْلُكَ السَّمْحَ**; ve verilen şey; **العَطِيَّةِ** gibi; çoğulu **أعْطِيَةٌ**; çoğulun çoğulu **أَعْطِياتٌ**.
Ve bir erkek ve bir kadın **مِعْطاءٌ**: **العَطاءِ**’ı çok olan; çoğulu: **مَعَاطٍ** ve **مَعَاطِيُّ**. Ve **اسْتَعْطَى** ve **تَعَطَّى**: ondan istedi.
Ve **الإِعْطاءُ**: verme/uzatma, **المُعاطاةِ** ve **العِطاءِ** gibi; ve boyun eğme. Ve **التَّعاطِي**: alma; ve hakkı olmayanı alma; ve almada çekişme; ve iki ayağın parmak uçları üzerinde durmak, iki eli şeye doğru kaldırmakla beraber; ve ondandır: “ **فَتَعَاطَى فَعَقَرَ** ”; ve işe girişmek, **التَّعَطِّي** gibi; yahut **التَّعاطِي**: yücelikte; ve **التَّعَطِّي**: çirkinde. Ve çocuk **عاطَى** ailesini: onlar için iş gördü ve istediklerini onlara uzattı. Ve o bana **يُعاطِينِي** ve **يُعْطِينِي**: bana insaf eder ve bana hizmet eder. Ve **قَوْسٌ عَطْوَى**، **سَكْرَى** gibi: kolaydır; ve adlandırdılar: **عَطاءً** ve **عَطِيَّةَ**. Ve ona **عَطَّيْتُهُ** de, o da **فَتَعَطَّى**: onu acele ettirdim de o da acele etti. Ve **تَعَاطَيْنا** da ben onu **فَعَطَوتُهُ**: ona galip geldim.

تاج العروس:
(**والعطو التناول**) denir: **عطاء**’ı şeyin; ve ona: **عطواتنا**; ve onun için; ve eliyle kaba **عطا**: onu aldı, yere konulmadan önce. Ve **العطو**: (başı ve iki eli kaldırma) bir şeyi almak için. Ve **ظبى عطو مثلثه**; ve yine **جدى عطو**: **كراع**’dan; ve ikisinde de fetihten başkasını zikretmedi. İbn Sîde dedi: sanki ikisini masdar ile vasfetmiştir. Ve **ظبى عطو**: (**كعدو** gibi, ağaçlara uzanır ki ondan alsın); ve **العطا**: kısaltma ile. (Ve uzatılabilir: **نولك السمح**) el-Cevherî dedi: o, **الاعطاء**’dan bir isimdir; aslı **عطا**’dır ve vav iledir; ve çünkü o **عطوت**’tandır; ancak Araplar, vav ve yâ’yı, bir eliften sonra geldiklerinde hemzelerler; çünkü hemze, harekete onlardan daha elverişlidir; ve çünkü onlar vav üzerinde vakfı ağır görürler; yine yâ da böyledir; **الرداء** gibi, aslı **رداى**’dır. Sonra ona **الهاء**’yı ilhak ettiklerinde, onlardan kimi onu, tekile binaen hemzeler de **عطاءة** ve **رداءة** der; ve onlardan kimi onu asla döndürür de **عطاوة** ve **رداية** der. Yine tesniyede: **عطاآن** ve **ردا آن**; ve **عطاوان** ve **ردايان**. Ve **العطاء**: (**ما يعطى كالعطية**) **غنية** gibi; (çoğulu **أعطية**; çoğulun çoğulu (**أعطيات**)). Ve **الصحاح**’ta: **العطية** verilen şeydir; çoğulu **العطايا**’dır. Musannifin **عطاء** için zikrettiği çoğullar; ve **العطية**’nin çoğulunu zikretmekten gaflet etti; ve o, zikri vacip olandır. Ve denildi: **العطاء** cem‘ edici bir isimdir; tekil kılındığında **العطية** denir. (Ve bir erkek) **معطاء** (ve bir kadın **معطاء**) yani (vermesi çok olan). Ve **الصحاح**’ta: **كثير الاعطاء**. Dedi: **مفعال**’da müzekker ve müennes eşit olur. (Çoğulu **معاط** ve **معاطي**) yâ’nın şeddelenmesiyle. el-Ahfeş dedi: bu, onların **مفاتيح** ve **مفاتح**; ve **أمانى** ve **أمان** sözleri gibidir. (Ve **استعطى** ve **تعطى**: ondan istedi) yani **العطاء**’ı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **المحكم**’de: **استعطى** insanlardan avucuyla; ve avucunda: onlardan talep etti ve onlardan istedi. (Ve **الاعطاء**: uzatma/verme) şeyhimiz dedi: o, yaklaştırma ciheti üzeredir; ve **الاعطاء**’ı **الايتاء** ile tefsir etti; daha önce geçtiği gibi. Ve bir cemaat ikisi arasında fark koydu: **الايتاء** vacip de olabilir, fazl da olabilir; **الاعطاء**’ın hilafına; çünkü o, ancak sırf fazl ile olur; Fahreddin er-Râzî’nin dediği gibi. Dil imamlarının çoğu bu farkı bilmez. (**كالمعاطاة والعطاء**) kesre ile. Ve ona şeyi verdi; ve ona onu verdi: **معاطاة** ve **عطاء** olarak. Ve mecazdan: **الاعطاء** (boyun eğme). Denir: eliyle **أعطى**: boyun eğdi. Ve **الصحاح**’ta: deve **أعطى**: boyun eğdi ve inat etmedi. er-Râgıb dedi: aslı, başını vermesidir; böylece direnmez. (Ve **التعاطي**: alma) denir: o, şunu **يتعاطى**; yani onu alır. (Ve) denildi: o, (hakkı olmayanı alma)dır. (Ve) denildi: o, (almada çekişme)dir. Denir: şeyi **تعاطوا**: onu birbirlerinden aldılar ve onun üzerinde çekiştiler. (Ve) denildi: o, (iki ayağın parmak uçları üzerinde durmak, iki eli şeye doğru kaldırmakla beraber)dir. (Ve ondandır) yüce ( **فتعاطى فعقر** ) yani iki ayağının parmak uçları üzerinde durdu, sonra iki elini kaldırdı, sonra onu vurdu; **الصحاح**’ta olduğu gibi. (Ve) denildi: **التعاطى** (çirkin) işi (işe girişmek)tir. (**كالتعطى**) denir: çirkin bir işe **تعاطى**; **تعطى**: ikisi de ona bindi/girişti. (Yahut **التعاطى** yücelikte, **التعطى** çirkinde) ve daha önce: ikisi iki lugattır. (Ve çocuk **عاطى** ailesini) olduğunda: (onlar için iş gördü ve istediklerini onlara uzattı). Bunu İbn Sîde ve Zemahşerî nakletti. (Ve) denir: (o bana **يعاطينى** ve bana **يعطيني**) nüshalarda **كيكرمنى** gibidir; doğrusu şeddeli iledir; **المحكم** ve **الصحاح**’ta ضبط edildiği üzere; yani (bana insaf eder ve bana hizmet eder) ve işimi görür; **كيناعمنى** ve **ينعمنى** gibi. Ve dersin: sana kim **يعطيك**? yani hizmetini kim üstlenir? (Ve) mecazdan: (**قوس عطوى كسكرى**) yani kolay; uygun. (Ve adlandırdılar: **عطاء** ve **عطية**) ve **عطية**’ye nisbet: **عطوى**. (Ve **عطيتة**) şedde ile (de o **فتعطى**) yani onu acele ettirdim de o acele etti. Bunu es-Sâgânî nakletti. (Ve **تعاطينا فعطوته**) **أعطوه**; yani (ona galip geldim). Bunu el-Cevâhirî nakletti. * Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**ظبى عاط**: yaprakları almak için başını kaldırır. Ve ondandır mesel: **عاط بغير أنواط**; kendisinde duramadığı bir ilmi iddia eden için darb olunur. Ve denildi: ümit olmayan şeyi alır. Ve **العطاء**’ı **المعاطى** üzerine cem‘ eder: şâz olarak. Ve **التعاطي**: cüretkârlıktır; ve o, şunu **يتعاطى**: ona dalar. Ve **وطويل لا تعطوه الايادي**: yani eller onu alıp erişmesin. Ve **قوس معطية كمحسنة**: yumuşak; kirişi uzatan kimseye karşı sert değil; ve engelleyici değil. Ve denildi: o, büküldü de kırılmadı olanıdır. Ve uysal deve için denir: burnu, yularından sıyrıldığında: **أعط**; böylece başını binicisine doğru eğer; sonra o, burnunu iade eder. Ve **المعاطاة**: bir adamı, yanında kılıçla karşılamandır; sonra “kılıcını bana göster” der; o da ona verir; sonra bu onu bir süre sallar, şu da bir süre; ve ikisi çarşıda yahut mescitte iken; ve bundan nehyedilmiştir. Ve onların sözü: **ما أعطاه للمال**; onların “**ما أو لاه للمعروف**” ve “**ما أكرمه لى**” dedikleri gibi; ve bu şâzdır, kıyaslı olarak sürmez; çünkü taaccüb, **أفعل** üzerine girmez; ancak Araplardan işitilen caiz olur; ona kıyas edilmez. Bunu el-Cevherî söyledi. Dedi: Zeyd’den sana bir şey vermesini istediğinde dersin: **هل أنت معطيه**; yâ’sı fethalı şeddeli olarak. Yine cemaate dersin: **هل أنتم معطيه**; çünkü nûn, izâfet sebebiyle düşmüştür; vav yâ’ya çevrilmiş ve idğam edilmiştir; ve yâ’nı fethaladın; çünkü ondan önce sâkin vardır. Ve iki kişi için: **هل أنتما معطيايه**; yâ’nın fethasıyla; buna kıyas et. Ve **عطاء**’ı küçülttüğünde, **اللام**’ı hazf edersin de **عطى** dersin. Ve yine her isim ki onda üç yâ toplanmıştır; **عدى** ve **على** gibi; fiil üzerine bina edilmemişse ondan **اللام** hazf olunur. Fiil üzerine bina edilmişse sabit olur; **محيى** gibi; **حيا يحيى تحية**’den. Bunu el-Cevherî nakletti. Ve falan kimse **عطو يا سلح** attı: çok pisledi; aslı: **بنى عطية**’den bir adamın kırbaçlandığı, sonra pislediğidir. Bunu Zemahşerî nakletti. Ve Ebû Muhammed **عطاء بن عجلان العطائي**: zayıf bir muhaddistir. Ve **العطوية**: Hâricîlerden bir taifedir; **عطية بن الاسود اليمامى الحنفي**’ye nisbet edildiler. Ve Ebû Abdirrahman **محمد بن عطية العطوى**: şair, muhaddis, mütekellimdir. Ve **عطوان بن مسكان**: harekeli; hadisini Yahyâ el-Hammânî rivayet etti.
