# عفط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%81%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عفط

عَفَطَ يَعْفِطُ عَفْطاً وعَفَطاناً، فهو عافِطٌ وعِفِطٌ: ضَرطَ؛ قال:
يا رُبَّ خالٍ لكَ قَعْقاعٍ عَفِطْ
ويقال: عَفَقَ بها وعَفَطَ بها إِذا ضَرطَ. وقال ابن الأَعرابي: العَفْطُ الحُصاصُ للشاة والنَّفْطُ عُطاسُها. وفي حديث علي: ولكانت دُنياكم هذه أَهوَنَ عليَّ من عَفْطةِ عنز أَي ضَرْطة عنز. والمِعْفَطةُ: الاسْت، وعفَطَتِ النعجةُ والماعِزةُ تَعْفِطُ عَفِيطاً كذلك.
والعرب تقول: ما لفلان عافِطةٌ ولا نافِطةٌ؛ العافطة: النعجة وعلل بعضهم فقال لأَنها تَعْفِطُ أَي تَضْرطُ، والنافِطةُ إِتباع. قال: وهذا كقولهم ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيةٌ أَي لا شاةٌ تَثْغُو ولا ناقةٌ تَرْغُو. قال ابن بري: ويقال ما له سارحةٌ ولا رائحةٌ، وما له دقيقة ولا جَلِيلة، فالدقيقةُ الشاة، والجليلة الناقة؛ وما له حانَّةٌ ولا آنَّةٌ، فالحانَّة الناقة تَحِنُّ لولدها، والآنَّة الأَمةُ تَئِنُّ من التَّعب؛ وما له هارِبٌ ولا قارِب، فالهارِبُ الصادِرُ عن الماء، والقاربُ الطالب للماء، وما له عاوٍ ولا نابِحٌ أَي ما له غنم يعوي بها الذئب وينْبَح بها الكلب؛ وما له هِلَّعٌ ولا هِلَّعةٌ أَي جَدْي ولا عَناق. وقيل: النافطة العَنز أو الناقة؛ قال الأَصمعي: العاطفةُ الضائنة، والنافطة الماعِزة، وقال غير الأَصمعي من الأَعراب: العاطفة الماعِزة إِذا عطَست، وقيل: العافطة الأَمة والنافطة الشاة لأَن الأَمة تعفِط في كلامها كما يعفِط الرجل العِفْطِيُّ، وهو الأَلْكَن الذي لا يُفْصِح، وهو العَفّاطُ، ولا يقال على جهة النسبة إِلا عِفْطِيٌّ.
والعَفْطُ والعَفِيطُ: نَثِيرُ الشاء بأُنوفِها كما يَنْثِرُ الحِمار، وفي الصحاح: نثير الضأْن، وهي العَفْطةُ. وعَفَطتِ الضأْنُ بأُنوفها تَعْفِط عَفْطاً وعَفِيطاً، وهو صوت ليس بعُطاس، وقيل: العَفْط والعَفِيط عُطاس المَعز، والعافطةُ الماعزة إِذا عطست.
وعفَط في كلامه يَعْفِط عَفْطاً: تكلم بالعربية فلم يُفْصِح، وقيل: تكلم بكلام لا يُفْهم. ورجل عَفَّاط وعِفْطِيّ: أَلكن، وقد عَفَت عَفْتاً، وهو عَفّات. قال الأَزهري: الأَعْفَتُ والأَلفت الأَعْسَرُ الأَخْرَقُ. وعَفَتَ الكلامَ إِذا لَواه عن وجهه، وكذلك لَفَتَه، والتاء تبدل طاء لقرب مخرجها.
والعافط: الذي يصيح بالضأْن لتأْتيه؛ وقال بعض الرُّجَّازِ يَصِف غنماً: يَحارُ فيها سالِئٌ وآفِطُ،
وحالِبانِ ومَحاحٌ عافِطٌ
وعفَط الراعي بغنمه إِذا زجرَها بصوت يُشبه عَفْطَها. والعافِطةُ والعَفّاطةُ: الأَمة الراعِيةُ. والعافِطُ: الرَّاعي؛ ومن سَبَّهم: يا ابن العافطة أَي الراعِية.

### Türkçe

**عَفَطَ** **يَعْفِطُ** **عَفْطاً** ve **عَفَطاناً**; o, **عافِطٌ** ve **عِفِطٌ**dur: osurdu;

dedi:
يا رُبَّ خالٍ لكَ قَعْقاعٍ عَفِطْ

Ve denilir: **عَفَقَ بها** ve **عَفَطَ بها**; osurduğu zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi:
**العَفْطُ** koyunun **الحُصاصُ**udur; **النَّفْطُ** ise onun **عُطاسُ**udur. Ali’nin hadisinde: “Ve elbette sizin şu dünyanız, benim yanımda **عَفْطةِ عنز**dan, yani bir keçi osuruğundan daha değersiz olurdu.” **المِعْفَطةُ**: makat; ve koyun dişisi ile keçi dişisi **عفَطَتِ**; **تَعْفِطُ** **عَفِيطاً**; yine böyledir.

