# عظر (ع-ظ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ظ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والظاء مع الراء
عظر ، رعظ
استعمل منه : عظر ، رعظ .
عظر : أبو عبيد عن أبي الجرّاح قال : إذا كَظَّ الرجلَ شُرْبُ الماء وثقُل في جَوفه فذلك الإعظار ، وقد أعظرني الشرابُ . أبو العباس عن ابن الأعرابي : العِظَار : الامتلاء من الشراب . وقال شمر : العَظَارِيّ : ذكور الجراد . وأنشد :
غداً كالعَمَلَّس في حُذْله
رؤوس العَظَاري كالعُنْجُد
والعملَّس : الذئب ، وحُذْله : حُجْزة إزاره ، والعُنْجُد : الزبيب . وقال ابن الأعرابي : العُظرُ جمع عَظُور ، وهو الممتلىء من أيّ الشراب كان . وقال أبو عمرو : العِظْير : القصير من الرجال . وقال الأصمعيّ : العِظْير : القويّ الغليظ ، وأنشد :
تُطَلِّح العظير ذا اللَوْتِ الضَبِث
وقال ابن دريد : العِظْير : الكَزَ الغليظ .
رعظ : أبو عبيد عن الأصمعي : الرُعْظ : مَدْخَل النَصْل في السهم ، وجمعه أرعاظ . ومن أمثال العرب : إن فلاناً ليكسِر عليك أرعاظ النَبْل ، يضرب للرجل الذي يشتدّ غضبه . وقد فسّر على وجهين . أحدهما أنه أخذ سهماً وهو غضبان شديد الغضب فكان يَنْكُت بنصله الأرض وهو واجم نَكْتاً شديداً حتى انكسر رُعْظ السهم . والقول الثاني أنه مثل قولهم : إنه ليَحْرِق عليك الأُرَّم أي الأسنان ، أرادوا أنه كانَ يَصْرِف بأنيابه من شدَّة غضبه حتى عَنِتَت أسناخُها من شدَّة الصَرِيف ، شبّه مداخل الأنياب ومنابتها مداخل النِصال من النبال . وقال أبو خَيرة : سهم مرعوظ ، وصفه بالضعف وقال الليث : الرُعْظ : الذي يُدخل فيه سِنْخ النصل . وأنشد :
يَرْمي إذا ما سَدَّد الأرعاظا
على قسيّ حُرْبظت حِرباظا
وسهم مرعوظ إذا انكسر رُعْظُه فشُدّ بالعَقَب فوقه ، وذلك العَقَب يسمَّى الرِصَاف .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الظاء** ile **الراء**

**عظر** , **رعظ**
Ondan kullanılan: **عظر** , **رعظ** .

**عظر**: Ebû Ubeyd, Ebû’l-Cerrâh’tan: “Bir adamı su içmesi **كَظَّ** ederse ve karnında ağırlaşırsa, işte bu **الإعظار**’dır; içecek beni **أعظرني** etti.” dedi. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **العِظَار**: içecekten dolma. Şemmer dedi: **العَظَارِيّ**: çekirge erkekleri. Şiir okudu:
غداً كالعَمَلَّس في حُذْله
رؤوس العَظَاري كالعُنْجُد

Ve **العملَّس**: kurt; **حُذْله**: izârının kuşağı; **العُنْجُد**: kuru üzüm. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العُظرُ** , **عَظُور**’un çoğuludur; o, hangi içecek olursa olsun içecekten dolu olandır. Ebû Amr dedi: **العِظْير**: erkeklerden kısa olan. Asma‘î dedi: **العِظْير**: güçlü, kalın; şiir okudu:
تُطَلِّح العظير ذا اللَوْتِ الضَبِث

İbn Düreyd dedi: **العِظْير**: kalın **الكَزَ**.

**رعظ**: Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الرُعْظ**: okun içinde **النَصْل**’in giriş yeri; çoğulu **أرعاظ**. Arapların darbımesellerinden: “Şüphesiz falan, senin üzerine **أرعاظ النَبْل**’i kırar”; öfkesi şiddetlenen adam için darbımesel yapılır. İki vecih üzere tefsir edilmiştir. Birincisi: bir ok aldı, o çok öfkeli iken; ucu ile yeri, suskun iken, şiddetli bir **نَكْتاً** ile dürtüp durdu; nihayet okun **رُعْظ**’u kırıldı. İkinci söz: onların “Şüphesiz o, senin üzerine **الأُرَّم**’i, yani dişleri yakar” sözleri gibidir; murat ettiler ki, öfkesinin şiddetinden dolayı azı dişleriyle **يَصْرِف** ederdi; ta ki, **أسناخُها** şiddetli **الصَرِيف**’ten dolayı yoruldu; azı dişlerinin giriş yerlerini ve bitiş yerlerini, okların içindeki **النِصال**’in giriş yerlerine benzetti. Ebû Hayra dedi: **سهم مرعوظ**; onu zayıflıkla vasfetti. Leys dedi: **الرُعْظ**: içine **سِنْخ النصل** sokulan şey. Şiir okudu:
يَرْمي إذا ما سَدَّد الأرعاظا
على قسيّ حُرْبظت حِرباظا

