# عظب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B8%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عظب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عظب

عَظَبَ الطّائِرُ يَعْظِبُ عَظْباً: حَرَّكَ زِمِكَّاهُ بِسُرْعَة. وحَظَبَ على العَمل، وعَظَبَ (2)
(2 قوله «وحظب على العمل وعظب إلخ» العظب بمعنى الصبر على الشيء من بابي ضرب ونصر وما قبله من باب ضرب فقط وبمعنى سمن من باب فرح كما ضبطوه كذلك وصرح به المجد.) يَعْظِبُ عَظْباً وعُظُوباً: لَزِمَهُ وصَبَر عليه. وعَظَّبَه عليه: مَرَّنَه وصَبَّره. وعَظَبَتْ يَدُه إِذا غَلُظَتْ على العمل. وعَظَبَ جِلْدُه إِذا يَبِسَ. وإِنه لَـحَسَنُ العُظُوبِ على الـمُصِـيبة إِذا نزلتْ به؛ يعني أَنه حَسَنُ التَّصبُّر، جميلُ العَزاء. وقال مُبْتكرٌ الأَعرابي: عَظَبَ \<ص:611>
 فلانٌ على ماله، وهو عاظِبٌ، إِذا كان قائماً عليه، وقد حَسُنَ عُظُوبُه عليه. والـمُعَظِّبُ والـمُعَظَّبُ: الـمُعَوّدُ للرِّعْيَةِ والقيامِ على الإِبل، الملازمُ لعمله، القَوِيُّ عليه، وقيل: اللازم لكل صَنْعة. ابن الأَعرابي: والعَظُوبُ السَّمِـينُ. يقال: عَظِبَ يَعْظَبُ عَظَباً إِذا سَمِن. وفي النوادر: كُنْتُ العام عَظِـباً، وعاظِـباً، وعَذِباً، وشَطِفاً، وصَامِلاً، وشَذِياً، وشَذِباً: وهو كُلُّه نُزُولُهُ الفَلاةَ ومَواضِـعَ اليَبِـيس.
والعُنْظَبُ، والعُنْظُبُ، والعُنْظابُ، والعِنْظابُ، الكسر عن اللحياني، والعُنظُوبُ، والعُنْظُباء: كُلُّه الجَرَادُ الضَّخْمُ؛ وقيل: هو ذَكَرُ الجراد الأَصْفَر، وفتح الظاء في العُنْظَب لغة؛ والأُنثى: عُنْظُوبة، والجمع: عَناظِبُ؛ قال الشاعر: غَدا كالعَمَلَّسِ في خافَةٍ، *  رُؤُوسُ العَناظِبِ كالعُنْجُدِ العَملَّسُ: الذئبُ. والخَافَةُ: خريطةٌ من أَدَمٍ. والعُنْجُدُ: الزَّبيبُ، وقال اللحياني: هو ذكر الجَرادِ الأَصْفَرِ. قال أَبو حنيفة: العُنْظُبانُ ذَكَر الجَراد. وعُنْظُبة: موضع؛ قال لبيد:
هَلْ تَعْرِفُ الدارَ بسَفْحِ الشُّرْبُـبَهْ،  *  من قُلَلِ الشِّحْرِ، فَذاتِ العُنْظُبهْ جَرَّتْ عَلَيها، إِذ خَوَتْ من أَهْلِها، *  أَذْيالَها، كلُّ عَصُوفٍ حَصِـبَهْ العَصُوفُ: الريح العاصفة، والـحَصِـبَةُ: ذات الـحَصْباءِ.

### Türkçe

**عَظَبَ** kuş **يَعْظِبُ** **عَظْباً**: **زِمِكَّاهُ**’nu süratle hareket ettirdi.

Ve işe karşı **حَظَبَ**; ve **عَظَبَ** (2)

(2 “Ve işe karşı **حَظَبَ** ve **عَظَبَ** ilh.” sözü: **العَظْب**; **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** bablarından “bir şeye sabretmek” mânâsınadır; ondan önceki ise yalnız **ضَرَبَ** babındandır; ve “semirmek” mânâsıyla **فَرِحَ** babındandır; onları böylece ضبط ettiler ve **المَجْد** bunu açıkça belirtti.) **يَعْظِبُ** **عَظْباً** ve **عُظُوباً**: ona yapıştı (ona devam etti) ve ona sabretti.

Ve ona **عَظَّبَه**: onu alıştırdı ve onu sabırlı kıldı. Ve eli **عَظَبَتْ**; iş üzerinde kalınlaştığı zaman. Ve derisi **عَظَبَ**; kuruduğu zaman. Ve o, kendisine indiği zaman musibet üzerinde elbette **حَسَنُ العُظُوبِ**’dur; yani o, güzel sabretmedir, güzel tesellidir. Ve **مُبْتكرٌ الأَعرابي** dedi: **عَظَبَ**
\<ص:611>
filân, malı üzerinde; ve o **عاظِبٌ**’dir; onun üzerinde kaim olduğu zaman; ve onun üzerinde **عُظُوبُه** güzel olmuştur.

Ve **الـمُعَظِّبُ** ve **الـمُعَظَّبُ**: raiyyeye ve develer üzerinde durmaya alıştırılmış olan; işine ملازم olan; ona karşı güçlü olan; ve “her sanata ملازم olan” denildi. **ابن الأَعرابي**: ve **العَظُوبُ** semiz olandır. Denir ki: **عَظِبَ** **يَعْظَبُ** **عَظَباً**; semirdiği zaman. Ve **النوادر**’de: “Bu yıl **عَظِـباً**, ve **عاظِـباً**, ve **عَذِباً**, ve **شَطِفاً**,
ve **صَامِلاً**, ve **شَذِياً**, ve **شَذِباً** idim”: bunun hepsi, onun çöl düzlüklerine ve
kurak yerlerine inmesidir.

Ve **العُنْظَبُ**, ve **العُنْظُبُ**, ve **العُنْظابُ**, ve **العِنْظابُ**; **اللحياني**’den kesre ile; ve **العُنظُوبُ**, ve **العُنْظُباء**: bunun hepsi iri çekirgedir; ve “o, sarı çekirgenin erkeğidir” denildi; ve **العُنْظَب**’da **الظاء**’ın fethası bir lugattır; dişisi: **عُنْظُوبة**; cem‘i: **عَناظِبُ**; şair dedi ki:
غَدا كالعَمَلَّسِ في خافَةٍ، *  رُؤُوسُ العَناظِبِ كالعُنْجُدِ

**العَملَّسُ**: kurttur. **الخَافَةُ**: deriden bir torbadır. **العُنْجُدُ**: kuru üzümdür; ve **اللحياني** dedi: o, sarı çekirgenin erkeğidir. **أَبو حنيفة** dedi: **العُنْظُبانُ** sarı çekirgenin erkeğidir.

Ve **عُنْظُبة**: bir yerdir; **لبيد** dedi:
هَلْ تَعْرِفُ الدارَ بسَفْحِ الشُّرْبُـبَهْ،  *  من قُلَلِ الشِّحْرِ، فَذاتِ العُنْظُبهْ
جَرَّتْ عَلَيها، إِذ خَوَتْ من أَهْلِها، *  أَذْيالَها، كلُّ عَصُوفٍ حَصِـبَهْ

**العَصُوفُ**: şiddetli rüzgârdır; ve **الـحَصِـبَةُ**: çakıllı olan (çakıl sahibi olan)dır.
