# عظم (ع-ظ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B8%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Büyük

- Harfler: ع - ظ - م
- Kur'an'da: 128 geçiş · 127 ayet · 17 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (17)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [عَظِيمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Büyük | 31 | 31 | [2:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:7.md) |
| [عَظِيمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Büyük | 22 | 22 | [4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:27.md) |
| [الْعَظِيمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%90.md) | الْفَعِيلِ | Büyük | 19 | 19 | [2:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:105.md) |
| [عَظِيمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Büyük | 18 | 18 | [3:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/3:174.md) |
| [الْعَظِيمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Büyük | 16 | 16 | [2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:255.md) |
| [وَعِظَامًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | وَفِعَالًا | Ve kemikler | 5 | 5 | [23:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/23:35.md) |
| [عِظَامًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Kemikler | 4 | 4 | [17:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/17:49.md) |
| [أَعْظَمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B8%D9%8E%D9%85%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | Daha büyük | 2 | 2 | [9:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:20.md) |
| [الْعِظَامَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E.md) | الْفِعَالَ | Kemikler | 2 | 2 | [23:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/23:14.md) |
| [يُعَظِّمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%90%D9%91%D9%85%D9%92.md) | يُفَعِّلْ | Saygı gösterir | 2 | 2 | [22:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/22:30.md) |
| [الْعَظِيمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8E.md) | الْفَعِيلَ | Büyük | 1 | 1 | [15:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/15:87.md) |
| [الْعَظْمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%92%D9%85%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Kemik | 1 | 1 | [19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/19:4.md) |
| [الْعِظَامِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90.md) | الْفِعَالِ | Kemikler | 1 | 1 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:259.md) |
| [بِعَظْمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%92%D9%85%D9%8D.md) | بِفَعْلٍ | Kemiğe | 1 | 1 | [6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/6:146.md) |
| [عِظَامَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فِعَالَهُ | Onun kemikleri | 1 | 1 | [75:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/75:3.md) |
| [وَأَعْظَمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B8%D9%8E%D9%85%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve daha büyük | 1 | 1 | [73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/73:20.md) |
| [وَيُعْظِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%B8%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَيُفْعِلْ | Ve büyütür | 1 | 1 | [65:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/65:5.md) |

## Mücavir kökler — 151 mücavir (414 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md) — 17 ortak ayet · G² 99 · Fevz Gölgeliktir
2. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 20 ortak ayet · G² 62 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
3. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 15 ortak ayet · G² 40 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
4. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 26 ortak ayet · G² 36 · Su yosunudur
5. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 69 ortak ayet · G² 33 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
6. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 9 ortak ayet · G² 25 · Ayağın alt tarafı demektir
7. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 24 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
8. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 21 · Cariye yelkenli sandal demektir
9. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 11 ortak ayet · G² 19 · Sahip
10. [كرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Kuyudan su çekiminde kullanılan ve suyun kovaya dolmasını…
11. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 17 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
12. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 16 · Toprak demektir
13. [رفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Rufet saman gibi döküntü demektir
14. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Sima çehre demektir
15. [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Huzve atışlardaki hedef demektir
16. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Badiye çöl demektir
17. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 11 ortak ayet · G² 13 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
18. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
19. [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Zebih kesilmiş hayvan demektir
20. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
21. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Özel konuşmak
22. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
23. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 10 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
24. [خصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir
25. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
26. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
27. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
28. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 9 · Uyanık yılan demektir
29. [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sıvının zıddı katı demektir
30. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 9 · Bahçe demektir
31. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Uhur ense demektir
32. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Derc : “Derc” tomar demektir
33. [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Mehd beşik demektir
34. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Dahl: Kuytu yer demektir
35. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
36. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 6 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
37. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Cedid geniş yol demektir
38. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
39. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
40. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
41. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sua’f el çatlamasıdır
42. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
43. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Et
44. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
45. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 16 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
46. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Onların ağızları ile
47. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
48. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 17 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
49. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Onların malları
50. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · İsyan eder
51. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Ona dokundu
52. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
53. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Yarış meydanı demektir
54. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
55. [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Katın
56. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Ad verilen
57. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
58. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
59. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 15 ortak ayet · G² 4 · Şey
60. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hadid demir demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B8%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عظم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md), [جلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%84.md), [فخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İskeleti oluşturan, bedene diklik ve dayanıklılık veren sert kemik dokusu |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın veya hadisenin kavrayışı aşan ağırlığı, ontolojik büyüklüğü ve ilahi şeairin ihtiramla yüceltilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıyıcı omurga ve kurucu hacim; sistemlerin yıkılmadan ayakta kalmasını sağlayan merkezi yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece hacimsel irilik veya soyut bir ululuk sanarak, bedeni ayakta tutan kemik gibi varoluşsal ve kurucu taşıyıcılık boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عظ | Sertleşme, katılaşma, kenetlenme ve zorlu bir hacim oluşturma | م | Kuşatıcı ve toplayıcı nitelik kazandırarak sertliği ve gücü bedenin taşıyıcı iskeletine, kalıcı büyüklüğe ve ağırlıklı otoriteye dönüştürmüştür; nitekim [عظب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D8%A8.md) kuyruk sokumundaki sert kemiği, [عظل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%84.md) birbirine kilitlenip kenetlenmeyi ifade ederken عظم kökünde bu sertlik bütünsel bir heybet ve taşıyıcı direğe dönüşür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algının odaklandığı, dikkat çeken ve bakışları üzerine çeken merkezi görünürlük |
| ظ | Sepet veya çark imgesinin türevi; örtme, sarma, sert dış sınır | İçi toparlayıp koruyan, dış baskıya karşı koyan dirençli ve sert çatı |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bütün bedene veya alana yayılan süreklilik, kuşatıcılık ve toplayıcı hacim |
| عظم | Bir yapının bakışları üzerine çekecek derecede sert, kuşatıcı ve taşıyıcı bir hacimle merkezileşmesi | Dağılmayı önleyen, ete ve yumuşak dokulara dayanak teşkil eden sert iskeletin kurucu direnci |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Eklemleri ve mafsalları birbirine bağlayan, bedenin etten arındıktan sonra kalan sert, kuru ve taşıyıcı çatısı; kaval, kalça ve kol kemikleri |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi tarafından ağır bir felaketin veya altından kalkılması güç büyük bir musibetin şiddetini anlatmak üzere kullanılmıştır: فإن تنجُ منها تنجُ من ذي عظيمةٍ / وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin çoğunluğu, gövdesi ve ana omurgası için مُعْظَمُ الشَّيْءِ denilmiş; koldaki etin en kalın ve kaba yerine عَظْمَةُ الذِّرَاعِ adı verilmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde عظم kökü, doğrudan bedenin ana çatısını ve sert iskelet parçalarını karşılayan kök sözcüklerden biridir. Batı Sami ve Doğu Sami kollarında düzenli ses denklikleriyle tespit edilen kök, İbranicede עצם biçiminde kemik, öz, cevher ve bir şeyin bizatihi kendisi anlamına gelir. Süryanicede ve Aramicede de benzer şekilde cismani sağlamlık, güç ve kemik iskelet anlam alanını korur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel anlamı, canlı organizmanın dağılmasını önleyen en katı iç direk oluşudur. Zamanla bu somut fiziksel sertlik ve mukavemet, varlığın özüne, ağırlığına ve zihni dehşete düşüren büyüklüğe doğru semantik bir kayma yaşamıştır; Arapçada ise hem fiziksel kemik عظم hem de zihnin sınırlarını aşan mutlak büyüklük ve yetke عظيم olarak çift yönlü yetkinleşmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عظم | Bedenin sert çatısı olan kemikten, taşınması güç büyük hadiseye ve kudrete intikal eden semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עצם (`'eṣem`), Süryanice ܓܪܡܐ karşılığı kavramsal özdeşlik ve Aramice kök akrabalığı | Kemik, zat, asıl ve kuvvet anlamıyla müşterek Proto-Sami miras | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arap dilleri ve Eski Mısır yazıtlarındaki kemik/dayanıklılık göstergeleri | Bedenin en dirençli unsuru üzerinden ontolojik varlık tanımlama | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عظم | Anlamlı | Kemik, büyüklük, heybet | İskeletin sert dokusu, taşınması güç hadise ve mutlak yücelik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عمظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [ظعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%85.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; Arap fonetiğinde kullanılmaz |
| ظمع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; dizilim kullanım dışıdır |
| معظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde kaydı yoktur |
| [مظع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B9.md) | Anlamlı | Emme, özümseme, katılaşma | Suyun veya maddenin içine nüfuz edip yerleşmesi, ağacın sertleşmesi | Kur’an’da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عظم | Merkez | Taşıyıcı sertlik, ontolojik ağırlık ve sarsılmaz büyüklük | Dıştan görünüşten ziyade içteki mukavemet ve kurucu omurga büyüklüğü | Bedenin kemiği ve zihni aşan azamet |
| [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Yaşça, hacimce ve mertebece büyüme | Zamansal süreç veya mekânsal boyut bakımından genişleme | Hacimsel ve kademeli büyüklük |
| [جلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Görkem, kuşatıcı ululuk ve saygınlık | Göz kamaştırıcı ve örtü gibi saran yücelik | Heybetin dışa yansıyan perdesi |
| [فخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85.md) | Komşu | Dolgunluk, ağırlık ve telaffuzda kalınlık | Hacmin veya sesin dolgunlaşarak ağırlık kazanması | Ses ve cüssede hissedilen dolgunluk |
| [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) | Zıt | Ufalma, yetersizlik, hakirlik ve zayıflık | Hacmin, değerin veya mukavemetin kaybolarak değersizleşmesi | Taşıyıcı gücün ve ağırlığın yok olması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عظم | Kemik, azamet, sarsılmaz büyüklük | Hem iskeleti kuran nesnel kemik dokusunu hem de kavranamaz yüceliği ve ağır sorumluluğu kuşatır | Kesin |
| Latince | Os, magnitudo, maiestas | Kemik, hacimsel büyüklük, egemen azamet | Os kemik karşılığını, maiestas ise kökün ululuk boyutunu karşılar; ikisi Latince tek kökte birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | Bone, greatness, grandeur, immense | Kemik, büyüklük, haşmet, muazzam | Bone biyolojik iskeleti verirken grandeur ve immense soyut azameti verir; kökün çatı kurucu nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Knochen, Erhabenheit, Größe | Kemik, yücelik, büyüklük | Knochen somut kemik anlamını taşır; Erhabenheit ise aşkın azameti ifade eder, ikisi ayrışıktır | Güçlü |
| Fransızca | Os, grandeur, majesté | Kemik, büyüklük, haşmet | Os maddi yapıyı, majesté saygınlığı aktarır; Arapçadaki kurucu direnç tek kelimede karşılanamaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعَظِيمِ / عَظِيمٌ | Allah'ın aşkın sıfatı ve mutlak otoritesi | İlahi isimler ve arşın büyüklüğü bağlamı; Bakara [2:255](https://lisan.digital/tr/ayet/2:255.md), Vâkıa [56:74](https://lisan.digital/tr/ayet/56:74.md), Tevbe [9:129](https://lisan.digital/tr/ayet/9:129.md) |
| عَظِيمًا / عَظِيمٌ | Ağır ve taşınması güç azap, günah veya iftira | Günahların büyüklüğü ve cehennem azabı bağlamı; Bakara [2:7](https://lisan.digital/tr/ayet/2:7.md), Nisâ [4:93](https://lisan.digital/tr/ayet/4:93.md), Nûr [24:15](https://lisan.digital/tr/ayet/24:15.md) |
| عَظِيمًا / الْعَظِيمُ | Eşsiz mükâfat, kurtuluş ve geniş lütuf | Cennet ehlinin kazancı ve ilahi lütuf bağlamı; Âl-i İmrân [3:172](https://lisan.digital/tr/ayet/3:172.md), Nisâ [4:13](https://lisan.digital/tr/ayet/4:13.md), Mâide [5:119](https://lisan.digital/tr/ayet/5:119.md) |
| عِظَامًا / الْعِظَامَ | Bedenin kemik iskeleti ve diriliş mucizesi | Yaratılış aşamaları ve ahirette kemiklerin diriltilmesi bağlamı; Bakara [2:259](https://lisan.digital/tr/ayet/2:259.md), Mü'minûn [23:14](https://lisan.digital/tr/ayet/23:14.md), Yâsîn [36:78](https://lisan.digital/tr/ayet/36:78.md) |
| يُعَظِّمْ | İhtiram gösterme, hakkını teslim etme ve saygıyla yüceltme | Hac ibadeti, kurban ve ilahi semboller bağlamı; Hac [22:30](https://lisan.digital/tr/ayet/22:30.md), Hac [22:32](https://lisan.digital/tr/ayet/22:32.md) |
| أَعْظَمُ | Derece, rütbe ve değer bakımından daha üstün | Cihat ve infak ehlinin mertebesi bağlamı; Tevbe [9:20](https://lisan.digital/tr/ayet/9:20.md), Hadîd [57:10](https://lisan.digital/tr/ayet/57:10.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın zati ve subuti sıfatları; el-Azîm ismi | Cismani büyüklük ve hacimden tenzih edilerek, aklın kuşatamayacağı kemal mertebesi ve aşkın kudret tartışması | Cisimsel hacimden arındırılmış mutlak kudret ve celal |
| Fıkıh | Hac menasiki ve şeairullahın ta'zimi | Kurbanlık hayvanların fiziki kusursuzluğu ve ilahi sınırlara riayetin farziyeti | Emirlere hürmet ve kurucu dini sembolleri baş tacı etme |
| Tefsir | İnsanın anne karnındaki yaratılış safhaları | Etten önce kemiklerin halk edilmesi ve dirilişte çürümüş kemiklerin toplanması mucizesi | Dağılan varlığın omurgasının yeniden inşası |
| Hadis | Rükû tesbihi ve kibirden nehiy | Rükûda Rabbin azametine boyun eğilmesi, kulun kendi nefsini büyük görmesinin yerilmesi | Kulun aczini bilip azameti yalnızca Allah'a hasretmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve şeair | Ta'zim ve teslimiyet | Sistemin manevi omurgasını kurarak ibadetleri laubalilikten koruma | İmanın taşıyıcı kemiği hürmet ve azamet idrakidir | Kesin |
| İlmi | Bilgi hiyerarşisi | Temel aksiyom ve kurucu prensip | İkincil bilgileri ayakta tutan sarsılmaz ana nazariyeleri belirleme | Ayrıntılar yumuşak doku, kurucu ilkeler sistemin kemikleridir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Anayasal omurga ve kamu otoritesi | Toplumun çözülmesini ve anarşiye düşmesini engelleyen taşıyıcı nizam | Otoritenin ciddiyeti ve adaletin çiğnenemez azameti devleti ayakta tutar | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye altyapısı | Sabit sermaye ve lojistik iskelet | Pazarın dalgalanmalarına karşı ana sanayi ve üretim altyapısını koruma | Tüketim et ve deri gibidir, ana üretim hatları ekonominin kemiğidir | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mukavemet momenti ve taşıyıcı kafes sistemleri | Statik fizikte bir yapının kendi ağırlığını ve dış yükleri taşırken çökmesini önleyen en yüksek dirençli çekirdek ekseni; yükün aktarıldığı ana kiriş | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal iskelet ve normatif meşruiyet | Sosyolojide kurumların toplumdaki gevşemeyi engelleyen bağlayıcı normatif omurgası; anayasanın toplumsal bedeni dik tutan sert normlar bütünü | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca soyut bir hayranlık, debdebe veya geometrik büyüklük olarak algılanıp, bedeni taşıyan iskelet gibi işlevsel ve hayati boyutunun dışlanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | عظم hem biyolojik varoluşun taşıyıcı iskeletini hem sorumluluğun ağırlığını hem de ilahi buyrukların kalpte saygıyla karşılanması gereken kurucu merkezlerini içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeairin ta'zimini şekli bir törensellik sanmak; diriliş ayetlerindeki kemik vurgusunu göz ardı ederek ruh-beden bütünlüğünü ve kurucu taşıyıcı ilkeleri hafife almak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da varlığın dağılmasını engelleyen maddi iskelet ile dini hayatın çözülmesini önleyen manevi ta'zim ilkesini aynı kökte birleştirerek form ve mana dengesini kurar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın anne karnındaki yaratılışını ve ba's günündeki dirilişini anlatan ayetler ile hac menasiki ve ilahi şeairi konu edinen ayet gruplarında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Büyüklüğün sadece çokluk veya hacim olduğunu zanneden algıyı yıkar; asıl büyüklüğün yük taşıma kabiliyeti, sarsılmaz direnç ve kurucu omurga olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bedenin etlerini taşıyan, eklemleri birbirine bağlayan ve canlıyı dik tutan sert kemik yapısı.
- Soyut anlam: Kavrayışı aşan ontolojik ağırlık, zihinde hürmet uyandıran azamet ve sistemi ayakta tutan sarsılmaz büyüklük.
- Sistematik karşılık: Bir yapıyı dış etkilere karşı koruyan, dağılmayı önleyen ve tüm ikincil unsurları üzerinde taşıyan ana eksen ve taşıyıcı iskelet.
- LaTeX modeli: $$\Sigma = \left( \Phi_b \implies \Omega_s \right) \quad \text{ve} \quad \lim_{S \to \infty} \frac{S}{\kappa} = \mathcal{A}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Phi_b$ biyolojik taşıyıcı iskeleti (kemik dokusunu), $\Omega_s$ soyut ve normatif omurgayı temsil eder; maddi temelden kavramsal dayanıklılığa geçişi ifade eder. İkinci kısımda yer alan $S$ sistemin taşıdığı yük ve sorumluluk hacmini, $\kappa$ kırılma katsayısını, $\mathcal{A}$ ise sarsılmaz kurucu büyüklüğü ve ilahi azameti simgeler; yük arttıkça çatının direnci sonsuza yakınsayarak hakiki azamet formuna ulaşır.

## Geçtiği ayetler (127 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B8%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:7.md) — عَظِيمٌ

خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah onların kalblerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde bir perde vardır ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Bakara 2:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:49.md) — عَظِيمٌ

وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hani, sizi oğullarınızı boğazlayıp, kadınlarınızı sağ bırakarak en kötü işkenceye tabi tutan Firavun hanedanından kurtarmıştık. Bu da sizin için Rabbınız tarafından büyük bir imtihandı.

### [Bakara 2:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:105.md) — الْعَظِيمِ

مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’dan kafir olanlar da, müşrikler de Rabbınızdan size hiç bir hayır indirilmesini istemezler. Allah, rahmetini dilediğine tahsis eder. Allah, büyük lütuf ve ihsan sahibidir.

### [Bakara 2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:114.md) — عَظِيمٌ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

### [Bakara 2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:255.md) — الْعَظِيمُ

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/2:259.md) — الْعِظَامِ

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Ali İmran 3:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/3:74.md) — الْعَظِيمِ

يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Dilediğine rahmetini tahsis eder. Allah, en büyük lütuf sahibidir.

### [Ali İmran 3:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/3:105.md) — عَظِيمٌ

وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Kendilerine apaçık deliller geldikten sonra, parçalanıp ihtilafa düşenler gibi olmayın. İşte onlara büyük bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/3:172.md) — عَظِيمٌ

الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Kendileri yara aldıktan sonra yine Allah’ın ve peygamberin davetine koşanlar, ihsan edenler ve sakınanlar için pek büyük mükafat vardır.

### [Ali İmran 3:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/3:174.md) — عَظِيمٍ

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Sonra da kendilerine hiç bir kötülük dokunmadan Allah’tan bir nimet ve bollukla geri döndüler. Allah’ın rızasına uydular. Ve Allah, çok büyük lutuf sahibidir.

### [Ali İmran 3:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/3:176.md) — عَظِيمٌ

وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Küfre koşanlar, seni üzmesin. Şüphesiz onlar, Allah’a zarar veremezler. Allah, onlara ahirette hiç bir nasib vermemek istiyor. Onlar için büyük bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/3:179.md) — عَظِيمٌ

مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشَاءُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah; mü’minleri oldukları halde bırakacak değildir. Nihayet murdarı temizden ayıracaktır. Allah, size gaybı da bildirecek değildir. Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer. Bunun için siz, Allah’a ve peygamberlerine inanın. İnanır ve sakınırsanız; size çok büyük bir mükafat vardır.

### [Nisa 4:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:13.md) — الْعَظِيمُ

تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): İşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.

### [Nisa 4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:27.md) — عَظِيمًا

وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; sizin tövbelerinizi kabul etmek ister. Şehvetlerine uyanlarda sizin büyük bir sapıklığa düşmenizi isterler.

### [Nisa 4:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:40.md) — عَظِيمًا

إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; şüphesiz zerre kadar haksızlık yapmaz. Ama zerre kadar iyilik yapılsa onu kat kat artırır. Ve kendi katından büyük bir mükafaat verir.

### [Nisa 4:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:48.md) — عَظِيمًا

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; kendisine ortak koşmayı bağışlamaz. Bundan başkasını dilediğine bağışlar. Allah’a ortak koşan kimse, hiç şüphesiz pek büyük bir günahla iftira etmiş olur.

### [Nisa 4:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:54.md) — عَظِيمًا

أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا

Meal (IK): Yoksa Allah’ın bol nimetinden verdiği insanları mı çekemiyorlar? Doğrusu biz, İbrahim soyuna da kitab ve hikmet verdik. Ve onlara büyük bir nimet bahşettik.

### [Nisa 4:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:67.md) — عَظِيمًا

وَإِذًا لَآتَيْنَاهُمْ مِنْ لَدُنَّا أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O takdirde onlara katımızdan büyük bir mükafat verirdik.

### [Nisa 4:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:73.md) — عَظِيمًا

وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَالَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Şayet Allah’ın büyük bir nimetine mazhar olursanız; andolsun ki, sizinle bir dostluk ve tanışıklığı yokmuş gibi: Keşki onlarla beraber olsaydım da ben de büyük bir başarıya erişseydim, der.

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:74.md) — عَظِيمًا

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Nisa 4:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:93.md) — عَظِيمًا

وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا

Meal (IK): Kim de bir mü’min’i kasden öldürüse; onun cezası içinde ebediyyen kalacağı cehennemdir. Allah ona gazab etmiş, la’net etmiş ve büyük bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:95.md) — عَظِيمًا

لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Mü’minlerden; özürsüz olarak yerlerinde oturanlar ile Allah yolunda malları ve canları ile cihad edenler bir değildir. Allah; mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri derece bakımından oturanlara üstün kıldı. Bununla beraber Allah, her ikisine de güzelliği vaad etmiştir. Fakat Allah; cihad edenlere, oturanların üzerine büyük bir mükafat vermiştir.

### [Nisa 4:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:113.md) — عَظِيمًا

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا

Meal (IK): Eğer Allah’ın lütfu ve rahmeti üzerinde olmasaydı; onlardan bir takımı seni saptırmaya çalışırdı. Halbuki onlar, kendilerinden başkalarını saptıramazlar. Sana da bir zarar veremezler. Allah, sana kitabı ve hikmeti indirmiş, bilmediğini öğretmiştir. Ve Allah’ın senin üzerindeki lütfu çok büyük olmuştur.

### [Nisa 4:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:114.md) — عَظِيمًا

لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Onların fısıldaşmalarının bir çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, yahut ma’rufu emretmeyi ve insanların arasını düzeltmeyi emreden başka. Kim Allah’ın rızasını arayarak böyle yaparsa; Biz, ona çok büyük bir ecir vereceğiz.

### [Nisa 4:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:146.md) — عَظِيمًا

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ancak tevbe edenler, ıslah olanlar, Allah’a sarılanlar ve Allah için dinlerine bağlananlar müstenadır. Onlar, mü’minlerle beraberdirler. Allah, mü’minlere büyük bir mükafat vercektir.

### [Nisa 4:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:156.md) — عَظِيمًا

وَبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا

Meal (IK): Küfür etmeleri ve Meryem’e büyük iftirada bulunmalarından.

### [Nisa 4:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/4:162.md) — عَظِيمًا

لَكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Fakat onlardan ilimde derinleşmiş olanlar ve mü’minler; sana indirilen kitaba ve senden önce indirilmiş olanlara inanırlar. Namaz kılanlara, zekat verenlere, Allah ve ahiret gününe inannalara elbette büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Maide 5:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/5:9.md) — عَظِيمٌ

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah; iman edenlere ve salih amel işleyenlere, mağfiret ve büyük bir ecir vaadetmiştir.

### [Maide 5:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/5:33.md) — عَظِيمٌ

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/5:41.md) — عَظِيمٌ

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/5:119.md) — الْعَظِيمُ

قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah buyurdu ki: Bu, doğru söyleyenlerin doğruluklarının fayda verdiği gündür. Onlara; altından ırmaklar akan, içinde temelli kalacakları cennetler vardır. Allah; onlardan hoşnud olmuştur, onlar da Allah’dan hoşnud olmuşlardır. Büyük kurtuluş işte budur.

### [En'am 6:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/6:15.md) — عَظِيمٍ

قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): De ki: Ben, Rabbıma karşı gelirsem, büyük günün azabından korkarım.

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/6:146.md) — بِعَظْمٍ

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

### [Araf 7:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/7:59.md) — عَظِيمٍ

لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Nuh’u kavmine gönderdik de; Ey kavmim, Allah’a kulluk edin, sizin için O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Doğrusu ben, sizin için büyük bir günün azabından korkarım, dedi.

### [Araf 7:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/7:116.md) — عَظِيمٍ

قَالَ أَلْقُوا فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Siz atın, dedi. Atınca; halkın gözlerini büyülediler, onlara korku saldılar ve büyük bir sihir getirmiş oldular.

### [Araf 7:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/7:141.md) — عَظِيمٌ

وَإِذْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُقَتِّلُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hani sizi, işkencenin en kötüsüne uğratan, kadınlarınızı sağ bırakıp, oğullarınızı öldüren Firavun hanedanından kurtarmıştık. Bunda size Rabbınızdan büyük bir imtihan vardır.

### [Enfal 8:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/8:28.md) — عَظِيمٌ

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hem bilin ki; mallarınız da, çocuklarınız da ancak birer fitnedir. Ve Allah katında büyük mükafat vardır.

### [Enfal 8:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/8:29.md) — الْعَظِيمِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkarsanız O, size bir furkan verir. Suçlarınızı örter ve sizi bağışlar. Allah, büyük lütuf sahibidir.

### [Enfal 8:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/8:68.md) — عَظِيمٌ

لَوْلَا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Eğer daha önceden Allah’ın geçmiş bir hükmü olmasaydı; aldıklarınızdan dolayı size büyük bir azab dokunurdu.

### [Tevbe 9:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:20.md) — أَعْظَمُ

الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Onlar ki iman etmişler, hicret etmişler ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmişlerdir. Derece bakımından Allah katında çok büyüktürler. Ve işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:22.md) — عَظِيمٌ

خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Orada temelli kalıcıdırlar. Muhakkak ki Allah katında büyük mükafat vardır.

### [Tevbe 9:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:63.md) — الْعَظِيمُ

أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Bilmezler mi ki: Kim, Allah’a ve Rasulüne karşı koymaya kalkışırsa; muhakkak ona, içinde ebedi kalacağı cehennem ateşi vardır. İşte bu, en büyük rüsvaylıktır.

### [Tevbe 9:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:72.md) — الْعَظِيمُ

وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, içinde temelli kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetleri vaadetti. Ve Adn cennetlerinde çok güzel meskenler de. Allah tarafından bir hoşnudluk ise daha büyüktür. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Tevbe 9:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:89.md) — الْعَظِيمُ

أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onlar için Allah; içinde ebedi kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetler hazırladı. İşte bu, en büyük kurtuluştur.

### [Tevbe 9:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:100.md) — الْعَظِيمُ

وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhacirlerden, ensardan en ileri ve önde gelenlerle, ihsan ile onlara uyanlardan Allah razı olmuştur. Onlar da Allah’tan hoşnuddurlar. Hem onlara altından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. Orada temelli kalıcıdırlar. İşte budur en büyük kurtuluş.

### [Tevbe 9:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:101.md) — عَظِيمٍ

وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Çevrenizdeki Bedevilerden münafıklar vardır. Medine halkından da. Ki onlar nifak üzerinde diretirler. Siz bilmezsiniz onları, Biz biliriz. Onlara iki kere azab edeceğiz. Sonra da onlar; daha büyük bir azaba döndürüleceklerdir.

### [Tevbe 9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:111.md) — الْعَظِيمُ

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Tevbe 9:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/9:129.md) — الْعَظِيمِ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Eğer yüz çevirirlerse; de ki: Allah, bana yeter. O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. Ben O’na tevekkül ettim ve O, büyük Arş’ın Rabbıdır.

### [Yunus 10:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/10:15.md) — عَظِيمٍ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.

### [Yunus 10:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/10:64.md) — الْعَظِيمُ

لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onlar için dünya hayatında da, ahirette de müjde vardır. Allah’ın sözleri değişmez. Bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Yusuf 12:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/12:28.md) — عَظِيمٌ

فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ

Meal (IK): Gömleğinin arkadan yırtılmış olduğunu görünce; (kadının kocası) dedi ki: Doğrusu bu, sizin tuzağınızdandır, siz kadınların tuzağı büyüktür.