Ve **سهم مرعوظ**: **رُعْظُه** kırıldığı zaman, onun üstünden **العَقَب** ile bağlanır; işte o **العَقَب**’e **الرِصَاف** denilir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عَظِرَ الرجل: كَرِهَ الشيءَ، ولا يكادون يتكلمون به. والعِظَارُ: الامتِلاء من الشراب. وأَعْظَرَه الشرابُ: كَظّه وثَقُل في جوفه، وهو الإِعْظارُ. والعُظُرُ: جمع عَظُورٍ، وهو الممتلئ من أَيّ الشراب كان. ورجل عِظْيَرٌّ: سيّء الخلُق وقيل مُتظاهِرٌ
(*
كذا بياض بالأَصل) . . . مَرْبُوعٌ. وعِظْيَرٌ، مخفف الراء: غليظ قصير، وقيل: قصير، وقيل: كَزٌّ متقارب الأَعضاء، وقيل: العِظْيَرُ القويّ الغليظ؛ وأَنشد:
تُطَلِّحُ العِظْيَرَ ذا اللَّوْثِ الضَّبِثْ
والعَظارِيُّ: ذكورُ الجراد؛ وأَنشد:
غدا كالعَمَلَّس، في حُذْلِه
رُؤوسُ العَظارِيّ كالعُنْجُدِ
العَمَلّس: الذئب. وحُذْلُه: حُجْزة إِزاره. والعُنْجُد: الزبيب.

##### Türkçe

**عَظِرَ** adam: şeyi kerih gördü; ve onunla neredeyse konuşmazlar. Ve **العِظَارُ**: içkiden doluluk. Ve içki onu **أَعْظَرَه**: onu tıka basa doldurdu ve karnında ağırlaştı; ve o, **الإِعْظارُ**dur. Ve **العُظُرُ**: **عَظُورٍ**’un çoğuludur; ve o, hangi içkiden olursa olsun dolu olandır. Ve **عِظْيَرٌّ** adam: kötü huylu; ve denildi: gösteriş yapan
(*
asıl nüshada böyle boşluk) . . . orta boylu. Ve **عِظْيَرٌ**, **الراء**’ın hafifletilmişi: kalın kısa; ve denildi: kısa; ve denildi: **كَزٌّ** (sıkı) uzuvları birbirine yakın; ve denildi: **العِظْيَرُ** güçlü kalın olandır; ve inşad etti:

تُطَلِّحُ **العِظْيَرَ** ذا اللَّوْثِ الضَّبِثْ

Ve **العَظارِيُّ**: çekirgelerin erkekleri; ve inşad etti:

غدا كالعَمَلَّس، في حُذْلِه
رُؤوسُ **العَظارِيّ** كالعُنْجُدِ

**العَمَلّس**: kurt. Ve **حُذْلُه**: izarının kuşağı. Ve **العُنْجُد**: kuru üzüm.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عظر الرجل الشيء، كفرح، أهمله الجوهري، وقال أبو عمرو، معناه كرهه واشتد عليه. ولا يكادون يتكلمون به، ولا يصرفون منه فعلا. وعظر السقاء: ملأه. مقتضى سياقه أن يكون من باب فرح، وليس كذلك، بل هو من باب ضرب، وضبطه الصاغاني بالفتح أيضا. وقال أبو الجراح: أعظره الشراب، إذا كظه وثقل في جوفه. وقال ابن الأعرابي: العظور كصبور: الممتلئ من أي شراب كان، ج عظر، بضمتين. والعظارة، بالكسر: الامتلاء منه، أي من الشراب، كالعظار. وقال شمر: العظاري، بالفتح: ذكور الجراد، وأنشد:
  غدا كالعملس في حذلـه                      رؤوس العظاري كالعنجد العملس: الذئب. وحذله: حجرة إزاره. والعنجد: الزبيب. والعظير، كإردب، ووزنه الصاغاني بجردحل، وقد يخفف، لغة، نقله الصاغاني: القصير من الرجال، قاله أبو عمرو. وقال الأصمعي العظير: القوي الغليظ، وأنشد:
  تطلح العظير ذا اللوث الضبث                      حتى يظل كالخفاء المنجـئث المنجئث: المصروع الملقى. وقيل: العظير: الكز المتقارب الأعضاء وقيل: هو السيئ الخلق، وهو اسم مشتق من فعل أميت: عظر الرجل، إذا كره الشيء واشتد عليه، كما تقدم. والعظرة، كزنخة: الناقة اللاقح، والحائل، ضد، صرح به الصاغاني، قال: وقد يكون بالناقة عرق العظر محركة، فيقطع فتلقح، كذا في التكملة. ومما يستدرك عليه: عظير والعظرة: ماءان للضباب.

