# عظم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B8%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عظم

عَظُمَ
1 عَظُمَ ذ , [aor. عَظُمَ ,] inf. n. عِظَمٌ (S, Msb, K) and عَظَامَةٌ, (Msb, K,) accord. to El-Isbahلnee, primarily signifies He was, or became, great in his bone: then metaphorically said of anything كَبِير [or great], whether an object of sense or of intel-lect, a substance or an accident: (TA:) i. q. كَبُرَ, (S, TA,) said of a thing [as meaning it was, or became, great, big, or large], (S, Msb, TA,) in length and breadth and thickness: (TA:) [and in like manner, metaphorically, said of an object of intellect; meaning it was, or became, great in estimation or rank or dignity; and thus also said of a man: or it imports more than كَبُرَ; signifying it was, or became, great in comparison with other things of its kind; huge, enormous, or vast; and in a similar sense it is said of a man; and in an incomparably higher sense, of God: (see عَظِيمٌ, below:)] and ↓ اعظم said of an affair, or event, signifies [like عَظُمَ] it became عَظِيم. (TA.) عِظَمٌ is the contr. of صِغَرٌ. (K.) ― -b2- عَظُمَ عِنْدَهُ, and عَظُمَ عَلَيْهِ: see 6, in three places: and see also 4. And مَا يَعْظُمُنِى [which is similar in meaning to ما يَعْظُمُ عَلَىَّ if not a mistranscription for ما يُعْظِمُنِى]: see 4. ― -b3- In the case of expressing wonder, one says, عُظْمَ البَطْنُ بَطْنُكَ [How great is the belly, thy belly !], contracting عَظُمَ, and transferring the vowel of its middle letter to [the place of] its first; and thus one does in the case of that which denotes praise or blame, and of whatever [verb] may be well used in the manner of نِعْمَ, and بِئْسَ: but what may not be thus used does not admit of the transferring, though it may be contracted; so that you may say, حَسُنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ and حَسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ and حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ, but not قَدْ حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ. (S.) -A2- عَظَمَ الكَلْبَ, inf. n. عَظْمٌ, He gave the dog a bone to eat; as also ↓ اعظمهُ. (K.) ― -b2- And عَظَمَ فُلَانًا, inf. n. عَظَمَةٌ (K, TA) and عَظَمٌ, (TA,) He struck such a one upon his bones. (K, TA.)

عظّمهُ
2 عظّمهُ ذ , inf. n. تَعْظِيمٌ; and ↓ اعظمهُ; [He made it great, big, or large: see اـِعْظَامَةٌ. ― -b2- And hence,] He magnified, honoured, or treated with respect or reverence or veneration, him, [generally meaning thus, i. e. a person,] or it, (S, Msb, K,) i. e. an affair. (S.) [One says, فَعَلْتُ كَذَا تَعْظِيمًا لَهُ I did thus for the purpose of rendering honour &c. to him, or it.] ― -b3- عظّم المَطَرُ, inf. n. as above, The rain moistened to the measure of the عَظَمَة [or thick part] of the arm. (TA voce أَسَّلَ [q. v.]) -A2- عظّم الشَّاةَ, inf. n. as above, He cut up the sheep, or goat, bone by bone. (K.)

اعظم
4 اعظم ذ as intrans.: see 1, former half. -A2- اعظمهُ: see 2: ― -b2- and 10, in two places. ― -b3- One says also, أَعْظَمَنِى مَا قُلْتَ, meaning ↓ هالَنِى وَعَظُمَ عَلَىَّ [i. e. What thou saidst frightened me, or terrified me, and was grievous, or distressing, in its effect upon me (like كَبُرَ عَلَىَّ)]: and ↓ مَا يَعْظُمُنِى أَنْ أَفْعَلَ ذٰلِكَ [if not a mistranscription for ما يُعْظِمُنِى], meaning مَا يَهُولُنِى [My doing that will not frighten me, or terrify me]. (TA.) -A3- اعظم الكَلْبَ: see 1, last sentence but one.

تعظّم
5 تعظّم ذ [He made himself to appear great, big, or large: as is indicated by an explanation of the word رُفَاعَة in the S, in art. رفع. ― -b2- And hence,] He magnified himself; or behaved proudly, haughtily, or insolently; as also ↓ استعظم; (S, Msb, K;) [and so ↓ تعاظم: ― -b3- whence one says, تعظّم عَنْهُ and عنه ↓ تعاظم, both of which occur in the K, the former in art. ابه in explanation of تَأَبَّهَ عَنْ كَذَا, and the latter in art. جل in explanation of تَجَالَّ عَنْهُ; both meaning He held himself above it, disdained it, or was disdainful of it.] ― -b4- [تَعَظَّمَ اللّٰهُ and ↓ تَعَاظَمَ may be best rendered Incomparable in greatness, or majesty, is God.] -A2- See also 10.

