# عفص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%81%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عفص

العفص م  ، يقع على الشجر وعلى الثمر، وهو الذي يتخذ منه الحبر،  مولد  ، وليس من كلام أهل البادية. وقال ابن بري: وليس من نبات أرض العرب  أو  كلام  عربي  ، قاله أبو حنيفة. قال: وقد اشتق منه لكل طعم فيه قبض ومرارة أن يقال: فيه عفوصة، وهو عفص. العفص:  شجرة من البلوط، تحمل سنة بلوطا وسنة عفصا  ، وهذا قول الليث. وفي اللسان: حمل شجرة البلوط. وقال الأطباء:  هو دواء قابض مجفف يرد المواد المنصبة، ويشد الأعضاء الرخوة الضعيفة  ، خاصة الأسنان،  وإذا نقع في الخل سود الشعر  ، عن تجربة.  وثوب معفص  ، كمعظم:  مصبوغ به  ، كما قالوا: شيء ممسك، من المسك قال الليث: العفص: القلع: يقال:  عفصة يعفصه  ، إذا  قلعه  ، وقيل لأعرابي: أتحسن أكل الرأس? قال: نعم، أعفص أذنيه، وأعلهص عينيه، وأسحى شدقيه، وأخرج لسانه، وأترك سائره لمن يشتهيه. وقال ابن عباد: عفصت أذنيه: هصرتهما. وفي التهذيب: أما والله إني لأعفص أذنيه، وأفك لحييه، وأسحى خديه، وأرمى بالمخ إلى من هو أحوج مني إليه. قال: وأجاز ابن الأعرابي الصاد والسين في هذا الحرف. يقال: عفص  فلانا  يعصه عفصا، إذا  أثخنه في الصراع  . عفص  يده  يعفصها عفصا:  لواها  .عفص  جاريته: جامعها  ، عن ابن عباد. عفص  القارورة، شد عليها العفاص، كأعفصها  جعل لها عفاصا، نقله الجوهري وفرق بينهما. وفي كلام الفراء ما يقتضي أنهما واحد. عفص  الشيء: ثناه وعطفه  . ومنه عفاص القارورة، لأن الوعاء ينثني على ما فيه وينعطف.  والعفص، محركة  فيما يقال: الالتواء في الأنف  ، نقله الصاغاني. العفاص،  ككتاب: الوعاء  الذي تكون  فيه النفقة  ، وخص بعضهم به نفقة الراعي إن كان  جلدا، أو خرقة  ، أو غير ذلك، عن أبي عبيد، منه  غلاف القارورة  ، وهو الجلد الذي يلبس رأسها كأنه كالوعاء لها. قال الجوهري: وأما الذي يدخل في فمه فهو الصمام. ومنه حديث اللقطة:  احفظ عفاصها ووكاءها ثم عرفها  . قيل: هو  الجلد يغطى به رأسها  ، وهو غير الصمام الذي يكون سدادا لها. وقال الليث: عفاص القارورة: صمامها، وهذا خلاف ما ذهب إليه الجوهري.  والعفوصة: المرارة والقبض  اللذان يعسر معهما الابتلاع،  وهو عفص، ككتف  : بشع. قال ابن الأعرابي:  المعفاص: الجارية  الزبعبق،  النهاية في سوء الخلق  . قال: المعقاص  بالقاف شر منها  ، كما سيأتي قريبا. قال ابن عباد: يقال  اعتفص منه حقه  أي  أخذه   . ومما يستدرك عليه: أعفص الحبر، إذا جعل فيه العفص. ويقال: طالبته بحقي حتى عفصته منه، كاعتفصته، نقله الصاغاني. وذكر الجوهري هنا العنفص، بالكسر، على أن النون زائدة، وسيأتي للمصنف فيما بعد. وأبو حامد أحمد ابن بالويه، وإسحاق بن إبراهيم، وأحمد بن يوسف، وعبد الغفار بن أحمد والفضل بن محمد، العفصيون، محدثون. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**العفص** (m): ağaca ve meyveye ıtlak olunur; mürekkebin kendisinden yapıldığı şeydir; müvelleddir; bedevîlerin كلام’ından değildir. İbn Berrî dedi: Arapların toprağının bitkisinden değildir ve Arapça bir **كلام** değildir; bunu Ebû Hanîfe söylemiştir. Dedi: “Ve ondan, içinde kabz ve acılık bulunan her tat için ‘onda **عفوصة** vardır’ denilmesi türetilmiştir; ve o **عفص**’tır.” **العفص**: meşeden bir ağaçtır; bir sene palamut, bir sene **عفص** taşır; bu, Leys’in