### [İbrahim 14:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/14:6.md) — عَظِيمٌ

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hani Musa kavmine demişti ki: Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Çünkü o, sizi azabın kötüsüne uğratan, kadınlarınızı sağ bırakıp oğullarınızı boğazlayan Firavun hanedanından kurtarmıştı. Bunda Rabbınızdan büyük bir imtihan vardır.

### [Hicr 15:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/15:87.md) — الْعَظِيمَ

وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ

Meal (IK): Doğrusu sana; Biz, tekrarlanan yediyi ve şu Kur’an’ı verdik.

### [Nahl 16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/16:94.md) — عَظِيمٌ

وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizi aranızda hile ve bozgun vesilesi yapmayın. Çünkü bu yüzden sağlamca yere basmakta olan ayak, kayabilir. Allah yolundan alıkoyduğunuz için kötü bir azab tadarsınız. Ve sizin için büyük bir azab vardır.

### [Nahl 16:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/16:106.md) — عَظِيمٌ

مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Kalbi imanla dolu olduğu halde zorlananların dışında, her kim; imanından sonra Allah’ı tanımayıp küfre göğüs açarsa; işte Allah’ın gazabı onların üzerinedir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [İsra 17:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/17:40.md) — عَظِيمًا

أَفَأَصْفَاكُمْ رَبُّكُمْ بِالْبَنِينَ وَاتَّخَذَ مِنَ الْمَلَائِكَةِ إِنَاثًا إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلًا عَظِيمًا

Meal (IK): Yoksa Rabbınız size oğulları seçti de kendisi meleklerden kızlar mı edindi? Muhakkak ki siz, büyük bir söz söylüyorsunuz.

### [İsra 17:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/17:49.md) — عِظَامًا

وَقَالُوا أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Biz, kemik ve ufalanmış toprak olduğumuzda mı, cidden biz yeni bir yaratılışla diriltilecek miyiz?

### [İsra 17:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/17:98.md) — عِظَامًا

ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا وَقَالُوا أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا

Meal (IK): Bu, onların cezasıdır. Çünkü onlar; ayetlerimize küfrettiler ve: Kemik, ufalanmış toprak olduğumuzdan sonra mı, biz mi, yeniden bir yaratılışla diriltileceğiz? dediler.

### [Meryem 19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/19:4.md) — الْعَظْمُ

قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

Meal (IK): Ve demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.

### [Meryem 19:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/19:37.md) — عَظِيمٍ

فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Fırkalar kendi aralarında ihtilafa düştüler. Vay o büyük günü görecek kafirlerin haline.

### [Enbiya 21:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/21:76.md) — الْعَظِيمِ

وَنُوحًا إِذْ نَادَى مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Nuh’u da. Hani daha önceleri Bize niyaz etmişti. Onun duasını kabul edip kendisini ve ailesini büyük sıkıntıdan kurtardık.

### [Hac 22:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/22:1.md) — عَظِيمٌ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey insanlar; Rabbınızdan sakının. Doğrusu kıyamet saatının sarsıntısı büyük bir şeydir.

### [Hac 22:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/22:30.md) — يُعَظِّمْ

ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ

Meal (IK): İşte böyle. Kim Allah’ın haram kıldıklarına saygı gösterirse; Rabbı katında bu, onun hayrınadır. Size okunanlardan başka büyük hayvanlar helal kılınmıştır. O halde murdardan, putlardan kaçının ve yalan sözlerden çekinin.

### [Hac 22:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/22:32.md) — يُعَظِّمْ

ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ

Meal (IK): Bu böyledir. Kim, Allah’ın nişanelerine saygı gösterirse; şüphesiz ki bu kalblerin takvasındandır.

### [Müminun 23:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/23:14.md) — عِظَامًا · الْعِظَامَ

ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ

Meal (IK): Sonra nutfeyi bir kan pıhtısı haline getirdik. Derken o kan pıhtısını bir çiğnemlik et yaptık. Bir çiğnemlik et parçasını kemik olarak yarattık. Kemiklere de et giydirdik. Ve sonra onu apayrı bir yaratık yaptık. Yaratanların en güzeli olan Allah’ın şanı ne yücedir.

### [Müminun 23:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/23:35.md) — وَعِظَامًا

أَيَعِدُكُمْ أَنَّكُمْ إِذَا مِتُّمْ وَكُنْتُمْ تُرَابًا وَعِظَامًا أَنَّكُمْ مُخْرَجُونَ

Meal (IK): Öldüğünüz ve bir toprak, bir kemik olduğunuz zaman tekrar dirilmenizi mi vaad ediyor?

### [Müminun 23:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/23:82.md) — وَعِظَامًا

قَالُوا أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

Meal (IK): Onlar demişlerdi ki: Ölüp de toprak ve kemik yığını olduğumuzda mı, gerçekten biz mi diriltileceğiz?

### [Müminun 23:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/23:86.md) — الْعَظِيمِ

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): De ki: Yedi göğün Rabbı ve yüce Arş’ın Rabbı kimdir?

### [Nur 24:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/24:11.md) — عَظِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu uydurulmuş bir yalanla gelenler, içinizden bir zümredir. Bunu kendiniz için kötü sanmayın. O, sizin için hayırlı olmuştur. O kimselerden her birine kazandığı günaha karşılık ceza vardır. En büyük azab da içlerinden elebaşılık yapanındır.

### [Nur 24:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/24:14.md) — عَظِيمٌ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahirette Allah’ın lutfu ve rahmeti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız yaygaradan dolayı her halde size büyük bir azab dokunurdu.

### [Nur 24:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/24:15.md) — عَظِيمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ

Meal (IK): Onu dilinize dolamıştınız. Ve bilmediğiniz şeyleri ağzınıza alıyordunuz. Önemsiz bir şey sanıyorsunuz ama Allah katında önemi çok büyüktür.

### [Nur 24:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/24:16.md) — عَظِيمٌ

وَلَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Onu duyduğunuz zaman: Bunu söylememiz bize yakışmaz. Haşa bu, büyük bir iftiradır, demeniz gerekmez miydi?

### [Nur 24:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/24:23.md) — عَظِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): İffetli ve mü’min kadınlara iftira atanlar; dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Şuara 26:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/26:63.md) — الْعَظِيمِ

فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Bunun üzerine Musa’ya vahyettik ki: Asanı denize vur. O, hemen yarıldı ve her parçası yüce bir dağ gibi oldu.

### [Şuara 26:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/26:135.md) — عَظِيمٍ

إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Doğrusu hakkınızda büyük bir günün azabından korkuyorum.

### [Şuara 26:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/26:156.md) — عَظِيمٍ

وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Sakın ona bir kötülük yapmayın. Yoksa sizi büyük bir günün azabı yakalayıverir.

### [Şuara 26:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/26:189.md) — عَظِيمٍ

فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Onu da yalanladılar ve onları bulutlu bir günün azabı yakaladı. Doğrusu o, büyük bir günün azabı idi.

### [Neml 27:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/27:23.md) — عَظِيمٌ

إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَأُوتِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ora halkına hükmeden, her şeyden kendisine bolca verilmiş olan ve büyük bir tahta sahip bir kadın buldum.

### [Neml 27:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/27:26.md) — الْعَظِيمِ

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Allah O’dur ki; O’ndan başka ilah yoktur. Yüce Arş’ın sahibi ancak ve ancak O’dur.

### [Kasas 28:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/28:79.md) — عَظِيمٍ

فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا يَالَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ

Meal (IK): Debdebe içinde kavminin karşısına çıktı. Dünya hayatını isteyenler: keşki Karun’a verildiği gibi bizim de olsaydı. Doğrusu o, büyük bir varlık sahibidir, demişlerdi.

### [Lokman 31:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/31:13.md) — عَظِيمٌ

وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَابُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hani Lokman; oğluna öğüt vererek demişti ki: Oğulcuğum; Allah’a şirk koşma, doğrusu şirk, büyük bir zulümdür.

### [Ahzab 33:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/33:29.md) — عَظِيمًا

وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Yok eğer Allah’ı, Rasulünü ve ahiret yurdunu istiyorsanız; muhakkak ki Allah, içinizden iyi davranan hanımlara büyük mükafat hazırlamıştır.

### [Ahzab 33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/33:35.md) — عَظِيمًا

إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Doğrusu müslüman erkeklerle, müslüman kadınlar; mü’min erkeklerle, mü’ min kadınlar; taata devam eden erkeklerle, taata devam eden kadınlar; sadık erkeklerle, sadık kadınlar; sabreden erkeklerle, sabreden kadınlar; huşu’ eden erkeklerle, huşu’eden kadınlar; sadaka veren erkeklerle, sadaka veren kadınlar; oruç tutan erkeklerle, oruç tutan kadınlar; iffetlerini koruyan erkeklerle, iffetlerini koruyan kadınlar; Allah’ı çokça zikreden erkeklerle, çokça zikreden kadınlar; işte onlar için, Allah; mağfiret ve büyük bir mükafat hazırlamıştır.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/33:53.md) — عَظِيمًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Ahzab 33:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/33:71.md) — عَظِيمًا

يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ki O da işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah’a ve Rasulüne itaat ederse; gerçekten büyük bir kurtuluşla kurtulmuştur

### [Yasin 36:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/36:78.md) — الْعِظَامَ

وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ

Meal (IK): Kendi yaratılışını unutarak Bize bir misal getirdi de; çürümüşken kemikleri diriltecek kimdir? dedi.

### [Saffat 37:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/37:16.md) — وَعِظَامًا

أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

Meal (IK): Öldüğümüzde, toprak ve kemik olduğumuzda mı, biz mi, diriltileceğiz?

### [Saffat 37:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/37:53.md) — وَعِظَامًا

أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَدِينُونَ

Meal (IK): Öldüğümüz, toprak ve bir yığın kemik olduğumuz zaman mı, biz mi ceza göreceğiz?

### [Saffat 37:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/37:60.md) — الْعَظِيمُ

إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): İşte bu, şüphesiz büyük kurtuluştur.

### [Saffat 37:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/37:76.md) — الْعَظِيمِ

وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Onu ve ailesini büyük sıkıntıdan kurtarmıştık.

### [Saffat 37:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/37:107.md) — عَظِيمٍ

وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ve ona fidye olarak büyük bir kurbanlık verdik.

### [Saffat 37:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/37:115.md) — الْعَظِيمِ

وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): O ikisini de, kavimlerini de büyük bir sıkıntıdan kurtarmıştık.

### [Sad 38:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/38:67.md) — عَظِيمٌ

قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bu, büyük bir haberdir.

### [Zümer 39:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/39:13.md) — عَظِيمٍ

قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): De ki: Rabbıma karşı gelirsem; doğrusu büyük günün azabından korkarım.

### [Mü'min 40:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/40:9.md) — الْعَظِيمُ

وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onları kötülüklerden koru. O gün kötülüklerden kimi korursan; şüphesiz ona rahmet etmiş olursun. En büyük kurtuluş işte budur

### [Fussilet 41:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/41:35.md) — عَظِيمٍ

وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ

Meal (IK): Bu, ancak sabredenlere vergidir. Ve buna ancak o büyük hazzı tadanlar kavuşturulur.

### [Şura 42:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/42:4.md) — الْعَظِيمُ

لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Göklerde olanlar da, yerde olanlar da O’nundur. O, Aliyy’dir, Azim’dir.

### [Zuhruf 43:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/43:31.md) — عَظِيمٍ

وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْآنُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ve dediler ki: Bu Kur’an, o iki kasabanın birinden büyük bir adama indirilmeli değil miydi?

### [Duhan 44:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/44:57.md) — الْعَظِيمُ

فَضْلًا مِنْ رَبِّكَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Rabbından bir lutuf olarak. İşte bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Casiye 45:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/45:10.md) — عَظِيمٌ

مِنْ وَرَائِهِمْ جَهَنَّمُ وَلَا يُغْنِي عَنْهُمْ مَا كَسَبُوا شَيْئًا وَلَا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Arkalarından da cehennem. Kazandıkları şeyler de, Allah’tan başka edindikleri veliler de onlara bir fayda vermez. Ve onlar için, büyük bir azab vardır.

### [Ahkaf 46:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/46:21.md) — عَظِيمٍ

وَاذْكُرْ أَخَا عَادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ وَقَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ad’ın kardeşini de hatırla. Hani kavmini; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin, diyen nice uyarıcılar gelip geçmişken Ahkaf ile uyarıp; doğrusu ben, sizin için büyük günün azabından korkarım, diye korkutmuştu.

### [Fetih 48:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/48:5.md) — عَظِيمًا

لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَكَانَ ذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ta ki; mü’min erkeklerle mü’min kadınları, altlarından ırmaklar akan ve içinde ebedi kalacakları cennetlere koysun ve onların kötülüklerini örtsün. İşte Allah katında en büyük kurtuluş budur.

### [Fetih 48:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/48:10.md) — عَظِيمًا

إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhakkak ki sana bi’at edenler; ancak Allah’a bi’at etmektedirler. Allah’ ın eli onların elleri üstündedir. Onun için kim, ahdini çözerse; ancak kendi aleyhine çözmüş olur. Kim de Allah’a verdiği ahde vefa gösterirse; ona da Allah büyük bir ecir verecektir.

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/48:29.md) — عَظِيمًا

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

### [Hucurat 49:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/49:3.md) — عَظِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin yanında seslerini kısanlar, muhakkak ki onlar; Allah’ın gönüllerini takva ile imtihan ettiği kimselerdir. Onlar için; mağfiret ve büyük bir mükafat vardır.

### [Vakıa 56:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/56:46.md) — الْعَظِيمِ

وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Ve büyük günah işlemekte direnip dururlardı.

### [Vakıa 56:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/56:47.md) — وَعِظَامًا

وَكَانُوا يَقُولُونَ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

Meal (IK): Ve derlerdi ki: Öldüğümüzde, toprak ve kemik yığını olduğumuzda mı, gerçekten biz mi yeniden diriltileceğiz?

### [Vakıa 56:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/56:74.md) — الْعَظِيمِ

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Öyleyse Rabbını o büyük adıyla tesbih et.

### [Vakıa 56:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/56:76.md) — عَظِيمٌ

وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ

Meal (IK): Gerçekten bilseniz bu, büyük bir yemindir.

### [Vakıa 56:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/56:96.md) — الْعَظِيمِ

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Öyleyse Rabbını büyük adıyla tesbih et.

### [Hadid 57:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/57:10.md) — أَعْظَمُ

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ne oluyor size ki; Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Halbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. İçinizden, fetihten önce infak eden ve savaşanlar; daha sonra infak edip savaşanlar elbette bir değildir. Berikiler daha üstün derecededirler. Allah; hepsine de en güzel olanı vaadetmiştir. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Hadid 57:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/57:12.md) — الْعَظِيمُ

يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): O gün; mü’min erkeklerle mü’min kadınların nurları önlerinden ve sağlarından koşarken görürsün. Müjde, bugün altlarından ırmaklar akan ve içinde ebediyyen kalacağınız cennetler sizindir, denilir. İşte bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Hadid 57:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/57:21.md) — الْعَظِيمِ

سَابِقُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Rabbınızdan bir mağfirete, Allah’a ve peygamberlerine iman edenler için hazırlanmış olup da genişliği yerle göğün genişliği kadar olan cennete koşuşun. İşte bu; Allah’ın lutfudur, onu dilediğine verir. Allah büyük lutuf sahibidir.

### [Hadid 57:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/57:29.md) — الْعَظِيمِ

لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَلَّا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَأَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Böylece kitab ehli, Allah’ın lutfundan hiç bir şey elde edemeyeceklerini bilsinler. Muhakkak ki lutuf, bütünüyle Allah’ın elindedir, onu dilediğine verir. Ve Allah; büyük lutuf sahibidir.

### [Saff 61:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/61:12.md) — الْعَظِيمُ

يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): O; sizin günahlarınızı bağışlar, sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerindeki güzel yerlere koyar. İşte en büyük kurtuluş budur.

### [Cuma 62:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/62:4.md) — الْعَظِيمِ

ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Bu, Allah’ın lutfudur. Onu dilediğine verir. Ve Allah; büyük lutuf sahibidir.

### [Tegabün 64:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/64:9.md) — الْعَظِيمُ

يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Sizi toplanma günü için topladığı gün; işte o gün, kimin aldandığının açığa çıkacağı gündür. Kim, Allah’a inanır ve salih amel işlerse; Allah onun kötülüklerini örter ve onu, altından ırmaklar akan, içinde ebediyyen kalacakları cennetlere sokar. İşte büyük kurtuluş budur.

### [Tegabün 64:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/64:15.md) — عَظِيمٌ

إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَاللَّهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu mallarınız ve çocuklarınız sizin için bir imtihandır. Allah katında ise büyük bir mükafat vardır.

### [Talak 65:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/65:5.md) — وَيُعْظِمْ

ذَلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا

Meal (IK): Bu, Allah’ın emridir. Onu size indirmiştir. Kim, Allah’tan korkarsa; onun kusurlarını örter ve ecrini büyütür.

### [Kalem 68:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/68:4.md) — عَظِيمٍ

وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki sen; büyük bir ahlak üzerindesin

### [Hakka 69:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/69:33.md) — الْعَظِيمِ

إِنَّهُ كَانَ لَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Çünkü o, yüce Allah’a inanmazdı.

### [Hakka 69:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/69:52.md) — الْعَظِيمِ

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Öyleyse Rabbını, o büyük adıyla tesbih et.

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/73:20.md) — وَأَعْظَمَ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Kıyamet 75:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/75:3.md) — عِظَامَهُ

أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ

Meal (IK): İnsan zanneder mi ki Biz; onun kemiklerini bir araya toplayamayız?

### [Nebe 78:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/78:2.md) — الْعَظِيمِ

عَنِ النَّبَأِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Büyük haberi mi?

### [Naziat 79:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/79:11.md) — عِظَامًا

أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا نَخِرَةً

Meal (IK): Ufalanmış kemikler olduğumuz vakit mi?

### [Mutaffifun 83:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/ayet/83:5.md) — عَظِيمٍ

لِيَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Büyük bir gün için.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والظاء والميم معهما
ع ظ م، م ظ ع مستعملان
عظم:
العِظام: جمع العَظْم، وهو قَصَب المفاصل.
والعِظم: مصدر الشيء العظيم. عَظُم الشيء عِظَماً فهو عظيم.
والعَظَامَةُ: مصدرُ الأمرِ العظيمِ. عَظُمَ الأمرُ عَظامَةً.
وعَظَّمَهُ يُعَظِّمُهُ تعظيماً، أي: كبّره.
وسمعت خبراً فأَعْظَمتُه، أي: عَظُمَ في عيني. ورأيت شيئاً فاستعظمته. واستعظمْتُ الشيء: أخذت أُعَظِّمُهُ.
واستعظمتُه: أنكرته.
وعُظْمُ الشيءِ: أعظمُهُ وأكبرُهُ، ومُعْظَمُ الشيءِ أكْثَرُهُ. مثل مُعْظَم الماء وهو تبلّده. والعُظْم: جلّ الشيء وأكثره. والعَظَمَةُ من التَعَظُّمِ والزّهو والنّخوة.
وعَظُمَ الرّجُلُ عّظامةً فهو عظيمٌ في الرأي والمجد.
والعظيمةُ: المُلِمَّةُ النّازلةُ الفظيعة. قال:
فإن تنجُ منها تَنْجُ من ذي عظيمة............
وتقول: لا يتعاظمني ذلك، أي لا يَعْظُمُ في عيني.
مظع:
مَظَعَ الرّجُلُ الوتَرَ يَمْظَعُ مَظْعاً، وهو أن يمسحَ الوتَرَ بخُرَيْقةٍ أو قطعةِ شعر حتى يقوّمَ متنَه.
ويمْظَعُ الخشبةَ يملّسُها حتى ييبّسَها، وكلّ شيء نحوه. والمَظْعُ الذّبولُ. مَظَعَه مَشَقَهُ حتى يبّسه.

##### Türkçe

**ع** ve **ظ** ve **م**’in ikisiyle birlikte babı
**ع ظ م**، **م ظ ع**: ikisi de kullanımdadır.

**عظم**:
**العِظام**: **العَظْم**’un çoğuludur; o, eklemlerin kamışlarıdır.
**العِظم**: büyük olan şeyin masdarıdır. **عَظُم** şey **عِظَماً**; o hâlde o **عظيم**’dir.
**العَظَامَةُ**: büyük işin masdarıdır. İş **عَظُمَ** **عَظامَةً**.
Ve onu **عَظَّمَهُ**; onu **يُعَظِّمُهُ** **تعظيماً**; yani: onu büyüttü.
Bir haber işittim de onu **فأَعْظَمتُه**; yani: gözümde büyüdü. Ve bir şey gördüm de onu **فاستعظمته**. Ve **استعظمْتُ** şeyi: onu **أُعَظِّمُهُ** almaya başladım.
Ve onu **استعظمتُه**: onu yadırgadım.
Ve şeyin **عُظْمُ**’u: onun en büyüğü ve en irisidir; ve şeyin **مُعْظَمُ**’ı onun çoğudur. **مُعْظَم** su gibi; o da onun durgunlaşmasıdır. Ve **العُظْم**: şeyin çoğu ve ekseridir. Ve **العَظَمَةُ** **التَعَظُّم**’den, böbürlenmeden ve gururdan ve kibirdendir.
Ve adam **عَظُمَ** **عّظامةً**; o hâlde o, görüşte ve şerefte **عظيمٌ**’dir.
Ve **العظيمةُ**: korkunç inen musibettir. Dedi ki:
فإن تنجُ منها تَنْجُ من ذي عظيمة............
Ve dersin: Bu bana **لا يتعاظمني**; yani gözümde büyümez.

**مظع**:
Adam kirişi **مَظَعَ**; **يَمْظَعُ** **مَظْعاً**; o, kirişi bir bez parçasıyla yahut bir kıl parçasıyla silmesidir; ta ki onun sırtını doğrultsun.
Ve tahtayı **ويمْظَعُ**; onu düzleştirir, ta ki onu kurutsun; ve bunun benzeri her şey. Ve **المَظْعُ** solmadır. Onu **مَظَعَه**: onu kurutuncaya kadar onu yordu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَظُمَ الشيء عِظَماً: كبُر، فهو عظيمٌ. والعُظامُ بالضم مثله. وعُظْمُ الشيء: أكثره ومعظمه. وأعْظَمَ الأمرَ وعَظَّمه، أي فخَّمه. والتَعْظيمُ: التبجيلُ. واسْتَعْظَمه: عدَّه عظيماً. واستعظَمَ وتَعَظَّمَ: تكبر. والاسم العُظمُ. وتَعاظَمَهُ أمرُ كذا. وتقول: أصابنا مطر لا يَتَعاظَمُهُ شيء، أي لا يَعْظُمُ عنده شيء. والعَظيمةُ والعِظامةُ: النازِلة الشديدة. والإعظامَةُ والعِظامَةُ: كالوسادة تُعَظِّمُ بها المرأة عجيزتها: وكذلك العُظْمَةُ والعظَّامَةُ. والعَظَمَةُ: الكبرياء. وعَظَمَةُ الذراع أيضاً: مُسْتَغْلَظُها. والعَظْمُ: واحد العِظام. وعَظْمُ الرحل أيضاً: خشبةٌ بلا أنساعٍ ولا أداةٍ.

##### Türkçe

**عَظُمَ** şey **عِظَماً**: büyüdü; o hâlde o **عظيمٌ**dur. **العُظامُ** (ötre ile) da bunun gibidir. Ve şeyin **عُظْمُ**u: onun çoğu ve onun büyük kısmı. Ve **أعْظَمَ** işi ve **عَظَّمه**; yani onu heybetli kıldı. Ve **التَعْظيمُ**: yüceltme. Ve **اسْتَعْظَمه**: onu büyük saydı. Ve **استعظَمَ** ve **تَعَظَّمَ**: kibirlendi. İsim **العُظمُ**dur. Ve falan iş onu **تَعاظَمَهُ**. Ve dersin: Bize bir yağmur isabet etti ki onu hiçbir şey **يَتَعاظَمُهُ**; yani onun yanında hiçbir şey **يَعْظُمُ** olmaz. Ve **العَظيمةُ** ve **العِظامةُ**: şiddetli musibet. Ve **الإعظامَةُ** ve **العِظامَةُ**: yastık gibi; kadın onunla kalçasını büyütür: yine bunun gibi **العُظْمَةُ** ve **العظَّامَةُ**. Ve **العَظَمَةُ**: kibir. Ve ayrıca kolun **عَظَمَةُ**si: onun kalın olanı. Ve **العَظْمُ**: **العِظام**ın bir tanesi. Ve ayrıca semerin **عَظْمُ**u: kayışları ve aleti olmayan bir tahta.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والظاء مع الميم
عظم ، مظع
استعمل من وجوهه : عظم ، مظع .
عظم : قال الله عزَّ وجلَّ : ( فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماً ) ( المؤمنون : 14 ) ويقرأ : ( فكسونا العظم لحماً ) والتوحيد والجمع ههنا جائزان ؛ لأنه يعلم أن الإنسان ذو عظام ، فإذا وحّد فلأنه يدلّ على الجمع ، ولأن معه اللحم لفظه لفظ الواحد . وقد يجوز من التوحيد إذا كان في الكلام دليل على الجمع ما هو أشدَّ من هذا قال الراجز :
في حَلْقكم عَظْم وقد شَجِينا
يريد : في حلوقكم عظام .
وقال عزَّ وجلَّ : ( وَنَسِىَ خَلْقَهُ قَالَ مَن يُحىِ الْعِظَامَ ) ( يس : 78 ) قال : ( العظام ) وهي جمع ثم قال : ( رميم ) فوحد . وفيه قولان ؛ أحدهما : أن العظام وإن كانت جمعاً فبناؤها بناء الواحد لأنها على بناء جِدار وكتاب وجِراب وما أشبهها ، فوحد النعت للفظ ؛ وقال الشاعر :
يا عمرو جيرانكم باكرُ
فالقلب لا لاه ولا صابرُ
والجيران جمع جار ، والباكر نعت للواحد وجاز ذلك لأن الجِيران لم يُبن بناءُ الجمع ، وهو على بناء عِرفان وسِرْحان وما أشبهه . والقول الثاني أن الرميم فعيل بمعنى مرموم ، وذلك أن الإبل تَرُمّ العظام أي تَقْضُمها وتأكلها ، فهي رِمَّة ومرمومة ورَميم . ويجوز أن يكون رميم من رمَّ العظمُ إذا بَلِيَ يرِمَّ فهو رامّ ورميم أي بال . ومن صفات الله عزّ وجلّ العليّ العظيم ، ويسبّح العبد رَبَّه فيقول : سبحان ربّي العظيم .
وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أمّا الركوع فعظموا فيه الربّ ) أي اجعلوه في أنفسكم ذا عظمة وعَظَمة الله لا تكيف ولا تُحَدّ ولا تمثَّل بشيء . ويجب على العباد أن يعلموا أنه عظيم كما وصف نفسَه وفوق ذلك بلا كيفيَّة ولا تحديد . وعَظَمة الذراع : مَستغلَظها .
وقال أبو عُبَيد : عَظَمة اللسان : مستغلَظه فوق العَكَدة ، قال : وعَكَدته : أصله . وإن لفلان عَظَمة عند الناس أي حُرْمة يعَّظم لها . وله معاظم مثله . وقال مرقّش :
والخال له معاظم وحُرَمْ
وإنه لعظيم المَعَاظِم أي عظيم الحُرْمة . ويقال : عظُم يعظُم عِظَماً فهو عظيم . وأما عَظْم اللحم فبتسكين الظاء ، يجمع عِظاماً وعِظَامة . وقال الراجز :
وَيْلٌ لبُعْران أبي نعامَهْ
منك ومن شَفْرتك الهُذَامَهْ
إذا ابتركت فحفرت قامَهْ
ثم نثرت الفَرْث والعِظَامَهْ
ومثله الفِحالة والذِكارة والحجارة والنِقَادة جمع النَقَد والجِمَالة جمع الجَمَل ؛ قال الله : ( كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ ) ( المُرسَلات : 33 ) هي جمع جمالة وجمال .
وقال الليث : العَظَمة : التعظّم والنّخْوة والزَهْو .
قلت : أمَّا عظمة الله فلا توصف بما وصفها به الليث . وإذا وُصف العبد بالعَظَمة فهو ذَمّ ؛ لأن العظمة في الحقيقة لله عزَّ وجلَّ ، وأمَّا عظمة العبد فهو كِبْره المذموم وتجبُّره . وعُظْم الشيء ومُعظمه : جُلّه وأكبره .
قال ابن السكيت : العرب تقول : عَظُم البطن بطنُك ، وعَظْم البطن بطنك بتخفيف الظاء ، وعُظْم البطن بطنك ، يسكّنون الظاء وينقلون ضمّتها إلى العين ، وإنما يكون النقل فيما كان مدحاً أو ذمّاً .
وقال الليث : استعظمت الأمر إذا أنكرته يقال والعَظِمية : المُلِمَّة إذا أعضلت . قال : ويقال : لا يتعاظمني ما أتيت إليك من عظيم العظِيمة . وسمعت خبراً فأعظمته .
قال ابن السكيت : يقال : أصابنا مَطَر لا يتعاظمه شيء أي لا يعظم عنده شيء .
وقال اللحيانيّ : يقال : أعظمني ما قلتَ لي أي هالني وعَظُم عليّ . ويقال : مايُعْظِمني أن أفعل ذاك أي ما يَهُولني ، ورماه بمُعْظِم أي بعَظيم ، وقد أعظم الأمرُ فهو مُعْظِم والعظمة : ما يلي المرفق من مستغلظ الذراع وفيه العضلة . والعَضَلة ، والنصف الآخر الذي يلي الكفّ يقال له الأسَلة ودخل في عُظْم الناس وعَظْمهم
أي في مُعْظَمهم .
قلت : ويقال : تعاظمني الأمر وتعاظمته إذا استعظمته . وهذا كما يقال : تهيَّبني الشيء وتهيَّبته .
أبو عبيد عن الفرّاء قال العُظْمة ، شيء تعظَّم به المرأة رِدْفها من مِرْفقة وغيرها . وهذا في كلام بني أسَد ، وغيرهم يقول : العِظَامة بكسر العين .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : عَظْم الرجْل : خَشَبة بلا أَنساع ولا أداة . وذو عظم : عِرْض من أعراض خَيْبَر ، فيه عيون جارية ونخيل عامرة وعَظَمات القوم . سادتهم وذوو شرفهم . ووصف الله عذاب النار فقال : ( عَذَابٌ عَظِيمٌ ) ( البَقَرَة : 114 ) وكذلك العذاب في الدنيا ، ووصف كيد النساء ، فقال : ( إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ ) ( يُوسُف : 28 ) . وهذا على الاستفظاع له . والله أعلم .
مظع : الليث : المُظْعة : بقيَّة من الكلأ .
قال : والريح تُمظّع الخشبة حتى تستخرج نُدُوَّته .
وقال غيره : مَظَعْت الخشبة إذا قطعتها رَطْبة ثم وضعتها بلِحَائها في الشمس حتى تتشرب ماءها ، ويُترك لِحَاؤها عليها لئلا يتصدَّع ويتشقَق . وقال أوس بن حَجَر يصف رجلاً قطع شجرة يتَّخِذ منها قوساً :
فمظَّعها حولين ماءَ لحائها
تُعالَى على ظهر العَرِيش وتُنزَلُ
أبو العباس عن عمرو عن أبيه : يقال للرجل إذا روَّى دسَمَ الثريد : قد روّغه ومرَّغه ومظّعه ومَرْطله وسَغْبله .
وقال الليث : يقال : مظَّع فلان وَتَره تمظيعاً إذا ملَّسه ويَبّسه . وكذلك الخشبة . ولقد تمظَّع فلان ما عندك أي تلحَّسه كله . الأصمعي : فلان يتمظَّع الظِلّ أي يتتبَّعه من موضع إلى موضع .

