# عفس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%81%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عفس

العَفْس: شِدَّة سَوق الإِبل. عَفَس الإِبلَ يَعْفِسُها عَفْساً: ساقها سَوْقاً شديداً؛ قال:
يَعْفِسُها السَّوّاق كلَّ مَعْفَسِ
والعَفْسُ: أَن يردَّ الراعي غنمه يَثْنِيها ولا يدعُها تمضي على جهاتها. وعَفَسَه عن حاجته أَي ردَّه. وعَفَسَ الدابة والماشية عَفْساً: حبَسها على غير مرعى ولا عَلَف؛ قال العجاج يصف بعيراً:
كأَنه من طُولِ جَذْعِ العَفْسِ،
ورَمَلانِ الخِمْسِ بعد الخِمْسِ،
يُنْحَتُ من أَقطارِه بِفَأْسِ
والعَفْسُ: الكدّ والإِتعاب والإِذالة والاستعمال. والعَفْس: الحَبْس والمَعْفُوس: المحبوس والمُبتذَل، وعَفَس الرجلَ عَفْساً، وهو نحو المَسْجون، وقيل: هو أَن تَسْجُنه سَجْناً. والعَفْسُ: الامتهانُ للشيء. والعَفْسُ: الضَّباطة في الصِّراع. والعَفْس: الدَّوْس. واعْتَفَس القومُ: اصْطَرَعُوا. وعَفَسَه يَعْفِسه عَفْساً: جذَبه إِلى الأَرض وضغَطَه ضَغْطاً شديداً فضرب به؛ يقال من ذلك: عَفَسْتُه وعَكَسْتُه وعَتْرَسْتُه. وقيل لأَعرابي: إِنك لا تُحسِن أَكلَ الرأْس قال: أَما واللَّهِ إِني لأَعْفِسُ أُذُنيه وأَفُكُّ لَحْيَيْه وأَسْحى خَدَّيه، وأَرْمي بالمُخِّ إِلى من هو أَحوجُ مِني إِليه قال الأَزهري: أَجاز ابن الأَعرابي السين والصاد في هذا الحرف. وعَفَسَه: صَرَعَه. وعَفَسه أَيضاً: أَلزقَه بالتراب. وعَفَسَه عَفْساً: وطِئَه؛ قال رؤبة:
والشَّيبُ حين أَدْرَك التَّقْويسا،
بَدَّلَ ثَوْبَ الحِدَّةِ الملبُوسا،
والحِبْرَ منه خَلَقاً مَعْفُوسا
وثوب مُعَفِّس: صَبور على الدَّعْك. وعَفَسْتُ ثوبي: ابتذلته. وعَفَسَ الأَديمَ يَعْفِسُه عَفْساً: دلكَه في الدِّباغ. والعَفْس: الضرب على العَجُز. وعَفَسَ الرجلُ المرأَة برجله يَعْفِسها: ضربَها على عجيزتها يُعافِسُها وتُعافِسُه، وعافَسَ أَهله مُعافَسَة وعِفاساً، وهو شبيه بالمُعالجة.والمُعافَسَة: المُداعَبة والمُمارَسَة؛ يقال: فلان يُعافِس الأُمور أَي يُمارِسُها ويُعالجها. والعِفاس: العِلاج. والمُعافَسة: المُعَالجَة. وفي حديث حنظلة الأَسَيْدي: فإِذا رجَعْنا عافَسْنا الأَزواج والضَّيْعَة؛ ومنه حديث علي: كنت أُعافِس وأُمارِس، وحديثه الآخر: يَمنَع من العِفاس خوفُ الموت وذُكْرُ البعث والحساب. وتَعافسَ القومُ: اعتلَجوا في صراع ونحوه.
وانعَفَس في الماء: انغَمَسَ.
والعَفَّاس: طائر يَنْعَفِس في الماء.
والعِفاسُ: اسم ناقة ذكرها الراعي في شَعره، وقال الجوهري: العِفاس وبَرْوَع اسم ناقتين للراعي النميري؛ قال:
إِذا بَرَكَتْ منها عَجاساءُ جِلَّةٌ
بمَحْنِيَةٍ، أَشْلَى العِفاسَ وبَرْوَعا

### Türkçe

**العَفْس**: develeri sürmenin şiddeti. **عَفَس الإِبلَ يَعْفِسُها عَفْساً**:
onu şiddetli bir sürüşle sürdü; dedi ki:
يَعْفِسُها السَّوّاق كلَّ مَعْفَسِ