تعاظم
6 تعاظم ذ as intrans.: see 5, in three places: ― -b2- and see عَظَمَةٌ. -A2- [تعاظمهُ signifies It was, or became, عَظِيم i. e. great, &c., in comparison with it.] One says, سَيْلٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ, meaning [A torrent] in comparison with which nothing will be great. (TA.) And أَصَابَنَا مَطَرٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ i. e. عِنْدَهُ ↓ لَا يَعْظُمُ [meaning, in like manner, Rain in comparison with which (lit. in juxtaposition to which) nothing will be great fell upon us]. (S, TA.) And هٰذَا أَمْرٌ يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ (K, * TA) [This is an affair] in comparison with which nothing will be great. (K, TA.) ― -b2- تعاظمهُ said of an affair, or event, (أَمْرٌ, S, Msb, TA,) signifies (Msb, K, TA) also (K, TA) عَلَيْهِ ↓ عَظُمَ [i. e. It was, or became, of great magnitude, or moment, or importance; or of great gravity; or (like كَبُرَ عَلَيْهِ) difficult, hard, severe, grievous, distressing, afflictive, troublesome, or burdensome; in its effect upon him]. (Msb, K, TA.) In a trad., God is related to have said, لَا يَتَعَاظَمُنِى ذَنْبٌ أَنْ أَغْفِرَهُ, meaning عَلَىَّ ↓ لَا يَعْظُمُ and عِنْدِى [i. e. A sin is not difficult, &c., to me to forgive it; like as one says, لَا يَكْبُرُ عَلَىَّ and عِنْدِى]. (TA.)

استعظم
10 استعظم ذ as intrans.: see 5. -A2- استعظمهُ He reckoned it, (S,) or he saw it, or judged it, to be, (Mgh, Msb, K,) عَظِيم [i. e. great, &c.]; (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ اعظمهُ, (Mgh, K,) which latter is mentioned by ISd, but disapproved by him: one says, ↓ سَمِعْتُ خَبَرًا فَأَعْظَمْتُهُ [I heard a narration and I judged it to be of great moment, &c.]: (TA:) and ↓ تعظّم is thought by ISd to mean he looked upon [a thing] as عَظِيم. (TA in art. شرف.) ― -b2- Also, He took the greater, or main, part of it, (K, TA,) namely, a thing. (TA.)

عَظْمٌ
عَظْمٌ ذ The قَصَب [here meaning bone, but properly applied to the bones of the hands and feet, or of the arms and legs,] of an animal, upon which is the flesh: (K:) [dim. ↓ عُظَيْمٌ:] pl. [of mult.] عِظَامٌ (S, Msb, K) and عِظَامَةٌ, with ة as characteristic of the fem. gender, (K,) and [of pauc.] أَعْظُمٌ. (Msb, K.) ― -b2- [And app. A portion of a camel slaughtered for distribution in the game called المَيْسِر: Freytag explains it as signifying, in the Deewلn of the Hudhalees, “ portio animalis mactati in ludo alearum: ” and having for its pl. أَعْظُمٌ.] ― -b3- عَظْمُ وَضَّاحٍ, or وَضَّاحٍ ↓ عُظَيْمُ, is the name of A certain game of the Arabs, (K, TA,) of the children of the Arabs of the desert, (L in art. وضح,) in which they throw in the night a piece of bone, (TA,) or a white bone, (L in art. وضح,) and he who lights upon it overcomes his companions: when one of the two parties overcame, he, or they, used to ride those of the other party from the place in which they found it to the place from which they threw it, saying, عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ وَلَا تَضِحَنَّ بَعْدَهَا مِنْ لَيْلَهْ [O little bone of a thing very apparent, do thou appear to-night, and do not thou appear any night after it]. (TA.) ― -b4- عَظْمُ الرَّحْلِ The wood of the [camel's saddle called] رَحْل, without أَنْسَاع [i. e. the broad, plaited, leathern bands with which it is bound], and without any gear. (S, K.) ― -b5- عَظْمُ الفَدَّانِ The broad board of the plough, (K, TA,) at the head of which is the iron [or share] whereby the earth is cloven: and عَضْم is a dial. var. thereof. (TA.) ― -b6- عَظْمٌ is also a dial. var. of عَضْمٌ signifying A winnowing-fork. (AHn, TA in art. عضم, q. v.) ― -b7- And a dial. var. of عَضْمٌ as signifying The handle, or part that is grasped by the hand, of a bow. (AHn, TA in art. عضم.) -A2- See also مُعْظَمٌ.

عُظْمٌ
عُظْمٌ ذ : see عَظَمَةٌ: -A2- and see مُعْظَمٌ, in three places.

عَظَمُ الطَّرِيقِ
عَظَمُ الطَّرِيقِ ذ The main part, or middle, or beaten track, of the road. (K.)

عُظْمَةٌ
عُظْمَةٌ ذ : see اـِعْظَامَةٌ.