##### Türkçe

باب العين والظاء مع الميم
**عظم** ، **مظع**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **عظم** ، **مظع** .

**عظم** : Allah عزَّ وجلَّ dedi: ( فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماً ) ( المؤمنون : 14 ) ve şöyle okunur: ( فكسونا العظم لحماً ) ve burada tekil kılma ile çoğul kılma câizdir; çünkü insanın kemikleri olduğu bilinir; eğer tekil kılarsa, bunun sebebi onun çoğula delâlet etmesi ve onunla birlikte etin, lafzı tekil lafzı olmasıdır. Ve tekil kılmadan câiz olur; eğer sözde çoğula delâlet eden bir delil, bundan daha şiddetli olursa. Râciz dedi:
في حَلْقكم عَظْم وقد شَجِينا
Muradı: boğazlarınızda kemikler.

Ve عزَّ وجلَّ dedi: ( وَنَسِىَ خَلْقَهُ قَالَ مَن يُحىِ الْعِظَامَ ) ( يس : 78 ) dedi: ( **العظام** ) ve o çoğuldur; sonra ( رميم ) dedi de tekil kıldı. Bunun hakkında iki söz vardır; birincisi: **العظام** her ne kadar çoğul ise de, yapısı tekilin yapısıdır; çünkü **جِدار** ve **كتاب** ve **جِراب** ve benzerlerinin yapısı üzerinedir; böylece sıfatı lafız için tekil kıldı; şair dedi:
يا عمرو جيرانكم باكرُ
فالقلب لا لاه ولا صابرُ
Ve **الجيران** , **جار**’ın çoğuludur; **الباكر** tekilin sıfatıdır; bu câiz oldu, çünkü **الجِيران** çoğul yapısı üzere bina edilmemiştir; o, **عِرفان** ve **سِرْحان** ve benzeri yapısı üzerinedir. İkinci söz: **الرميم** , **مرموم** mânâsında **فعيل**’dir; şu da: develer **تَرُمّ العظام** yani onları kemirir ve yer; böylece o **رِمَّة** ve **مرمومة** ve **رَميم**’dir. Ve câizdir ki **رميم** , “kemik eskidi” mânâsında **رمَّ العظمُ**’dan olsun; **يرِمَّ**; böylece o **رامّ** ve **رَميم** yani eskimiş. Ve Allah عزّ وجلّ’ün sıfatlarındandır: **العليّ العظيم**; ve kul Rabbini tesbih eder de şöyle der: سبحان ربّي العظيم .

Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( أمّا الركوع فعظموا فيه الربّ ) yani onu nefislerinizde azamet sahibi kılın; Allah’ın azameti keyfiyetlendirilmez, sınırlandırılmaz ve hiçbir şeyle temsil edilmez. Ve kullara vaciptir ki onun, kendisini vasfettiği gibi büyük olduğunu bilsinler; bunun üstünde, keyfiyetsiz ve sınırlamasız. Ve **عَظَمة الذراع**: onun kalınlaşmış kısmıdır.

Ve Ebû عُبَيد dedi: **عَظَمة اللسان**: **العَكَدة**’nin üstündeki kalınlaşmış kısmıdır; dedi: ve **عَكَدته**: onun aslıdır. Ve falanın insanlar yanında **عَظَمة**’si vardır, yani kendisi için tazim edilen bir hürmeti vardır. Ve onun, onun gibilerden **معاظم**’i vardır. Ve Muraqqiş dedi:
والخال له معاظم وحُرَمْ
Ve o, **عظيم المَعَاظِم**’dir, yani büyük hürmet sahibidir. Ve denir: **عظُم** **يعظُم** **عِظَماً**; böylece o **عظيم**’dir. Ama etin kemiği olan **عَظْم** ise, ظاء’nın sükûnuyla; **عِظاماً** ve **عِظَامة** olarak cem‘ edilir. Râciz dedi:
وَيْلٌ لبُعْران أبي نعامَهْ
منك ومن شَفْرتك الهُذَامَهْ
إذا ابتركت فحفرت قامَهْ
ثم نثرت الفَرْث والعِظَامَهْ
Ve bunun benzeri: **الفِحالة** ve **الذِكارة** ve **الحجارة** ve **النِقَادة**; **النَقَد**’in cem‘i; ve **الجِمَالة** , **الجَمَل**’in cem‘idir; Allah dedi: ( كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ ) ( المُرسَلات : 33 ) o, **جمالة** ve **جمال**’ın cem‘idir.

Ve Leys dedi: **العَظَمة**: büyüklük taslama ve kibirlenme ve böbürlenmedir.

Dedim: Allah’ın azameti, Leys’in onu vasfettiği şeyle vasfedilmez. Ve kul **العَظَمة** ile vasfedilirse, o zemmdir; çünkü azamet hakikatte Allah عزَّ وجلَّ’ündür; ama kulun azameti, onun zemmedilmiş kibri ve zorbalığıdır. Ve bir şeyin **عُظْم**’u ve **مُعظمه**: onun çoğu ve en büyüğüdür.

İbnü’s-Sikkît dedi: Araplar der: **عَظُم البطن بطنُك**; ve **عَظْم البطن بطنك** ظاء’yı hafifletmekle; ve **عُظْم البطن بطنك**; ظاء’yı sükûnlarlar ve onun dammesini ع’ye naklederler; nakil ancak medih veya zemm olan şeyde olur.

Ve Leys dedi: **استعظمت الأمر**; onu inkâr ettiğinde. Ve denir: **العَظِمية**: güçleştiğinde musibet. Dedi: ve denir: **لا يتعاظمني ما أتيت إليك من عظيم العظِيمة**. Ve bir haber işittim de onu **أعظمته**.

İbnü’s-Sikkît dedi: denir: **أصابنا مَطَر لا يتعاظمه شيء** yani onun yanında hiçbir şey büyük olmaz.

Ve el-Lihyânî dedi: denir: **أعظمني ما قلتَ لي** yani beni dehşete düşürdü ve bana ağır geldi. Ve denir: **مايُعْظِمني أن أفعل ذاك** yani beni dehşete düşüren şey nedir. Ve onu **بمُعْظِم** ile attı, yani büyük bir şeyle. Ve iş **أعظم** oldu; böylece o **مُعْظِم**’dir. Ve **العظمة**: dirseğe bitişik olan, kolun kalınlaşmış kısmıdır; onda kas vardır. Ve **العَضَلة**; ve diğer yarısı ki ele bitişiktir, ona **الأسَلة** denir. Ve insanların **عُظْم**’una ve **عَظْم**’una girdi, yani onların **مُعْظَم**’ına.

Dedim: ve denir: **تعاظمني الأمر** ve **تعاظمته**; onu **استعظمته** ettiğimde. Bu, “şey beni ürküttü ve ben onu ürktüm” denildiği gibidir: **تهيَّبني** الشيء ve **تهيَّبته**.

Ebû عبيد, el-Ferrâ’dan: **العُظْمة**; kadının kalçasını büyüttüğü bir şeydir; **مِرْفقة** ve başkasıyla. Bu, Benî Esed’in كلامı içindedir; başkaları ise **العِظَامة** der, عين’i kesrelemekle.

Ebû عبيد, el-Asma‘î’den: **عَظْم الرجْل**: kayışlar ve alet olmaksızın bir tahta. Ve **ذو عظم**: Hayber’in arazilerinden bir arazidir; onda akan pınarlar ve mamur hurmalıklar vardır. Ve **عَظَمات القوم**: onların efendileri ve şeref sahipleridir. Ve Allah ateş azabını vasfetti de dedi: ( عَذَابٌ عَظِيمٌ ) ( البَقَرَة : 114 ) ve dünyadaki azap da böyledir. Ve kadınların hilesini vasfetti de dedi: ( إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ ) ( يُوسُف : 28 ) . Bu, onu çok çirkin görme üzerinedir. Ve Allah daha iyi bilir.

**مظع** : Leys: **المُظْعة**: otlaktan bir kalıntıdır.

Dedi: ve rüzgâr, tahtayı **تُمظّع** eder; ta ki onun yaşlığını çıkarıncaya kadar.

Ve başkası dedi: **مَظَعْت الخشبة**; onu yaş iken kestiğinde, sonra kabuğuyla birlikte güneşe koyduğunda; ta ki suyunu emsin; ve kabuğu üzerinde bırakılır; çatlayıp yarılmasın diye. Ve Evs b. Hacer, bir ağaç kesip ondan yay edinen bir adamı vasfederek dedi:
فمظَّعها حولين ماءَ لحائها
تُعالَى على ظهر العَرِيش وتُنزَلُ

Ebû’l-‘Abbâs, Amr’dan, babasından: denir; adam, ثريد’in yağını iyice kattığında: **قد روّغه ومرَّغه ومظّعه ومَرْطله وسَغْبله**.

Ve Leys dedi: denir: falan, telini **مظَّع** etti **تمظيعاً**; onu yumuşatıp kuruttuğunda. Tahta da böyledir. Ve gerçekten falan, senin yanındakini **تمظَّع** etti; yani hepsini yalayıp tüketti. El-Asma‘î: falan **يتمظَّع الظِلّ**; yani onu bir yerden bir yere takip eder.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والظاء وما يثلثهما)
(عظم) العين والظاء والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على كِبَر وقُوّة. فالعِظَم: مصدر الشَّيء العظيم. تقول: عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً، وعظّمته أنا. فإذا عَظُم في عينيك قلت: أعْظمتُه واستعظمْتُه. ومُعظَم الشّيء: أكثرهُ. وعَظْمةُ الذِّراع: مُستغلَظُها. وهي العظيمة: النازِلةُ المُلمّة الشّديدة. قال:‏
وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا(1)  *** إن تنجُ منها تنجُ من ذِي عظيمةٍ‏
ومن الباب العَظْم، معروف، وهو سمِّي بذلك لقوّته وشِدّته.‏
(عظب) العين والظاء والباء. يقولون: عَظَب الطّائر، إذا حَرّكَ زِمِكّاهُ. وهو كلام. والعُنْظَُب: الجراد الضَّخم، النُّون زائدة.‏
(عظل) العين والظاء واللام أصيل صحيح. يقال: تعاظَلَ الكلابُ، إذا تسافَدَت، وهي تَعاظَلُ. وجَرادٌ عَظْلَى من ذلك وفلانٌ لا يُعاظِل في شِعره بين القَوافي، أي لا يحمل بعضها على بعض. وترى أنّ ذلك إمّا أن يكون الذي يسمى الإيطاء؛ أي لا يكرِّر القوافي، أو أن يكون الذي يسمَّى التَّضمين، وهو أن [يكون] تمامُ البيت في البيت الذي بَعده.‏
--------------ـــــ
(1) البيت للأسود بن سريع القاص، كما في البيان (1: 367).

ـ

##### Türkçe

(باب **العين** والظاء وما يثلثهما)
(**عظم**) **العين** ve **الظاء** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; büyüklüğe ve kuvvete delâlet eder. **فالعِظَم**: büyük olan şeyin masdarıdır. Dersin ki: **عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً**; ve ben onu **وعظّمته**. Artık senin gözünde büyüdüğü vakit: **أعْظمتُه** ve **استعظمْتُه** dersin. Ve **مُعظَم** şey: onun çoğudur. Ve **عَظْمةُ الذِّراع**: onun kalınlaştırılmış olanıdır. Ve o, **العظيمة**dir: şiddetli, kuşatıcı musibettir. Dedi ki:‏
وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا(1)  *** إن تنجُ منها تنجُ من ذِي عظيمةٍ‏
Ve babdandır **العَظْم**; bilinen (şey)dir; ve o, kuvveti ve şiddeti sebebiyle bununla adlandırılmıştır.‏

(**عظب**) **العين** ve **الظاء** ve **الباء**. Derler ki: **عَظَب** kuş, **إذا حَرّكَ زِمِكّاهُ** (olduğu zaman). Ve o, bir sözdür. Ve **العُنْظَُب**: iri çekirge; **النُّون** ziyadedir.‏

(**عظل**) **العين** ve **الظاء** ve **اللام** köklü, sahih (bir asıl)dır. Denir ki: **تعاظَلَ الكلابُ**; **إذا تسافَدَت** (olduğu zaman); ve o, **تَعاظَلُ** eder. Ve bundan **جَرادٌ عَظْلَى**; ve falan, kafiyeler arasında şiirinde **لا يُعاظِل**; yani bazısını bazısına yüklemez. Ve görürsün ki bu, ya **الإيطاء** diye adlandırılan şeydir; yani kafiyeleri tekrar etmez; yahut **التَّضمين** diye adlandırılan şeydir; ve o, [şu ki] beytin tamamı, ondan sonraki beyitte [olur].‏
--------------ـــــ
(1) Beyit, el-Esved b. Serî‘ el-Kâss’a aittir; el-Beyân’da (1: 367) olduğu üzere.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ظ م
هذا أمر لا يتعاظمني أي لا يعظم في عيني ولا أبالي به ولا تكترث لما نزل بك ولا يتعاظمك ولا يتعاظمني ما أتيت إليك من النبل‏.‏
وأخذ عظمه ومعظمه وهو من معاظم الشئون وإن لفلان معاظم واجبة المراعاة وهي الحرم والحقوق المستعظمة‏.‏
ونزلت به عظيمة ودعوى فرعون عظيمة من العظائم‏.‏
قال‏:‏ فإن تنج منها تنج من ذي عظيمة وإلا فإني لا إخالك ناجياً وسمعت خبراً فأعظمته واستعظمته‏.‏
واستعظمت الأمر‏:‏ أنكرته‏.‏
وما يعظمني أن أفعل كذا أي ما يهولني‏.‏

##### Türkçe

ع ظ م
Bu, beni **يتعاظمني** etmez; yani gözümde büyümez ve ona aldırmam; sana inen şeye aldırma ve seni **يتعاظمك** etmesin; sana getirdiğim ok(lar)dan olan şey beni **يتعاظمني** etmez.

Onun kemiğini ve onun çoğunu aldı; ve o, işlerin **معاظم**’ındandır; ve filân için gözetilmesi vacip **معاظم** vardır; ve o, hürmetler ve büyütülen haklardır.

Ona bir **عظيمة** indi; ve Firavun’un davası, **العظائم**’den bir **عظيمة**dır.

Dedi ki: “Eğer ondan kurtulursan, bir **عظيمة** sahibi olandan kurtulursun; yoksa ben seni kurtulmuş sanmıyorum.” Ve bir haber işittim de onu **فأعظمته** ve **استعظمته**.

**واستعظمت الأمر**: onu inkâr ettim.

“Benim için şunu yapmam **وما يعظمني**” yani beni korkutmaz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مِنْ صِفاتِ الله عزَّ وجلَّ العلِيُّ العَظِيمُ، ويُسبِّح العبدُ رَبَّه فيقول: سبحان رَبِّي العظيم؛ العَظِيمُ: الذي جاوَزَ قدْرُهُ وجلَّ عن حدودِ العُقول حتى لا تُتَصَوَّر الإحاطةُ بِكُنْهِه وحَقِيقتهِ. والعِظَمُ في صِفاتِ الأَجْسام: كِبَرُ الطُّولِ والعرضِ والعمْق، والله تعالى جلَّ عن ذلك. قال النبي، صلى الله عليه وسلم: أمَّا الرُّكوعُ فعظِّمُوا فيه الربَّ أي اجْعلُوه في أنْفُسِكم ذا عَظمةٍ، وعَظمةُ اللهِ سبحانه لا تُكَيَّفُ ولا تُحدُّ ولا تُمثَّل بشيء، ويجبُ على العبادِ أن يَعْلَمُوا أنه عظيمٌ كما وصَفَ نفْسه وفَوْقَ ذلك بلا كَيفِيَّةٍ ولا تَحْديدٍ. قال الليث: العَظمةُ التَّعَظُّمُ والنَّخْوةُ والزَّهْوُ؛ قال الأزهري: ولا تُوصَفُ عظمةُ الله بما وصَفَها به الليثُ، وإذا وُصِفَ العبدُ بالعَظمة فهو ذَمٌّ لأن العظمة في الحقيقة لله عز وجل، وأما عَظَمَةُ العبدِ فكِبْرُه المذمومُ وتَجَبُّره. وفي الحديث: مَنْ تَعَظَّمَ في نفسه لَقِيَ الله، تَبارَك وتعالى، غَضْبانَ؛ التَّعَطُّمُ في النفس: هو الكبرُ والزَّهْوُ والنّخْوةُ. والعَظَمَةُ والعَظَمُوتُ: الكبرُ. وعَظَمَةُ اللسان: ما عَظُمَ منه وغَلُطَ فوقَ العَكَدَةِ، وعَكَدَتُه أصْلُه. والعِظَمُ: خلافُ الصِّغَر. عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً وعَظامةً: كَبُرَ، وهو عظيمٌ وعُظامٌ. وعَظَّمَ الأمرَ: كَبَّره. وأَعْظَمَه واسْتَعْظَمَه: رآه عَظيماً. وتَعاظَمَه: عَظُمَ عليه. وأَمرٌ لا يَتَعاظَمُه شيءٌ: لا يَعْظُم بالإضافة إليه، وسَيْلٌ لا يَتَعاظَمُه شيءٌ كذلك. وأَصابنا مطرٌ لا يَتعاظَمُه شيءٌ أي لا يَعْظُمُ عِنده شيء. وفي الحديث: قال الله تعالى: لا يَتَعاظَمُني ذَنْبٌ أَن أَغْفِرهَ؛ أي لا يَعْظُمُ عليَّ وعِندِي. وأَعْظَمَني ما قُلْتَ لي أي هالَني وعَظُمَ عليَّ. ويقال: ما يُعْظِمُني أن أفْعلَ ذلك أي ما يَهُولُني. وأَعْظَمَ الأمرُ فهو مُعْظِمٌ: صارَ عَظِيماً. ورَماه بمُعْظَمٍ أي بعظيم. واسْتَعْظمتُ الأَمْرَ إذا أَنْكرتْه. ويقال: لا يتَعاظَمُني ما أتيتُ إليك من عَظِيم النَّيْل والعَطِيَّةِ، وسمعتُ خبراً فأَعْظَمْتُه. وَوَصَفَ الله عذابَ النَّارِ فقال: عَذاب عَظِيم؛ وكذلك العَذاب في الدُّنْيا. ووَصَف كَيْدَ النِّساء فقال: إنَّ كيدَكُنَّ عَظيمٌ. ورجلٌ عَظِيمٌ في المَجْدِ والرَّأْي على المَثلِ، وقد تَعظَّمَ واسْتَعظَمَ. ولِفلان عَظَمةٌ عندَ النَّاسِ أي حُرْمةٌ يُعظَّمُ لهَا، وله مَعاظِمُ مِثْلُه؛ وقال مُرقِّش:
والخالُ له مَعاظِمٌ وحُرَمْ
(* تمام البيت كما في التكملة:
فنحن أخوالك عمرك ولنــــــخال له معاظم وحرم).
وإنَّه لَعَظِيمُ المَعاظِم أي عظيمُ الحُرْمة. ويقال: تَعاظَمَني الأَمرُ وتَعاظَمْتُه إذا اسْتَعْظَمْتَه، وهذا كما يقال: تَهَيَّبَني الشيءُ وتهَيَّبْتُه. واسْتَعْظَمَ: تَعَظَّمَ وتكبَّرَ، والاسم العُظْمُ. وعُظْمُ الشيء: وَسَطُه. وقال اللحياني: عُظْمُ الأمرِ وعَظْمُه مُعْظَمُه. وجاء في عُظْمِ النَّاسِ وعَظْمِهم أي في مُعْظَمِهم. وفي حديث ابن سيرين: جَلَسْتُ إلى مَجْلِسٍ فيه عُظْمٌ من الأنْصارِ أي جماعةٌ كبيرةٌ منهم. واسْتَعظَم الشيءَ: أخذ مُعظَمَه.
وعَظَمَةُ الذِّراعِ: مُسْتَغْلَظُها. وقال اللحياني: العظَمةُ من الساعد ما يَلي المِرْفقَ الذي فيه العَضَلةُ، قال: والساعد نِصفْان: فنِصْفٌ عَظَمةٌ، ونِصفٌ أَسَلةٌ، فالعَظَمةُ ما يَلي المِرْفقَ من مُسْتَغْلَظ الذِّراعِ وفيه العَضَلةُ، والأَسَلةُ ما يَلي الكفَّ.
والعُظمةُ والعِظامةُ والعُظَّامةُ، بالتشديد، والإعْظامةُ والعظيمةُ: ثَوْبٌ تُعظِّمُ به المرأَةُ عجيزتَها؛ وقال الفراء: العُظْمةُ شيءٌ تُعَظِّمُ بعه المرأة رِدْفَها من مِرْفَقةٍ وغيرِها، وهذا في كلامِ بني أَسَدٍ، وغيرُهم يقول: العِظامَةُ، بكسر العين؛ وقوله:
وإنْ تَنْجُ مِنها تَنْجُ مِنْ ذي عَظِيمةٍ،
وإلاَّ فإنِّي لا إخالُكَ ناجِيا
أَراد من أَمرٍ ذي داهيةٍ عَظِيمةٍ.
والعَظْمُ: الذي عليه اللحمُ من قَصَبِ الحيوانِ، والجمع أَعْظُمٌ وعِظامٌ وعِظامةٌ، الهاء لتأْنيث الجمع كالفِحالةِ؛ قال:
وَيْلٌ لِبُعْرانِ أبي نَعامهْ
منْكَ، ومنْ شَفْرَتِك الهُدامهْ
إذا ابْتَرَكْتَ فحفَرْتَ قامهْ،
ثم نَثرْتَ الفَرْثَ والعِظامهْ
وقيل: العِظامةُ واحدةُ العِظام، ومنه الفِحالةُ والذِّكارةُ والحِجارةُ، والنِّقادةُ جمعُ النَّقَد، والجِمالةُ جمعُ الجمل؛ قال الله عز وجل: جِمالاتٌ صُفْرٌ؛ هي جمعُ جِمالةٍ وجِمالٍ. وعَظَّمَ الشاةَ: قَطَّعها عَظْماً عَظْماً. وعَظَمَه عظْماً: ضَرَبَ عِظامَه. وعَظمَ الكلْبَ عَظْماً وأَعْظَمه إيَّاه: أطْعمَه. وفي التنزيل: فَخَلَقْنا المُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَونا العِظامَ لحماً؛ ويُقرَأُ: فكسَوْنا العَظْمَ لَحْماً؛ قال الأزهري: التوحيد والجمعُ هنا جائزانِ لأنه يُعْلَم أن الإنسانَ ذو عِظامٍ، فإذا وُحِّدَ فلأنه يَدُلُّ على الجمع ولأن معه اللحمَ، ولَفظُه لَفظُ الواحد، وقد يجوز من التوحيد إذا كان في الكلام دليلٌ على الجمع ما هو أَشدُّ من هذا؛ قال الراجز:
في حَلْقِكم عَظْمٌ وقد شَجينا
يريد في حُلوقكم عِظامٌ. وقال عز وجل: قال مَنْ يُحْيي العِظامَ وهي رَمِيمٌ؛ قال العِظام وهي جمعٌ ثم قال رميمٌ فَوحَّدَ، وفيه قولان: أَحدُهما أن العِظامَ وإن كانت جمعاً فبناؤها بناء الواحد لأنها على بناء جدارٍ وكِتاب وجِراب وما أشبهها فوَحَّدَ النَّعْت للفظ؛ قال الشاعر: يا عَمْروُ جِيرانُكمُ باكِرُ،
فالقَلْبُ لا لاهٍ ولا صابِرُ
والجِيرانُ جمعٌ والباكِرُ نعتٌ للواحد، وجاز ذلك لأَن الجيرانَ لم يُبْنَ بناءَ الجمع وهو على بناءِ عِرْفانٍ وسِرْحانٍ وما أَشْبهه، والقول الثاني أن الرَّمِيمَ فعيلٌ بمعنى مَرْمومٍ، وذلك أن الإبلَ تَرُمُّ العِظامَ أي تَقْضَمُها وتأْكُلها، فهي رَمَّةٌ ومَرْمومةٌ ورَمِيمٌ، ويجوز أن يكون رَمِيمٌ من رَمَّ العَظْمُ إذا بَلِيَ يَرِمُّ. فهو رَامٌّ ورَمِيمٌ أي بالٍ.
وعَظْمُ وَضَّاحٍ: لُعْبةٌ لهم يَطْرَحُون بالليل قِطْعةَ عَظْمٍ فمن أصابَه فقد غلبَ أصحابَه فيقولون:
عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ،
لا تَضِحَنَّ بَعْدَها مِنْ لَيْلَهْ
وفي حديث: بَيْنا هو يَلْعَبُ مع الصِّبْيانِ وهو صَغيرٌ بِعَظْمِ وَضَّاحٍ مَرَّ عليه يَهُودِيٌّ فقال له لَتَقْتُلَنَّ صَنادِيدَ هذه القَرْيةِ؛ هي اللُّعْبةُ المذكورةُ وكانوا إذا أَصابَه واحدٌ منهم غلَبَ أَصْحابَه، وكانوا إذا غَلَبَ واحدٌ من الفَرِيقين ركِبَ أصْحابُه الفريقَ الآخَرَ من المَوْضِعِ الذي يَجِدُونه فيه إلى المَوْضِعِ الذي رَمَوْا به منه.وعَظْمُ الفَدّانِ: لَوْحُه العَريضُ الذي في رأْسِه الحديدةُ التي تُشَقُّ بها الأرضُ، والضاد لغة. والعَظْم: خَشَبُ الرَّحْلِ بلا أَنْساعٍ ولا أَداةٍ، وهو عَظْمُ الرَّحْلِ. وقولهم في التعجب: عَظُمَ البَطْنُ بَطْنُك وعَظْمَ البَطْنُ بَطْنُك، بتخفيف الظاء، وعُظْمَ البطنُ بطنُك، بسكون الظاء ويَنْقُلون ضَمَّتها إلى العَيْن، بمعنى عَظُمَ، وإنما يكون النَّقْلُ فيما يكون مَدْحاً أو ذَمّاً، وكلُّ ما حَسُنَ أن يكون على مذهب نِعْمَ وبِئْسَ صحَّ تخفيفُه ونَقْلُ حركة وَسَطِه إلى أوّله، وما لم يَحْسُنْ لم يُنْقَل وإن جاز تخفيفه، تقول حَسُنَ الوجْهُ وَجْهُك وحَسْنَ الوَجْهُ وَجْهُك وحُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ، ولا يجوز أن تقول قد حُسْنَ وجْهُك لأنه لا يصلح فيه نِعْمَ، ويجوز أن تُخَفِّفَه فتقولَ قد حَسْنَ وَجْهُك، فقِس عليه. وأَعْظَمَ الأمْرَ وعَظَّمَه: فَخَّمه. والتَّعْظيمُ: التَّبْجيلُ.
والعَظيمةُ والمُعْظَمةُ: النازلةُ الشديدةُ والمُلِمَّةُ إذا أَعْضَلَتْ. والعَظَمَةُ: الكِبْرياءُ.
وذو عُظْمٍ: عُرْضٌ من أَعْراضِ خَيْبَر فيه عيونٌ جارية ونخيلٌ عامرة. وعَظَماتُ القَوْمِ: سادتُهم وذو شَرَفِهم. وعُظْمُ الشيء ومُعْظَمُه: جُلُّه وأكْثَرهُ. وعُظْمُ الشيء: أكْبَرُه. وفي الحديث: أنه كان يُحَدِّثُ لَيْلةً عن بَني إسرائيلَ لا يَقُومُ فيها إلا إلى عُظْمِ صلاةٍ؛ كأَنه أراد لا يقومُ إلا إلى الفَريضةِ؛ ومنه الحديث: فأَسْنَدُوا عُظْمَ ذلك إلى ابنِ الدُّخْشُمِ أي مُعْظَمَه. وفي حديث رُقَيْقَةَ: انْظُرُوا رَجُلاً طُوالاً عُظاماً أي عَظِيماً بالغاً، والفُعالُ من أَبنية المبالغة، وأَبلغ منه فُعَّال بالتشديد.

