# عفس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%81%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عفس

العفس، كالضرب: الحبس، يقال: عفس الدابة والماشية عفسا: حبسها على غير مرعى ولا علف. والمعفوس: المحبوس، وقد عفس كعني. والعفس: الابتذال للشيء والامتهان، يقال: عفست ثوبي، أي ابتذلته. والعفس: شدة سوق الإبل، وقد عفسها الراعي عفسا: ساقها سوقا شديدا، قال:، يعفسها السواق كل معفس. والعفس: دلك الأديم بيده في الدباغ. والعفس: الضرب على العجز بالرجل. وقال ابن القطاع: بظهر الرجل. وقال ابن القطاع: بظهر الرجل، وقد عفس الرجل المرأة برجله، يعفسها: ضربها على عجيزتها، يعافسها وتعافسه. والعفس: الجذب إلى الأرض في ضغط شديد، عن ابن الأعرابي، وقد عفسه عفسا: جذبه إلى الأرض، وضغطه فضرب به، وكذلك: عكسه وعرسه، قال الأزهري: وأجاز ابن الأعرابي، السين والصاد في هذه الحروف. والمعفس، كمجلس: المفصل من المفاصل، قال الصاغاني: وفي هذه الكلمة نظر. والعيفس، كحيفس، وهو وزن بالمجهول، فإن ظاهرهما أنهما كحيدر، والصواب فيهما كقمطر، كما ضبطه غير واحد من الأئمة، وهو القصير، نقله الصاغاني. وانعفس في التراب: انعفر، نقله الصاغاني أيضا. وتعافسوا: تعالجوا في الصراع. ونحوه، وقد عفسه، إذا صرعه. والمعافسة: المعالجة بالأمور والممارسة بها، يقال: بات فلان يعافس الأمور. والعفاس، ككتاب: الفساد، هكذا في سائر النسخ الموجودة وبه فسر قول جرير، يهجو الراعي النميري:
  فأولع بالعفاس بني نمير                      كما أولعت بالدبر الغرابا يدعو عليهم، أراد: بالفساد، كما رواه عمارة هكذا أيضا، وقيل: بل أراد ناقته المسماة بالعفاس، بدليل البيت الذي قبل هذا:
  تحن له العفاس إذا أفاقت                      وتعرفه الفصال إذا أهابا والعفاس: اسم ناقة للراعي النميري، وكذلك بروع، قال فيهما: إذا بركت منها عجاساء جلة بمحنية أشلى العفاس وبروعا

  واعتفس القوم: اضطربوا، هكذا في سائر النسخ، وصوابه: اصطرعوا، وهو نص بان فارس في المجمل. ومما يستدرك عليه: العفس: الرد والكد والإتعاب والإذالة والاستعمال والضباطة في الصراع، والدوس، وأن يردد الراعي غنمه يثنيها ولا يدعها تمضي على جهاتها. وعفسه: ألزقه بالتراب ووطئه. وثوب معفس، كمعظم: صبور على الدعك. والعفاس: المداعبة مع الأهل، وقد تقدمت الإشارة إيه في ع ف ز. والعفاس: العلاج والممارسة وانعفس في الماء: انغمس. والعفاس، ككتاب: طائر ينعفس، في الماء.

### Türkçe

**العفس**، **كالضرب**: hapsetme; denilir ki: **عفس الدابة والماشية عفسا**: onu, otlak ve yem olmaksızın hapsetti. **والمعفوس**: hapsedilmiş olan; ve (o) **عفس** etti, **كعني**. Ve **العفس**: bir şeyi bayağılaştırma ve hor görme; denilir ki: **عفست ثوبي**, yani onu bayağılaştırdım. Ve **العفس**: develeri sürmenin şiddeti; ve çoban onu **عفسها الراعي عفسا**: onu şiddetli bir sürüşle sürdü; dedi ki:
يعفسها السواق كل معفس.
Ve **العفس**: tabaklamada deriyi eliyle ovmak. Ve **العفس**: ayakla kalçaya vurmak. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: erkeğin sırtıyla. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: erkeğin sırtıyla; ve adam kadını ayağıyla **عفس** etti, **يعفسها**: onu kalçasına vurdu; **يعافسها** ve **تعافسه**. Ve **العفس**: şiddetli bir sıkıştırmada yere çekmek; İbnü’l-A‘râbî’den; ve onu **عفسه عفسا** etti: onu yere çekti ve onu sıktı, böylece onunla vurdu; ve yine böyledir: **عكسه** ve **عرسه**; Ezherî dedi: ve İbnü’l-A‘râbî, bu harflerde **السين** ve **الصاد**’ı câiz gördü. Ve **المعفس**، **كمجلس**: eklemlerden bir eklem; Sâgânî dedi: ve bu kelimede bir bakış (tereddüt) vardır. Ve **العيفس**، **كحيفس**; ve o, meçhul ile vezindir; çünkü ikisinin zahiri, onların **كحيدر** gibi olduğudur; ve doğrusu ikisinde de **كقمطر** gibidir; nitekim imamların birden fazlası onu ضبط etti; ve o, kısa olandır; Sâgânî onu nakletti. Ve **انعفس في التراب**: **انعفر**; Sâgânî bunu da nakletti. Ve **تعافسوا**: güreşte birbirleriyle boğuştular. Ve onun benzeri; ve onu **عفسه** etti: onu yere serdiği zaman. Ve **المعافسة**: işlerle uğraşma ve onlarla pratik yapma; denilir ki: falan, işleri **يعافس** ederek geceledi. Ve **العفاس**، **ككتاب**: bozulma; mevcut bütün nüshalarda böyledir ve Cerîr’in, er-Râ‘î en-Numeyrî’yi hicvederek söylediği sözü bununla tefsir edilmiştir:
فأولع بالعفاس بني نمير                      كما أولعت بالدبر الغرابا
Onlara beddua ediyor; muradı: bozulma ile; nitekim ‘Umâra onu böyle de rivayet etti; ve denildi ki: bilakis muradı, **العفاس** diye adlandırılan dişi devesidir; bundan önceki beyit delilidir:
تحن له العفاس إذا أفاقت                      وتعرفه الفصال إذا أهابا
Ve **العفاس**: er-Râ‘î en-Numeyrî’nin bir dişi devesinin adıdır; ve yine (adı) **بروع**; ikisi hakkında dedi ki:
إذا بركت منها عجاساء جلة بمحنية أشلى العفاس وبروعا

Ve **اعتفس القوم**: sarsıldılar; mevcut bütün nüshalarda böyledir; ve doğrusu: güreştiler; ve bu, Bân Fâris’in **المجمل**’deki nassıdır. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **العفس**: geri çevirme, yorma, bitkin düşürme, giderme, kullanma, güreşte sıkıca tutma, çiğneme; ve çobanın koyunlarını geri döndürmesi; onları ikiye katlayıp (geri çevirip) onların kendi yönlerine gitmelerine izin vermemesi. Ve onu **عفسه**: onu toprağa yapıştırdı ve onu çiğnedi. Ve **ثوب معفس**، **كمعظم**: ovmaya karşı sabırlı. Ve **العفاس**: aile ile şakalaşma; ve buna, **ع ف ز**’de işaret daha önce geçti. Ve **العفاس**: tedavi ve pratik; ve **انعفس في الماء**: daldı. Ve **العفاس**، **ككتاب**: suda **ينعفس** eden bir kuş.