عَظَمَةٌ
عَظَمَةٌ ذ Self-magnification, pride, haughtiness, or insolence; (S, Msb, K;) as also ↓ عُظْمٌ (S, K) and ↓ عُظَّامَةٌ and ↓ عَظَمُوتٌ: (K:) as an attribute of a human being, it is [generally] blamable: (Az, K, TA:) [but] one says, لِفُلَانِ عَظَمَةٌ عِنْدَ النَّاسِ meaning To such a one belongs a title to honour, or respect, in the estimation of men; and ↓ لَهُ تَعَاظُمٌ likewise: and ↓ اـِنَّهُ لَعَظِيمُ المَعَاظِمِ i. e. Verily he is great in respect of the title that he has to honour, and of the rights that are held in high account; one to whom it is incumbent [on others] to pay regard, or consideration. (TA.) ― -b2- As an attribute of God, it is not to be ascribed to a human being; (Az, K, TA;) for, in relation to Him [it means Incomparable greatness or majesty, and] it is not to be specified by the ascription of its quality, nor defined, nor likened to anything. (TA.) ― -b3- Also The thick part of the fore arm; (S;) the half next the elbow, of the fore arm, in which is the [main] muscle; the half next the hand being called the أَسَلَة. (Lh, K.) ― -b4- And The thick part of the tongue, (K, TA,) above the عَكَدَة, which is the root thereof. (TA.) ― -b5- عَظَمَاتُ القَوْمِ The chiefs, and nobles, of the people, or party. (K, * TA.) ― -b6- See also اـِعْظَامَةٌ.

عَظِمَةٌ
عَظِمَةٌ ذ A female that desires great أُيُور [pl. of أَيْرٌ, q. v.]; as also ↓ مَعْظُومَةٌ. (K.)

عَظْمِىٌّ
عَظْمِىٌّ ذ [in the CK عَظْمٰى, but it is a rel. n.,] A pigeon inclining to whiteness; (K, TA;) app. so called in relation to the bone (العَظْم), by reason of its whiteness. (TA.)

عَظَمُوتٌ
عَظَمُوتٌ ذ : see عَظَمَةٌ, first sentence.

عُظَامٌ
عُظَامٌ ذ : see the next paragraph.

عَظِيمٌ
عَظِيمٌ ذ Having the quality denoted by the verb عَظُمَ; [i. e. great, big, or large; &c.;] (S, Msb, K;) as also ↓ عُظَامٌ (S, K, TA) in an intensive sense [i. e. signifying very great &c.], (TA,) and ↓ عُظَّامٌ (K, TA) in a more intensive sense than عُظَامٌ [i. e. signifying very very great &c.]: (TA:) or عَظِيمٌ signifies esteemed great &c. by another or others; differing from كَبِيرٌ, which signifies “ great &c. in itself: ” (El-Fakhr Er-Rلzee, TA:) or the former is the contr. of حَقِيرٌ; [i. e. it signifies of great account or estimation;] and as حَقِيرٌ is inferior to صَغِيرٌ, so عَظِيمٌ is superior to كَبِيرٌ; (Ksh and Bd in ii. 6;) and signifies great, or the like, in comparison with other things of its kind: (Bd ibid:) [it may therefore often be rendered huge, enormous, or vast: used metaphorically, as applied to an object of the intellect, it means great in estimation or rank or dignity; and thus as applied to a man: also of great magnitude or moment or importance: of great gravity: difficult, hard, severe, grievous, distressing, afflictive, troublesome, or burdensome: (see 6:) and formidable, or terrible. (Bd in xxii. 1.) Hence one says, رَجُلٌ عَظِيمٌ فِى المَجْدِ وَالرَّأْىِ (tropical:) [A man great in respect of glory, honour, dignity, or nobility, and of judgment, or opinion]. (TA.) And رَمَاهُ بِعَظِيمٍ and ↓ بِمُعْظَمٍ (assumed tropical:) [He reproached him, or upbraided him, with, or he accused him of, a thing, or an act, of great gravity; or an enormity]: both mean the same. (TA.) [The pl. of عَظِيمٌ is عِظَامٌ and, applied to rational beings, عُظَمَآءُ.] ― -b2- العَظِيمُ as an epithet applied to God is syn. with الكَبِيرُ [signifying The Incomparably-great]. (TA.)

عُظَيْمٌ
عُظَيْمٌ ذ : and عُظَيْمُ وَضَّاحٍ: see عَظْمٌ.

عِظَامَةٌ
عِظَامَةٌ ذ : see اـِعْظَامَةٌ.

عَظِيمَةٌ
عَظِيمَةٌ ذ A severe calamity or misfortune; as also ↓ مُعْظَمَةٌ; (S, K;) [and so ↓ مُعْظَمٌ, thus in a verse cited in the S in art. ولب:] pl. of the first عَظَائِمُ; and of the second ↓ مَعَاظِمُ. (TA.) ― -b2- [And A great crime or the like; a meaning well known: so I have rendered it voce صَخَّ: in art. طمر in the O and TA, its pl. عَظَائِمُ, is rendered by ذُنُوب: see مُطَمَّرٌ.] -A2- See also اـِعْظَامَةٌ.

عِظَامِىٌّ
عِظَامِىٌّ ذ [a rel. n. from عِظَامٌ, pl. of عَظْمٌ]: see عِصَامِىٌّ, in art. عصم, in two places.

عُظَّامٌ
عُظَّامٌ ذ : see عَظِيمٌ.

عُظَّامَةٌ
عُظَّامَةٌ ذ : see عَظَمَةٌ: -A2- and see also what here follows.

