# عفف (ع-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Haramdan kaçınırlar

- Harfler: ع - ف - ف
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 4 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [التَّعَفُّفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%91%D9%81%D9%90.md) | الْتَفَعُّلِ | Utanmak | 1 | 1 | [2:273](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/2:273.md) |
| [فَلْيَسْتَعْفِفْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%90%D9%81%D9%92.md) | فَلْيَسْتَفْعِلْ | Öyleyse haramdan kaçınsın | 1 | 1 | [4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/4:6.md) |
| [وَلْيَسْتَعْفِفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%90%D9%81%D9%90.md) | وَلْيَسْتَفْعِلِ | Ve haramdan kaçınsın | 1 | 1 | [24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/24:33.md) |
| [يَسْتَعْفِفْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%90%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يَسْتَفْعِلْنَ | Haramdan kaçınırlar | 1 | 1 | [24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/24:60.md) |

## Mücavir kökler — 60 mücavir (73 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 31 · Nikah
2. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 22 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
3. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Omurga kemiğidir
4. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Hayr : At sürüsü demektir
5. [لحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Bıktırıcı şekilde ısrar etmek
6. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Tanınan ile
7. [بدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Bedr dolunay demektir
8. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Onların malları
9. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
10. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
11. [برج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bir yapının en yüksek yeri demektir
12. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hisar kale duvarı demektir
13. [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
14. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Dağın sivri noktası demektir
15. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
16. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sima çehre demektir
17. [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Rasad” gözetleyici demektir
18. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kepçe, kefe demektir
19. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Aşırı gidenler
20. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
21. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sevb dış elbise demektir
22. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
23. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Koyar
24. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
25. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Temel demektir
26. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Recv kuyunun çevresi demektir
27. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kanat demektir
28. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Dengi” demektir
29. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hoşlanmadı
30. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
31. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kadınlar
32. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örnek verdi
33. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Biley taşı
34. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sağ yandır
35. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ön dişler demektir
36. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
37. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
38. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
39. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Buğa boğa demektir
40. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
41. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su birikintisidir
42. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ekel pas demektir
43. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sehl” ova demektir
44. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
45. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
46. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Petekteki baldır
47. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
48. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
49. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır
50. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İşiten
51. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Biribirini kesen yoldur
52. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Uyanık yılan demektir
53. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
54. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
55. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
56. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
57. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
58. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
59. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
60. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md), [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md), [صون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin azıyla yetinip fazlasına el uzatmama, geride kalana kanaat etme ve nefsi dizginleyerek geri çekilme |
| Çekirdek Özet 2 | İhtiyaç ve arzu baskısı altındayken bile harama, başkasına el açmaya ve haksız kazanca karşı iradeyle direnme |
| Çekirdek Özet 3 | Şehevî ve mali güdüleri ahlaki ve hukuki sınırların gerisinde tutan koruyucu özdenetim mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kavramın yalnızca kadınlara ve cinselliğe indirgenerek mali, siyasi ve ahlaki özdenetim boyutunun yok sayılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عف | Bir şeyin dipte kalan az miktarı, silinmeye yüz tutmuş iz veya eşikte durup fazlasına yönelmeme çekirdeğidir; nitekim [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) fazlalığı bırakma ve silinme, [عفرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B1%D8%AA.md) ise toprakla temas edip kabarma anlamlarını barındırır. | ف | Çift dudak temasını bildiren harfin tekrarlanmasıyla sınır koyma, ağzı ve eli kapatma, tutkuyu geri çekme ve harama karşı iradi bir set çekme anlamı süreklilik ve kesinlik kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz | Çevredeki nesneyi, arzuyu, imkânı ve sınırları fark etme bilinci |
| ف | ağız | Açılma, talep etme, tatma veya dışa doğru yönelme eşiği |
| ف | ağız | Açıklığı kapatma, talebi durdurma, ikinci bir sınırla nefsi hapsetme |
| عفف | Gözün algıladığı arzu nesnesi karşısında ağzı, eli ve talebi kapatarak içe çekilme, kendini sınırlama hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sağılan hayvanın memesinde kalan azıcık süt (العُفَافَةُ) ve bu dipte kalan az miktarla yetinip fazlasını zorlamama durumu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | En-Nemir b. Tevleb bir ceylan yavrusunu tasvir ederken anne sütünün kalıntısını ve azla yetinmeyi şu mısra ile aktarır: لأغنّ طفلٍ لا تصاحب غيره / فله عفافة درها وغرارها |
| Erken Arapça kullanım | El-Accâc tarafından kişinin namusuna iftira atmaması ve başkasının tecavüzünden korunmuş olması anlamında kullanılmıştır: عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāġa.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök عفف, Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde bir şeyin tükenmesi, geri çekilmesi, geride kalan az miktar kalıntı ve kişinin kendi sınırlarını muhafaza etmesi ekseninde semantik izler taşır. Klasik İbranicede doğrudan üçlü ses karşılığı sınırlı kalmakla birlikte, benzer fonetik yapıdaki köklerde kuruluk, azlık ve geri çekilme kök anlamları görülür. Arapçada kök, somut düzlemdeki memede kalan son süt damlası anlamından hızla ahlaki düzleme kaymış; azla yetinme, hırstan ve doyumsuzluktan vazgeçme, kişinin kendi arzusuna ket vurması (el-keff) manasında özelleşmiştir. Bu semantik sıçrama, Arap yarımadasının kıtlık ve onur temelli göçebe ahlakında azı şerefle taşımayı, çok için el açmaya yeğleyen sosyo-kültürel yapıyla doğrudan örtüşmektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisānü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Az miktardaki süt kalıntısından (ufâfe) türeyerek azla yetinme ve nefsi haramdan alıkoyma anlamına evrilmiştir. | Bedensel doyumsuzluktan vazgeçip eldekiyle yetinme ve talepte bulunmama soyutlaması yapılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki eksilme, geri durma ve iz bırakma semantik çekirdekleriyle dolaylı paralellik taşır. | Kökün ahlaki bir terim olarak kristalleşmesi Arap dilinde gerçekleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda dudak kapama ve tutma eylemini temsil eden iki dudak ünsüzü odaklı köklerle akrabalık barındırır. | Karşılaştırmalı Afro-Asyatik verilerde sınır çizme fonksiyonu görülür. | Muhtemel |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عفف | Anlamlı | Kendini tutma, haramdan ve dilenmekten sakınma | İradi olarak arzu ve talebi durdurup şerefle geri çekilmektir. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| فعف | Anlamlı | Ses taklidi ve aceleyle et parçalama | Kasabın çıkardığı ses veya aceleci davranışı ifade eder. | Klasik sözlüklerde kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| ففع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عفف | Merkez | İradi geri çekilme ve sakınma | Kişinin içsel ahlaki onuruyla arzusunu frenlemesidir. | Dış baskı olmadan iç denetimle güdüyü durdurur. |
| [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Komşu | Bir eylemi fiilen durdurma | عفف içsel ahlakı, [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) ise dış organların fiili olarak engellenmesini vurgular. | Eli ve organı fiziksel olarak eylemden alıkoymaktır. |
| [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) | Komşu | Dış etken veya koruyucuyla korunma | عفف öznel çabayı, [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) ise üst bir koruma ve engelleme kalkanını anlatır. | İlahi veya nesnel bir bağla günaha düşmekten korunmaktır. |
| [صون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86.md) | Komşu | Zarardan ve kirlenmekten koruma | عفف yoksunluk karşısında, [صون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86.md) var olan değeri muhafaza etmede öne çıkar. | Değerli bir şeyi yıpranmaktan ve değer kaybından sakınmaktır. |
| [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) | Zıt | Sınırı yırtıp taşma ve günaha dalma | عفف sınırın gerisinde kalmayı, [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) ise sınırı parçalayıp harama akmayı ifade eder. | Ahlaki ve şer'i bendi patlatarak arzuların peşine düşmektir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عفف | Kendini haramdan ve çirkin isteklerden alıkoyma | İhtiyaç halinde dahi onurunu ve sınırını korumayı kuşatır. | Kesin |
| Latince | continentia, castitas | Kendine hâkim olma, lekesizlik | Continentia nefsi tutmayı, castitas ise saflığı karşılar fakat yoksulluk onurunu tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | restraint, chastity, abstinence | Özdenetim, cinsel saflık, geri durma | Restraint iradi kontrolü, chastity iffeti verir; ancak dilenmekten kaçınma anlamını tek başına taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Enthaltsamkeit, Keuschheit | Kendini tutma, iffet | Enthaltsamkeit bedensel hazlardan uzak durmayı, Keuschheit ise ahlaki arılığı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | continence, chasteté, retenue | Nefsi tutma, iffet, ölçülülük | Retenue genel sakınmayı, continence ise güdülere sınır koymayı ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| التَّعَفُّفِ | Mali onur, yoksulluğu gizleyip dilenmekten sakınma | Kendilerini Allah yoluna adayan ve ihtiyaçlarını insanlara açmayan yoksulların tavrı; Bakara [2:273](https://lisan.digital/tr/ayet/2:273.md). |
| فَلْيَسْتَعْفِفْ | Emanete riayet, yetim malına el sürmeme | Yetimlerin velisi olan zenginlerin bu mallardan pay almaktan kesinlikle kaçınması; Nisâ [4:6](https://lisan.digital/tr/ayet/4:6.md). |
| وَلْيَسْتَعْفِفِ | Cinsel özdenetim, meşru evlilik imkânı bulamayanın sabretmesi | Evlenmeye güç yetiremeyenlerin meşru sınırlara kavuşana dek nefislerini korumaları; Nûr [24:33](https://lisan.digital/tr/ayet/24:33.md). |
| يَسْتَعْفِفْنَ | Edep ve vakar, dış giysileri çıkarma ruhsatına rağmen tedbiri seçme | Yaşlanmış kadınların giyim konusunda tanınan serbestliğe rağmen sakınmayı tercih etmeleri; Nûr [24:60](https://lisan.digital/tr/ayet/24:60.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahlak ve irade hürriyeti | İnsanın şehevî ve gazabî güdüler karşısında iradi tercih gücü ve mükellefiyeti. | Nefsin alt kuvvelerine karşı aklın ve imanın kontrol kurabilme kabiliyeti. |
| Fıkıh | Yetim velayeti, nafaka ve zekât ehliyeti | İffetli fakirin zekâttaki önceliği ile zengin velinin yetim malından ücret almasının haramlığı. | Hukuki hak ve meşru menfaat sınırında durup şüpheli veya haksız kaza el uzatmama. |