##### Türkçe

Allah عزَّ وجلَّ’in sıfatlarındandır: **العَلِيُّ العَظِيمُ**; kul Rabbini tesbih eder de şöyle der: “Sübhân Rabbiyel-azîm”; **العَظِيمُ**: kadrı aşmış olan ve akılların sınırlarından yüce olup da onun künhüne ve hakikatine kuşatıcılığın tasavvur edilemediği (zât).

Ve **العِظَمُ** cisimlerin sıfatlarında: uzunluğun, genişliğin ve derinliğin büyüklüğüdür; Allah تعالى bundan yücedir. Nebî, صلى الله عليه وسلم, dedi: “Rükûa gelince, onda Rabbi tazim edin”; yani onu nefislerinizde azamet sahibi kılın. Allah’ın azameti, سبحانه, keyfiyetlendirilmez, sınırlandırılmaz, hiçbir şeyle temsil edilmez; kullara vaciptir ki onun, kendisini vasfettiği üzere büyük olduğunu ve bunun da üstünde, keyfiyetsiz ve tahditsiz (olduğunu) bilsinler. Leys dedi: **العَظمةُ**: **التَّعَظُّمُ** ve **النَّخْوةُ** ve **الزَّهْوُ**’dur; Ezherî dedi: Allah’ın azameti, Leys’in onunla vasfettiği şeyle vasfedilmez; kul **العَظمةُ** ile vasfedilirse bu zemdir; çünkü azamet hakikatte Allah عز وجل içindir. Kulun azameti ise, onun yerilmiş kibri ve cebbarlığıdır. Hadiste: “Kim kendi nefsinde **تَعَظَّمَ** ederse Allah’la, تبارك وتعالى, öfkeli olarak karşılaşır”; nefiste **التَّعَطُّمُ**: kibir ve **الزَّهْوُ** ve **النّخْوةُ**’dur. **العَظَمَةُ** ve **العَظَمُوتُ**: kibirdir. **عَظَمَةُ اللسان**: ondan büyüyen ve **العَكَدَةِ**’nin üstünde yanılan (kısım)dır; onun **عَكَدَتُه**’si köküdür.

**العِظَمُ**: küçüklüğün zıddıdır. **عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً وعَظامةً**: büyüdü; o **عظيمٌ** ve **عُظامٌ**’dır. **عَظَّمَ الأمرَ**: onu büyüttü. **أَعْظَمَه** ve **اسْتَعْظَمَه**: onu büyük gördü. **تَعاظَمَه**: ona ağır geldi. **وأَمرٌ لا يَتَعاظَمُه شيءٌ**: ona nispetle hiçbir şey büyümez; ve “hiçbir şeyin ona nispetle büyümediği sel” de böyledir. “Bize, hiçbir şeyin ona nispetle büyümediği bir yağmur isabet etti” yani onun yanında hiçbir şey büyümez. Hadiste: Allah تعالى dedi: “Bir günah, onu bağışlamam bakımından bana büyük gelmez”; yani bana ve yanımda büyük olmaz. “Bana söylediğin şey beni **أَعْظَمَ** etti” yani beni dehşete düşürdü ve bana ağır geldi. Ve denir: “Bunu yapmam beni **يُعْظِمُني** etmez” yani beni dehşete düşürmez. **أَعْظَمَ الأمرُ فهو مُعْظِمٌ**: büyük oldu. “Onu **بمُعْظَمٍ** ile attı” yani büyük (bir şey) ile. “**اسْتَعْظمتُ الأَمْرَ**” onu inkâr ettiğim zaman (denir). Ve denir: “Sana getirdiğim büyük ihsan ve atiyyeden olan şey, bana büyük gelmez”; “Bir haber işittim de onu **فأَعْظَمْتُه**.” Allah, ateş azabını vasfetti de şöyle dedi: “**عَذاب عَظِيم**”; dünyadaki azap da böyledir. Kadınların hilesini vasfetti de şöyle dedi: “Şüphesiz sizin hileniz **عَظيمٌ**.” Ve bir adam, mecitte ve re’yde mesel üzere **عَظِيمٌ**’dir; ve **تَعظَّمَ** etti ve **اسْتَعظَمَ** etti. “Falanın insanlar yanında **عَظَمةٌ**’si vardır” yani kendisi için tazim olunan bir hürmeti vardır; onun gibi **مَعاظِمُ**’i vardır; Mürekkiş dedi:
والخالُ له مَعاظِمٌ وحُرَمْ
(* Beytin tamamı tekmilededir:
فنحن أخوالك عمرك ولنــــــخال له معاظم وحرم).

Ve o, **لَعَظِيمُ المَعاظِم**’dir; yani büyük hürmet sahibidir. Ve denir: “İş bana **تَعاظَمَني** etti” ve “onu **تَعاظَمْتُه**” — onu **اسْتَعْظَمْتَه** ettiğin zaman; bu, “Şey beni **تَهَيَّبَني** etti” ve “onu **تهَيَّبْتُه**” denmesi gibidir. **اسْتَعْظَمَ**: **تَعَظَّمَ** etti ve kibirlendi; isim **العُظْمُ**’dur. **عُظْمُ الشيء**: onun ortasıdır. Lihyânî dedi: **عُظْمُ الأمرِ** ve **عَظْمُه** onun **مُعْظَمُه**’udur. “İnsanların **عُظْمِ**’unda ve **عَظْمِ**’inde geldi” yani onların **مُعْظَمِ**’inde. İbn Sîrîn hadîsinde: “Ensardan **عُظْمٌ** bulunan bir meclise oturdum” yani onlardan büyük bir cemaat. **اسْتَعظَم الشيءَ**: onun **مُعظَمَه**’ını aldı.

**عَظَمَةُ الذِّراعِ**: onun kalın olan kısmıdır. Lihyânî dedi: **العظَمةُ** sâidden, kasın bulunduğu dirseğe bitişik olandır; dedi ki: sâid iki yarımdır: bir yarım **عَظَمةٌ**, bir yarım **أَسَلةٌ**; **العَظَمةُ**, dirseğe bitişik olan, kolun kalın kısmıdır ve onda kas vardır; **الأَسَلةُ** ise ele bitişik olandır.

**العُظمةُ** ve **العِظامةُ** ve şeddeli olarak **العُظَّامةُ**, ve **الإعْظامةُ** ve **العظيمةُ**: kadının kalçasını büyüttüğü bir elbisedir; Ferrâ dedi: **العُظْمةُ**, kadının minderden ve başkasından, kalçasını büyüttüğü bir şeydir; bu Benî Esed’in sözündedir; başkaları ise **العِظامَةُ** der, aynın kesresiyle; ve şu sözü:
وإنْ تَنْجُ مِنها تَنْجُ مِنْ ذي عَظِيمةٍ،
وإلاَّ فإنِّي لا إخالُكَ ناجِيا
Büyük bir musibet sahibi bir işten murad etti.

**العَظْمُ**: hayvanın kamışından, üzerinde et bulunan (şey)dir; cem‘i **أَعْظُمٌ** ve **عِظامٌ** ve **عِظامةٌ**’dır; **الهاء** cem‘in te’nîsi içindir, **الفِحالةِ** gibi; dedi ki:
وَيْلٌ لِبُعْرانِ أبي نَعامهْ
منْكَ، ومنْ شَفْرَتِك الهُدامهْ
إذا ابْتَرَكْتَ فحفَرْتَ قامهْ،
ثم نَثرْتَ الفَرْثَ والعِظامهْ

Ve denildi: **العِظامةُ** **العِظام**’ın tekilidir; ondan **الفِحالةُ** ve **الذِّكارةُ** ve **الحِجارةُ** (gibi). **النِّقادةُ** **النَّقَد**’ın cem‘idir; **الجِمالةُ** **الجمل**’in cem‘idir; Allah عز وجل dedi: **جِمالاتٌ صُفْرٌ**; o, **جِمالةٍ** ve **جِمالٍ**’in cem‘idir. **عَظَّمَ الشاةَ**: onu kemik kemik parçaladı. **عَظَمَه عظْماً**: onun kemiklerine vurdu. **عَظمَ الكلْبَ عَظْماً** ve **أَعْظَمه إيَّاه**: onu ona yedirdi. Tenzîlde: **فَخَلَقْنا المُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَونا العِظامَ لحماً**; ve şöyle okunur: **فكسَوْنا العَظْمَ لَحْماً**. Ezherî dedi: Burada tevhid ve cem‘ câizdir; çünkü insanın kemik sahibi olduğu bilinir; tekil kılınırsa, cem‘e delâlet ettiği için ve onunla birlikte et bulunduğu için; lafzı tekilin lafzıdır. Ve tevhid, sözde cem‘e delil bulunan yerde bundan daha kuvvetli olarak da câiz olabilir; râciz dedi:
في حَلْقِكم عَظْمٌ وقد شَجينا
“Boğazlarınızda kemikler” murad eder. Ve عز وجل dedi: **قال مَنْ يُحْيي العِظامَ وهي رَمِيمٌ**; **العِظام** cem‘ olduğu hâlde sonra **رَمِيمٌ** dedi de tekil kıldı. Bunun iki sözü vardır: birincisi, **العِظام** cem‘ olsa da yapısı tekilin yapısıdır; çünkü **جدارٍ** ve **كِتاب** ve **جِراب** ve benzerlerinin yapısı üzeredir; bu yüzden lafza göre sıfatı tekil kıldı; şair dedi:
يا عَمْروُ جِيرانُكمُ باكِرُ،
فالقَلْبُ لا لاهٍ ولا صابِرُ
**الجِيرانُ** cem‘dir, **الباكِرُ** ise tekilin sıfatıdır; bu câiz oldu; çünkü **الجيرانَ** cem‘ yapısı üzere yapılmamıştır; o, **عِرْفانٍ** ve **سِرْحانٍ** ve benzerlerinin yapısı üzeredir. İkinci söz: **الرَّمِيمَ** “**مَرْمومٍ**” mânasında **فعيلٌ**’dir; çünkü develer **تَرُمُّ العِظامَ** eder, yani onları kemirir ve yer; o hâlde o, **رَمَّةٌ** ve **مَرْمومةٌ** ve **رَمِيمٌ**’dir. Ve câizdir ki **رَمِيمٌ**, “kemik eskidiğinde” **رَمَّ العَظْمُ يَرِمُّ**’den olsun; o hâlde o **رَامٌّ** ve **رَمِيمٌ**’dir; yani eskimiş.

**عَظْمُ وَضَّاحٍ**: onlara ait bir oyundur; geceleyin bir parça kemik atarlar; kim ona isabet ederse arkadaşlarını yenmiş olur; şöyle derler:
عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ،
لا تَضِحَنَّ بَعْدَها مِنْ لَيْلَهْ

Bir hadiste: “O, küçükken çocuklarla **بِعَظْمِ وَضَّاحٍ** oynarken, bir Yahudi ona uğradı da ona dedi ki: ‘Bu köyün ileri gelenlerini mutlaka öldüreceksin.’ ” Bu, zikredilen oyundur; onlardan biri ona isabet edince arkadaşlarını yenerdi; iki takımdan biri galip gelince, onun arkadaşları öteki takımı, onu buldukları yerden, onu attıkları yere kadar bindirirdi. **وعَظْمُ الفَدّانِ**: başında, yerin onunla yarıldığı demir bulunan, onun geniş tahtasıdır; **والضاد** bir lehçedir. **العَظْم**: semerin, kayışlar ve alet olmaksızın olan ağacıdır; o, **عَظْمُ الرَّحْلِ**’dir. Ve onların taaccüpte sözü: “**عَظُمَ البَطْنُ بَطْنُك**” ve “**عَظْمَ البَطْنُ بَطْنُك**”, **الظاء**’ın tahfîfiyle; ve “**عُظْمَ البطنُ بطنُك**”, **الظاء**’ın sükûnuyla; ve onun dammesini **العَيْن**’e naklederler; “**عَظُمَ**” mânasında. Nakil ancak medih veya zem olan şeyde olur. **نِعْمَ** ve **بِئْسَ** mezhebi üzere olması güzel olan her şeyin tahfîfi ve ortasının harekesinin başına nakli sahih olur; güzel olmayan nakledilmez, tahfîfi câiz olsa bile. “**حَسُنَ الوجْهُ وَجْهُك**” dersin; ve “**حَسْنَ الوَجْهُ وَجْهُك**”; ve “**حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ**”; “**قد حُسْنَ وجْهُك**” demen câiz değildir; çünkü onda **نِعْمَ** uygun düşmez. Onu tahfif etmen câizdir de “**قد حَسْنَ وَجْهُك**” dersin; ona kıyas et. **أَعْظَمَ الأمْرَ** ve **عَظَّمَه**: onu büyüttü, azametli kıldı. **التَّعْظيمُ**: tazim, yüceltmedir.

**العَظيمةُ** ve **المُعْظَمةُ**: şiddetli musibet ve, sıkıştırdığı zaman, ağır gelen belâdır. **العَظَمَةُ**: kibriyâdır.

**وذو عُظْمٍ**: Hayber’in arazilerinden bir arazidir; onda akan pınarlar ve mamur hurmalıklar vardır. **وعَظَماتُ القَوْمِ**: onların efendileri ve şeref sahipleridir. **وعُظْمُ الشيء ومُعْظَمُه**: onun çoğu ve ekseridir. **وعُظْمُ الشيء**: onun en büyüğüdür. Hadiste: “O, bir gece Benî İsrail’den söz ederdi; onda ancak bir namazın **عُظْمِ**’una kadar kalkardı”; sanki farz namaza kadar kalkmaz murad etti. Ondan hadiste: “O şeyin **عُظْمَ**unu İbnü’d-Duhşum’a isnad ettiler” yani onun **مُعْظَمَ**ını. Rukayka hadîsinde: “Uzun boylu, **عُظاماً** bir adam arayın” yani büyük, erişmiş (birini); **الفُعالُ** mübalağa kalıplarındandır; ondan daha beliği şeddeli **فُعَّال**’dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ظ م * * عَظُمَ * الشيء بالضم يعْظُم * عِظَما * بوزن عنب أي كبُر فهو * عَظِيمٌ * و * عُظَامٌ * أيضا بالضم و * عُظْمُ * الشيء بوزن قُفل أكثره و * مُعْظَمُهُ * و * أعْظَمَ * الأمر و * عَظَّمَهُ تعظيما * أي فخَّمه و * العُظْمُ * بوزن القُفل و * تَعاظَمَهُ * أمر كذا وتقول أصابنا مطر لا يتعاظمه شيء أي لا يعظُم عنده شيء و * العَظِيمَةُ * و * المُعَظَّمَةُ * بفتح الظاء النازلة الشديدة و * العَظَمَةُ * بفتحتين الكبرياء و * العَظْمُ * واحد * العِظام

##### Türkçe

* ع ظ م * * **عَظُمَ** * şey (ضم ile) büyüdü; **يعْظُم** * **عِظَما** (عنب vezninde), yani büyüdü; o hâlde o **عَظِيمٌ**dur; ve (yine) (ضم ile) **عُظَامٌ**dur da. Ve şeyin **عُظْمُ**u (قُفل vezninde) onun çoğu ve onun **مُعْظَمُهُ**dur. Ve işi **أعْظَمَ**; ve onu **عَظَّمَهُ تعظيما**; yani onu yüceltti. Ve **العُظْمُ** (قُفل vezninde); ve onu **تَعاظَمَهُ**: şöyle şöyle bir iş. Ve dersin ki: Bize bir yağmur isabet etti ki onu hiçbir şey **يتعاظمه**; yani onun yanında hiçbir şey büyümez. Ve **العَظِيمَةُ** ve **المُعَظَّمَةُ** (ظاء’nın fethiyle): şiddetli inen (musibet). Ve **العَظَمَةُ** (iki fetha ile): kibriya. Ve **العَظْمُ**: **العِظام**ın bir tanesi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( العِظَمُ ، بِكَسْرِ العَيْنِ ) أي مَعَ فَتْحِ | الظَّاءِ ، ولو قَالَ : كَعِنَبٍ كانَ أجْرىَ على | قَواعِدِه وأضْبَطَ : ( خِلافُ الصّغَر ) ، | وهو كِبَرُ الطُّولِ والعَرْضِ والعُمْقِ . | | وقد ( عَظُمَ - كَصَغُرَ ) أي كَكَرُمَ - | ( عَظَمًا ) بِكَسْرٍ فَفَتْح ( وعَظامَةً ) | كسَحابةٍ : كَبُر ، وقالَ الأصْبَهانِيّ : ( ( أَصْلُ | عَظُم كَبُر عَظْمُه ثُمَّ اسْتُعِير لِكُلِّ كَبِيرِ ، | فأُجْرِيَ مُجْراه مَحْسوسًا كان أو مَعْقولاً ، | عينًا كان أو مَعْنًى ) ) ( فهو عَظِيمٌ ) كأمِيرٍ | ( وعُظامٌ ) وعُظَّامٌ ) ( كغُرابٍ وزُنَّارٍ ) ، وفي | حَدِيثِ رُقَيْقَة :   انْظُروا رَجُلاً طُوالاً | عُظامًا   ، أي عَظيمًا بالِغًا ، وهو من اَبْنِيَةِ | المُبالغَة ، وأبْلَغُ مِنه فُعَّالٌ بِالتَّشْدِيدِ . | ( وعَظَّمَةُ تَعْظِيمًا وأَعْظَمَهُ ) إذا ( فَخَّمَهُ | وكَبَّرَهُ ) وبَجَّلَه ، نَقَلَه الجوْهَرِيُّ . | | ( واسْتَعْظَمَهُ : رَآه ) - وفي الصِّحاح : | عَدَّهُ - ( عَظيمًا ) ، يُقالُ : سَمِعْتُ خَبَرًا | فاسْتَعْظَمْتُه ، عن ابنِ سِيدَه ، وأنْكَرَه ، | [ ( كأَعْظَمَهُ ) ] . | | ( و ) اسْتَعْظَم الشَّيءَ : ( أَخَذَ مُعْظَمَه ) | أي جُلَّه . | | ( و ) اسْتَعظَم ( الرَّجُلُ : تَكَبَّر ، كَتَعَظَّم . | والاسْمُ العُظْمُ ، بِالضَّمِّ ) نَقَلَه الجوْهَرِيُّ . | | ( وتَعاظَمَه ) أمْرُ كَذَا : ( عَظُمَ عَلَيْه ، و ) | يُقالُ : هذا ( أَمرٌ لا يَتَعاظَمُه شَيءٌ ) : أي ( لا | يَعْظُمُ بِالإضَافَه إلَيْه ) . وسَيلٌ لا يَتَعَاظَمُه | شَيءٌ كَذَلِكَ ، وأصابَنَا مَطَرٌ لا يَتَعَاظَمُه | شَيءٌ ، أي : لا يَعْظُم عِنْدَه شَيء . وفي | الحَديثِ : قالَ اللَّهُ تَعالَى :   لا يَتَعَاظَمُنِي | ذَنْبٌ أَنْ أَغْفِرَه   أي : لا يَعْظُمُ عَلَيَّ | وعِنْدِي . | | ( والعَظَمَةُ ، مَحَرَّكَةً ، والعُظَّامَةُ ، | ( كُرمَّانَةٍ ، والعَظَمُوتُ ، كَجَبَروتٍ ) ، | واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ على الأَولَيْن ، وقَالَ : هو | الكِبْرِياءُ ، وقالَ اللَّيْثُ : هو ( الكِبْرُ | والنَّخْوَةُ والزَّهْوُ ) . | | وقال الأزْهَرِيُّ : وأمَّا عَظَمَةُ اللهِ تَعالَى |

| فلا تُوصَفُ بِهذَا ) أي : بِمَا وَصَفَها بِهِ | اللَّيْثُ ، ثُمَّ قالَ : ( ومَتَى وُصِفَ عَبْدٌ | بالعَظَمَة فَهُوَ ذَمٌّ ) ؛ لأَنَّ المُرادَ بِهِ كِبْرُهُ | وتَجَبُّرُهُ ، ومن ذَلك الحدِيث :   مَنْ تَعَظَّمَ | في نفسِه لَقِيَ اللَّه ، تَبارَكَ وتَعالَى | غَضْبانَ   . وعَظَمَةُ اللهِ تَعالَى لا تُكَيَّفُ | ولا تُحَدُّ ولا تُمَثَّلُ بِشَيءٍ ، ويَجِبُ على | العِبادِ أنْ يَعْلَمُوا أنَّه يُقال : عَظيمٌ كَمَا | وَصَفَ نَفسَه ، وفَوقَ ذَلكَ بِلا كَيْفِيَّة ولا | تَحْديدٍ . | | ( وعُظْمُ الأمْرِ ، بِالضَّمِّ والفَتْحِ : مُعظَمُه ) | وأكْثَرُه ، واقْتصَر الجَوْهَرِيُّ على الضَّمِّ ، | والفَتْحُ نَقلَه اللِّحْيَانِيُّ ، وقيلَ : عُظْمُ الشَّيءِ : | وَسَطُه . وفي حَديثِ ابنِ سِيرينَ : جَلستُ | إلى مَجْلِسٍ فيه عُظْمٌ من الأنْصارِ ، أي : | جَماعَةٌ كَثيرَةٌ مِنهم . | | ( وعَظَمَةُ اللِّسان ، مُحَرَّكَةً : ما غَلُظَ | مِنْه ) ، وعَظُمَ فَوقَ العَكَدَةِ ، والعَكَدَةُ : أَصْلُه . | | ( و ) العَظَمَةُ ( من السَّاعِدِ : ما يَلي | المِرْفَقَ الذي فيه العَضَلَةُ ) قاله اللِّحْيانِيّ ، | قال : ( والسَّاعِدُ نِصْفان : ما يَلِي المِرْفَقَ | وفِيه العَضَلَةُ عَظَمَةٌ ، وما يَلِي الكَفَّ | أَسَلَةٌ ) ، وفي الصِّحاح : عَظَمَةُ الذِّراعِ : | مُسْتَغْلَظُهَا . | | ( والعَظِيمَةُ : النَّازِلَةُ الشَّدِيدَةُ ) والمُلِمَّةُ | إذا أعْضَلَتْ ، جَمعُه العَظائِمُ ( كالمُعْظَمَةِ ، | كَمُكَرَمَةٍ ) ، والجمْعُ المَعاظِمُ والعَظْمُ ، قال | الشَّاعِرُ : | % ( وإنْ تَنْجُ مِنْها تَنْجُ مِن ذِي عَظِيمَةٍ % | وإلاَّ فَإِنِّي لا إِخالُكَ ناجِيَا ) % | | أرادَ : مِنْ أمْرٍ ذِي داهِيَةٍ عَظيمَةٍ . | | ( والعُظْمُ : قَصَبُ الحيوانِ الذي عَلَيْهِ | اللَّحْمُ . ج : أَعظُمٌ ) بضَمِّ الظَّاءِ ( وعِظامٌ ) | بالكَسْرِ ( وعِظامَةٌ ، والهاءُ لِتَأنِيثِ الجَمْعِ ) | كالفِحالَةِ والنِّقادَةِ ، ومِنه قَولُه : | % ( * إذا ابْتَرَكْتَ فَحَفَرْتَ قَامَهْ * % ) % |

| % ( * ثُمَّ نَثَرْتَ الفَرْثَ والعِظَامَهْ * % ) % | ( و ) العَظْمُ : ( ع ) ، ويُقالُ : هو العُطْم ، | بالضَّمِّ وإهْمالِ الطَّاء . | | ( وعَظْمُ الرَّحْلِ : خَشَبَةٌ بِلاَ أَنْسَاعٍ وَ ) | لا ( أَدَاةٍ ) . | | ( وعَظْمُ الفَدَّانِ : لوحُه العَريضُ ) الذي | في رَأسِه حَديدَةٌ تُشَقُّ بِها الأرضُ ، والضَّادُ | لغَة فيه ، وقد تَقَدَّم . | | ( والعَظْمِيُّ ) بِالفَتْحِ : ( حَمامٌ إلى | البَياضِ ) ، كأنَّه نُسِب إلى العَظْمِ من | بَياضِه . | | ( ذو العَظْمِ ) : لَقَبُ ( كَعْبِ بنِ النُّعْمانِ | الشَّيْبانِيّ ) . | | ( وذو عُظْمٍ ) بِالضَّمِّ : ( عُرْضٌ من | أعْراضِ خَيْبَرَ ) ، فيه عُيونٌ جَارِيَةٌ ونَخيلٌ | عامِرَةٌ . | | ( وعَظَّمَ الشَّاةَ تَعْظِيمًا : قَطَّعَها عَظْمًا | عَظْمًا ) . | | ( وعَظَمَ الكَلْبَ عَظْمًا : أطْعَمَهُ العَظْمَ ، | كأعْظَمَهُ ) , | | ( و ) عَظَمَ ( فُلانًا عَظْمَةً ) وعَظْمًا ، | بِفَتْحِهِما ( ضَربَ عِظامَه ) . | | ( وعَظْمُ ) وضَّاحٍ ( أو عُظَيْمُ وضَّاحٍ ) | بالتَّصْغِيرِ : ( لُعْبَةٌ لهُم ) يَطْرَحون باللَّيل قِطْعَة | عَظْمٍ ، فَمَنْ أَصابَه فَقد غَلَبَ أصْحابَه ، | وكانُوا إِذا غَلَبَ واحِدٌ من الفَرِيقيْنِ رَكِبَ | أصْحابُه الفَريقَ الآخَرَ ، من المَوْضِعِ | الذي يَجِدونَه فِيه إلى الموْضعِ الذي رَمَوا | بِه مِنه ، فَيقولُون : | % ( * عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ * % ) % | % ( * لا تَضِحَنَّ بَعْدَها مِنْ لَيْلَهْ * % ) % | وفي الحَدِيثِ :   بَيْنَا هُوَ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيانِ |

| وهُوَ صَغِيرٌ بِعَظْمِ وَضَّاحٍ مَرَّ عَلَيْهَ يَهُودِيُّ ، | فَقَال له : لَتَقْتُلَنَّ صَنادِيدَ هَذِه القَرْيَةِ . | | ( والإعْظَامَةُ ) بِالكَسْرِ ( والعُظْمَةُ | بِالضَّمِّ : والعِظَامَةُ كَكِتَابَةٍ ورُمَّانَةٍ ) ذَكَرَ | الجوْهَرِيُّ مِنْهُنَّ الأوَّلَين والأخيرَ : ( ثَوْبٌ | تُعَظِّمُ بِهِ المرأَةُ عَجِيزَتَهَا ) . وقال الفَرَّاء : | العُظْمَة : شيءٌ تُعَظِّمُ به المرأةُ رِدْفَها من | مِرْفَقةٍ وغَيْرِها ، وهذَا في كَلامِ بَني أَسَد ، | وغَيْرُهم ، يَقُولُ : العِظَامَةُ ، بكسرِ العَيْنِ . | | ( و ) عَظَام ( كَقَطام : ع ) بِالشَّام . | | ( و ) العَظِمَةُ من النِّساء ( كَفَرِحَةٍ : | المشْتَهِيَةُ لِلأُيورِ العَظيمَة كالمعْظُومَةِ ) . | | ( وعَظَمُ الطَّريقِ ، مُحَرَّكًا : جادَّتُه ) . | | والمعْظُومُ : الفَصيلُ يُكسَر عَظْمٌ في | لِسانِه لِئلاَّ يَرْضَعَ ) . | | ( وعَظَماتُ القَوْمِ ) مُحَرَّكَةً : ( ساداتُهُم ) | وذَوو شَرَفِهِم . | | [ ] وممَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | العَظيمُ : مِن صِفاتِ اللهِ ، عَزَّ وجَلَّ ، | وهو الكَبيرُ ، وهما مُترادِفان . وقالَ الفَخْرُ | الرَّازِيّ : الكَبِيرُ : ما كَبُرَ في ذاتِه ، والعَظيمُ | ما يَسْتَعْظِمُه غَيرُه ، فلذا كَثُر وصْفُ اللهِ | بِالكَبيرِ لا العَظيم . | | وأعْظَمَنِي ما قُلْت ، أي هالَنِي وعَظُمَ | عَلَيَّ . | | ومَا يُعْظِمُني أنْ أفْعَلَ ذلك ، أي ما | يُهولُني . | | وأعْظَمَ الأمرُ فَهو مُعْظِمٌ : صارَ عَظيمًا . | | ورَماهُ بِمُعْظَمٍ ، أي : عَظيمٍ . | | ورجلٌ عَظِيمٌ في المَجْدِ والرَّأيِ على | المَثَل . | | ولِفُلانٍ عَظَمَةٌ عنْدَ النَّاسِ ، أي حُرْمَةٌ | يُعَظَّمُ لَها . | | ولَه مَعاظِمُ مِثْلُه ، قالَ المرقِّشُ :

| % ( * . . . . . . . . . والخَال له مَعاظِمٌ وحُرَمْ * % ) % | | وإنَّه لَعَظِيمُ المَعَاظِمِ ، أيْ عَظيمُ الحُرْمَةِ . | | والحُقُوقُ المُسْتَعْظَمَةُ : واجِبَةُ المُراعاةِ . | | والعُظَيْمةُ هي الإعْظامَةُ . | | وفي المَثَل : كُنْ عِصامِيًّا ولا تَكُنْ | عِظامِيًّا تقدّم في ( ع ص م ) . | | وقَولُهم في التَّعَجُّبِ : عُظْمَ البَطْنُ | بَطْنُكَ بِمَعْنى عَظُمَ ، إنَّمَا هو مُخَفَّفٌ | مَنْقولٌ ، نَقَلَه الجوْهَرِيّ . | | والعَظيمُ : لَقَبُ نِزارٍ العُظَيْمِيِّ ، قالَ ابنُ | العَديمِ : أخَذَ عَنه السَّمْعانِيُّ ، ماتَ بِحَلَبَ | سنةَ خَمْسِمِائةٍ واثْنَتيْن وسِتِّين . | | وأَعظامٌ : مَوْضِعٌ في شِعْرِ كُثَيِّرٍ : | % ( تَأَمَّلْتُ من آياتِها بَعْدَ أهْلِها % | بِأطْرافِ أعْظامٍ وأذْنابِ أزْنُمِ ) % |

##### Türkçe

( **العِظَمُ ، بِكَسْرِ العَيْنِ** ) yani **الظَّاءِ**’nın fethi ile beraber; eğer: كَعِنَبٍ deseydi, kaidelerine daha yürür ve daha ضبطlı olurdu: ( **خِلافُ الصّغَر** ) ; ve o, uzunluğun, genişliğin ve derinliğin büyüklüğüdür.