اـِعْظَامَةٌ
اـِعْظَامَةٌ ذ and ↓ عِظَامَةٌ and ↓ عُظَّامَةٌ and ↓ عُظْمَةٌ (S, K, TA) [the last written in one of my copies of the S عُظُمَّة] and ↓ عَظِيمَةٌ (TA) [and ↓ عَظَمَةٌ (Freytag from the Deewلn of Jereer)] A thing like a pillow (Fr, S) &c., (Fr,) or a garment, or piece of cloth, (K,) with which a woman makes her posteriors [to appear] large. (Fr, S, K.)

مُعْظَمٌ
مُعْظَمٌ ذ The greater, main, [principal, chief,] or most, part or portion, [or body, or aggregate,] (S, Msb, K,) of a thing [or of things], (S, Msb,) or of an affair, or event; (K;) [the main, gross, mass, or bulk, of a thing or of things;] as also ↓ عُظْمٌ (S, Mgh, Msb, K) and ↓ عَظْمٌ: (Lh, K:) or ↓ عُظْمٌ, it is said, [as also مُعْظَمٌ in many cases,] signifies the middle, or midst, of a thing. (TA.) It is said in a trad. of Ibn-Seereen, مِنَ الأَنْصَارِ ↓ جَلَسْتُ اـِلَى مَجْلِسٍ فِيهِ عُظْمٌ, meaning [I sat by an assembly in which was] a numerous company of the Ansلr. (TA.) [مُعْظَمُ الحَرْبِ, and المَوْتِ, signify The thick, or thickest, or the main stress or struggle, of the fight or battle, and of death in battle: see رَحًى (near the end of the paragraph) in art. رحو and رحى.] ― -b2- [And accord. to Freytag, it occurs in the Deewan of the Hudhalees as signifying The harder parts of the body, as the neck, the thigh, &c.] ― -b3- See also عَظِيمٌ: ― -b4- and عَظِيمَةٌ.

مُعْظَمَةٌ
مُعْظَمَةٌ ذ ; and its pl., مَعَاظِمُ: see عَظِيمَةٌ. ― -b2- And for مَعَاظِمُ as a pl. of which the sing. is not mentioned, see عَظَمَةٌ.

مَعْظُومَةٌ
مَعْظُومَةٌ ذ A young weaned camel having a bone in his tongue broken, in order that he may not such. (K.) -A2- مَعْظُومَةٌ: see عَظِمَةٌ.

### Türkçe

**عَظُمَ**
1 **عَظُمَ** ذ , [muzâri‘ **عَظُمَ** ,] mastar ismi **عِظَمٌ** (S, Msb, K) ve **عَظَامَةٌ**, (Msb, K,) El-Isbahلnee’ye göre aslî olarak “kemiğinde büyük oldu yahut büyükleşti” mânâsına delâlet eder: sonra mecazen, duyulur bir nesne yahut aklî bir şey, bir cevher yahut bir araz olsun, her **كَبِير** [yahut büyük] şey hakkında söylenir: (TA:) **كَبُرَ** ile aynı mânâdadır, (S, TA,) bir şey hakkında [“büyük oldu yahut büyükleşti” mânâsında] söylenir, (S, Msb, TA,) uzunlukta ve genişlikte ve kalınlıkta: (TA:) [ve aynı şekilde, mecazen, aklî bir şey hakkında söylenir; mânâsı: takdirde yahut mertebede yahut izzette büyük oldu yahut büyükleşti; ve böylece bir adam hakkında da söylenir: yahut **كَبُرَ**’dan daha fazlasını ifade eder; mânâsı: kendi cinsinden diğer şeylerle mukayese edildiğinde büyük oldu yahut büyükleşti; pek iri, aşırı büyük, yahut engin; ve benzer bir mânâda bir adam hakkında söylenir; ve kıyas kabul etmez derecede daha yüce bir mânâda Allah hakkında: (aşağıda **عَظِيمٌ**’e bak:)]; ve ↓ **اعظم** bir iş yahut olay hakkında söylendiğinde [**عَظُمَ** gibi] **عَظِيم** oldu mânâsına gelir. (TA.) **عِظَمٌ**, **صِغَرٌ**’ün zıddıdır. (K.) ― -b2- **عَظُمَ عِنْدَهُ**, ve **عَظُمَ عَلَيْهِ**: 6’ya, üç yerde, bak: ve ayrıca 4’e de bak. Ve **مَا يَعْظُمُنِى** [**ما يَعْظُمُ عَلَىَّ**’a mânâca benzer; değilse **ما يُعْظِمُنِى** için bir tashif]: 4’e bak. ― -b3- Taaccüb ifade etme hâlinde şöyle denir: **عُظْمَ البَطْنُ بَطْنُكَ** [Karın ne büyük, senin karnın!]; **عَظُمَ**’ı hazf ederek kısaltmak ve orta harfin harekesini birincinin [yerine] nakletmek suretiyle; ve övgü yahut yergi bildiren şeyde ve **نِعْمَ** ve **بِئْسَ** tarzında iyi kullanılabilen her [fiil]de böyle yapılır: fakat böyle kullanılamayan şey, kısaltılabilse de nakli kabul etmez; öyle ki, **حَسُنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** ve **حَسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** ve **حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** diyebilirsin; fakat **قَدْ حُسْنَ الوَجْهُ وَجْهُكَ** diyemezsin. (S.)