| Tefsir | İctimâî nizam ve haya ayetleri | Nûr ve Nisâ surelerinde toplum düzenini koruyan temel bireysel bariyer olarak ele alınması. | Hem mali hem cinsel sahada sınır aşımını engelleyen ahlaki kalkan. |
| Hadis | Zühd, vera ve isti'faf | Kişinin insanlardan istemekten kaçınması durumunda Allah'ın onu müstağni kılacağı vaadi. | Dilencilikten sakınma, aza kanaat etme ve iç zenginliğini koruma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ahlak ve takva | Şehevî sınırlara riayet | Günah kapılarını kapatma | Helal alanla yetinip haram alana geçişi durduran iç denetimdir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ahlakı ve entelektüel dürüstlük | Hakikati menfaate alet etmeme | Bilimsel tarafsızlığı koruma | Âlimin bilgisini dünyevi hırslar veya güç sahipleri için tahrif etmemesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve kamu malları | Yetki ve nüfuz suiistimalinden kaçınma | Yolsuzluğu engelleme | Yöneticinin kamu kaynaklarını kendi şahsi mülkü gibi görmeyip sakınmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Dağıtım ve tüketim dengesi | Tüketim çılgınlığı ve asalaklıktan uzaklaşma | Sosyal adalet ve onurlu üretim | Haksız pay talep etmeme, açgözlülüğü frenleme ve onurlu mülkiyet ahlakıdır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve sönümleme katsayısı | Bir parçacığın yüksek enerjiye sahip olmasına rağmen eşik bariyerini aşmayıp kararlı bölgede kalması gibidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Öz-düzenleme kapasitesi ve geciktirilmiş doyum | Bireyin anlık dürtüsel hazzı daha yüksek bir değer veya uzun vadeli fayda uğruna bilinçli olarak ertelemesidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İffet kelimesinin salt kadının cinselliğine ve bedensel örtünmesine hapsedilerek zihinsel ve mali boyutunun dışlanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yetim malına el sürmemekten insanlara yüzsuyu dökmemeye, makam hırsından cinsel arzuya kadar tüm dürtüleri ahlaki sınırda tutma iradesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mali yolsuzluk yapan, kamuyu soyan veya dilenciliği meslek edinenlerin iffet kavramının dışında görülüp ahlakın parçalanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam toplumunun yalnızca hukuki cezalarla değil, bireyin iç dünyasında kurulan iradi oto-kontrol mekanizmasıyla ayakta durduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yoksulların tespiti ve zekât dağıtımı (Bakara [2:273](https://lisan.digital/tr/ayet/2:273.md)), yetim hukuku ve kamu emaneti (Nisâ [4:6](https://lisan.digital/tr/ayet/4:6.md)) ile aile ve mahremiyet hukuku (Nûr [24:33](https://lisan.digital/tr/ayet/24:33.md), 60) ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yoksulluğun bir dilenme ve acziyet gerekçesi olamayacağını, asıl onurun ihtiyaç anında dahi sakınabilmekte yattığını ortaya koyarak pasif ahlak anlayışını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sağılan devenin memesinde kalan azıcık süt kalıntısı ve bununla yetinip memeyi zorlamama eylemidir.
- Soyut anlam: Dışarıdan veya içeriden gelen güçlü arzu baskısına rağmen bireyin kendi onuru ve inancı gereği sınırda durmasıdır.
- Sistematik karşılık: Hukuki ve toplumsal yozlaşmayı kaynağında kurutan, mali ve cinsel güdüleri şer'i bariyere çarptırıp geri döndüren içsel fren mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli: $$I(x) = \begin{cases} 0 & \text{eğer } \Delta U(x) > \theta \text{ ve } x \notin H \\ 1 & \text{eğer } f(x) \le \theta \land x \in \Omega \end{cases} \implies \Psi = \oint_{\partial \Omega} (\vec{F}_{\text{arzu}} \cdot d\vec{r} \le 0)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde bireyin maruz kaldığı arzu veya dürtü kuvveti $\vec{F}$, meşru sınırlar bütünü $\Omega$ ve bu sınırın kapalı çeperi $\partial \Omega$ ile temsil edilir. İffet ($\Psi$), nefsin potansiyel enerji artışına ($\Delta U$) ve eşik değerine ($\theta$) rağmen, haram bölgeye ($H$) geçişi sıfırlayan ve meşru sınır doğrultusunda geri besleme sağlayan bir kapalı yol integralidir; yani iç kuvvetin dış kışkırtmaya karşı negatif iş yaparak sınırı korumasıdır.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%81%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:273](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/2:273.md) — التَّعَفُّفِ

لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.

### [Nisa 4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/4:6.md) — فَلْيَسْتَعْفِفْ

وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

Meal (IK): Öksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.

### [Nur 24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/24:33.md) — وَلْيَسْتَعْفِفِ

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Evlenemeyenler de; kendilerini Allah, lutfuyla zenginleştirinceye kadar iffetli davransınlar. Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek isteyenlerin bedel vermelerini kabul edin. Şayet onlarda bir hayır görüyorsanız Ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatını elde etmek için iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa şüphesiz ki Allah, onların zorlamalarından sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/ayet/24:60.md) — يَسْتَعْفِفْنَ

وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Evlenme ümidi kalmayan yaşlanıp oturmuş kadınlara, zinetlerini açığa vurmamak şartıyla dış elbiselerini çıkarmaktan dolayı bir vebal yoktur. Ama iffetli davranmaları onlar için daha hayırlıdır. Ve Allah; Semi’dir, Alim’dir.

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والفاء
)ع ف، ف ع مستعملان( عف: العِفَّةُ: الكَفُّ عمَّا لا يحِلُّ. ورجل عَفيف، يَعِفُّ عِفَّة، وقَومٌ عَفُّون، قال العجاج:
عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
أي لا قاذِفٌ ولا مَقْذُوفٌ، وأعْفَفْتُه عن كذا: كَفَفْته، وامرأةٌ عَفَّةٌ بَيَّنَةُ العَفاف والعُفَافَةُ بقِيَّةُ اللَّبن في الضَّرْع. والعَفْعَفُ: ثمرُ الطَّلْح.
فَع: الفَعْفَعَةُ: حِكايةُ بعض الأصوات، وبعض أصوات الجراء والسِّباع وشِبْهِهَا، وهُذَيْل تقول للقصَّاب "الفَعْفَعَانيّ"، قال صَخْر:
فنادى أخاهُ ثُمَّ قام بشَـفْـرَة		إليه فَعَالَ الفَعْفَعِيِّ المُنَاهِبِ
يقالُ للجَزَّار: الفَعْفَعِيُّ والفَعْفَعانيّ.

##### Türkçe

باب العين والفاء
)ع ف، ف ع مستعملان( **عف**: **العِفَّةُ**: helâl olmayan şeyden el çekmektir. Ve **رجل عَفيف**; **يَعِفُّ عِفَّة**; ve **قَومٌ عَفُّون**. **العجاج** dedi ki:
عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
Yani ne **قاذِفٌ** ne de **مَقْذُوفٌ**. Ve **أعْفَفْتُه عن كذا**: onu bundan alıkoydum. Ve **امرأةٌ عَفَّةٌ**: **العَفاف**ı açık-seçik olan. Ve **العُفَافَةُ**: memede sütte kalan artıktır. Ve **العَفْعَفُ**: **الطَّلْح**ın meyvesidir.

**فَع**: **الفَعْفَعَةُ**: bazı seslerin hikâye edilmesi; ve yavruların ve yırtıcıların ve benzerlerinin bazı sesleri. Ve **هُذَيْل** kasaba **"الفَعْفَعَانيّ"** der, **صَخْر** dedi ki:
فنادى أخاهُ ثُمَّ قام بشَـفْـرَة		إليه فَعَالَ الفَعْفَعِيِّ المُنَاهِبِ
Kasaba **الفَعْفَعِيُّ** ve **الفَعْفَعانيّ** denir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَفَّ عن الحرامِ يَعِفُّ عَفَّا وعِفَّةً وعفافاً وعَفافةً، أي كفَّ؛ فهو عفٌّ وعفيفٌ، والمرأة عَفَّةٌ وعَفيفَةٌ. وأعَفَّه الله. واستعَفَّ عن المسألة، أي عَفَّ. وتعَفَّفَ، أي تكلَّف العِفَّة. والعُفَّة والعُفافة بالضم فيهما: بقيَّة اللبن في الضرع. وتَعَفَّفَ الرجل، أي شرب العُفافةَ. ويقال: تَعافَّ يا هذا ناقَتَكَ، أي احْلبها بعد الحلبة الأولى. وقولهم: جاء فلان على عِفَّانِ ذلك، بكسر العين: لغةٌ في إفَّانِ ذلك، أي حينه وأوانه.