Ve ( **عَظُمَ - كَصَغُرَ** ) yani كَكَرُمَ gibi - ( **عَظَمًا** ) kesre ile sonra fetha ( ve **عَظامَةً** ) سَحابةٍ gibi: büyüdü. Ve الأصبهانيّ dedi: ( ( **أَصْلُ عَظُم كَبُر عَظْمُه ثُمَّ اسْتُعِير لِكُلِّ كَبِيرِ ، فأُجْرِيَ مُجْراه مَحْسوسًا كان أو مَعْقولاً ، عينًا كان أو مَعْنًى** ) ) ( o hâlde o **عَظِيمٌ**’dir ) أَمِيرٍ gibi ( ve **عُظامٌ** ) ve **عُظَّامٌ** ) ( **كغُرابٍ وزُنَّارٍ** ) ; ve رُقَيْقَة hadîsinde: انْظُروا رَجُلاً طُوالاً عُظامًا, yani: büyük, erişmiş; ve o, mübalağa binalarındandır; ve ondan daha beliği, şeddeli **فُعَّالٌ**’dır.

( **وعَظَّمَةُ تَعْظِيمًا وأَعْظَمَهُ** ) eğer ( **فَخَّمَهُ وكَبَّرَهُ** ) ve onu yüceltti ise; onu الجوهريّ nakletti.

( **واسْتَعْظَمَهُ : رَآه** ) - ve الصِّحاح’ta: onu saydı - ( **عَظيمًا** ) ; denilir: سَمِعْتُ خَبَرًا فاسْتَعْظَمْتُه, ابنِ سِيدَه’den; ve onu inkâr etti, [ ( **كأَعْظَمَهُ** ) ] .

( و ) اسْتَعْظَم الشَّيءَ: ( **أَخَذَ مُعْظَمَه** ) yani çoğunu.

( و ) اسْتَعظَم ( **الرَّجُلُ : تَكَبَّر ، كَتَعَظَّم** . ve isim **العُظْمُ ، بِالضَّمِّ** ) ; onu الجوهريّ nakletti.

( **وتَعاظَمَه** ) şöyle bir iş: ( **عَظُمَ عَلَيْه** , ve ) denilir: bu ( **أَمرٌ لا يَتَعاظَمُه شَيءٌ** ) : yani ( **لا يَعْظُمُ بِالإضَافَه إلَيْه** ) . Ve bir sel ki onu hiçbir şey büyütmez, böyledir; ve bize bir yağmur isabet etti ki onu hiçbir şey büyütmez; yani: onun yanında hiçbir şey büyümez. Ve hadîste: Allah Teâlâ dedi: لا يَتَعَاظَمُنِي ذَنْبٌ أَنْ أَغْفِرَه yani: bana ve yanımda büyük gelmez.

( **والعَظَمَةُ ، مَحَرَّكَةً ، والعُظَّامَةُ ، ( كُرمَّانَةٍ ، والعَظَمُوتُ ، كَجَبَروتٍ )** , ve الجوهريّ ilk ikisiyle yetindi ve dedi: o, **الكِبْرِياءُ**’dır. Ve اللَّيْثُ dedi: o ( **الكِبْرُ والنَّخْوَةُ والزَّهْوُ** )’dur.

Ve الأزْهَرِيُّ dedi: Allah Teâlâ’nın azametine gelince

| o, bununla vasfedilmez ) yani: اللَّيْثُ’ün onunla vasfettiği şeyle; sonra dedi: ( ve ne zaman bir kul azametle vasfedilirse, o bir zemmdir ); çünkü bununla murad onun kibri ve cebbarlığıdır. Ve o hadîsten: مَنْ تَعَظَّمَ في نفسِه لَقِيَ اللَّه ، تَبارَكَ وتَعالَى غَضْبانَ. Ve Allah Teâlâ’nın azameti keyfiyetlendirilmez, sınırlandırılmaz ve hiçbir şeyle temsil edilmez; ve kullara vaciptir ki bilsinler: O’na, kendisini vasfettiği gibi **عَظيمٌ** denilir; ve bunun ötesinde, keyfiyetsiz ve tahdidsiz.

( **وعُظْمُ الأمْرِ ، بِالضَّمِّ والفَتْحِ : مُعظَمُه** ) ve çoğu; الجوهريّ damme ile yetindi; fethayı اللِّحْيَانِيُّ nakletti. Ve denildi: **عُظْمُ الشَّيءِ**: onun ortasıdır. İbnِ سِيرين hadîsinde: جَلستُ إلى مَجْلِسٍ فيه عُظْمٌ من الأنْصارِ, yani: onlardan çok bir cemaat.

( **وعَظَمَةُ اللِّسان ، مُحَرَّكَةً : ما غَلُظَ مِنْه** ) ; ve o, **العَكَدَةِ**’nin üstünde büyüdü; ve **العَكَدَةُ**: onun aslıdır.

( و ) **العَظَمَةُ** ( **من السَّاعِدِ : ما يَلي المِرْفَقَ الذي فيه العَضَلَةُ** ) ; onu اللِّحْيانِيّ söyledi; dedi: ( ve **السَّاعِدُ** iki yarımdır: dirseğe bitişik olan ve içinde kas bulunan kısmı **عَظَمَةٌ**’dir; ve ele bitişik olan kısmı **أَسَلَةٌ**’dir ); ve الصِّحاح’ta: **عَظَمَةُ الذِّراعِ**: onun kalın olanıdır.

( **والعَظِيمَةُ : النَّازِلَةُ الشَّدِيدَةُ** ) ve **المُلِمَّةُ**; eğer zorlaştırırsa; onun çoğulu **العَظائِمُ**’dir ( **كالمُعْظَمَةِ ، كَمُكَرَمَةٍ** ); ve çoğul **المَعاظِمُ** ve **العَظْمُ**’dur. Şair dedi:
% ( وإنْ تَنْجُ مِنْها تَنْجُ مِن ذِي عَظِيمَةٍ %
وإلاَّ فَإِنِّي لا إِخالُكَ ناجِيَا ) %

Murad etti: büyük bir musibet sahibi bir işten.

( **والعُظْمُ : قَصَبُ الحيوانِ الذي عَلَيْهِ اللَّحْمُ . ج : أَعظُمٌ** ) **الظَّاءِ**’nın dammesiyle ( ve **عِظامٌ** ) kesre ile ( ve **عِظامَةٌ ، والهاءُ لِتَأنِيثِ الجَمْعِ** ) **كالفِحالَةِ والنِّقادَةِ**; ve ondan onun sözü:
% ( * إذا ابْتَرَكْتَ فَحَفَرْتَ قَامَهْ * % ) %
% ( * ثُمَّ نَثَرْتَ الفَرْثَ والعِظَامَهْ * % ) %
( و ) **العَظْمُ**: ( ع ) ; ve denilir: o **العُطْم**’dur; damme ile ve **الطَّاء**’ın ihmaliyle.

( **وعَظْمُ الرَّحْلِ : خَشَبَةٌ بِلاَ أَنْسَاعٍ وَ** ) لا ( **أَدَاةٍ** ) .

( **وعَظْمُ الفَدَّانِ : لوحُه العَريضُ** ) ki başında onunla yerin yarıldığı bir demir vardır; ve **الضَّادُ** onda bir lugattır; ve daha önce geçti.

( **والعَظْمِيُّ** ) fetha ile: ( **حَمامٌ إلى البَياضِ** ) ; sanki beyazlığından dolayı **العَظْمِ**’a nisbet edilmiştir.

( **ذو العَظْمِ** ) : ( **كَعْبِ بنِ النُّعْمانِ الشَّيْبانِيّ** )’nin lakabıdır.

( **وذو عُظْمٍ** ) damme ile: ( **عُرْضٌ من أعْراضِ خَيْبَرَ** ) ; onda akan pınarlar ve mamur hurmalıklar vardır.

( **وعَظَّمَ الشَّاةَ تَعْظِيمًا : قَطَّعَها عَظْمًا عَظْمًا** ) .

( **وعَظَمَ الكَلْبَ عَظْمًا : أطْعَمَهُ العَظْمَ ، كأعْظَمَهُ** ) ,

( و ) **عَظَمَ** ( **فُلانًا عَظْمَةً** ) ve **عَظْمًا** , ikisinin fethasıyla: ( **ضَربَ عِظامَه** ) .

( **وعَظْمُ** ) وضَّاحٍ ( **أو عُظَيْمُ وضَّاحٍ** ) küçültme ile: ( **لُعْبَةٌ لهُم** ) ; geceleyin bir kemik parçası atarlar; kime isabet ederse, arkadaşlarını yenmiş olur. Ve iki takımdan biri galip geldiğinde, onun arkadaşları öteki takımı, onu içinde buldukları yerden onu attıkları yere kadar bindirirler; sonra derler ki:
% ( * عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ * % ) %
% ( * لا تَضِحَنَّ بَعْدَها مِنْ لَيْلَهْ * % ) %
Ve hadîste: بَيْنَا هُوَ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيانِ

| Ve o küçüktü; **بِعَظْمِ وَضَّاحٍ** ile; üzerinden bir Yahudi geçti, | ona dedi ki: “Bu köyün ileri gelenlerini mutlaka öldüreceksin.” | | (**الإعْظَامَةُ**) kesre ile; (**العُظْمَةُ** | damme ile: ve **العِظَامَةُ** **كَكِتَابَةٍ** ve **رُمَّانَةٍ** gibi) zikretti | el-Cevherî bunlardan ilk ikisini ve sonuncuyu: (**ثَوْبٌ** | kadın onunla yaşlı kadınının kalçasını büyüttüğü (şişirdiği) (şeydir)). Ve el-Ferrâ dedi ki: | **العُظْمَة**: kadının onunla kalçasını büyüttüğü bir şeydir; | yastıktan ve başkasından; ve bu Benî Esed’in sözündedir, | ve başkaları; der ki: **العِظَامَةُ**; ayn’ın kesresiyle. | | (Ve) **عَظَام** (**كَقَطام : ع**) Şam’da. | | (Ve) kadınlardan **العَظِمَةُ** (**كَفَرِحَةٍ**: | büyük erkeklik organlarını arzulayan; **كالمعْظُومَةِ** gibi). | | (**وعَظَمُ الطَّريقِ**; harekeli: onun ana yolu). | | Ve **المَعْظُومُ**: deve yavrusu; onun dilinde bir kemik kırılır | emmesin diye). | | (**وعَظَماتُ القَوْمِ**) harekeli: (onların efendileri) | ve şeref sahipleri. | | [ ] Ve ondan istidrâk olunan şeylerdendir: | | **العَظيمُ**: Allah’ın sıfatlarındandır, عزّ وجلّ; | ve o **الكَبيرُ**’dir; ikisi müteradiftir. Ve Fahr | er-Râzî dedi ki: **الكَبِيرُ**: zatında büyük olan; ve **العَظيمُ** | başkasının onu büyük gördüğü (şey)dir; bu yüzden Allah’ın vasfı çok oldu | **بِالكَبيرِ** ile, **العَظيم** ile değil. | | **وأعْظَمَنِي** ما قلت, yani beni dehşete düşürdü ve bana ağır geldi. | | Ve **مَا يُعْظِمُني** أن أفعل ذلك, yani beni ne dehşete düşürür. | | **وأعْظَمَ** الأمرُ فهو **مُعْظِمٌ**: büyük oldu. | | Ve onu **بِمُعْظَمٍ** ile attı, yani: büyük (bir şey) ile. | | Ve bir adam, şan ve görüşte **عَظِيمٌ**; mesel üzere. | | Ve falanın insanlar yanında bir **عَظَمَةٌ**’si vardır, yani bir hürmet; | onun için tazim olunur. | | Ve onun için onun benzerleri gibi **مَعاظِمُ** vardır; el-Murakkış dedi ki: |

| % ( * . . . . . . . . . . والخَال له مَعاظِمٌ وحُرَمْ * % ) % | | Ve o elbette **لَعَظِيمُ المَعَاظِمِ**’dir; yani hürmeti büyük (olan). | | Ve **الحُقُوقُ المُسْتَعْظَمَةُ**: gözetilmesi vacip olan (haklar). | | Ve **العُظَيْمةُ** odur: **الإعْظامَةُ**. | | Ve meselde: **كُنْ عِصامِيًّا ولا تَكُنْ | عِظامِيًّا**; ( **ع ص م** )’de geçti. | | Ve onların taaccübde sözleri: **عُظْمَ البَطْنُ | بَطْنُكَ** “büyüdü” manasıyla; ancak o hafifletilmiş | nakledilmiş (bir lafız)dır; el-Cevherî onu nakletti. | | Ve **العَظيمُ**: Nizâr el-‘Uzaymî’nin lakabıdır; İbnü’l-‘Adîm dedi ki: | es-Sem‘ânî ondan semâ‘ aldı; Halep’te öldü; | beş yüz altmış iki senesinde. | | Ve **أَعظامٌ**: Kuseyyir’in şiirinde bir yerdir: | % ( تَأَمَّلْتُ من آياتِها بَعْدَ أهْلِها % | بِأطْرافِ أعْظامٍ وأذْنابِ أزْنُمِ ) % |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَظُمَ
1 عَظُمَ ذ , [aor. عَظُمَ ,] inf. n. عِظَمٌ (S, Msb, K) and عَظَامَةٌ, (Msb, K,) accord. to El-Isbahلnee, primarily signifies He was, or became, great in his bone: then metaphorically said of anything كَبِير [or great], whether an object of sense or of intel-lect, a substance or an accident: (TA:) i. q. كَبُرَ, (S, TA,) said of a thing [as meaning it was, or became, great, big, or large], (S, Msb, TA,) in length and breadth and thickness: (TA:) [and in like manner, metaphorically, said of an object of intellect; meaning it was, or became, great in estimation or rank or dignity; and thus also said of a man: or it imports more than كَبُرَ; signifying it was, or became, great in comparison with other things of its kind; huge, enormous, or vast; and in a similar sense it is said of a man; and in an incomparably higher sense, of God: (see عَظِيمٌ, below:)] and ↓ اعظم said of an affair, or event, signifies [like عَظُمَ] it became عَظِيم. (TA.) عِظَمٌ is the contr. of صِغَرٌ. (K.) ― -b2- عَظُمَ عِنْدَهُ, and عَظُمَ عَلَيْهِ: see 6, in three places: and see also 4. And مَا يَعْظُمُنِى [which is similar in meaning to ما يَعْظُمُ عَلَىَّ if not a mistranscription for ما يُعْظِمُنِى]: see 4. ― -b3- In the case of expressing wonder, one says, عُظْمَ البَطْنُ بَطْنُكَ [How great is the belly, thy belly !], contracting عَظُمَ, and transferring the vowel of its middle letter to [the place of] its first; and thus one does in the case of that which denotes praise or blame, and of whatever [verb] may be well used in the manner of نِعْمَ, and بِئْسَ: but what may not be thus used does not admit of the transferring, though it may be contracted; so that you may say, حَسُنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ and حَسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ and حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ, but not قَدْ حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ. (S.) -A2- عَظَمَ الكَلْبَ, inf. n. عَظْمٌ, He gave the dog a bone to eat; as also ↓ اعظمهُ. (K.) ― -b2- And عَظَمَ فُلَانًا, inf. n. عَظَمَةٌ (K, TA) and عَظَمٌ, (TA,) He struck such a one upon his bones. (K, TA.)

عظّمهُ
2 عظّمهُ ذ , inf. n. تَعْظِيمٌ; and ↓ اعظمهُ; [He made it great, big, or large: see اـِعْظَامَةٌ. ― -b2- And hence,] He magnified, honoured, or treated with respect or reverence or veneration, him, [generally meaning thus, i. e. a person,] or it, (S, Msb, K,) i. e. an affair. (S.) [One says, فَعَلْتُ كَذَا تَعْظِيمًا لَهُ I did thus for the purpose of rendering honour &c. to him, or it.] ― -b3- عظّم المَطَرُ, inf. n. as above, The rain moistened to the measure of the عَظَمَة [or thick part] of the arm. (TA voce أَسَّلَ [q. v.]) -A2- عظّم الشَّاةَ, inf. n. as above, He cut up the sheep, or goat, bone by bone. (K.)

اعظم
4 اعظم ذ as intrans.: see 1, former half. -A2- اعظمهُ: see 2: ― -b2- and 10, in two places. ― -b3- One says also, أَعْظَمَنِى مَا قُلْتَ, meaning ↓ هالَنِى وَعَظُمَ عَلَىَّ [i. e. What thou saidst frightened me, or terrified me, and was grievous, or distressing, in its effect upon me (like كَبُرَ عَلَىَّ)]: and ↓ مَا يَعْظُمُنِى أَنْ أَفْعَلَ ذٰلِكَ [if not a mistranscription for ما يُعْظِمُنِى], meaning مَا يَهُولُنِى [My doing that will not frighten me, or terrify me]. (TA.) -A3- اعظم الكَلْبَ: see 1, last sentence but one.

تعظّم
5 تعظّم ذ [He made himself to appear great, big, or large: as is indicated by an explanation of the word رُفَاعَة in the S, in art. رفع. ― -b2- And hence,] He magnified himself; or behaved proudly, haughtily, or insolently; as also ↓ استعظم; (S, Msb, K;) [and so ↓ تعاظم: ― -b3- whence one says, تعظّم عَنْهُ and عنه ↓ تعاظم, both of which occur in the K, the former in art. ابه in explanation of تَأَبَّهَ عَنْ كَذَا, and the latter in art. جل in explanation of تَجَالَّ عَنْهُ; both meaning He held himself above it, disdained it, or was disdainful of it.] ― -b4- [تَعَظَّمَ اللّٰهُ and ↓ تَعَاظَمَ may be best rendered Incomparable in greatness, or majesty, is God.] -A2- See also 10.

تعاظم
6 تعاظم ذ as intrans.: see 5, in three places: ― -b2- and see عَظَمَةٌ. -A2- [تعاظمهُ signifies It was, or became, عَظِيم i. e. great, &c., in comparison with it.] One says, سَيْلٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ, meaning [A torrent] in comparison with which nothing will be great. (TA.) And أَصَابَنَا مَطَرٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ i. e. عِنْدَهُ ↓ لَا يَعْظُمُ [meaning, in like manner, Rain in comparison with which (lit. in juxtaposition to which) nothing will be great fell upon us]. (S, TA.) And هٰذَا أَمْرٌ يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ (K, * TA) [This is an affair] in comparison with which nothing will be great. (K, TA.) ― -b2- تعاظمهُ said of an affair, or event, (أَمْرٌ, S, Msb, TA,) signifies (Msb, K, TA) also (K, TA) عَلَيْهِ ↓ عَظُمَ [i. e. It was, or became, of great magnitude, or moment, or importance; or of great gravity; or (like كَبُرَ عَلَيْهِ) difficult, hard, severe, grievous, distressing, afflictive, troublesome, or burdensome; in its effect upon him]. (Msb, K, TA.) In a trad., God is related to have said, لَا يَتَعَاظَمُنِى ذَنْبٌ أَنْ أَغْفِرَهُ, meaning عَلَىَّ ↓ لَا يَعْظُمُ and عِنْدِى [i. e. A sin is not difficult, &c., to me to forgive it; like as one says, لَا يَكْبُرُ عَلَىَّ and عِنْدِى]. (TA.)

استعظم
10 استعظم ذ as intrans.: see 5. -A2- استعظمهُ He reckoned it, (S,) or he saw it, or judged it, to be, (Mgh, Msb, K,) عَظِيم [i. e. great, &c.]; (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ اعظمهُ, (Mgh, K,) which latter is mentioned by ISd, but disapproved by him: one says, ↓ سَمِعْتُ خَبَرًا فَأَعْظَمْتُهُ [I heard a narration and I judged it to be of great moment, &c.]: (TA:) and ↓ تعظّم is thought by ISd to mean he looked upon [a thing] as عَظِيم. (TA in art. شرف.) ― -b2- Also, He took the greater, or main, part of it, (K, TA,) namely, a thing. (TA.)

عَظْمٌ
عَظْمٌ ذ The قَصَب [here meaning bone, but properly applied to the bones of the hands and feet, or of the arms and legs,] of an animal, upon which is the flesh: (K:) [dim. ↓ عُظَيْمٌ:] pl. [of mult.] عِظَامٌ (S, Msb, K) and عِظَامَةٌ, with ة as characteristic of the fem. gender, (K,) and [of pauc.] أَعْظُمٌ. (Msb, K.) ― -b2- [And app. A portion of a camel slaughtered for distribution in the game called المَيْسِر: Freytag explains it as signifying, in the Deewلn of the Hudhalees, “ portio animalis mactati in ludo alearum: ” and having for its pl. أَعْظُمٌ.] ― -b3- عَظْمُ وَضَّاحٍ, or وَضَّاحٍ ↓ عُظَيْمُ, is the name of A certain game of the Arabs, (K, TA,) of the children of the Arabs of the desert, (L in art. وضح,) in which they throw in the night a piece of bone, (TA,) or a white bone, (L in art. وضح,) and he who lights upon it overcomes his companions: when one of the two parties overcame, he, or they, used to ride those of the other party from the place in which they found it to the place from which they threw it, saying, عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ وَلَا تَضِحَنَّ بَعْدَهَا مِنْ لَيْلَهْ [O little bone of a thing very apparent, do thou appear to-night, and do not thou appear any night after it]. (TA.) ― -b4- عَظْمُ الرَّحْلِ The wood of the [camel's saddle called] رَحْل, without أَنْسَاع [i. e. the broad, plaited, leathern bands with which it is bound], and without any gear. (S, K.) ― -b5- عَظْمُ الفَدَّانِ The broad board of the plough, (K, TA,) at the head of which is the iron [or share] whereby the earth is cloven: and عَضْم is a dial. var. thereof. (TA.) ― -b6- عَظْمٌ is also a dial. var. of عَضْمٌ signifying A winnowing-fork. (AHn, TA in art. عضم, q. v.) ― -b7- And a dial. var. of عَضْمٌ as signifying The handle, or part that is grasped by the hand, of a bow. (AHn, TA in art. عضم.) -A2- See also مُعْظَمٌ.

عُظْمٌ
عُظْمٌ ذ : see عَظَمَةٌ: -A2- and see مُعْظَمٌ, in three places.

عَظَمُ الطَّرِيقِ
عَظَمُ الطَّرِيقِ ذ The main part, or middle, or beaten track, of the road. (K.)

عُظْمَةٌ
عُظْمَةٌ ذ : see اـِعْظَامَةٌ.

عَظَمَةٌ
عَظَمَةٌ ذ Self-magnification, pride, haughtiness, or insolence; (S, Msb, K;) as also ↓ عُظْمٌ (S, K) and ↓ عُظَّامَةٌ and ↓ عَظَمُوتٌ: (K:) as an attribute of a human being, it is [generally] blamable: (Az, K, TA:) [but] one says, لِفُلَانِ عَظَمَةٌ عِنْدَ النَّاسِ meaning To such a one belongs a title to honour, or respect, in the estimation of men; and ↓ لَهُ تَعَاظُمٌ likewise: and ↓ اـِنَّهُ لَعَظِيمُ المَعَاظِمِ i. e. Verily he is great in respect of the title that he has to honour, and of the rights that are held in high account; one to whom it is incumbent [on others] to pay regard, or consideration. (TA.) ― -b2- As an attribute of God, it is not to be ascribed to a human being; (Az, K, TA;) for, in relation to Him [it means Incomparable greatness or majesty, and] it is not to be specified by the ascription of its quality, nor defined, nor likened to anything. (TA.) ― -b3- Also The thick part of the fore arm; (S;) the half next the elbow, of the fore arm, in which is the [main] muscle; the half next the hand being called the أَسَلَة. (Lh, K.) ― -b4- And The thick part of the tongue, (K, TA,) above the عَكَدَة, which is the root thereof. (TA.) ― -b5- عَظَمَاتُ القَوْمِ The chiefs, and nobles, of the people, or party. (K, * TA.) ― -b6- See also اـِعْظَامَةٌ.

عَظِمَةٌ
عَظِمَةٌ ذ A female that desires great أُيُور [pl. of أَيْرٌ, q. v.]; as also ↓ مَعْظُومَةٌ. (K.)

عَظْمِىٌّ
عَظْمِىٌّ ذ [in the CK عَظْمٰى, but it is a rel. n.,] A pigeon inclining to whiteness; (K, TA;) app. so called in relation to the bone (العَظْم), by reason of its whiteness. (TA.)

عَظَمُوتٌ
عَظَمُوتٌ ذ : see عَظَمَةٌ, first sentence.

عُظَامٌ
عُظَامٌ ذ : see the next paragraph.

عَظِيمٌ
عَظِيمٌ ذ Having the quality denoted by the verb عَظُمَ; [i. e. great, big, or large; &c.;] (S, Msb, K;) as also ↓ عُظَامٌ (S, K, TA) in an intensive sense [i. e. signifying very great &c.], (TA,) and ↓ عُظَّامٌ (K, TA) in a more intensive sense than عُظَامٌ [i. e. signifying very very great &c.]: (TA:) or عَظِيمٌ signifies esteemed great &c. by another or others; differing from كَبِيرٌ, which signifies “ great &c. in itself: ” (El-Fakhr Er-Rلzee, TA:) or the former is the contr. of حَقِيرٌ; [i. e. it signifies of great account or estimation;] and as حَقِيرٌ is inferior to صَغِيرٌ, so عَظِيمٌ is superior to كَبِيرٌ; (Ksh and Bd in ii. 6;) and signifies great, or the like, in comparison with other things of its kind: (Bd ibid:) [it may therefore often be rendered huge, enormous, or vast: used metaphorically, as applied to an object of the intellect, it means great in estimation or rank or dignity; and thus as applied to a man: also of great magnitude or moment or importance: of great gravity: difficult, hard, severe, grievous, distressing, afflictive, troublesome, or burdensome: (see 6:) and formidable, or terrible. (Bd in xxii. 1.) Hence one says, رَجُلٌ عَظِيمٌ فِى المَجْدِ وَالرَّأْىِ (tropical:) [A man great in respect of glory, honour, dignity, or nobility, and of judgment, or opinion]. (TA.) And رَمَاهُ بِعَظِيمٍ and ↓ بِمُعْظَمٍ (assumed tropical:) [He reproached him, or upbraided him, with, or he accused him of, a thing, or an act, of great gravity; or an enormity]: both mean the same. (TA.) [The pl. of عَظِيمٌ is عِظَامٌ and, applied to rational beings, عُظَمَآءُ.] ― -b2- العَظِيمُ as an epithet applied to God is syn. with الكَبِيرُ [signifying The Incomparably-great]. (TA.)