##### Türkçe

**عظر** adamın bir şeyi (yapması), **فرح** gibi: el-Cevherî onu ihmal etti; Ebû Amr dedi ki: mânâsı, onu kerih görmesi ve ona ağır gelmesidir. Neredeyse onunla konuşmazlar ve ondan bir fiil çekimlemezler. Ve **عظر** kırba: onu doldurdu. Siyakının gereği, **فرح** bâbından olmasıdır; öyle değildir; bilakis **ضرب** bâbındandır; es-Sâğânî onu fetha ile de ضبط etti. Ebû’l-Cerrâh dedi ki: **أعظره** içki; yani onu tıka basa doldurduğu ve karnında ağırlaştığı zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **العظور** **صبور** gibi: herhangi bir içkiden olursa olsun dolu olan; çoğulu **عظر** (iki damme ile). Ve **العظارة**, kesre ile: ondan, yani içkiden doluluk; **العظار** gibi. Şemmer dedi ki: **العظاري**, fetha ile: çekirgelerin erkekleri; ve şu beyti okudu:
  Yarın, izarının **حذل**’ünde **العملس** gibi,
  **العظاري**’nin başları **العنجد** gibi, **العملس**.

**العملس**: kurt. Ve **حذله**: izarının taşlığı. Ve **العنجد**: kuru üzüm. Ve **العظير**, **إردب** gibi; es-Sâğânî onun veznini **جردحل** ile verdi; ve hafifletilebilir; bir lugat olarak, es-Sâğânî nakletti: erkeklerden kısa olan; bunu Ebû Amr söyledi. El-Asma‘î dedi ki: **العظير**: kuvvetli, kalın olan; ve şu beyti okudu:
  **الضبث**’li **اللوث** sahibi **العظير**’i iter,
  ta ki **المنجئث** **الخفاء** gibi gölgede kalır.

**المنجئث**: yere serilmiş, atılmış olan. Ve denildi ki: **العظير**: uzuvları birbirine yakın, sıkı olan. Ve denildi ki: o, kötü huylu olandır; o, öldürülmüş bir fiilden türemiş bir isimdir: **عظر** adam, bir şeyi kerih gördüğü ve ona ağır geldiği zaman; daha önce geçtiği üzere. Ve **العظرة**, **زنخة** gibi: gebe deve ve gebe olmayan; zıddı; es-Sâğânî bunu açıkça söyledi; dedi ki: ve deve üzerinde **عرق العظر** (harekeli) bulunabilir; kesilir de gebe kalır; **التكملة**’de böyle. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **عظير** ve **العظرة**: kertenkeleler için iki sudur.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَظِرَ
عَظِرَ A ( n. ac. عَظَر 4 ),
a.  Loathed, was disgusted with.

b.  Filled.

أَعْظَرَ
أَعْظَرَ IV ,
a.  Upset, disagreed with ( drink ).

عِظَاْرَة
عِظَاْرَة 23t ,
a.  Drunkenness.

عَظُوْر
عَظُوْر 26 , ( pl. عُظُر 10 ),
a.  Drunken, intoxicated, inebriated; full of wine.

عِظْرِب
عِظْرِب
a.  A small serpent.

##### Türkçe

عَظِرَ
عَظِرَ A ( mastar, **عَظَر** 4 ),
a. İğrendi, tiksindi.

b. Doldu.

أَعْظَرَ
أَعْظَرَ IV,
a. (İçecek) rahatsız etti, uyuşmadı.

عِظَاْرَة
عِظَاْرَة 23t,
a. Sarhoşluk.

عَظُوْر
عَظُوْر 26, (çoğulu **عُظُر** 10),
a. Sarhoş, mest, kendinden geçmiş; şarapla dolu.

عِظْرِب
عِظْرِب
a. Küçük bir yılan.