##### Türkçe

**عَفَّ** haramdan, **يَعِفُّ** **عَفَّا** ve **عِفَّةً** ve **عفافاً** ve **عَفافةً** (olarak); yani vazgeçti; o hâlde o **عفٌّ** ve **عفيفٌ**dur; kadın da **عَفَّةٌ** ve **عَفيفَةٌ**dir. Ve Allah onu **أعَفَّه**. Ve **استعَفَّ** istemekten; yani **عَفَّ**. Ve **تعَفَّفَ**; yani **العِفَّة**yi (iffeti) zorla üstlendi. Ve **العُفَّة** ve **العُفافة** (ötre ile) ikisinde: memede sütün kalıntısıdır. Ve adam **تَعَفَّفَ**; yani **العُفافةَ**yı içti. Ve denilir: **تَعافَّ** ey şu, deveni; yani onu ilk sağmadan sonra sağ. Ve onların sözü: falan kimse bunun **عِفَّانِ**ı üzere geldi; aynın kesresiyle: bunun **إفَّانِ**ında bir dildir; yani onun vakti ve zamanı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ف ف
رجل عف وعفيف وفيه عفة وعفاف وعفّ عن الحرام واستعف وتعفف‏.‏
وما بقي في الضرع إلا عفة وعفافة‏:‏ بقية‏.‏
قال النمر يصف ظبية وغزالاً‏:‏ لأغنّ طفلٍ لا تصاحب غيره فله عفافة درها وغرارها وتعففت‏:‏ شربت العفافة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سأله فما أعطاه إلا عفافةً وشفافة‏.‏