عُظَيْمٌ
عُظَيْمٌ ذ : and عُظَيْمُ وَضَّاحٍ: see عَظْمٌ.

عِظَامَةٌ
عِظَامَةٌ ذ : see اـِعْظَامَةٌ.

عَظِيمَةٌ
عَظِيمَةٌ ذ A severe calamity or misfortune; as also ↓ مُعْظَمَةٌ; (S, K;) [and so ↓ مُعْظَمٌ, thus in a verse cited in the S in art. ولب:] pl. of the first عَظَائِمُ; and of the second ↓ مَعَاظِمُ. (TA.) ― -b2- [And A great crime or the like; a meaning well known: so I have rendered it voce صَخَّ: in art. طمر in the O and TA, its pl. عَظَائِمُ, is rendered by ذُنُوب: see مُطَمَّرٌ.] -A2- See also اـِعْظَامَةٌ.

عِظَامِىٌّ
عِظَامِىٌّ ذ [a rel. n. from عِظَامٌ, pl. of عَظْمٌ]: see عِصَامِىٌّ, in art. عصم, in two places.

عُظَّامٌ
عُظَّامٌ ذ : see عَظِيمٌ.

عُظَّامَةٌ
عُظَّامَةٌ ذ : see عَظَمَةٌ: -A2- and see also what here follows.

اـِعْظَامَةٌ
اـِعْظَامَةٌ ذ and ↓ عِظَامَةٌ and ↓ عُظَّامَةٌ and ↓ عُظْمَةٌ (S, K, TA) [the last written in one of my copies of the S عُظُمَّة] and ↓ عَظِيمَةٌ (TA) [and ↓ عَظَمَةٌ (Freytag from the Deewلn of Jereer)] A thing like a pillow (Fr, S) &c., (Fr,) or a garment, or piece of cloth, (K,) with which a woman makes her posteriors [to appear] large. (Fr, S, K.)

مُعْظَمٌ
مُعْظَمٌ ذ The greater, main, [principal, chief,] or most, part or portion, [or body, or aggregate,] (S, Msb, K,) of a thing [or of things], (S, Msb,) or of an affair, or event; (K;) [the main, gross, mass, or bulk, of a thing or of things;] as also ↓ عُظْمٌ (S, Mgh, Msb, K) and ↓ عَظْمٌ: (Lh, K:) or ↓ عُظْمٌ, it is said, [as also مُعْظَمٌ in many cases,] signifies the middle, or midst, of a thing. (TA.) It is said in a trad. of Ibn-Seereen, مِنَ الأَنْصَارِ ↓ جَلَسْتُ اـِلَى مَجْلِسٍ فِيهِ عُظْمٌ, meaning [I sat by an assembly in which was] a numerous company of the Ansلr. (TA.) [مُعْظَمُ الحَرْبِ, and المَوْتِ, signify The thick, or thickest, or the main stress or struggle, of the fight or battle, and of death in battle: see رَحًى (near the end of the paragraph) in art. رحو and رحى.] ― -b2- [And accord. to Freytag, it occurs in the Deewan of the Hudhalees as signifying The harder parts of the body, as the neck, the thigh, &c.] ― -b3- See also عَظِيمٌ: ― -b4- and عَظِيمَةٌ.

مُعْظَمَةٌ
مُعْظَمَةٌ ذ ; and its pl., مَعَاظِمُ: see عَظِيمَةٌ. ― -b2- And for مَعَاظِمُ as a pl. of which the sing. is not mentioned, see عَظَمَةٌ.

مَعْظُومَةٌ
مَعْظُومَةٌ ذ A young weaned camel having a bone in his tongue broken, in order that he may not such. (K.) -A2- مَعْظُومَةٌ: see عَظِمَةٌ.

##### Türkçe

**عَظُمَ**
1 **عَظُمَ** ذ , [muzâri‘ **عَظُمَ** ,] mastar ismi **عِظَمٌ** (S, Msb, K) ve **عَظَامَةٌ**, (Msb, K,) El-Isbahلnee’ye göre aslî olarak “kemiğinde büyük oldu yahut büyükleşti” mânâsına delâlet eder: sonra mecazen, duyulur bir nesne yahut aklî bir şey, bir cevher yahut bir araz olsun, her **كَبِير** [yahut büyük] şey hakkında söylenir: (TA:) **كَبُرَ** ile aynı mânâdadır, (S, TA,) bir şey hakkında [“büyük oldu yahut büyükleşti” mânâsında] söylenir, (S, Msb, TA,) uzunlukta ve genişlikte ve kalınlıkta: (TA:) [ve aynı şekilde, mecazen, aklî bir şey hakkında söylenir; mânâsı: takdirde yahut mertebede yahut izzette büyük oldu yahut büyükleşti; ve böylece bir adam hakkında da söylenir: yahut **كَبُرَ**’dan daha fazlasını ifade eder; mânâsı: kendi cinsinden diğer şeylerle mukayese edildiğinde büyük oldu yahut büyükleşti; pek iri, aşırı büyük, yahut engin; ve benzer bir mânâda bir adam hakkında söylenir; ve kıyas kabul etmez derecede daha yüce bir mânâda Allah hakkında: (aşağıda **عَظِيمٌ**’e bak:)]; ve ↓ **اعظم** bir iş yahut olay hakkında söylendiğinde [**عَظُمَ** gibi] **عَظِيم** oldu mânâsına gelir. (TA.) **عِظَمٌ**, **صِغَرٌ**’ün zıddıdır. (K.) ― -b2- **عَظُمَ عِنْدَهُ**, ve **عَظُمَ عَلَيْهِ**: 6’ya, üç yerde, bak: ve ayrıca 4’e de bak. Ve **مَا يَعْظُمُنِى** [**ما يَعْظُمُ عَلَىَّ**’a mânâca benzer; değilse **ما يُعْظِمُنِى** için bir tashif]: 4’e bak. ― -b3- Taaccüb ifade etme hâlinde şöyle denir: **عُظْمَ البَطْنُ بَطْنُكَ** [Karın ne büyük, senin karnın!]; **عَظُمَ**’ı hazf ederek kısaltmak ve orta harfin harekesini birincinin [yerine] nakletmek suretiyle; ve övgü yahut yergi bildiren şeyde ve **نِعْمَ** ve **بِئْسَ** tarzında iyi kullanılabilen her [fiil]de böyle yapılır: fakat böyle kullanılamayan şey, kısaltılabilse de nakli kabul etmez; öyle ki, **حَسُنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** ve **حَسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** ve **حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** diyebilirsin; fakat **قَدْ حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** diyemezsin. (S.)

-A2- **عَظَمَ الكَلْبَ**, mastar ismi **عَظْمٌ**, Köpeğe yemesi için bir kemik verdi; bunun gibi ↓ **اعظمهُ** da. (K.) ― -b2- Ve **عَظَمَ فُلَانًا**, mastar ismi **عَظَمَةٌ** (K, TA) ve **عَظَمٌ**, (TA,) Filânı kemiklerinin üzerine vurdu. (K, TA.)

**عظّمهُ**
2 **عظّمهُ** ذ , mastar ismi **تَعْظِيمٌ**; ve ↓ **اعظمهُ**; [Onu büyük, iri yahut geniş yaptı: **اـِعْظَامَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ve bundan dolayı,] Onu yüceltti, tazim etti, yahut saygı veya hürmet veya ta‘zim ile muamele etti; ona, [genellikle böyle, yani bir kişi hakkında,] yahut ona, (S, Msb, K,) yani bir iş hakkında. (S.) [Şöyle denir: **فَعَلْتُ كَذَا تَعْظِيمًا لَهُ** “Ona (yahut ona) hürmet vb. etmek maksadıyla böyle yaptım.”] ― -b3- **عظّم المَطَرُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Yağmur, kolun **عَظَمَة**’si [yahut kalın kısmı] ölçüsünce ıslattı. (TA, **أَسَّلَ** maddesinde [bk.]) -A2- **عظّم الشَّاةَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Koyunu yahut keçiyi kemik kemik parçaladı. (K.)

**اعظم**
4 **اعظم** ذ lâzım olarak: 1’in ilk yarısına bak. -A2- **اعظمهُ**: 2’ye bak: ― -b2- ve 10’a, iki yerde, bak. ― -b3- Şöyle de denir: **أَعْظَمَنِى مَا قُلْتَ**, mânâsı ↓ **هالَنِى وَعَظُمَ عَلَىَّ** [yani “Senin söylediğin beni korkuttu yahut dehşete düşürdü ve tesiri bakımından ağır geldi yahut sıkıntı verdi” (**كَبُرَ عَلَىَّ** gibi)]: ve ↓ **مَا يَعْظُمُنِى أَنْ أَفْعَلَ ذٰلِكَ** [değilse **ما يُعْظِمُنِى** için bir tashif], mânâsı **مَا يَهُولُنِى** [“Bunu yapmam beni korkutmayacak yahut dehşete düşürmeyecek”]. (TA.) -A3- **اعظم الكَلْبَ**: 1’in sondan bir önceki cümlesine bak.

**تعظّم**
5 **تعظّم** ذ [Kendisini büyük, iri yahut geniş görünür kıldı: S’de, رفع maddesinde, **رُفَاعَة** kelimesinin bir açıklamasının işaret ettiği üzere. ― -b2- Ve bundan dolayı,] Kendini büyüttü; yahut kibirlendi, büyüklenerek davrandı, yahut küstahça davrandı; bunun gibi ↓ **استعظم** da; (S, Msb, K;) [ve böylece ↓ **تعاظم** da: ― -b3- buradan şöyle denir: **تعظّم عَنْهُ** ve عنه ↓ **تعاظم**, ikisi de K’da vârid olmuştur; birincisi ابه maddesinde **تَأَبَّهَ عَنْ كَذَا**’nın açıklamasında, ikincisi جل maddesinde **تَجَالَّ عَنْهُ**’nın açıklamasında; ikisi de “Ondan kendini üstün tuttu, onu küçümsedi, yahut ona karşı küçümseyici oldu” mânâsındadır.] ― -b4- [**تَعَظَّمَ اللّٰهُ** ve ↓ **تَعَاظَمَ**, “Allah büyüklükte yahut azamette kıyas kabul etmez” diye en iyi tercüme edilebilir.] -A2- 10’a da bak.

**تعاظم**
6 **تعاظم** ذ lâzım olarak: 5’e, üç yerde, bak: ― -b2- ve **عَظَمَةٌ**’ye de bak. -A2- [**تعاظمهُ**, onunla mukayese edildiğinde **عَظِيم** yani büyük vb. oldu mânâsına gelir.] Şöyle denir: **سَيْلٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ**, mânâsı: [Bir sel] ki onunla mukayese edildiğinde hiçbir şey büyük olmayacaktır. (TA.) Ve **أَصَابَنَا مَطَرٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ** yani عِنْدَهُ ↓ **لَا يَعْظُمُ** [mânâsı, aynı şekilde: “Onunla mukayese edildiğinde (lafzen: onun yanında) hiçbir şey büyük olmayacak bir yağmur bize isabet etti”]. (S, TA.) Ve **هٰذَا أَمْرٌ يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ** (K, * TA) [Bu, bir iş] ki onunla mukayese edildiğinde hiçbir şey büyük olmayacaktır. (K, TA.) ― -b2- **تعاظمهُ** bir iş yahut olay hakkında söylendiğinde, (**أَمْرٌ**, S, Msb, TA,) (Msb, K, TA) ayrıca (K, TA) عَلَيْهِ ↓ **عَظُمَ** mânâsına gelir [yani “büyüklüğü yahut önemi yahut ehemmiyeti büyük oldu yahut büyükleşti; yahut ağırlığı büyük oldu; yahut (**كَبُرَ عَلَيْهِ** gibi) ona tesiri bakımından zor, çetin, şiddetli, ağır, sıkıntı verici, elem verici, rahatsız edici, yahut yükleyici oldu”]. (Msb, K, TA.) Bir hadiste, Allah’ın şöyle dediği rivayet olunur: **لَا يَتَعَاظَمُنِى ذَنْبٌ أَنْ أَغْفِرَهُ**, mânâsı: عَلَىَّ ↓ **لَا يَعْظُمُ** ve **عِنْدِى** [yani “Bir günahı bağışlamam bana zor vb. değildir”; tıpkı “**لَا يَكْبُرُ عَلَىَّ** ve **عِنْدِى**” denildiği gibi]. (TA.)

**استعظم**
10 **استعظم** ذ lâzım olarak: 5’e bak. -A2- **استعظمهُ** Onu saydı, (S,) yahut onu gördü, yahut onun hakkında hükmetti ki, (Mgh, Msb, K,) **عَظِيم** [yani büyük vb.]; (S, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **اعظمهُ** da, (Mgh, K,) ki bu ikincisi ISd tarafından zikredilmiş, fakat onun tarafından hoş görülmemiştir: şöyle denir: ↓ **سَمِعْتُ خَبَرًا فَأَعْظَمْتُهُ** [“Bir haber işittim de onu büyük bir iş vb. saydım”]: (TA:) ve ↓ **تعظّم**’ün, ISd’ye göre, [bir şeyi] **عَظِيم** olarak görmesi mânâsına geldiği sanılır. (TA, شرف maddesinde.) ― -b2- Ayrıca, onun daha büyük yahut ana kısmını aldı, (K, TA,) yani bir şeyin. (TA.)

**عَظْمٌ**
**عَظْمٌ** ذ Hayvanın, üzerinde et bulunan **قَصَب**’ı [burada kemik mânâsında; fakat aslında ellerin ve ayakların yahut kolların ve bacakların kemiklerine uygulanır]: (K:) [küçültmesi ↓ **عُظَيْمٌ**:] çoğulu [çokluk] **عِظَامٌ** (S, Msb, K) ve **عِظَامَةٌ**, ة ile müenneslik alâmeti olarak, (K,) ve [azlık] **أَعْظُمٌ**. (Msb, K.) ― -b2- [Ve görünüşe göre, **المَيْسِر** denilen oyunda paylaştırılmak üzere kesilen devenin bir parçası: Freytag bunu Hudhaleelilerin Dîvânında “zar oyununda kesilen hayvanın bir parçası” diye açıklar; ve bunun çoğulu **أَعْظُمٌ**’dur.] ― -b3- **عَظْمُ وَضَّاحٍ**, yahut وَضَّاحٍ ↓ **عُظَيْمُ**, Arapların belli bir oyununun adıdır, (K, TA,) çöl Araplarının çocuklarının, (L, وضح maddesinde,) ki onda geceleyin bir kemik parçası atarlar, (TA,) yahut beyaz bir kemik, (L, وضح maddesinde,) ve ona rastlayan, arkadaşlarına galip gelir: iki taraftan biri galip geldiğinde, o yahut onlar, diğer tarafınkileri, onu buldukları yerden onu attıkları yere kadar bindirirlerdi; şöyle diyerek: **عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ وَلَا تَضِحَنَّ بَعْدَهَا مِنْ لَيْلَهْ** [“Ey çok belirgin olanın küçük kemiği, bu gece görün; ve ondan sonra hiçbir gecede görünme”]. (TA.) ― -b4- **عَظْمُ الرَّحْلِ** [**رَحْل** denilen deve semerinin] **أَنْسَاع**’sız [yani onunla bağlandığı geniş, örülü, deriden kayışlar olmaksızın] ve herhangi bir takım olmaksızın, ağacı. (S, K.) ― -b5- **عَظْمُ الفَدَّانِ** Sabanın geniş tahtasıdır, (K, TA,) başında, yerin yarıldığı demir [yahut saban demiri] bulunan: ve **عَضْم** bunun bir lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b6- **عَظْمٌ**, ayrıca, savurma çatalı mânâsındaki **عَضْمٌ**’un bir lehçe varyantıdır. (AHn, TA, عضم maddesinde, bk.) ― -b7- Ve yay’ın, elin kavradığı sapı yahut kavranan kısmı mânâsındaki **عَضْمٌ**’un bir lehçe varyantıdır. (AHn, TA, عضم maddesinde.) -A2- **مُعْظَمٌ**’a da bak.

**عُظْمٌ**
**عُظْمٌ** ذ : **عَظَمَةٌ**’ye bak: -A2- ve **مُعْظَمٌ**’a, üç yerde, bak.

**عَظَمُ الطَّرِيقِ**
**عَظَمُ الطَّرِيقِ** ذ Yolun ana kısmı, yahut ortası, yahut dövülmüş izi. (K.)

**عُظْمَةٌ**
**عُظْمَةٌ** ذ : **اـِعْظَامَةٌ**’ye bak.

**عَظَمَةٌ**
**عَظَمَةٌ** ذ Kendini büyütme, kibir, büyüklenme, yahut küstahlık; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **عُظْمٌ** (S, K) ve ↓ **عُظَّامَةٌ** ve ↓ **عَظَمُوتٌ**: (K:) insanın bir sıfatı olarak, [genellikle] yerilmiştir: (Az, K, TA:) [fakat] şöyle denir: **لِفُلَانِ عَظَمَةٌ عِنْدَ النَّاسِ** mânâsı: Filâna, insanların takdirinde, bir hürmet yahut saygı hakkı aittir; ve ↓ **لَهُ تَعَاظُمٌ** da aynı şekilde: ve ↓ **اـِنَّهُ لَعَظِيمُ المَعَاظِمِ** yani “Şüphesiz o, kendisine hürmet edilmesi hakkı ve büyük sayılan haklar bakımından büyüktür; kendisine [başkaları tarafından] riayet yahut itina edilmesi gereken kimsedir.” (TA.) ― -b2- Allah’ın bir sıfatı olarak, bir insana nispet edilmez: (Az, K, TA;) çünkü O’na nispetle [mânâsı: kıyas kabul etmez büyüklük yahut azamet; ve] onun vasfının nispetiyle tahsis edilmez, ne tarif edilir, ne de herhangi bir şeye benzetilir. (TA.) ― -b3- Ayrıca, önkolun kalın kısmı; (S;) önkolun dirseğe yakın yarısı; onda [ana] kas vardır; ele yakın yarısına **أَسَلَة** denir. (Lh, K.) ― -b4- Ve dilin kalın kısmı, (K, TA,) kökü olan **عَكَدَة**’nin üstünde. (TA.) ― -b5- **عَظَمَاتُ القَوْمِ** Kavmin yahut topluluğun reisleri ve soyluları. (K, * TA.) ― -b6- **اـِعْظَامَةٌ**’ye de bak.

**عَظِمَةٌ**
**عَظِمَةٌ** ذ Büyük **أُيُور** [**أَيْرٌ**’in çoğulu, bk.] isteyen dişi; bunun gibi ↓ **مَعْظُومَةٌ** da. (K.)

**عَظْمِىٌّ**
**عَظْمِىٌّ** ذ [CK’de **عَظْمٰى**; fakat bu bir nisbet ismidir,] Beyazlığa meyleden bir güvercin; (K, TA;) görünüşe göre beyazlığı sebebiyle kemikle (**العَظْم**) ilişkilendirilerek böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**عَظَمُوتٌ**
**عَظَمُوتٌ** ذ : **عَظَمَةٌ**’ye, ilk cümleye, bak.

**عُظَامٌ**
**عُظَامٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**عَظِيمٌ**
**عَظِيمٌ** ذ Fiil **عَظُمَ**’un delâlet ettiği vasfa sahip olan; [yani büyük, iri yahut geniş; vb.;] (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **عُظَامٌ** (S, K, TA) şiddetli mânâda [yani pek büyük vb. mânâsında], (TA,) ve ↓ **عُظَّامٌ** (K, TA) **عُظَامٌ**’dan daha şiddetli mânâda [yani pek pek büyük vb. mânâsında]: (TA:) yahut **عَظِيمٌ**, başkası yahut başkaları tarafından büyük vb. sayılan mânâsına gelir; “kendi başına büyük vb.” mânâsına gelen **كَبِيرٌ**’den farklıdır: (El-Fakhr Er-Rلzee, TA:) yahut birincisi **حَقِيرٌ**’ün zıddıdır; [yani büyük değer yahut itibar sahibi mânâsına gelir;] ve **حَقِيرٌ**, **صَغِيرٌ**’den daha aşağı olduğu gibi, **عَظِيمٌ** de **كَبِيرٌ**’den daha üstündür; (Ksh ve Bd, ii. 6’da;) ve kendi cinsinden diğer şeylerle mukayese edildiğinde büyük, yahut benzeri, mânâsına gelir: (Bd, aynı yer:) [bu sebeple çoğu kez “pek iri, aşırı büyük, yahut engin” diye tercüme edilebilir: mecazen, aklî bir şeye uygulandığında, takdirde yahut mertebede yahut izzette büyük mânâsına gelir; ve böylece bir adama uygulandığında: ayrıca büyüklüğü yahut önemi yahut ehemmiyeti büyük: ağırlığı büyük: zor, çetin, şiddetli, ağır, sıkıntı verici, elem verici, rahatsız edici, yahut yükleyici: (6’ya bak:) ve ürkütücü yahut korkunç. (Bd, xxii. 1’de.) Bundan dolayı şöyle denir: **رَجُلٌ عَظِيمٌ فِى المَجْدِ وَالرَّأْىِ** (mecaz:) [Şan, hürmet, izzet yahut soyluluk bakımından ve hüküm yahut görüş bakımından büyük bir adam]. (TA.) Ve **رَمَاهُ بِعَظِيمٍ** ve ↓ **بِمُعْظَمٍ** (mecaz sayılan:) [Onu, ağırlığı büyük bir şeyle yahut bir fiille ayıpladı yahut yüzüne vurdu; yahut onu bir büyük suçla itham etti]: ikisi de aynı mânâdadır. (TA.) [**عَظِيمٌ**’in çoğulu **عِظَامٌ**’dır; akıllı varlıklara uygulandığında **عُظَمَآءُ**.] ― -b2- Allah’a sıfat olarak uygulanan **العَظِيمُ**, **الكَبِيرُ** ile eşanlamlıdır [“kıyas kabul etmez derecede büyük” mânâsında]. (TA.)

**عُظَيْمٌ**
**عُظَيْمٌ** ذ : ve **عُظَيْمُ وَضَّاحٍ**: **عَظْمٌ**’a bak.

**عِظَامَةٌ**
**عِظَامَةٌ** ذ : **اـِعْظَامَةٌ**’ye bak.

**عَظِيمَةٌ**
**عَظِيمَةٌ** ذ Şiddetli bir musibet yahut felâket; bunun gibi ↓ **مُعْظَمَةٌ**; (S, K;) [ve böylece ↓ **مُعْظَمٌ**; S’de ولب maddesinde zikredilen bir beyitte böyle:] birincinin çoğulu **عَظَائِمُ**; ikincinin çoğulu ↓ **مَعَاظِمُ**. (TA.) ― -b2- [Ve büyük bir suç yahut benzeri; iyi bilinen bir mânâ: ben bunu صَخَّ maddesinde böyle tercüme ettim: O ve TA’da طمر maddesinde, onun çoğulu **عَظَائِمُ**, **ذُنُوب** diye tercüme edilmiştir: **مُطَمَّرٌ**’e bak.] -A2- **اـِعْظَامَةٌ**’ye de bak.

**عِظَامِىٌّ**
**عِظَامِىٌّ** ذ [**عَظْمٌ**’un çoğulu **عِظَامٌ**’dan nisbet ismidir]: عصم maddesinde, iki yerde, **عِصَامِىٌّ**’ye bak.

**عُظَّامٌ**
**عُظَّامٌ** ذ : **عَظِيمٌ**’e bak.

**عُظَّامَةٌ**
**عُظَّامَةٌ** ذ : **عَظَمَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca burada ardından gelene de bak.

**اـِعْظَامَةٌ**
**اـِعْظَامَةٌ** ذ ve ↓ **عِظَامَةٌ** ve ↓ **عُظَّامَةٌ** ve ↓ **عُظْمَةٌ** (S, K, TA) [sonuncusu S’nin nüshalarımın birinde **عُظُمَّة** yazılmıştır] ve ↓ **عَظِيمَةٌ** (TA) [ve ↓ **عَظَمَةٌ** (Freytag, Jereer’in Dîvânından)] Yastık gibi bir şey (Fr, S) vb., (Fr,) yahut bir elbise, yahut bir bez parçası, (K,) ki kadın onunla kalçalarını büyük [görünür] kılar. (Fr, S, K.)

**مُعْظَمٌ**
**مُعْظَمٌ** ذ Bir şeyin [yahut şeylerin] daha büyük, ana, [asıl, baş,] yahut çoğu kısmı yahut payı, [yahut gövdesi, yahut bütünü], (S, Msb, K,) (S, Msb,) yahut bir işin yahut olayın; (K;) [bir şeyin yahut şeylerin ana yığını, kütlesi, yahut hacmi;] bunun gibi ↓ **عُظْمٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **عَظْمٌ**: (Lh, K:) yahut ↓ **عُظْمٌ**, denildiğine göre, [birçok durumda **مُعْظَمٌ** gibi,] bir şeyin ortası yahut ortası mânâsına gelir. (TA.) İbn-Sîrîn’den bir rivayette şöyle denmiştir: **مِنَ الأَنْصَارِ ↓ جَلَسْتُ اـِلَى مَجْلِسٍ فِيهِ عُظْمٌ**, mânâsı: [Ensâr’dan] çok kalabalık bir topluluğun bulunduğu bir meclise oturdum. (TA.) [**مُعْظَمُ الحَرْبِ**, ve **المَوْتِ**, savaşın yahut muharebenin, ve savaşta ölümün, kalın yahut en kalın, yahut ana baskısı yahut çarpışması mânâsına gelir: رحو ve رحى maddesinde, paragrafın sonlarına yakın, **رَحًى**’ya bak.] ― -b2- [Ve Freytag’a göre, Hudhaleelilerin Dîvânında, boyun, uyluk vb. gibi bedenin daha sert kısımları mânâsında vârid olur.] ― -b3- **عَظِيمٌ**’e de bak: ― -b4- ve **عَظِيمَةٌ**’ye.

**مُعْظَمَةٌ**
**مُعْظَمَةٌ** ذ ; ve onun çoğulu, **مَعَاظِمُ**: **عَظِيمَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ve tekili zikredilmeyen bir çoğul olarak **مَعَاظِمُ** için, **عَظَمَةٌ**’ye bak.

**مَعْظُومَةٌ**
**مَعْظُومَةٌ** ذ Dili içinde bir kemiği kırılmış, böylece emmesin diye, sütten kesilmiş genç deve. (K.) -A2- **مَعْظُومَةٌ**: **عَظِمَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَظَمَ
عَظَمَ I ,  U ( n. ac. عَظْم 1 ),
a.  Hit, hurt the bones of.

b.  Threw a bone to.

عَظُمَ
عَظُمَ U ( n. ac. عِظَم 7 ,  عَظَاْمَة 22t ),
a.  Was great, large, big; was important; was serious, grave ( matter &  c. ).

b.  [ 'Ala ], Distressed, agitated, troubled.

عَظَّمَ
عَظَّمَ II ,
a.  Regarded as great; respected, honoured,   revered; exalted, magnified.

b.  Made great: elevated; enlarged; exaggerated.

c.  Cut up ( sheep ).

أَعْظَمَ
أَعْظَمَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ) & II.

تَعَظَّمَ
تَعَظَّمَ V ,
a.  Was honoured, respected; was exalted; was praised, magnified.

b.  Was, became great; grew; increased.

c.  Was, appeared great; was considerable; was important, serious.

d.  Exalted, magnified himself; was proud, haughty, overbearing.

e.  [ 'An ], Disdained.

تَعَاْظَمَ
تَعَاْظَمَ VI ,
a.  see V ( c ), ( d ), ( e ).

اِسْتَعْظَمَ
اِسْتَعْظَمَ X ,
a.  Deemed great; admired; was astonished at.

b.  Took the greater part of.

c.  see V (d) .

عَظْم
عَظْم 1 , ( pl. أَعْظُم 16 ,  عِظَاْم 23 ),
a.  Bone.

b.  The greater part, the bulk of.

عَظْمِيّ
عَظْمِيّ 1yi ,
a.  Grayish-white pigeon.

عِظْم
عِظْم 2 ,
a.  Greatness: size, extent, bulk; bulkiness, bigness, largeness.

b.  Tallness, height.

عُظْم
عُظْم 3 ,
a.  see 1 (b) &  2 .

عُظْمَة
عُظْمَة 3t ,
a.  see 2 (a) .

عُظْمَى
عُظْمَى 3ya ,
a.  fem. of أَعْظَمُ 14 .

عَظَم
عَظَم 4 ,
a.  The middle ( of the road ).