-A2- **عَظَمَ الكَلْبَ**, mastar ismi **عَظْمٌ**, Köpeğe yemesi için bir kemik verdi; bunun gibi ↓ **اعظمهُ** da. (K.) ― -b2- Ve **عَظَمَ فُلَانًا**, mastar ismi **عَظَمَةٌ** (K, TA) ve **عَظَمٌ**, (TA,) Filânı kemiklerinin üzerine vurdu. (K, TA.)

**عظّمهُ**
2 **عظّمهُ** ذ , mastar ismi **تَعْظِيمٌ**; ve ↓ **اعظمهُ**; [Onu büyük, iri yahut geniş yaptı: **اـِعْظَامَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ve bundan dolayı,] Onu yüceltti, tazim etti, yahut saygı veya hürmet veya ta‘zim ile muamele etti; ona, [genellikle böyle, yani bir kişi hakkında,] yahut ona, (S, Msb, K,) yani bir iş hakkında. (S.) [Şöyle denir: **فَعَلْتُ كَذَا تَعْظِيمًا لَهُ** “Ona (yahut ona) hürmet vb. etmek maksadıyla böyle yaptım.”] ― -b3- **عظّم المَطَرُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Yağmur, kolun **عَظَمَة**’si [yahut kalın kısmı] ölçüsünce ıslattı. (TA, **أَسَّلَ** maddesinde [bk.]) -A2- **عظّم الشَّاةَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Koyunu yahut keçiyi kemik kemik parçaladı. (K.)

**اعظم**
4 **اعظم** ذ lâzım olarak: 1’in ilk yarısına bak. -A2- **اعظمهُ**: 2’ye bak: ― -b2- ve 10’a, iki yerde, bak. ― -b3- Şöyle de denir: **أَعْظَمَنِى مَا قُلْتَ**, mânâsı ↓ **هالَنِى وَعَظُمَ عَلَىَّ** [yani “Senin söylediğin beni korkuttu yahut dehşete düşürdü ve tesiri bakımından ağır geldi yahut sıkıntı verdi” (**كَبُرَ عَلَىَّ** gibi)]: ve ↓ **مَا يَعْظُمُنِى أَنْ أَفْعَلَ ذٰلِكَ** [değilse **ما يُعْظِمُنِى** için bir tashif], mânâsı **مَا يَهُولُنِى** [“Bunu yapmam beni korkutmayacak yahut dehşete düşürmeyecek”]. (TA.) -A3- **اعظم الكَلْبَ**: 1’in sondan bir önceki cümlesine bak.

**تعظّم**
5 **تعظّم** ذ [Kendisini büyük, iri yahut geniş görünür kıldı: S’de, رفع maddesinde, **رُفَاعَة** kelimesinin bir açıklamasının işaret ettiği üzere. ― -b2- Ve bundan dolayı,] Kendini büyüttü; yahut kibirlendi, büyüklenerek davrandı, yahut küstahça davrandı; bunun gibi ↓ **استعظم** da; (S, Msb, K;) [ve böylece ↓ **تعاظم** da: ― -b3- buradan şöyle denir: **تعظّم عَنْهُ** ve عنه ↓ **تعاظم**, ikisi de K’da vârid olmuştur; birincisi ابه maddesinde **تَأَبَّهَ عَنْ كَذَا**’nın açıklamasında, ikincisi جل maddesinde **تَجَالَّ عَنْهُ**’nın açıklamasında; ikisi de “Ondan kendini üstün tuttu, onu küçümsedi, yahut ona karşı küçümseyici oldu” mânâsındadır.] ― -b4- [**تَعَظَّمَ اللّٰهُ** ve ↓ **تَعَاظَمَ**, “Allah büyüklükte yahut azamette kıyas kabul etmez” diye en iyi tercüme edilebilir.] -A2- 10’a da bak.

**تعاظم**
6 **تعاظم** ذ lâzım olarak: 5’e, üç yerde, bak: ― -b2- ve **عَظَمَةٌ**’ye de bak. -A2- [**تعاظمهُ**, onunla mukayese edildiğinde **عَظِيم** yani büyük vb. oldu mânâsına gelir.] Şöyle denir: **سَيْلٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ**, mânâsı: [Bir sel] ki onunla mukayese edildiğinde hiçbir şey büyük olmayacaktır. (TA.) Ve **أَصَابَنَا مَطَرٌ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ** yani عِنْدَهُ ↓ **لَا يَعْظُمُ** [mânâsı, aynı şekilde: “Onunla mukayese edildiğinde (lafzen: onun yanında) hiçbir şey büyük olmayacak bir yağmur bize isabet etti”]. (S, TA.) Ve **هٰذَا أَمْرٌ يَتَعَاظَمُهُ شَىْءٌ** (K, * TA) [Bu, bir iş] ki onunla mukayese edildiğinde hiçbir şey büyük olmayacaktır. (K, TA.) ― -b2- **تعاظمهُ** bir iş yahut olay hakkında söylendiğinde, (**أَمْرٌ**, S, Msb, TA,) (Msb, K, TA) ayrıca (K, TA) عَلَيْهِ ↓ **عَظُمَ** mânâsına gelir [yani “büyüklüğü yahut önemi yahut ehemmiyeti büyük oldu yahut büyükleşti; yahut ağırlığı büyük oldu; yahut (**كَبُرَ عَلَيْهِ** gibi) ona tesiri bakımından zor, çetin, şiddetli, ağır, sıkıntı verici, elem verici, rahatsız edici, yahut yükleyici oldu”]. (Msb, K, TA.) Bir hadiste, Allah’ın şöyle dediği rivayet olunur: **لَا يَتَعَاظَمُنِى ذَنْبٌ أَنْ أَغْفِرَهُ**, mânâsı: عَلَىَّ ↓ **لَا يَعْظُمُ** ve **عِنْدِى** [yani “Bir günahı bağışlamam bana zor vb. değildir”; tıpkı “**لَا يَكْبُرُ عَلَىَّ** ve **عِنْدِى**” denildiği gibi]. (TA.)

