# عظب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B8%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عظب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عظب

عظب الطائر يعظب عظبا، أهمله الجوهري. وقال الليث: أي حرك زمكاه، بكسر الزاي والميم وفتح الكاف المشددة مقصورا، أصل الذنب، بسرعة و حظب على الشيء وعظب عليه يعظب عظبا وعظوبا: لزمه وصبر عليه، عن الأصمعي كعظب عليه بالكسر وإنه لحسن العظوب على المصيبة، إذا نزلت به، يعني أنه حسن التصبر جميل العزاء. قال مبتكر الأعرابي: عظب فلان على ماله: أقام عليه وهو عاظب: إذا كان قائما عليه، وقد حسن عظوبه عليه. عظب جلده إذا يبس و عظبت يده إذا غلظت على العمل. و عظب كفرح يعظب إذا سمن. والعظوب: السمين، عن ابن الأعرابي. في النوادر: كنت العام عظبا وعاظبا وعذبا وشطفا وصاملا وشذبا العظب والعاظب وما بعدهما: النازل الفلاة و مواضع اليبس. والتعظيب: التسويف. يقال: عظبه عن بغيته إذا سوفه عنها. يقال: رجل عظيب الخلق بفتح الخاء المعجمة وسكون اللام، أي الذات والصورة الظاهرة كإردب أي بالكسر فسكون ففتح فتشديد: عظيمه. و عظيب الخلق بالضم : سيئه. والعنظب كقنفذ وجندب أي بفتح الثالث وهو لغة، عنظاب مثل قنطار عن اللحياني وقسطاس، و عنظوب مثل زنبور كله: الجراد الضخم أو الذكر منه، والأنثى عنظوبة، والجمع عناظب. قال الشاعر:
  غدا كالعملس في خـافة                      رءوس العناظب كالعنجد العملس: الذئب. والخافة: خريطة من أدم. والعنجد: الزبيب. وقال اللحياني: هو الذكر الأصفر منه أي الجراد كالعنظبان بضم الأول والثالث. قال أبو حنيفة: هو ذكر الجراد والعنظابة والعنظباء وهما الجراد الضخم. وعنظبة، كقنفذة: ع قال لبيد:
  هل تعرف الدار بسفح الشرببه                      من قلل الشحر فذات العنظبه
  جرت عليها أن خوت من أهلها                      أذيالها كل عصوف حصـبـه

  هكذا أنشده الجوهري، وقال الصاغاني: ليس للبيد على هذا الروي شيء. والعصوف: الريح العاصفة. والحصبة: ذات الحصباء. بقي أن شيخنا نقل عن أبي حيان أن نون العنظب زائدة. قلن: وهو صنيع المصنف. ونقل عن غيره أيضا تفسيره بذكر الخنافس كالحنظب، وقد تقدم. وفي لسان العرب: المعظب المعود للرعية والقيام على الإبل الملازم لعمله القوي عليه. وقيل: الملازم لكل صنعة.

### Türkçe

**عظب** kuşu **يعظب** **عظبا**: el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi: yani **زمكاه**’ını hareket ettirdi; **الزاي** ve **الميم**’in kesriyle ve şeddeli **الكاف**’ın fethasıyla, maksûr olarak; kuyruğun aslı, süratle. Ve **حظب** bir şey üzerine ve **عظب** onun üzerine, **يعظب** **عظبا** ve **عظوبا**: ona yapıştı ve ona sabretti; el-Asma‘î’den; **عظب** onun üzerine kesre ile gibidir. Ve gerçekten musibet üzerine **العظوب** ne güzeldir; ona indiği zaman; yani o, sabretmesi güzel, tesellisi güzeldir. Mübtakir el-A‘râbî dedi: falan, malı üzerine **عظب** etti: onun üzerinde ikamet etti; ve o **عاظب**’dır: onun üzerinde ayakta ise; ve onun üzerindeki **عظوب**’u güzelleşti. Derisi **عظب** etti: kuruduğu zaman; ve eli **عظبت** etti: iş üzerine kalınlaştığı zaman. Ve **عظب** ( **فرح** gibi) **يعظب** eder: semirdiği zaman. Ve **العظوب**: semiz olan; İbnü’l-A‘râbî’den.

**النوادر**’de: “Ben bu yıl **عظبا** ve **عاظبا** ve **عذبا** ve **شطفا** ve **صاملا** ve **شذبا** idim.” **العظب** ve **العاظب** ve onlardan sonrası: çöl düzlüklerine inen ve kuruluk yerleridir. Ve **التعظيب**: ertelemedir. Denir: onu maksadından **عظبه** etti: onu ondan erteledi. Denir: **رجل عظيب الخلق**; mu‘ceme **الخاء**’ın fethası ve **اللام**’ın sükûnu ile; yani zât ve zahir sûret; **إردب** gibi; yani kesr sonra sükûn sonra fetha sonra teşdîd: onun büyüğü. Ve **عظيب الخلق** damme ile: onun kötüsü.

Ve **العنظب** ( **قنفذ** ve **جندب** gibi); yani üçüncünün fethasıyla; ve o bir lugattır. **عنظاب** ( **قنطار** gibi); el-Lihyânî’den; ve **قسطاس**. Ve **عنظوب** ( **زنبور** gibi); hepsi: iri çekirge yahut onun erkeği; dişisi **عنظوبة**; cem‘i **عناظب**.

Şair dedi:
  غدا كالعملس في خـافة                      رءوس العناظب كالعنجد
**العملس**: kurt. Ve **الخافة**: deriden bir torba. Ve **العنجد**: kuru üzüm.

El-Lihyânî dedi: o, ondan sarı erkek olanıdır; yani çekirge; **العنظبان** gibi; birincinin ve üçüncünün dammesiyle. Ebû Hanîfe dedi: o, çekirgenin erkeğidir; ve **العنظابة** ve **العنظباء**; ve ikisi iri çekirgedir. Ve **عنظبة** ( **قنفذة** gibi): **ع**. Lebîd dedi:
  هل تعرف الدار بسفح الشرببه                      من قلل الشحر فذات العنظبه
  جرت عليها أن خوت من أهلها                      أذيالها كل عصوف حصـبـه

El-Cevherî onu böyle inşâd etti. Es-Sâgânî dedi: Lebîd’in bu revi üzere hiçbir şeyi yoktur. Ve **العصوف**: şiddetli rüzgâr. Ve **الحصبة**: çakıllı olan.

Kaldı ki şeyhimiz, Ebû Hayyân’dan nakletti: **العنظب**’ın **نون**’u zâiddir. Dedik: ve o, musannifin işidir. Ve başkasından da, onu **الحنظب** gibi böceklerin erkeğiyle tefsir ettiğini nakletti; ve geçmişti. Ve **لسان العرب**’da: **المعظب**: raiyyeye alışmış ve develer üzerine kıyam eden, işine ملازم olan, ona kuvvetli olan. Ve denildi: her sanata ملازم olan.