##### Türkçe

ع ف ف
Bir adam **عف** ve **عفيف**tir; onda **عفة** ve **عفاف** vardır. **عفّ عن الحرام**: haramdan uzak durdu. **استعف** ve **تعفف**: iffet istedi / iffetli olmaya çalıştı.‏
Ve memede **عفة** ve **عفافة**dan başka bir şey kalmadı: bir kalıntı.‏
En-Nemir, bir ceylan dişisini ve bir geyiği vasfederek dedi:
“**لأغنّ طفلٍ لا تصاحب غيره**
Onun için, sütünün ve kabının kalıntısı vardır.”
Ve **تعففت**: **العفافة**yı içtim.‏
Mecazdan: Ona sordu da ona ancak **عفافةً** ve **شفافة** verdi.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العِفّة: الكَفُّ عما لا يَحِلّ ويَجْمُلُ. عَفَّ عن المَحارِم والأُطْماع الدَّنِية يَعِفُّ عِفَّةً وعَفّاً وعَفافاً وعَفافة، فهو عَفِيفٌ وعَفٌّ، أَي كَفَّ وتعفَّفَ واسْتَعْفَفَ وأَعفَّه اللّه. وفي التنزيل: ولْيَسْتَعْفِف الذين لا يَجِدون نكاحاً؛ فسَّره ثعلب فقال: ليَضْبِطْ نفسه بمثل الصوم فإنه وِجاء.
وفي الحديث: من يَسْتَعْفِف يُعِفّه اللّه؛ الاسْتِعْفاف: طلَبُ العَفافِ وهو الكَفُّ عن الحرام والسؤال من الناس، أَي من طلب العِفّة وتكلَّفها أَعطاه اللّه إياها، وقيل: الاستعفاف الصبْر والنَّزاهة عن الشيء؛ ومنه الحديث: اللهم إني أَسأَلك العِفّة والغِنى، والحديث الآخر: فإنهم ما علمت أَعِفّةٌ صُبُر؛ جمع عَفِيف. ورجل عَفٌّ وعَفِيف، والأُنثى بالهاء، وجمع العَفِيف أَعِفّة وأَعِفّاء، ولم يُكَسِّروا العَفَّ، وقيل: العَفِيفة من النساء السيدة الخَيْرةُ. وامرأَة عَفِيفة: عَفّة الفَرج، ونسوة عَفائف، ورجل عَفِيف وعَفٌّ عن المسأَلة والحَرْصِ، والجمع كالجمع؛ قال ووصف قوماً: أَعِفّة الفَقْرِ أَي إذا افتقروا لم يغْشَوُا المسأَلة القبيحة. وقد عَفَّ يعِفّ عِفَّة واستعَفَّ أَي عَفَّ. وفي التنزيل: ومن كان غنيّاً فليَستعْفِفْ؛ وكذلك تعَفَّفَ، وتعَفَّفَ أَي تكلَّف العِفَّة. وعَفَّ واعْتَفَّ: من العِفَّة؛ قال عمرو بن الأَهتم:
إنَّا بَنُو مِنْقَرٍ قومٌ ذَوُو حَسَبٍ،
فِينا سَراةُ بَني سَعْدٍ وناديها
جُرْثُومةٌ أُنُفٌ، يَعْتَفُّ مُقْتِرُها.
عن الخَبِيثِ، ويُعْطِي الخَيْرَ مُثْريها
وعَفيفٌ: اسم رجل منه.
والعُفّةُ والعُفافةُ: بقيَّة الرَّمَثِ في الضَّرْع، وقيل: العُفافةُ الرَّمَث يَرْضَعُه الفَصِيلُ. وتعَفَّف الرجل: شرب العُفافة، وقيل: العُفافة بقية اللبن في الضرع بعدما يُمتَكُّ أَكثره، قال: وهي العُفّة أَيضاً. وفي الحديث حديث المغيرة: لا تُحَرِّمُ العُفّةُ؛ هي بقية اللبن في الضَّرْع بعد أَن يُحْلَب أَكثر ما فيه، وكذلك العُفافة، فاستعارها للمرأَة، وهم يقولون العَيْفة؛ قال الأَعشى يصف ظبية وغزالها:
وتَعادى عنه النهارَ، فما تَعْـ
ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ
نصب النهار على الظرف، وتَعادى أَي تَباعدُ؛ قال ابن بري: وهذا البيت كذا ورد في الصحاح وهو في شعر الأَعشى:
ما تعادى عنه النهار، ولا تعـ
ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ
أَي ما تَجاوزُه ولا تُفارِقُه، وتَعْجُوه تَغْذُوه، والفُواق اجتماع الدّرّة؛ قال: ومثله للنّمر بن تَوْلَب:
بأَغَنَّ طِفْلٍ لا يُصاحِبُ غيره،
فله عُفافةُ دَرِّها وغِزارُها
وقيل: العُفافة القليل من اللبن في الضرْع قبل نزول الدِّرّة. ويقال: تَعافَّ ناقتكَ يا هذا أَي احْلُبْها بعد الحلبة الأُولى. وجاء فلان على عِفّانِ ذلك، بكسر العين، أَي وقْتِه وأَوانه، لغة في إفَّانه، وقيل: العُفافة أَن تُترك الناقةُ على الفصيل بعد أَن يَنْقُص ما في ضرعها فيجتمع له اللبن فُواقاً خفيفاً؛ قال الفراء: العفافة أَن تأْخذ الشيء بعد الشيء فأَنت تَعْتَفُّه. والعَفْعَفُ: ثمر الطلح، وقيل: ثمر العِضاه كلها. ويقال للعجوز: عُفّة وعُثّة.
والعُفّة: سمكة جَرْداء بيضاء صغيرة إذا طُبِخت فهي كالأَرُزّ في طعمها.

##### Türkçe

**العِفّة**: helâl olmayan ve güzel olmayan şeyden el çekmektir. **عَفَّ عن المَحارِم**
ve aşağılık tamahlardan; **يَعِفُّ** **عِفَّةً** ve **عَفّاً** ve **عَفافاً** ve **عَفافة**; o hâlde o **عَفِيفٌ** ve **عَفٌّ**dur; yani el çekti ve **تعفَّفَ** ve **اسْتَعْفَفَ** ve Allah onu **أَعفَّه**. Tenzîlde:
**ولْيَسْتَعْفِف الذين لا يَجِدون نكاحاً**; bunu Sa‘leb tefsir etti de dedi ki: oruç gibi bir şeyle nefsini zaptetsin; çünkü o bir **وِجاء**dır.