sözüdür. **اللسان**’da: meşe ağacının حمل’ı. Tabipler dedi: O, akan maddeleri geri çeviren, gevşek zayıf organları, özellikle dişleri sıkan, kabzedici kurutucu bir ilaçtır; ve sirkeye yatırılırsa saçı karartır; tecrübe ile. Ve **ثوب معفص** (mu‘ẓam gibi): onunla boyanmış; nitekim “miskten, **ممسك** bir şey” dediler. Leys dedi: **العفص**: **القلع**; denir ki: **عفصة يعفصه**; onu söküp çıkardığı zaman. Ve bir a‘râbîye denildi: “Baş yemeyi iyi yapar mısın?” Dedi: “Evet; kulaklarını **أعفص** ederim, gözlerini **أعلهص** ederim, yanaklarını **أسحى** ederim, dilini çıkarırım, geri kalanını onu arzulayana bırakırım.” İbn Abbâd dedi: “**عفصت أذنيه**: ikisini de ezdim.” **التهذيب**’de: “Ama vallahi ben kulaklarını **لأعفص** ederim, çenelerini ayırırım, yanaklarını **أسحى** ederim, iliği benden ona daha muhtaç olana atarım.” Dedi: İbnü’l-A‘râbî bu harfte **الصاد** ve **السين**’i câiz gördü. Denir ki: **عفص فلانا يعصه عفصا**; güreşte onu ağırlaştırdığı (iyice hırpaladığı) zaman. **عفص يده يعفصها عفصا**: onu büktü. **عفص جاريته**: onunla cima etti; İbn Abbâd’dan. **عفص القارورة**: üzerine **العفاص**’ı sıktı; **أعفصها** gibi: ona **عفاص** yaptı; Cevherî nakletti ve ikisi arasında فرق yaptı. Ferrâ’nın كلام’ında ikisinin bir olduğunu gerektiren şey vardır. **عفص الشيء**: onu ikiye katladı ve büktü. Ondandır: **عفاص القارورة**; çünkü kap, içindekinin üzerine katlanır ve bükülür. Ve **العفص** (muharrake), denildiğine göre: burunda bükülme; Sâgânî nakletti. **العفاص** (kitâb gibi): nafakanın içinde bulunduğu kap; bazıları onu, eğer deri, yahut bez parçası, yahut başka bir şey ise, çobanın nafakasına tahsis etti; Ebû Ubeyd’den. Ondandır: **غلاف القارورة**; o, başına giydirilen deridir; sanki ona bir kap gibidir. Cevherî dedi: “Ağzına giren ise **الصمام**’dır.” Ondandır: **حديث اللقطة**: “Onun **عفاص**’ını ve **وكاء**’ını koru, sonra onu tanıt.” Denildi: O, başını örten deridir; ve o, ona tıkaç olan **الصمام**’dan başkadır. Leys dedi: **عفاص القارورة**: onun **صمام**’ıdır; bu, Cevherî’nin gittiği şeye muhaliftir. Ve **العفوصة**: yutmayı güçleştiren acılık ve kabz; ve o **عفص**’tır; **كتف** gibi: iğrenç. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المعفاص**: kötü huylulukta nihayet olan, **الزبعبق** câriye. Dedi: **المعقاص** (kāf ile) ondan daha kötüdür; yakında geleceği üzere. İbn Abbâd dedi: denir ki: **اعتفص منه حقه**; yani onu aldı. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **أعفص الحبر**; içine **العفص** koyduğu zaman. Ve denir ki: “Hakkımı ondan isteyip durdum, ta ki onu ondan **عفصته** edinceye kadar”; **اعتفصته** gibi; Sâgânî nakletti. Cevherî burada **العنفص**’ı (kesre ile) zikretti; **النون**’un زائد olduğuna göre; musannif için ileride gelecektir. Ve Ebû Hâmid Ahmed b. Bâlûye, İshak b. İbrâhîm, Ahmed b. Yûsuf, Abdülgaffâr b. Ahmed ve el-Fazl b. Muhammed, **العفصيون**: muhaddislerdir. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