عَظَمَة
عَظَمَة 4t ,
a.  Greatness, grandeur; magnificence, pomp; power, might; majesty.

b.  Pride, vanity.

c.  The thickest part ( of the arm &  c. ).

عِظَم
عِظَم 7 ,
a.  see 2 (a) .

أَعْظَمُ
أَعْظَمُ 14 ,
a.  Greater, bigger; graver &c.

عِظَاْمِيّ
عِظَاْمِيّ 23yi ,
a.  One proud, boastful of his ancestors.

عُظَاْم
عُظَاْم 24 ,
a.  see 25 (a) , ( b ), ( c ).

عَظِيْم
عَظِيْم 25 , ( pl. عِظَاْم 23 ,  عُظَمَآءُ 43 ),
a.  Great, big, large; huge, enormous, immense.

b.  Great; grand; magnificent, majestic; mighty; formidable, terrible.

c.  Important; considerable; serious, grave; grievous ( misfortune &  c. ).

d.  [ coll ], Bravo! Well done!

عَظِيْمَة
عَظِيْمَة 25t , ( pl. عَظَاْئِمُ 46 ),
a.  Great event; calamity, misfortune.

b.  Great crime, enormity, atrocity.

عُظَّاْم
عُظَّاْم 29 ,
a.  see 25 (a) , ( b ), ( c ).

عَظَّمَ
N. P. عَظَّمَ II ,
a.  Exalted.

أَعْظَمَ
N. P. أَعْظَمَ IV ,
a.  see 1 (b) .

مُعْظَمَة
مُعْظَمَة
a.  see 25t (a) .

عَظَمُوْت
عَظَمُوْت
a.  see 4t (a) , ( b ).

عَظَمَات القَوْم
عَظَمَات القَوْم
a.  The chiefs, heads, great men of the people.

عُظَمَآء المَمْلَكَة
عُظَمَآء المَمْلَكَة
a.  The nobles, the grandees.

##### Türkçe

**عَظَمَ**
**عَظَمَ** I, U (mast. **عَظْم** 1),
a. Kemiklerine vurdu, kemiklerini incitti.

b. Ona bir kemik attı.

**عَظُمَ**
**عَظُمَ** U (mast. **عِظَم** 7, **عَظَاْمَة** 22t),
a. Büyük, iri, kocaman oldu; önemli oldu; ciddi, vahim oldu (iş vb.).

b. [ **على** ], Sıkıntıya düştü, çalkalandı, rahatsız oldu.

**عَظَّمَ**
**عَظَّمَ** II,
a. Büyük saydı; saygı gösterdi, hürmet etti, tazim etti; yüceltti, büyüttü.

b. Büyük yaptı: yükseltti; büyüttü; abarttı.

c. Parçaladı (koyunu).

**أَعْظَمَ**
**أَعْظَمَ** IV,
a. I (a), (b) ve II’ye bak.

**تَعَظَّمَ**
**تَعَظَّمَ** V,
a. Hürmet edildi, saygı gördü; yüceltildi; övüldü, büyütüldü.

b. Büyük oldu, büyüdü; arttı.

c. Büyük oldu, büyük göründü; hatırı sayılır oldu; önemli, ciddi oldu.

d. Kendini yüceltti, büyüttü; kibirlendi, mağrur oldu, zorba oldu.

e. [ **عن** ], Küçümsedi.

**تَعَاْظَمَ**
**تَعَاْظَمَ** VI,
a. V (c), (d), (e)’ye bak.

**اِسْتَعْظَمَ**
**اِسْتَعْظَمَ** X,
a. Büyük saydı; hayran kaldı; ona şaşırdı.

b. Daha büyük kısmı aldı.

c. V (d)’ye bak.

**عَظْم**
**عَظْم** 1, (çoğ. **أَعْظُم** 16, **عِظَاْم** 23),
a. Kemik.

b. Daha büyük kısım, çoğunluk.

**عَظْمِيّ**
**عَظْمِيّ** 1yi,
a. Kırçıllı beyaz güvercin.

**عِظْم**
**عِظْم** 2,
a. Büyüklük: boyut, genişlik, hacim; hacimlilik, irilik, büyüklük.

b. Uzunluk, boy.

**عُظْم**
**عُظْم** 3,
a. 1 (b) ve 2’ye bak.

**عُظْمَة**
**عُظْمَة** 3t,
a. 2 (a)’ya bak.

**عُظْمَى**
**عُظْمَى** 3ya,
a. **أَعْظَمُ** 14’ün müennesi.

**عَظَم**
**عَظَم** 4,
a. (Yolun) ortası.

**عَظَمَة**
**عَظَمَة** 4t,
a. Büyüklük, azamet; görkem, debdebe; güç, kudret; heybet.

b. Kibir, kendini beğenme.

c. (Kolun vb.) en kalın kısmı.

**عِظَم**
**عِظَم** 7,
a. 2 (a)’ya bak.

**أَعْظَمُ**
**أَعْظَمُ** 14,
a. Daha büyük, daha iri; daha vahim vb.

**عِظَاْمِيّ**
**عِظَاْمِيّ** 23yi,
a. Atalarıyla övünen, böbürlenen kimse.

**عُظَاْم**
**عُظَاْم** 24,
a. 25 (a), (b), (c)’ye bak.

**عَظِيْم**
**عَظِيْم** 25, (çoğ. **عِظَاْم** 23, **عُظَمَآءُ** 43),
a. Büyük, iri, kocaman; devasa, muazzam, pek büyük.

b. Büyük; görkemli; muhteşem, heybetli; güçlü; çetin, korkunç.

c. Önemli; hatırı sayılır; ciddi, vahim; ağır (musibet vb.).

d. [topluluk hitabı], Aferin! İyi yaptın!

**عَظِيْمَة**
**عَظِيْمَة** 25t, (çoğ. **عَظَاْئِمُ** 46),
a. Büyük olay; felaket, musibet.

b. Büyük suç, büyük cürüm, vahşet.

**عُظَّاْم**
**عُظَّاْم** 29,
a. 25 (a), (b), (c)’ye bak.

**عَظَّمَ**
Özel ad. **عَظَّمَ** II,
a. Yüceltti.

**أَعْظَمَ**
Özel ad. **أَعْظَمَ** IV,
a. 1 (b)’ye bak.

**مُعْظَمَة**
**مُعْظَمَة**
a. 25t (a)’ya bak.

**عَظَمُوْت**
**عَظَمُوْت**
a. 4t (a), (b)’ye bak.

**عَظَمَات القَوْم**
**عَظَمَات القَوْم**
a. Kavmin reisleri, başları, büyükleri.

**عُظَمَآء المَمْلَكَة**
**عُظَمَآء المَمْلَكَة**
a. Soylular, büyükler.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عظم
عَظُمَ - يَعْظُمُ - عَظِيْم - أَعْظَم - عَظْمَة - عَظْم - عِظَام - عَظَّمَ - يُعَظِّمُ - تََعْظِيْم
عَظُمَ - يَعْظُم + الشيء أو الكائن: ازدادت مقاديره بشكل كبير، أكثر من المقبول على أنه عادي ووسطي
عَظِيْم: على وزن " فـِعيل" اسم فاعل صفة مشبهة من " عَظُمَ - يَعْظُمُ ": الكائن أو الشيء الذي ازدادت مقاديره بشكل كبير، أكثر من المقبول على أنه عادي ووسطي
عَظْمَة: على وزن " فَعلة" من " عَظُمَ - يَعْظُمُ ": اسم مفعول للمرة منه: الشيء الفريد الذي " عَظُمَ ": وهو اصطلاحاً: واحدة " العظم والعظام ": الجزء القاسي الكلسي المؤلف لهيكل الجسد: وسمِّي بذلك لقوّته وشِدّته
عَظْم: جمع " عَظْمَة "
عِظَام: جمع " عَظْم "
عَظَّمَ - يُعَظِّمُ: على وزن " فَعَّل " من " عَظُمَ - يَعْظُمُ ": يجعله " يَعْظُمُ " على وجه التكرار والشدة: يعمل على تكبير وزيادة مقداره وشأنه بشدة، وبشكل كبير أكثر من المقبول على أنه عادي ووسطي
﴿ذلك ومن يعظم حرمات الله فهو خير له عند ربه﴾﴿ذلك ومن يعظم شعائر الله فإنها من تقوى القلوب﴾: يعظم شعائر الله: يجعل أمرها وشأنها كبيراً وذا أهمية أكبر من أية شعائر أخرى
تََعْظيْم: اسم فعل " عَظَّمَ - يُعَظِّمُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تمييز زيادة وكبر المقادير مكانياً، بالحجم والكيل والأبعاد" وهي:
عَظُمَ - يَعْظُمُ، كَبُرَ - يَكْبُرُ، فَالَ - يَفِيْلُ، فَخَرَ - يَفْخَرُ، بَحَرَ - يَبْحَرُ، سَمَكَ - يَسْمُكُ