**استعظم**
10 **استعظم** ذ lâzım olarak: 5’e bak. -A2- **استعظمهُ** Onu saydı, (S,) yahut onu gördü, yahut onun hakkında hükmetti ki, (Mgh, Msb, K,) **عَظِيم** [yani büyük vb.]; (S, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **اعظمهُ** da, (Mgh, K,) ki bu ikincisi ISd tarafından zikredilmiş, fakat onun tarafından hoş görülmemiştir: şöyle denir: ↓ **سَمِعْتُ خَبَرًا فَأَعْظَمْتُهُ** [“Bir haber işittim de onu büyük bir iş vb. saydım”]: (TA:) ve ↓ **تعظّم**’ün, ISd’ye göre, [bir şeyi] **عَظِيم** olarak görmesi mânâsına geldiği sanılır. (TA, شرف maddesinde.) ― -b2- Ayrıca, onun daha büyük yahut ana kısmını aldı, (K, TA,) yani bir şeyin. (TA.)

**عَظْمٌ**
**عَظْمٌ** ذ Hayvanın, üzerinde et bulunan **قَصَب**’ı [burada kemik mânâsında; fakat aslında ellerin ve ayakların yahut kolların ve bacakların kemiklerine uygulanır]: (K:) [küçültmesi ↓ **عُظَيْمٌ**:] çoğulu [çokluk] **عِظَامٌ** (S, Msb, K) ve **عِظَامَةٌ**, ة ile müenneslik alâmeti olarak, (K,) ve [azlık] **أَعْظُمٌ**. (Msb, K.) ― -b2- [Ve görünüşe göre, **المَيْسِر** denilen oyunda paylaştırılmak üzere kesilen devenin bir parçası: Freytag bunu Hudhaleelilerin Dîvânında “zar oyununda kesilen hayvanın bir parçası” diye açıklar; ve bunun çoğulu **أَعْظُمٌ**’dur.] ― -b3- **عَظْمُ وَضَّاحٍ**, yahut وَضَّاحٍ ↓ **عُظَيْمُ**, Arapların belli bir oyununun adıdır, (K, TA,) çöl Araplarının çocuklarının, (L, وضح maddesinde,) ki onda geceleyin bir kemik parçası atarlar, (TA,) yahut beyaz bir kemik, (L, وضح maddesinde,) ve ona rastlayan, arkadaşlarına galip gelir: iki taraftan biri galip geldiğinde, o yahut onlar, diğer tarafınkileri, onu buldukları yerden onu attıkları yere kadar bindirirlerdi; şöyle diyerek: **عُظَيْمَ وَضَّاحٍ ضِحَنَّ اللَّيْلَهْ وَلَا تَضِحَنَّ بَعْدَهَا مِنْ لَيْلَهْ** [“Ey çok belirgin olanın küçük kemiği, bu gece görün; ve ondan sonra hiçbir gecede görünme”]. (TA.) ― -b4- **عَظْمُ الرَّحْلِ** [**رَحْل** denilen deve semerinin] **أَنْسَاع**’sız [yani onunla bağlandığı geniş, örülü, deriden kayışlar olmaksızın] ve herhangi bir takım olmaksızın, ağacı. (S, K.) ― -b5- **عَظْمُ الفَدَّانِ** Sabanın geniş tahtasıdır, (K, TA,) başında, yerin yarıldığı demir [yahut saban demiri] bulunan: ve **عَضْم** bunun bir lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b6- **عَظْمٌ**, ayrıca, savurma çatalı mânâsındaki **عَضْمٌ**’un bir lehçe varyantıdır. (AHn, TA, عضم maddesinde, bk.) ― -b7- Ve yay’ın, elin kavradığı sapı yahut kavranan kısmı mânâsındaki **عَضْمٌ**’un bir lehçe varyantıdır. (AHn, TA, عضم maddesinde.) -A2- **مُعْظَمٌ**’a da bak.