Ve **العَفْسُ**: çobanın koyunlarını geri çevirmesidir; onları büker (geri döndürür) ve onların kendi yönleri üzere gitmelerine izin vermez. Ve **عَفَسَه عن حاجته** yani onu geri çevirdi. Ve **عَفَسَ الدابة والماشية عَفْساً**: onları, otlak ve yem olmaksızın hapsetti; el-‘Accâc bir deveyi vasfederek dedi ki:
كأَنه من طُولِ جَذْعِ العَفْسِ،
ورَمَلانِ الخِمْسِ بعد الخِمْسِ،
يُنْحَتُ من أَقطارِه بِفَأْسِ

Ve **العَفْسُ**: yorup yıpratma, yorma, zelil kılma ve kullanmadır. Ve **العَفْس**: hapsetmedir. Ve **المَعْفُوس**: hapsedilmiş ve horlanmış olandır; ve **عَفَس الرجلَ عَفْساً**; o, **المَسْجون** gibidir; ve denildi ki: o, onu bir hapsetme ile hapsetmendir. Ve **العَفْسُ**: bir şey için aşağılamadır. Ve **العَفْسُ**: güreşte sıkı tutuş/sağlam kavrayıştır. Ve **العَفْس**: çiğnemedir. Ve **اعْتَفَس القومُ**: güreştiler. Ve **عَفَسَه يَعْفِسه عَفْساً**: onu yere çekti ve onu şiddetli bir sıkıştırmayla sıktı, sonra onunla vurdu; bundan şöyle denir: **عَفَسْتُه** ve **عَكَسْتُه** ve **عَتْرَسْتُه**. Ve bir bedevîye denildi: “Sen baş yemeyi iyi beceremiyorsun”; dedi ki: “Hayır, Allah’a yemin olsun ki ben mutlaka **أَعْفِسُ** onun iki kulağını, iki çenesini ayırırım ve iki yanağını sıyırırım; ve iliği, ona benden daha muhtaç olana atarım.” el-Ezherî dedi ki: İbnü’l-A‘râbî bu harfte **السين** ve **الصاد**’ı câiz gördü. Ve **عَفَسَه**: onu yere serdi. Ve **عَفَسه** ayrıca: onu toprağa yapıştırdı. Ve **عَفَسَه عَفْساً**: onu çiğnedi; Ru’be dedi ki:
والشَّيبُ حين أَدْرَك التَّقْويسا،
بَدَّلَ ثَوْبَ الحِدَّةِ الملبُوسا،
والحِبْرَ منه خَلَقاً مَعْفُوسا

Ve **ثوب مُعَفِّس**: ovmaya dayanıklı (sabırlı)dır. Ve **عَفَسْتُ ثوبي**: onu hor kullandım. Ve **عَفَسَ الأَديمَ يَعْفِسُه عَفْساً**: tabaklamada onu ovdu. Ve **العَفْس**: kalçaya vurmadır. Ve **عَفَسَ الرجلُ المرأَة برجله يَعْفِسها**: onu kalçasına vurdu; **يُعافِسُها** ve o da onu **تُعافِسُه**; ve **عافَسَ أَهله مُعافَسَة وعِفاساً**; o, **المُعالجة**’ye benzer.

Ve **المُعافَسَة**: şakalaşma ve uğraşmadır; denir ki: “Falan **يُعافِس الأُمور**” yani onları uygular/tecrübe eder ve onlarla uğraşır. Ve **العِفاس**: tedavidir/işlem görmedir. Ve **المُعافَسة**: muâlecedir. Hanzala el-Useydî hadîsinde: “Biz dönünce, eşlerle ve geçim işleriyle **عافَسْنا** (uğraştık).” Ve ondan Ali hadîsi: “Ben **أُعافِس** ve **أُمارِس** idim.” Ve onun diğer hadîsi: “Ölüm korkusu ve diriliş ile hesap hatırlanması, **العِفاس**’tan men eder.” Ve **تَعافسَ القومُ**: güreş ve benzeri içinde birbirleriyle boğuştular.

Ve **انعَفَس في الماء**: suya daldı.

Ve **العَفَّاس**: suda **يَنْعَفِس** eden bir kuştur.

Ve **العِفاسُ**: çobanın şiirinde andığı bir dişi devenin adıdır. el-Cevherî dedi ki: **العِفاس** ve **بَرْوَع** en-Nümeyrî çobanın iki dişi devesinin adıdır; dedi ki:
إِذا بَرَكَتْ منها عَجاساءُ جِلَّةٌ
بمَحْنِيَةٍ، أَشْلَى العِفاسَ وبَرْوَعا