Araplar der: “Falanın ne **عافِطةٌ**sı vardır ne de **نافِطةٌ**si”; **العافطة**: koyun dişisi. Bazıları gerekçelendirdi de dedi ki: çünkü o **تَعْفِطُ** eder, yani osurur; **النافِطةُ** ise tâbidir (peşinden getirilen eş). Dedi: Bu, onların “Onun ne **ثاغِيةٌ**si vardır ne de **راغِيةٌ**si” sözleri gibidir; yani ne meleyen bir koyunu vardır ne de böğüren bir dişi devesi. İbn Berrî dedi: Ve denilir: “Onun ne **سارحةٌ**sı vardır ne de **رائحةٌ**si”; “Onun ne **دقيقة**si vardır ne de **جَلِيلة**si”; **الدقيقةُ** koyundur, **الجليلة** dişi devedir; “Onun ne **حانَّةٌ**si vardır ne de **آنَّةٌ**si”; **الحانَّة** yavrusuna inleyen dişi devedir, **الآنَّة** yorgunluktan inleyen câriyedir; “Onun ne **هارِبٌ**ü vardır ne de **قارِب**i”; **الهارِبُ** sudan dönen (su başından ayrılan), **القاربُ** suyu isteyen (suya giden)dir; “Onun ne **عاوٍ**su vardır ne de **نابِحٌ**ı”; yani onun, kurtla ulunan ve köpekle havlanan bir koyunu yoktur; “Onun ne **هِلَّعٌ**ı vardır ne de **هِلَّعةٌ**si”; yani ne oğlak ne de genç dişi keçi. Ve denildi: **النافطة** keçi yahut dişi devedir. el-Asma‘î dedi: **العاطفةُ** koyun dişisidir; **النافطة** keçi dişisidir. el-Asma‘î’den başka bedevîlerden biri dedi: **العاطفة** keçi dişisidir, hapşırdığı zaman. Ve denildi: **العافطة** câriye, **النافطة** koyundur; çünkü câriye konuşmasında **تعفِط** eder; tıpkı **الرجل العِفْطِيُّ**nun **يعفِط** etmesi gibi; o, açıkça söylemeyen peltek kimsedir; o, **العَفّاطُ**tır. Nisbet yoluyla ancak **عِفْطِيٌّ** denilir.

**العَفْطُ** ve **العَفِيطُ**: eşeğin savurması gibi, koyunun burnuyla savurmasıdır. **الصحاح**’ta: koyunun savurmasıdır; o, **العَفْطةُ**dır. Koyun burnuyla **عَفَطتِ**; **تَعْفِط** **عَفْطاً** ve **عَفِيطاً**; bu, hapşırık olmayan bir sestir. Ve denildi: **العَفْط** ve **العَفِيط** keçinin hapşırığıdır; **العافطةُ** hapşırdığı zaman keçi dişisidir.

Konuşmasında **عفَط** eder, **يَعْفِط** **عَفْطاً**: Arapça konuştu da açıkça söylemedi. Ve denildi: anlaşılmayan bir sözle konuştu. **رجل عَفَّاط** ve **عِفْطِيّ**: peltek. Ve **عَفَت** **عَفْتاً** etmiştir; o, **عَفّات**tır. el-Ezherî dedi: **الأَعْفَتُ** ve **الأَلفت**: solak, beceriksiz. **عَفَتَ الكلامَ**: onu yönünden çevirdiği (büküp saptırdığı) zaman; aynı şekilde **لَفَتَه** de böyledir; **التاء** çıkış yerinin yakınlığından dolayı **طاء**ya çevrilir.

**العافط**: koyunu kendisine gelsin diye ona bağıran kimsedir. Bazı recez söyleyenlerden biri koyun sürüsünü vasfederek dedi:
يَحارُ فيها سالِئٌ وآفِطُ،
وحالِبانِ ومَحاحٌ عافِطٌ

Çoban koyunlarıyla **عفَط** etti; onların **عَفْط**ına benzeyen bir sesle onları azarladığı zaman. **العافِطةُ** ve **العَفّاطةُ**: güden câriye. **العافِطُ**: çoban. Onlara söven kimsenin sözü: “Ey **ابن العافطة**”; yani güdenin oğlu.