**عُظْمٌ**
**عُظْمٌ** ذ : **عَظَمَةٌ**’ye bak: -A2- ve **مُعْظَمٌ**’a, üç yerde, bak.

**عَظَمُ الطَّرِيقِ**
**عَظَمُ الطَّرِيقِ** ذ Yolun ana kısmı, yahut ortası, yahut dövülmüş izi. (K.)

**عُظْمَةٌ**
**عُظْمَةٌ** ذ : **اـِعْظَامَةٌ**’ye bak.

**عَظَمَةٌ**
**عَظَمَةٌ** ذ Kendini büyütme, kibir, büyüklenme, yahut küstahlık; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **عُظْمٌ** (S, K) ve ↓ **عُظَّامَةٌ** ve ↓ **عَظَمُوتٌ**: (K:) insanın bir sıfatı olarak, [genellikle] yerilmiştir: (Az, K, TA:) [fakat] şöyle denir: **لِفُلَانِ عَظَمَةٌ عِنْدَ النَّاسِ** mânâsı: Filâna, insanların takdirinde, bir hürmet yahut saygı hakkı aittir; ve ↓ **لَهُ تَعَاظُمٌ** da aynı şekilde: ve ↓ **اـِنَّهُ لَعَظِيمُ المَعَاظِمِ** yani “Şüphesiz o, kendisine hürmet edilmesi hakkı ve büyük sayılan haklar bakımından büyüktür; kendisine [başkaları tarafından] riayet yahut itina edilmesi gereken kimsedir.” (TA.) ― -b2- Allah’ın bir sıfatı olarak, bir insana nispet edilmez: (Az, K, TA;) çünkü O’na nispetle [mânâsı: kıyas kabul etmez büyüklük yahut azamet; ve] onun vasfının nispetiyle tahsis edilmez, ne tarif edilir, ne de herhangi bir şeye benzetilir. (TA.) ― -b3- Ayrıca, önkolun kalın kısmı; (S;) önkolun dirseğe yakın yarısı; onda [ana] kas vardır; ele yakın yarısına **أَسَلَة** denir. (Lh, K.) ― -b4- Ve dilin kalın kısmı, (K, TA,) kökü olan **عَكَدَة**’nin üstünde. (TA.) ― -b5- **عَظَمَاتُ القَوْمِ** Kavmin yahut topluluğun reisleri ve soyluları. (K, * TA.) ― -b6- **اـِعْظَامَةٌ**’ye de bak.

**عَظِمَةٌ**
**عَظِمَةٌ** ذ Büyük **أُيُور** [**أَيْرٌ**’in çoğulu, bk.] isteyen dişi; bunun gibi ↓ **مَعْظُومَةٌ** da. (K.)

**عَظْمِىٌّ**
**عَظْمِىٌّ** ذ [CK’de **عَظْمٰى**; fakat bu bir nisbet ismidir,] Beyazlığa meyleden bir güvercin; (K, TA;) görünüşe göre beyazlığı sebebiyle kemikle (**العَظْم**) ilişkilendirilerek böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**عَظَمُوتٌ**
**عَظَمُوتٌ** ذ : **عَظَمَةٌ**’ye, ilk cümleye, bak.

**عُظَامٌ**
**عُظَامٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**عَظِيمٌ**
**عَظِيمٌ** ذ Fiil **عَظُمَ**’un delâlet ettiği vasfa sahip olan; [yani büyük, iri yahut geniş; vb.;] (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **عُظَامٌ** (S, K, TA) şiddetli mânâda [yani pek büyük vb. mânâsında], (TA,) ve ↓ **عُظَّامٌ** (K, TA) **عُظَامٌ**’dan daha şiddetli mânâda [yani pek pek büyük vb. mânâsında]: (TA:) yahut **عَظِيمٌ**, başkası yahut başkaları tarafından büyük vb. sayılan mânâsına gelir; “kendi başına büyük vb.” mânâsına gelen **كَبِيرٌ**’den farklıdır: (El-Fakhr Er-Rلzee, TA:) yahut birincisi **حَقِيرٌ**’ün zıddıdır; [yani büyük değer yahut itibar sahibi mânâsına gelir;] ve **حَقِيرٌ**, **صَغِيرٌ**’den daha aşağı olduğu gibi, **عَظِيمٌ** de **كَبِيرٌ**’den daha üstündür; (Ksh ve Bd, ii. 6’da;) ve kendi cinsinden diğer şeylerle mukayese edildiğinde büyük, yahut benzeri, mânâsına gelir: (Bd, aynı yer:) [bu sebeple çoğu kez “pek iri, aşırı büyük, yahut engin” diye tercüme edilebilir: mecazen, aklî bir şeye uygulandığında, takdirde yahut mertebede yahut izzette büyük mânâsına gelir; ve böylece bir adama uygulandığında: ayrıca büyüklüğü yahut önemi yahut ehemmiyeti büyük: ağırlığı büyük: zor, çetin, şiddetli, ağır, sıkıntı verici, elem verici, rahatsız edici, yahut yükleyici: (6’ya bak:) ve ürkütücü yahut korkunç. (Bd, xxii. 1’de.) Bundan dolayı şöyle denir: **رَجُلٌ عَظِيمٌ فِى المَجْدِ وَالرَّأْىِ** (mecaz:) [Şan, hürmet, izzet yahut soyluluk bakımından ve hüküm yahut görüş bakımından büyük bir adam]. (TA.) Ve **رَمَاهُ بِعَظِيمٍ** ve ↓ **بِمُعْظَمٍ** (mecaz sayılan:) [Onu, ağırlığı büyük bir şeyle yahut bir fiille ayıpladı yahut yüzüne vurdu; yahut onu bir büyük suçla itham etti]: ikisi de aynı mânâdadır. (TA.) [**عَظِيمٌ**’in çoğulu **عِظَامٌ**’dır; akıllı varlıklara uygulandığında **عُظَمَآءُ**.] ― -b2- Allah’a sıfat olarak uygulanan **العَظِيمُ**, **الكَبِيرُ** ile eşanlamlıdır [“kıyas kabul etmez derecede büyük” mânâsında]. (TA.)