عظيم
الله هو العظيم	﴿إنه كان لا يؤمن بالله العظيم(33)﴾ الحاقة
 	﴿فسبح باسم ربك العظيم(74)﴾ الواقعة ﴿فسبح باسم ربك العظيم(96)﴾ الواقعة ﴿فسبح باسم ربك العظيم(52)﴾ الحاقة
الله هو العلي العظيم  	﴿الله لا إله إلا هو الحي القيوم لا تأخذه سنة ولا نوم له ما في السماوات وما في الأرض من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يحيطون بشيء من علمه إلا بما شاء وسع كرسيه السماوات والأرض ولا يئوده حفظهماوهو العلي العظيم(255)﴾ البقرة ﴿له ما في السماوات وما في الأرض وهو العلي العظيم(4)﴾ الشورى
الله رب العرش العظيم	﴿فإن تولوا فقل حسبي الله لا إله إلا هو عليه توكلت وهو رب العرش العظيم(129)﴾ التوبة ﴿الله لا إله إلا هو رب العرش العظيم(26)﴾ النمل
 	﴿قل من رب السماوات السبع ورب العرش العظيم(86)﴾ المؤمنون﴿فتعالى الله الملك الحق لا إله إلا هو رب العرش الكريم(116)﴾ المؤمنون
الله ذو الفضل العظيم	﴿ما يود الذين كفروا من أهل الكتاب ولا المشركين أن ينزل عليكم من خير من ربكم والله يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(105)﴾ البقرة ﴿يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(74)﴾ آل عمران
 	﴿سابقوا إلى مغفرة من ربكم وجنة عرضها كعرض السماء والأرض أعدت للذين آمنوا بالله ورسله ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم(21)﴾ الحديد ﴿ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم(4)﴾ الجمعة
	﴿لألا يعلم أهل الكتاب ألا يقدرون على شيء من فضل الله وأن الفضل بيد الله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم(29)﴾ الحديد ﴿ياأيها الذين آمنوا إن تتقوا الله يجعل لكم فرقانا ويكفر عنكم سيئاتكم ويغفر لكموالله ذو الفضل العظيم(29)﴾ الأنفال ﴿فانقلبوا بنعمة من الله وفضل لم يمسسهم سوء واتبعوا رضوان الله والله ذو فضل عظيم (174)﴾ آل عمران
	﴿ولولا فضل الله عليك ورحمته لهمت طائفة منهم أن يضلوك وما يضلون إلا أنفسهم وما يضرونك من شيء وأنزل الله عليك الكتاب والحكمة وعلمك ما لم تكن تعلم وكان فضل الله عليك عظيما(113)﴾ النساء
الأمور العظيمة
الأمور المادية
القرآن﴿ولقد آتيناك سبعا من المثاني والقرآن العظيم(87)﴾ الحجر
النبأ	﴿قل إنما أنا منذر وما من إله إلا الله الواحد القهار(65) رب السماوات والأرض وما بينهما العزيز الغفار(66) قل هو نبأ عظيم(67) أنتم عنه معرضون (68)﴾ ص ﴿عم يتساءلون (1)عن النبإ العظيم(2)الذي هم فيه مختلفون(3) كلا سيعلمون(4) ثم كلا سيعلمون(5)﴾ النبأ
العرش العظيم لله	﴿فإن تولوا فقل حسبي الله لا إله إلا هو عليه توكلت وهو رب العرش العظيم(129)﴾ التوبة ﴿الله لا إله إلا هو رب العرش العظيم(26)﴾ النمل ﴿قل من رب السماوات السبع ورب العرش العظيم(86)﴾ المؤمنون
لملكة سبأ	﴿إني وجدت امرأة تملكهم وأوتيت من كل شيء ولها عرش عظيم(23)﴾ النمل
الزلزلة	﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم إن زلزلة الساعة شيء عظيم(1)﴾ الحج
الملك العظيم	﴿أم يحسدون الناس على ما آتاهم الله من فضله فقد آتينا آل إبراهيم الكتاب والحكمة وآتيناهم ملكا عظيما(54)﴾ النساء
الذبح	﴿وفديناه بذبح عظيم(107)﴾ الصافات
الخلق	﴿وإنك لعلى خلق عظيم(4)﴾ القلم
رجل	﴿وقالوا لولا نزل هذا القرآن على رجل من القريتين عظيم(31)﴾ الزخرف
الطود	﴿فأوحينا إلى موسى أن اضرب بعصاك البحر فانفلق فكان كل فرق كالطود العظيم (63)﴾ الشعراء
الأمور المعنوية
الحنث القسم﴿وكانوا يصرون على الحنث العظيم(46)﴾ الواقعة ﴿وإنه لقسم لو تعلمون عظيم(76)﴾ الواقعة
الكرب  	﴿ونجيناه وأهله من الكرب العظيم(76)﴾ الصافات ﴿ونوحا إذ نادى من قبل فاستجبنا له فنجيناه وأهله من الكرب العظيم(76)﴾ الأنبياء
 	﴿ونجيناهما وقومهما من الكرب العظيم(115)﴾ الصافات ﴿وإذ قال موسى لقومه اذكروا نعمة الله عليكم إذ أنجاكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب ويذبحون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيم(6)﴾ إبراهيم
البلاء العظيم	﴿وإذ نجيناكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب يذبحون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيم(49)﴾ البقرة ﴿وإذ أنجيناكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب يقتلون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيم(141)﴾ الأعراف
الحظ	﴿فخرج على قومه في زينته قال الذين يريدون الحياة الدنيا ياليت لنا مثل ما أوتي قارون إنه لذو حظ عظيم(79)﴾ القصص ﴿وما يلقاها إلا الذين صبروا وما يلقاها إلا ذو حظ عظيم(35)﴾ فصلت
ظلم	﴿وإذ قال لقمان لابنه وهو يعظه يابني لا تشرك بالله إن الشرك لظلم عظيم (13)﴾ لقمان ﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما(48)﴾ النساء
بهتان	﴿ولولا إذ سمعتموه قلتم ما يكون لنا أن نتكلم بهذا سبحانك هذا بهتان عظيم(16)﴾ النور ﴿وبكفرهم وقولهم على مريم بهتانا عظيما(156)﴾ النساء
قول فعل	﴿أفأصفاكم ربكم بالبنين واتخذ من الملائكة إناثا إنكم لتقولون قولا عظيما(40)﴾ الإسراء ﴿إذ تلقونه بألسنتكم وتقولون بأفواهكم ما ليس لكم به علم وتحسبونه هينا وهو عند الله عظيم(15)﴾ النور ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب
كيد	﴿فلما رأى قميصه قد من دبر قال إنه من كيدكن إن كيدكن عظيم(28)﴾ يوسف
الميل	﴿والله يريد أن يتوب عليكم ويريد الذين يتبعون الشهوات أن تميلوا ميلا عظيما(27)﴾ النساء
سحر	﴿قال ألقوا فلما ألقوا سحروا أعين الناس واسترهبوهم وجاءوا بسحر عظيم(116)﴾ الأعراف
اليوم عظيم
1 - يوم القيامة 2 - يوم الانتقام الإلهي في الدنيا﴿ألا يظن أولئك أنهم مبعوثون (4) ليوم عظيم (5)يوم يقوم الناس لرب العالمين(6)﴾ المطففين ﴿فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين كفروا من مشهد يوم عظيم(37)﴾ مريم
1 - يوم القيامة
﴿قل إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ الأنعام ﴿قل إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(13)﴾ الزمر ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرآن غير هذا أو بدله قل ما يكون لي أن أبدله من تلقاء نفسي إن أتبع إلا ما يوحى إلي إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ يونس
2 - يوم الانتقام الإلهي في الدنيا
﴿إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(135)﴾ الشعراء ﴿لقد أرسلنا نوحا إلى قومه فقال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(59)﴾ الأعراف ﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف وقد خلت النذر من بين يديه ومن خلفه ألا تعبدوا إلا الله إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(21)﴾ الأحقاف ﴿ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب يوم عظيم(156)﴾ الشعراء ﴿فكذبوه فأخذهم عذاب يوم الظلة إنه كان عذاب يوم عظيم(189)﴾ الشعراء
الفضل العظيم
الفضل العظيم﴿ما يود الذين كفروا من أهل الكتاب ولا المشركين أن ينزل عليكم من خير من ربكم والله يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(105)﴾ البقرة ﴿يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(74)﴾ آل عمران
 	﴿سابقوا إلى مغفرة من ربكم وجنة عرضها كعرض السماء والأرض أعدت للذين آمنوا بالله ورسله ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم(21)﴾ الحديد ﴿ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم(4)﴾ الجمعة
	﴿لألا يعلم أهل الكتاب ألا يقدرون على شيء من فضل الله وأن الفضل بيد الله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم(29)﴾ الحديد ﴿ياأيها الذين آمنوا إن تتقوا الله يجعل لكم فرقانا ويكفر عنكم سيئاتكم ويغفر لكموالله ذو الفضل العظيم(29)﴾ الأنفال ﴿فانقلبوا بنعمة من الله وفضل لم يمسسهم سوء واتبعوا رضوان الله والله ذو فضل عظيم (174)﴾ آل عمران
	﴿ولولا فضل الله عليك ورحمته لهمت طائفة منهم أن يضلوك وما يضلون إلا أنفسهم وما يضرونك من شيء وأنزل الله عليك الكتاب والحكمة وعلمك ما لم تكن تعلم وكان فضل الله عليك عظيما(113)﴾ النساء
الفوز العظيم
ما هو :
في الدنيا
النصر في الدنيا﴿ولئن أصابكم فضل من الله ليقولن كأن لم تكن بينكم وبينه مودة ياليتني كنت معهم فأفوز فوزا عظيما(73)﴾ النساء
في الآخرة
1 -الوقاية من السيئات﴿وقهم السيئات ومن تقي السيئات يومئذ فقد رحمته وذلك هو الفوز العظيم(9)﴾ غافر
2 - الجنات تجري من تحنها الأنهار 3 - مساكن طيبة 4 - رضوان من لله	﴿وعد الله المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ومساكن طيبة في جنات عدن ورضوان من الله أكبر ذلك هو الفوز العظيم(72)﴾ التوبة ﴿يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف
5 - لا يذوقون فيها الموت إلا الموتة الأولى 6 -  ووقاهم عذاب الجحيم	﴿لا يذوقون فيها الموت إلا الموتة الأولى ووقاهم عذاب الجحيم(56) فضلا من ربك ذلك هو الفوز العظيم(57)﴾ الدخان ﴿أفما نحن بميتين (58) إلا موتتنا الأولى وما نحن بمعذبين (59) إن هذا لهو الفوز العظيم(60)﴾ الصافات
7 - ويكفر عنهم سيئاتهم	﴿يوم يجمعكم ليوم الجمع ذلك يوم التغابن ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يكفر عنه سيئاته ويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(9)﴾ التغابن ﴿ليدخل المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ويكفر عنهم سيئاتهم وكان ذلك عند الله فوزا عظيما(5)﴾ الفتح
8 - بشراكم اليوم لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة	﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد ﴿ألا إن أولياء الله لا خوف عليهم ولا هم يحزنون(62) الذين آمنوا وكانوا يتقون(63) لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة لا تبديل لكلمات الله ذلك هو الفوز العظيم (64)﴾ يونس
9 - رضي الله عنهم ورضوا عنه	﴿قال الله هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك الفوز العظيم(119)﴾ المائدة ﴿والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه وأعد لهم جنات تجري تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم (100)﴾ التوبة
لمن
1 - المقاتلون والمجاهدون﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم(111)﴾ التوبة ﴿لكن الرسول والذين آمنوا معه جاهدوا بأموالهم وأنفسهم وأولئك لهم الخيرات وأولئك هم المفلحون(88) أعد الله لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك الفوز العظيم(89)﴾ التوبة
2 - مطيعوا الله ورسوله	﴿يصلح لكم أعمالكم ويغفر لكم ذنوبكم ومن يطع الله ورسوله فقد فاز فوزا عظيما (71)﴾ الأحزاب ﴿تلك حدود الله ومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك الفوز العظيم(13)﴾ النساء
3 - المؤمنين والمؤمنات الذين آمنوا وكانوا يتقون	﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد ﴿ألا إن أولياء الله لا خوف عليهم ولا هم يحزنون(62) الذين آمنوا وكانوا يتقون(63) لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة لا تبديل لكلمات الله ذلك هو الفوز العظيم (64)﴾ يونس
يؤمن بالله ويعمل صالحا	﴿يوم يجمعكم ليوم الجمع ذلك يوم التغابن ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يكفر عنه سيئاته ويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(9)﴾ التغابن ﴿ليدخل المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ويكفر عنهم سيئاتهم وكان ذلك عند الله فوزا عظيما(5)﴾ الفتح
الصادقين والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان	﴿قال الله هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك الفوز العظيم(119)﴾ المائدة ﴿والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه وأعد لهم جنات تجري تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم (100)﴾ التوبة
الأجر العظيم
الله عنده أجر عطيم
﴿إنما أموالكم وأولادكم فتنة والله عنده أجر عظيم(15)﴾ التغابن ﴿واعلموا أنما أموالكم وأولادكم فتنة وأن الله عنده أجر عظيم(28)﴾ الأنفال ﴿خالدين فيها أبدا إن الله عنده أجر عظيم(22)﴾ التوبة
لمن الأجر العطيم  ؟
الأعمال الحسنة مما يوعظون به﴿إن الله لا يظلم مثقال ذرة وإن تكن حسنة يضاعفها ويؤت من لدنه أجرا عظيما(40)﴾ النساء ﴿ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهم ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا (66) وإذا لآتيناهم من لدنا أجرا عظيما(67)﴾ النساء
المقاتلون	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء ﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله يد الله فوق أيديهم فمن نكث فإنما ينكث على نفسه ومن أوفى بما عاهد عليه الله فسيؤتيه أجرا عظيما(10)﴾ الفتح
المؤمنين	﴿لا خير في كثير من نجواهم إلا من أمر بصدقة أو معروف أو إصلاح بين الناس ومن يفعل ذلك ابتغاء مرضاة الله فسوف نؤتيه أجرا عظيما(114)﴾ النساء ﴿إلا الذين تابوا وأصلحوا واعتصموا بالله وأخلصوا دينهم لله فأولئك مع المؤمنينوسوف يؤت الله المؤمنين أجرا عظيما(146)﴾ النساء ﴿لكن الراسخون في العلم منهم والمؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك وما أنزل من قبلك والمقيمين الصلاة والمؤتون الزكاة والمؤمنون بالله واليوم الآخر أولئك سنؤتيهم أجرا عظيما (162)﴾ النساء
الذين استجابوا لله والرسول	﴿الذين استجابوا لله والرسول من بعد ما أصابهم القرح للذين أحسنوا منهم واتقوا أجر عظيم(172)﴾ آل عمران ﴿ما كان الله ليذر المؤمنين على ما أنتم عليه حتى يميز الخبيث من الطيب وما كان الله ليطلعكم على الغيب ولكن الله يجتبي من رسله من يشاء فآمنوا بالله ورسلهوإن تؤمنوا وتتقوا فلكم أجر عظيم(179)﴾ آل عمران
مغفرة وأجر عظيم
الذين آمنوا وعملوا الصالحات﴿وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات لهم مغفرة وأجر عظيم(9)﴾ المائدة ﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما (29)﴾ الفتح
الذين يغضون أصواتهم عند رسول الله	﴿إن الذين يغضون أصواتهم عند رسول الله أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى لهم مغفرة وأجر عظيم (3)﴾ الحجرات
	﴿إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات والقانتين والقانتات والصادقين والصادقات والصابرين والصابرات والخاشعين والخاشعات والمتصدقين والمتصدقات والصائمين والصائمات والحافظين فروجهم والحافظات والذاكرين الله كثيرا والذاكرات أعد الله لهم مغفرة وأجرا عظيما (35)﴾ الأحزاب ﴿وإن كنتن تردن الله ورسوله والدار الآخرة فإن الله أعد للمحسنات منكن أجرا عظيما (29)﴾ الأحزاب
	﴿لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيما (95)﴾ النساء
	﴿ذلك أمر الله أنزله إليكم ومن يتق الله يكفر عنه سيئاته ويعظم له أجرا(5)﴾ الطلاق ﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(20)﴾ المزمل
العذاب والخزي العظيم
لمن
المخربون المحاربون المفسدون في الأرض﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(114)﴾ البقرة ﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة
الذين يسارعون في الكفر	﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(41)﴾ المائدة ﴿ولا يحزنك الذين يسارعون في الكفر إنهم لن يضروا الله شيئا يريد الله ألا يجعل لهم حظا في الآخرة ولهم عذاب عظيم(176)﴾ آل عمران
كفروا بعد إيمانهم	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم(106)﴾ النحل
من يحادد الله ورسوله	﴿ألم يعلموا أنه من يحادد الله ورسوله فأن له نار جهنم خالدا فيها ذلك الخزي العظيم (63)﴾ التوبة
تفرقوا واختلفوا من بعد ما جاءهمالبينات	﴿ولا تكونوا كالذين تفرقوا واختلفوا من بعد ما جاءهم البينات وأولئك لهم عذاب عظيم(105)﴾ آل عمران
يقتل مؤمنا متعمدا	﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيما(93)﴾ النساء
الذين يرمون المحصنات الغافلات المؤمنات	﴿إن الذين يرمون المحصنات الغافلات المؤمنات لعنوا في الدنيا والآخرة ولهم عذاب عظيم (23)﴾ النور ﴿إن الذين جاءوا بالإفك عصبة منكم لا تحسبوه شرا لكم بل هو خير لكم لكل امرئ منهم ما اكتسب من الإثم والذي تولى كبره منهم له عذاب عظيم(11)﴾ النور
اتخذوا من دون الله أولياء	﴿من ورائهم جهنم ولا يغني عنهم ما كسبوا شيئا ولا ما اتخذوا من دون الله أولياء ولهم عذاب عظيم(10)﴾ الجاثية
المنافقون	﴿ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم وعلى أبصارهم غشاوة ولهم عذاب عظيم(7)﴾ البقرة ﴿وممن حولكم من الأعراب منافقون ومن أهل المدينة مردوا على النفاق لا تعلمهم نحن نعلمهم سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم(101)﴾ التوبة
أيمانكم دخلا بينكم	﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم فتزل قدم بعد ثبوتها وتذوقوا السوء بما صددتم عن سبيل الله ولكم عذاب عظيم(94)﴾ النحل
العذاب المرفوع
الخطأ الدنيوي﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته في الدنيا والآخرة لمسكم في ما أفضتم فيه عذاب عظيم (14)﴾ النور ﴿لولا كتاب من الله سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم(68)﴾ الأنفال
أعظم درجة
﴿الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم أعظم درجة عند الله وأولئك هم الفائزون(20)﴾ التوبة ﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد
عظم
 	﴿قال رب إني وهن العظم مني واشتعل الرأس شيبا ولم أكن بدعائك رب شقيا(4)﴾ مريم
عظام
 ﴿وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا أئنا لمبعوثون خلقا جديدا(49)﴾ الإسراء ﴿ذلك جزاؤهم بأنهم كفروا بآياتنا وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا أئنا لمبعوثون خلقا جديدا(98)﴾ الإسراء
 	﴿قالوا أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون(82)﴾ المؤمنون ﴿أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون(16)﴾ الصافات ﴿وكانوا يقولون أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون(47)﴾ الواقعة ﴿أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمدينون(53)﴾ الصافات
 	﴿أيعدكم أنكم إذا متم وكنتم ترابا وعظاما أنكم مخرجون(35)﴾ المؤمنون ﴿يقولون أئنا لمردودون في الحافرة(10) أئذا كنا عظاما نخرة(11)﴾ النازعات
 	﴿وضرب لنا مثلا ونسي خلقه قال من يحي العظام وهي رميم(78)﴾ بس ﴿أيحسب الإنسان ألن نجمع عظامه(3)﴾ القيامة
 	﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة ﴿ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا العظام لحما ثم أنشأناه خلقا آخر فتبارك الله أحسن الخالقين(14)﴾ المؤمنون
عَظَّمَ
تعظيم حرمات الله  	﴿ذلك ومن يعظم حرمات الله فهو خير له عند ربه وأحلت لكم الأنعام إلا ما يتلى عليكم فاجتنبوا الرجس من الأوثان واجتنبوا قول الزور(30)﴾ الحج ﴿ذلك ومن يعظم شعائر الله فإنها من تقوى القلوب(32)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [عظم] ع ظ م: عَظُمَ الشيء بالضم يعْظُم عِظَما بوزن عنب أي كبُر فهو عَظِيمٌ و عُظَامٌ أيضا بالضم و عُظْمُ الشيء بوزن قُفل أكثره و مُعْظَمُهُ و أعْظَمَ الأمر و عَظَّمَهُ تعظيما أي فخَّمه و العُظْمُ بوزن القُفل و تَعاظَمَهُ أمر كذا وتقول أصابنا مطر لا يتعاظمه شيء أي لا يعظُم عنده شيء و العَظِيمَةُ و المُعَظَّمَةُ بفتح الظاء النازلة الشديدة و العَظَمَةُ بفتحتين الكبرياء و العَظْمُ واحد العِظام
الراغب
عظم
- العظم جمعه: عظام. قال تعالى: }عظاما فكسونا العظام لحما﴿[المؤمنون/ 14]، وقرئ:﴾عظما﴿(وهي قراءة ابن عامر الشامي، وشعبة عن عاصم. انظر: إرشاد المبتدي ص 453) فيهما، ومنه قيل: عظمة الذراع لمستغلظها، وعظم الرحل: خشبة بلا انساع (الأنساع جمع نسع، وهو سير يضفر على هيئة أعنة النعال تشد به الرحال. انظر: اللسان (لسع) )، وعظم الشيء أصله: كبر عظمه، ثم استعير لكل كبير، فأجري مجراه محسوسا كان أو معقولا، عينا كان أو معنى. قال:﴾عذاب يوم عظيم﴿[الزمر/13]،﴾قل هو نبأ عظيم﴿[ص/67]، :﴾عم يتساءلون * عن النبإ العظيم﴿[عم/1 - 2]،﴾من القريتين عظيم{ [الزخرف/31]. والعظيم إذا استعمل في الأعيان فأصله: أن يقال في الأجزاء المتصلة، والكثير يقال في المنفصلة، ثم قد يقال في المنفصل عظيم، نحو: جيش عظيم، ومال عظيم، وذلك في معنى الكثير، والعظيمة: النازلة، والإعظامة والعظامة: شبه وسادة تعظم بها المرأة عجيزتها.
ملخص اللسان:
1.  عَظُمَ يَعْظُم عظم: مِنْ صِفاتِ الله عزَّ وجلَّ العلِيُّ العَظِيمُ، العَظِيمُ: الذي جاوَزَ قدْرُهُ وجلَّ عن حدودِ العُقول حتى لا تُتَصَوَّر الإحاطةُ بِكُنْهِه وحَقِيقتهِ.
2.     والعِظَمُ في صِفاتِ الأَجْسام: كِبَرُ الطُّولِ والعرضِ والعمْق،
3.      العَظمةُ التَّعَظُّمُ والنَّخْوةُ والزَّهْوُ؛
4.     وأما عَظَمَةُ العبدِ فكِبْرُه المذمومُ وتَجَبُّره. والعَظَمَةُ والعَظَمُوتُ: الكبرُ.
5.     والعِظَمُ: خلافُ الصِّغَر. وعُظْمُ الشيء: وَسَطُه.
6.      وعَظَمَةُ الذِّراعِ: مُسْتَغْلَظُها.
7.      والعَظْمُ: الذي عليه اللحمُ من قَصَبِ الحيوانِ،
8.      وأَعْظَمَ الأمْرَ وعَظَّمَه: فَخَّمه.
9.     والتَّعْظيمُ:التَّبْجيلُ.
10.                        والعَظيمةُ والمُعْظَمةُ: النازلةُ الشديدةُ والمُلِمَّةُ إذا أَعْضَلَتْ.
11.                        وعَظَماتُ القَوْمِ: سادتُهم وذو شَرَفِهم.
12.                         وعُظْمُ الشيء ومُعْظَمُه:جُلُّه وأكْثَرهُ.
13.                        وعُظْمُ الشيء: أكْبَرُه.
لسان العرب
● - عظم: مِنْ صِفاتِ الله عزَّ وجلَّ العلِيُّ العَظِيمُ، ويُسبِّح العبدُ      رَبَّه فيقول: سبحان رَبِّي العظيم؛ العَظِيمُ: الذي جاوَزَ قدْرُهُ      وجلَّ عن حدودِ العُقول حتى لا تُتَصَوَّر الإحاطةُ بِكُنْهِه وحَقِيقتهِ.      والعِظَمُ في صِفاتِ الأَجْسام: كِبَرُ الطُّولِ والعرضِ والعمْق، والله      تعالى جلَّ عن ذلك. قال النبي، صلى الله عليه وسلم: أمَّا الرُّكوعُ      فعظِّمُوا فيه الربَّ أي اجْعلُوه في أنْفُسِكم ذا عَظمةٍ، وعَظمةُ اللهِ      سبحانه لا تُكَيَّفُ ولا تُحدُّ ولا تُمثَّل بشيء، ويجبُ على العبادِ أن      يَعْلَمُوا أنه عظيمٌ كما وصَفَ نفْسه وفَوْقَ ذلك بلا كَيفِيَّةٍ ولا      تَحْديدٍ. قال الليث: العَظمةُ التَّعَظُّمُ والنَّخْوةُ والزَّهْوُ؛ قال      الأزهري: ولا تُوصَفُ عظمةُ الله بما وصَفَها به الليثُ، وإذا وُصِفَ العبدُ      بالعَظمة فهو ذَمٌّ لأن العظمة في الحقيقة لله عز وجل، وأما عَظَمَةُ      العبدِ فكِبْرُه المذمومُ وتَجَبُّره. وفي الحديث: مَنْ تَعَظَّمَ في نفسه      لَقِيَ الله، تَبارَك وتعالى، غَضْبانَ؛ التَّعَطُّمُ في النفس: هو الكبرُ      والزَّهْوُ والنّخْوةُ. والعَظَمَةُ والعَظَمُوتُ: الكبرُ. وعَظَمَةُ      اللسان: ما عَظُمَ منه وغَلُطَ فوقَ العَكَدَةِ، وعَكَدَتُه أصْلُه.      والعِظَمُ: خلافُ الصِّغَر. عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً وعَظامةً: كَبُرَ، وهو عظيمٌ      وعُظامٌ. وعَظَّمَ الأمرَ: كَبَّره. وأَعْظَمَه واسْتَعْظَمَه: رآه      عَظيماً. وتَعاظَمَه: عَظُمَ عليه. وأَمرٌ لا يَتَعاظَمُه شيءٌ: لا يَعْظُم      بالإضافة إليه، وسَيْلٌ لا يَتَعاظَمُه شيءٌ كذلك. وأَصابنا مطرٌ لا      يَتعاظَمُه شيءٌ أي لا يَعْظُمُ عِنده شيء. وفي الحديث: قال الله تعالى: لا      يَتَعاظَمُني ذَنْبٌ أَن أَغْفِرهَ؛ أي لا يَعْظُمُ عليَّ وعِندِي.      وأَعْظَمَني ما قُلْتَ لي أي هالَني وعَظُمَ عليَّ. ويقال: ما يُعْظِمُني أن      أفْعلَ ذلك أي ما يَهُولُني. وأَعْظَمَ الأمرُ فهو مُعْظِمٌ: صارَ عَظِيماً.      ورَماه بمُعْظَمٍ أي بعظيم. واسْتَعْظمتُ الأَمْرَ إذا أَنْكرتْه. ويقال:      لا يتَعاظَمُني ما أتيتُ إليك من عَظِيم النَّيْل والعَطِيَّةِ، وسمعتُ      خبراً فأَعْظَمْتُه. وَوَصَفَ الله عذابَ النَّارِ فقال: عَذاب عَظِيم؛      وكذلك العَذاب في الدُّنْيا. ووَصَف كَيْدَ النِّساء فقال: إنَّ كيدَكُنَّ      عَظيمٌ. ورجلٌ عَظِيمٌ في المَجْدِ والرَّأْي على المَثلِ، وقد تَعظَّمَ      واسْتَعظَمَ. ولِفلان عَظَمةٌ عندَ النَّاسِ أي حُرْمةٌ يُعظَّمُ لهَا،      وله مَعاظِمُ مِثْلُه؛ وقال مُرقِّش:      والخالُ له مَعاظِمٌ وحُرَمْ      (* تمام البيت كما في التكملة:      فنحن أخوالك عمرك ولنــــــخال له معاظم وحرم).      وإنَّه لَعَظِيمُ المَعاظِم أي عظيمُ الحُرْمة. ويقال: تَعاظَمَني      الأَمرُ وتَعاظَمْتُه إذا اسْتَعْظَمْتَه، وهذا كما يقال: تَهَيَّبَني الشيءُ      وتهَيَّبْتُه. واسْتَعْظَمَ: تَعَظَّمَ وتكبَّرَ، والاسم العُظْمُ.      وعُظْمُ الشيء: وَسَطُه. وقال اللحياني: عُظْمُ الأمرِ وعَظْمُه مُعْظَمُه.      وجاء في عُظْمِ النَّاسِ وعَظْمِهم أي في مُعْظَمِهم. وفي حديث ابن سيرين:      جَلَسْتُ إلى مَجْلِسٍ فيه عُظْمٌ من الأنْصارِ أي جماعةٌ كبيرةٌ منهم.      واسْتَعظَم الشيءَ: أخذ مُعظَمَه.      وعَظَمَةُ الذِّراعِ: مُسْتَغْلَظُها. وقال اللحياني: العظَمةُ من      الساعد ما يَلي المِرْفقَ الذي فيه العَضَلةُ، قال: والساعد نِصفْان: فنِصْفٌ      عَظَمةٌ، ونِصفٌ أَسَلةٌ، فالعَظَمةُ ما يَلي المِرْفقَ من مُسْتَغْلَظ      الذِّراعِ وفيه العَضَلةُ، والأَسَلةُ ما يَلي الكفَّ.      والعُظمةُ والعِظامةُ والعُظَّامةُ، بالتشديد، والإعْظامةُ والعظيمةُ:      ثَوْبٌ تُعظِّمُ به المرأَةُ عجيزتَها؛ وقال الفراء: العُظْمةُ شيءٌ      تُعَظِّمُ بعه المرأة رِدْفَها من مِرْفَقةٍ وغيرِها، وهذا في كلامِ بني      أَسَدٍ، وغيرُهم يقول: العِظامَةُ، بكسر العين؛ وقوله:      وإنْ تَنْجُ مِنها تَنْجُ مِنْ ذي عَظِيمةٍ،      وإلاَّ فإنِّي لا إخالُكَ ناجِيا      أَراد من أَمرٍ ذي داهيةٍ عَظِيمةٍ.      والعَظْمُ: الذي عليه اللحمُ من قَصَبِ الحيوانِ، والجمع أَعْظُمٌ      وعِظامٌ وعِظامةٌ، الهاء لتأْنيث الجمع كالفِحالةِ؛ قال:      وَيْلٌ لِبُعْرانِ أبي نَعامهْ      منْكَ، ومنْ شَفْرَتِك الهُدامهْ      إذا ابْتَرَكْتَ فحفَرْتَ قامهْ،      ثم نَثرْتَ الفَرْثَ والعِظامهْ      وقيل: العِظامةُ واحدةُ العِظام، ومنه الفِحالةُ والذِّكارةُ      والحِجارةُ، والنِّقادةُ جمعُ النَّقَد، والجِمالةُ جمعُ الجمل؛ قال الله عز وجل:      جِمالاتٌ صُفْرٌ؛ هي جمعُ جِمالةٍ وجِمالٍ. وعَظَّمَ الشاةَ: قَطَّعها      عَظْماً عَظْماً. وعَظَمَه عظْماً: ضَرَبَ عِظامَه. وعَظمَ الكلْبَ عَظْماً      وأَعْظَمه إيَّاه: أطْعمَه. وفي التنزيل: فَخَلَقْنا المُضْغَةَ عِظاماً      فَكَسَونا العِظامَ لحماً؛ ويُقرَأُ: فكسَوْنا العَظْمَ لَحْماً؛ قال      الأزهري: التوحيد والجمعُ هنا جائزانِ لأنه يُعْلَم أن الإنسانَ ذو عِظامٍ،      فإذا وُحِّدَ فلأنه يَدُلُّ على الجمع ولأن معه اللحمَ، ولَفظُه لَفظُ      الواحد، وقد يجوز من التوحيد إذا كان في الكلام دليلٌ على الجمع ما هو      أَشدُّ من هذا؛ قال الراجز:      في حَلْقِكم عَظْمٌ وقد شَجينا      يريد في حُلوقكم عِظامٌ. وقال عز وجل: قال مَنْ يُحْيي العِظامَ وهي      رَمِيمٌ؛ قال العِظام وهي جمعٌ ثم قال رميمٌ فَوحَّدَ، وفيه قولان: أَحدُهما      أن العِظامَ وإن كانت جمعاً فبناؤها بناء الواحد لأنها على بناء جدارٍ      وكِتاب وجِراب وما أشبهها فوَحَّدَ النَّعْت للفظ؛ قال الشاعر:      يا عَمْروُ جِيرانُكمُ باكِرُ،      فالقَلْبُ لا لاهٍ ولا صابِرُ      والجِيرانُ جمعٌ والباكِرُ نعتٌ للواحد، وجاز ذلك لأَن الجيرانَ لم      يُبْنَ بناءَ الجمع وهو على بناءِ عِرْفانٍ وسِرْحانٍ وما أَشْبهه، والقول      الثاني أن الرَّمِيمَ فعيلٌ بمعنى مَرْمومٍ، وذلك أن الإبلَ تَرُمُّ      العِظامَ أي تَقْضَمُها وتأْكُلها، فهي رَمَّةٌ ومَرْمومةٌ ورَمِيمٌ، ويجوز أن      يكون رَمِيمٌ من رَمَّ العَظْمُ إذا بَلِيَ يَرِمُّ. فهو رَامٌّ ورَمِيمٌ      أي بالٍ.      وعَظْمُ وَضَّاحٍ: لُعْبةٌ لهم يَطْرَحُون بالليل قِطْعةَ عَظْمٍ فمن      أصابَه فقد غلبَ أصحابَه فيقولون:      عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ،      لا تَضِحَنَّ بَعْدَها مِنْ لَيْلَهْ      وفي حديث: بَيْنا هو يَلْعَبُ مع الصِّبْيانِ وهو صَغيرٌ بِعَظْمِ      وَضَّاحٍ مَرَّ عليه يَهُودِيٌّ فقال له لَتَقْتُلَنَّ صَنادِيدَ هذه      القَرْيةِ؛ هي اللُّعْبةُ المذكورةُ وكانوا إذا أَصابَه واحدٌ منهم غلَبَ      أَصْحابَه، وكانوا إذا غَلَبَ واحدٌ من الفَرِيقين ركِبَ أصْحابُه الفريقَ      الآخَرَ من المَوْضِعِ الذي يَجِدُونه فيه إلى المَوْضِعِ الذي رَمَوْا به      منه.وعَظْمُ الفَدّانِ: لَوْحُه العَريضُ الذي في رأْسِه الحديدةُ التي      تُشَقُّ بها الأرضُ، والضاد لغة. والعَظْم: خَشَبُ الرَّحْلِ بلا أَنْساعٍ      ولا أَداةٍ، وهو عَظْمُ الرَّحْلِ. وقولهم في التعجب: عَظُمَ البَطْنُ      بَطْنُك وعَظْمَ البَطْنُ بَطْنُك، بتخفيف الظاء، وعُظْمَ البطنُ بطنُك،      بسكون الظاء ويَنْقُلون ضَمَّتها إلى العَيْن، بمعنى عَظُمَ، وإنما يكون      النَّقْلُ فيما يكون مَدْحاً أو ذَمّاً، وكلُّ ما حَسُنَ أن يكون على مذهب      نِعْمَ وبِئْسَ صحَّ تخفيفُه ونَقْلُ حركة وَسَطِه إلى أوّله، وما لم      يَحْسُنْ لم يُنْقَل وإن جاز تخفيفه، تقول حَسُنَ الوجْهُ وَجْهُك وحَسْنَ      الوَجْهُ وَجْهُك وحُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ، ولا يجوز أن تقول قد حُسْنَ      وجْهُك لأنه لا يصلح فيه نِعْمَ، ويجوز أن تُخَفِّفَه فتقولَ قد حَسْنَ      وَجْهُك، فقِس عليه. وأَعْظَمَ الأمْرَ وعَظَّمَه: فَخَّمه. والتَّعْظيمُ:      التَّبْجيلُ.      والعَظيمةُ والمُعْظَمةُ: النازلةُ الشديدةُ والمُلِمَّةُ إذا      أَعْضَلَتْ. والعَظَمَةُ: الكِبْرياءُ.      وذو عُظْمٍ: عُرْضٌ من أَعْراضِ خَيْبَر فيه عيونٌ جارية ونخيلٌ عامرة.      وعَظَماتُ القَوْمِ: سادتُهم وذو شَرَفِهم. وعُظْمُ الشيء ومُعْظَمُه:      جُلُّه وأكْثَرهُ. وعُظْمُ الشيء: أكْبَرُه. وفي الحديث: أنه كان يُحَدِّثُ      لَيْلةً عن بَني إسرائيلَ لا يَقُومُ فيها إلا إلى عُظْمِ صلاةٍ؛ كأَنه      أراد لا يقومُ إلا إلى الفَريضةِ؛ ومنه الحديث: فأَسْنَدُوا عُظْمَ ذلك      إلى ابنِ الدُّخْشُمِ أي مُعْظَمَه. وفي حديث رُقَيْقَةَ: انْظُرُوا      رَجُلاً طُوالاً عُظاماً أي عَظِيماً بالغاً، والفُعالُ من أَبنية المبالغة،      وأَبلغ منه فُعَّال بالتشديد.
مقاييس اللغة:
(عظم) العين والظاء والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على كِبَر وقُوّة. فالعِظَم: مصدر الشَّيء العظيم. تقول: عَظُمَ يَعْظُم عِظَماً، وعظّمته أنا. فإذا عَظُم في عينيك قلت: أعْظمتُه واستعظمْتُه. ومُعظَم الشّيء: أكثرهُ. وعَظْمةُ الذِّراع: مُستغلَظُها. وهي العظيمة: النازِلةُ المُلمّة الشّديدة. قال:‏
وإلاّ فإنِّي لا إخالُك ناجيا(1)  *** إن تنجُ منها تنجُ من ذِي عظيمةٍ‏
ومن الباب العَظْم، معروف، وهو سمِّي بذلك لقوّته وشِدّته.‏
القاموس المحيط:
العِظَمُ، بكسر العَيْنِ خِلافُ الصِغَرِ. عَظُمَ، كصَغُرَ، عِظَماً وعَظامَةً، فهو عَظيمٌ وعُظامٌ، كغُرابٍ وزُنَّارٍ. وعَظَّمَه تَعْظِيماً وأعْظَمَهُ فَخَّمَهُ، وكَبَّرَهُ. واسْتَعْظَمَهُ رآهُ عَظيماً،
كأَعْظَمَهُ، وأخَذَ مُعْظَمَهُ، و الرَّجُلُ: تَكَبَّرَ، كَتَعَظَّمَ، والاسْمُ: العُظْمُ، بالضم. وتَعاظَمَهُ: عَظُمَ عليه. وأمْرٌ لا يتعاظَمُه شيءٌ: لا يَعْظُمُ، بالإِضافَةِ إليه. والعَظَمَةُ، محرَّكةً وكرُمَّانةٍ، والعظَمُوت، كجَبَرُوتٍ: الكِبْرُ، والنَّخْوَةُ، والزَّهْوُ، وأمَّا عَظَمَةُ الله تعالى، فلا تُوصَفُ بهذا. ومَتَى وُصِفَ عَبْدٌ بالعَظَمَةِ، فهو ذمُّ. وعُظْمُ الأَمْرِ، بالضم والفتح: مُعْظَمُه. وعَظَمَةُ اللِّسانِ، محرَّكةً: ما غَلُظَ منه، و من الساعِدِ: ما يَلي المِرْفَقَ الذي فيه العَضَلَةُ، والساعِدُ نِصْفانِ: ما يَلي المِرْفَقَ وفيه العَضَلَةُ عَظَمَةٌ، وما يَلي الكَفَّ أسَلَةٌ. والعَظيمَةُ: النازِلَةُ الشديدةُ
كالمُعْظَمَةِ، كمُكْرَمَةٍ. والعَظْمُ: قَصَبُ الحَيَوانِ الذي عليه اللَّحْمُ ج: أعْظُمٌ وعِظامٌ وعِظامَةٌ، والهاء لتَأنيثِ الجَمْعِ، و ع. وعَظْمُ الرَّحْلِ: خَشَبَةٌ بِلا أنْساعٍ وأَداةٍ. وعَظْمُ الفَدَّانِ: لَوْحُه العَريضُ. والعَظْمِيُّ: حمامٌ إلى البياضِ. وذو العَظْمِ: كَعْبُ بنُ النُّعْمانِ الشَّيْبانِيُّ. وذو عُظْمٍ: عُرْضٌ من أعْرَاضِ خَيْبَرَ. وعَظَّمَ الشاةَ تَعْظِيماً: قَطَّعَها عَظْماً عَظْماً. وعَظَمَ الكَلْبَ عَظْماً: أطْعَمَهُ العَظْمَ، كأَعْظَمَهُ، و فُلاناً عَظْمَةً: ضَرَبَ عِظامَهُ. وعَظْمُ أو عُظَيْمُ وَضَّاحٍ: لُعْبَةٌ لَهُمْ.
والإِعْظَامَةُ والعُظْمَةُ، بالضم، والعِظامَةُ، ككِتابةٍ ورُمَّانَةٍ: ثَوْبٌ تُعَظِّمُ به المرأةُ عَجيزَتَها.
وكَقَطامِ: ع بالشامِ. وكفَرحَةٍ: المُشْتَهِيَةُ للْأُيورِ العظيمةِ، كالمَعْظُومَةِ. وعَظَمُ الطَّريقِ، محرَّكاً: جادَّتُهُ. والمَعْظُومُ: الفَصيلُ يُكْسَرُ عَظْمٌ في لِسانِهِ لِئَلاَّ يَرْضَعَ. وعَظَمَاتُ القَوْمِ: ساداتُهم.
تاج العروس:
( العظم بكسر العين ) أي مع فتح الظاء ولو قال كعنب كان أجرى على قواعده واضبط ( خلاف الصغر ) وهو كبر الطول والعرض والعمق وقد ( عظم كصغر ) أي ككرم ( عظما ) بكسر ففتح ( وعظامة ) كسحابة كبر وقال الاصبهاني أصل ظم كبر عظمه ثم استعير لكل كبير فاجرى مجراه محسوسا كان أو معقولا عينا كان أو معنى ( فهو عظيم ) كامير
( وعظام ) وعظام ( كغراب وزنار ) وفي حديث رقية انظروا رجلا طوالا عظاما أي عظيما بالغا وهو من أبنية المبالغة وابلغ منه فعال بالتشديد ( وعظمه تعظيما وأعظمه ) إذا ( فخمه وكبره ) وبجله نقله الجوهرى ( واستعظمه رآه ) وفي الصحاح عده ( عظيما ) يقال سمعت خبرا فاستعظمته ( كاعظمه ) عن ابن سيده وأنكره ( و ) استعظم الشئ ( أخذ معظمه ) أي جله ( و ) استعظم ( الرجل تكبر كتعظم والاسم العظم بالضم ) نقله الجوهرى ( وتعاظمه ) أمر كذا ( عظم عليه و ) يقال هذا ( أمر لا يتعاظمه شئ ) أي ( لا يعظم بالاضافة إليه ) وسيل لا يتعاظمه شئ كذلك وأصابنا مطر لا يتعاظمه شئ أي لا يعظم عنده شيا وفي الحديث قال الله تعالى لا يتعاظمنى ذنب ان أغفره أي لا يعظم على وعندي ( والعظمة محركة و ) العظامة ( كرمانة والعظموت كجبروت ) واقتصر الجوهرى على الاولين وقال هو الكبرياء وقال الليث هو ( الكبر والنخوة والزهو ) قال الازهرى ( وأما عظمة الله تعالى فلا توصف بهذا ) أي بما وصفها به الليث ثم قال ( ومتى وصف عبد بالعظمة فهو ذم ) لان المراد به كبره وتجبره ومن ذلك الحديث من تعظم في نفسه لقى الله تبارك وتعالى غضبان وعظمة الله تعالى لا تكيف ولا تحد ولا تمثل بشئ ويجب على العباد ان يعلموا انه يقال عظيم كما وصف نفسه وفوق ذلك بلا كيفية ولا تحديد ( وعظم الامر بالضم والفتح معظمه ) وأكثره واقتصر الجوهرى على الضم والفتح نقله اللحيانى وقيل عظم الشئ وسطه وفي حديث ابن سيرين جلست إلى مجلس فيه عظم من الانصار أي جماعة كثيرة منهم ( وعظمة اللسان محركة ما غلظ منه ) وعظم فوق العكدة والعكدة أصله ( و ) العظمة ( من الساعد ما يلي المرفق الذى فيه العضلة ) قاله اللحيانى قال ( والساعد نصفان ما يلي المرفق وفيه العضلة عظمة وما يلي الكف اسلة ) وفي الصحاح عظمة الذراع مستغلظها ( والعظيمة النازلة الشديدة ) والملة إذا عضلت جمعه العظائم ( كالمعظمة كمكرمة ) والجمع المعاظم والعظم قال الشاعر
وان تنج منها تنج من ذى عظيمة * والا فائى لا اخالك ناجيا أراد من أمر ذى داهية عظيمة ( والعظم قصب الحيوان الذى عليه اللحم ج أعظم ) بضم الظاء ( وعظام ) بالكسر ( وعظامة والهاء لتأنيث الجمع ) كالفحالة والنقادة ومنه قوله إذا ابتركت فحفرت قامه * ثم نثرت الفرث والعظامه ( و ) العظم ( ع ) ويقال هو العطم بالضم واهمال الطاء ( وعظم الرحل خشبة بلا انساع و ) لا ( اداة وعظم الفدان لوحه العريض ) الذى في رأسه حديدة تشق بها الارض والضاد لغة فيه وقد تقدم ( والعظمى ) بالفتح ( حمام إلى البياض ) كأنه نسب إلى العظم من بياضه ( وذو العظم ) لقب ( كعب بن النعمان الشيباني وذو عظم ) بالضم ( عرض من أعراض خيبر ) فيه عيون جارية ونخيل عامرة ( وعظم الشاة لعظيما قطعها عظما عظما وعظم الكلب عظما أطعمه العظم كاعظمه و ) عظم ( فلانا عظمة ) وعظما بفتحهما ( ضرب عظامه وعظم ) وضاح ( أو عظيم وضاح ) بالتصغير ( لعبة لهم ) يطرحون بالليل قطعة عظم فمن أصابه فقد غلب أصحابه وكانوا إذا غلب واحد من الفريقين ركب أصحاب الفريق الآخر من الموضع الذى يجدونه فيه إلى الموضع الذى رموا به منه فيقولون عظيم وضاح ضحن الليلة لا تضحن بعدها من ليلة وفي الحديث بينا هو يلعب مع الصبيان وهو صغير بعظم وضاح مر عليه يهودى فقال له لتقتلن صنا ديد هذه القرية ( والا عظامه ) بالكسر ( والعظمة بالضم والعظامة ككتابة ورمانة ) ذكر الجوهرى منهن الاولين والاخير ( ثوب تعظم به المرأه عجيزتها ) وقال الفراء العظمة شئ تعظم به المرأة ردفها من مرفقة وغيرها وهذا في كلام بنى أسيل وغيرهم يقول العظامة بكسر العين ( و ) عظام ( كقطام ع بالشام و ) العظمة من النساء ( كفرحة المشتهية للايور العظيمه كالمعظومة وعظم الطريق محركا جادته والمعظوم الفصيل يكسر عظم في لسانه لئلا يرضع وعظمات القوم ) محركة ( ساداتهم ) وذو شرفهم * ومما يستدرك عليه العظيم من صفات الله عزوجل وهو الكبير وهما مترادفان وقال الفخر الرازي الكبير ما كبر في ذاته والعظيم ما يستعظمه غيره فلذا كثر وصف الله بالكبير لا العظيم واعظمني ما قلت أي هالنى وعظم على وما يعظمنى ان أفعل ذلك أي ما يهولني وأعظم الامر فهو معظم صار عظيما ورماه بمعظم أي عظيم ورجل عظيم في المجد والرأى على المثل ولفلان عظمة عند الناس أي حرمة يعظم لها وله معاظم مثله قال المرقش * والخال له معاظم وحرم * وانه لعظيم المعاظم أي عظيم الحرمة والحقوق المستعظمة واجبة المراعاة والعظيمة هي الاعظامة وفي المثل كن عصاميا ولا تكن عظاميا تقدم في ع ص م وقولهم في التعجب عظم البطن بطنك بمعنى عظم انما هو مخفف منقول نقله الجوهرى والعظيم لقب نزار العظيمى قال ابن العديم أخذ عنه السمعاني مات بحلب سنه خمسمائة واثنين وستين واعظام موضع في شعر كثير تأملت من آياتها بعد أهلها * بأطراف اعظام وأذناب ازنم ( م

_Türkçe çeviri henüz yok_