**عُظَيْمٌ**
**عُظَيْمٌ** ذ : ve **عُظَيْمُ وَضَّاحٍ**: **عَظْمٌ**’a bak.

**عِظَامَةٌ**
**عِظَامَةٌ** ذ : **اـِعْظَامَةٌ**’ye bak.

**عَظِيمَةٌ**
**عَظِيمَةٌ** ذ Şiddetli bir musibet yahut felâket; bunun gibi ↓ **مُعْظَمَةٌ**; (S, K;) [ve böylece ↓ **مُعْظَمٌ**; S’de ولب maddesinde zikredilen bir beyitte böyle:] birincinin çoğulu **عَظَائِمُ**; ikincinin çoğulu ↓ **مَعَاظِمُ**. (TA.) ― -b2- [Ve büyük bir suç yahut benzeri; iyi bilinen bir mânâ: ben bunu صَخَّ maddesinde böyle tercüme ettim: O ve TA’da طمر maddesinde, onun çoğulu **عَظَائِمُ**, **ذُنُوب** diye tercüme edilmiştir: **مُطَمَّرٌ**’e bak.] -A2- **اـِعْظَامَةٌ**’ye de bak.

**عِظَامِىٌّ**
**عِظَامِىٌّ** ذ [**عَظْمٌ**’un çoğulu **عِظَامٌ**’dan nisbet ismidir]: عصم maddesinde, iki yerde, **عِصَامِىٌّ**’ye bak.

**عُظَّامٌ**
**عُظَّامٌ** ذ : **عَظِيمٌ**’e bak.

**عُظَّامَةٌ**
**عُظَّامَةٌ** ذ : **عَظَمَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca burada ardından gelene de bak.

**اـِعْظَامَةٌ**
**اـِعْظَامَةٌ** ذ ve ↓ **عِظَامَةٌ** ve ↓ **عُظَّامَةٌ** ve ↓ **عُظْمَةٌ** (S, K, TA) [sonuncusu S’nin nüshalarımın birinde **عُظُمَّة** yazılmıştır] ve ↓ **عَظِيمَةٌ** (TA) [ve ↓ **عَظَمَةٌ** (Freytag, Jereer’in Dîvânından)] Yastık gibi bir şey (Fr, S) vb., (Fr,) yahut bir elbise, yahut bir bez parçası, (K,) ki kadın onunla kalçalarını büyük [görünür] kılar. (Fr, S, K.)

**مُعْظَمٌ**
**مُعْظَمٌ** ذ Bir şeyin [yahut şeylerin] daha büyük, ana, [asıl, baş,] yahut çoğu kısmı yahut payı, [yahut gövdesi, yahut bütünü], (S, Msb, K,) (S, Msb,) yahut bir işin yahut olayın; (K;) [bir şeyin yahut şeylerin ana yığını, kütlesi, yahut hacmi;] bunun gibi ↓ **عُظْمٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **عَظْمٌ**: (Lh, K:) yahut ↓ **عُظْمٌ**, denildiğine göre, [birçok durumda **مُعْظَمٌ** gibi,] bir şeyin ortası yahut ortası mânâsına gelir. (TA.) İbn-Sîrîn’den bir rivayette şöyle denmiştir: **مِنَ الأَنْصَارِ ↓ جَلَسْتُ اـِلَى مَجْلِسٍ فِيهِ عُظْمٌ**, mânâsı: [Ensâr’dan] çok kalabalık bir topluluğun bulunduğu bir meclise oturdum. (TA.) [**مُعْظَمُ الحَرْبِ**, ve **المَوْتِ**, savaşın yahut muharebenin, ve savaşta ölümün, kalın yahut en kalın, yahut ana baskısı yahut çarpışması mânâsına gelir: رحو ve رحى maddesinde, paragrafın sonlarına yakın, **رَحًى**’ya bak.] ― -b2- [Ve Freytag’a göre, Hudhaleelilerin Dîvânında, boyun, uyluk vb. gibi bedenin daha sert kısımları mânâsında vârid olur.] ― -b3- **عَظِيمٌ**’e de bak: ― -b4- ve **عَظِيمَةٌ**’ye.

**مُعْظَمَةٌ**
**مُعْظَمَةٌ** ذ ; ve onun çoğulu, **مَعَاظِمُ**: **عَظِيمَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ve tekili zikredilmeyen bir çoğul olarak **مَعَاظِمُ** için, **عَظَمَةٌ**’ye bak.

**مَعْظُومَةٌ**
**مَعْظُومَةٌ** ذ Dili içinde bir kemiği kırılmış, böylece emmesin diye, sütten kesilmiş genç deve. (K.) -A2- **مَعْظُومَةٌ**: **عَظِمَةٌ**’ye bak.