Hadiste: **من يَسْتَعْفِف يُعِفّه اللّه**; **الاسْتِعْفاف**:
**العَفاف**ı talep etmektir; o da haramdan ve insanlardan istemekten el çekmektir; yani kim **العِفّة**yi ister ve onu kendine yüklenirse Allah ona onu verir; ve denildi ki: **الاستعفاف** şeyden sabır ve nezâhettir; ondan da hadis: **اللهم إني أَسأَلك العِفّة والغِنى**; ve diğer hadis: **فإنهم ما علمت أَعِفّةٌ صُبُر**; **عَفِيف**in cem‘i. Ve bir adam **عَفٌّ** ve **عَفِيف**; dişisi **الهاء** iledir; ve **العَفِيف**in cem‘i **أَعِفّة** ve **أَعِفّاء**dır; **العَفَّ**ı kırık çoğul yapmadılar; ve denildi ki: kadınlardan **العَفِيفة** hayırlı hanımefendidir. Ve **امرأَة عَفِيفة**: ferç iffeti; ve kadınlar **عَفائف**; ve bir adam istemekten ve hırstan **عَفِيف** ve **عَفٌّ**; ve cem‘ cem‘ gibidir; dedi ve bir kavmi vasfetti: **أَعِفّة الفَقْرِ** yani fakirleştiklerinde çirkin dilenciliğe yaklaşmazlar. Ve gerçekten **عَفَّ يَعِفّ عِفَّة** ve **استعَفَّ** yani **عَفَّ**. Tenzîlde: **ومن كان غنيّاً فليَستعْفِفْ**; ve كذلك **تعَفَّفَ**; ve **تعَفَّفَ** yani iffeti kendine yükledi. Ve **عَفَّ**
ve **اعْتَفَّ**: iffetten; Amr b. el-Ehtem dedi:

إنَّا بَنُو مِنْقَرٍ قومٌ ذَوُو حَسَبٍ،
فِينا سَراةُ بَني سَعْدٍ وناديها
جُرْثُومةٌ أُنُفٌ، يَعْتَفُّ مُقْتِرُها.
عن الخَبِيثِ، ويُعْطِي الخَيْرَ مُثْريها

Ve **عَفيفٌ**: ondan bir adam adıdır.

Ve **العُفّةُ** ve **العُفافةُ**: memede **الرَّمَث**in kalıntısıdır; ve denildi ki: **العُفافةُ** yavrunun emdiği **الرَّمَث**tir. Ve adam **تعَفَّف** etti: **العُفافة**yı içti; ve denildi ki: **العُفافة** memede sütün kalıntısıdır, çoğu sağılınca sonra; dedi ki: o **العُفّة**dir
ayrıca. Hadiste, Muğîre hadisi: **لا تُحَرِّمُ العُفّةُ**; o, memede sütün kalıntısıdır, içindekinin çoğu sağıldıktan sonra; ve كذلك **العُفافة**; onu kadına ödünç aldı; onlar **العَيْفة** derler; el-A‘şâ, bir ceylanı ve yavrusunu vasfederek dedi:

وتَعادى عنه النهارَ، فما تَعْـ
ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ

**النهار**ı zarf üzerine nasbetti; ve **تَعادى** yani uzaklaştı; İbn Berrî dedi ki: bu beyit böylece Sıhâh’ta vârid olmuştur ve el-A‘şâ’nın şiirindedir:

ما تعادى عنه النهار، ولا تعـ
ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ

Yani onu aşmaz ve ondan ayrılmaz; ve **تَعْجُوه** onu beslersin; ve **الفُواق** meme doluluğunun toplanmasıdır; dedi ki: ve bunun benzeri en-Nemir b. Tevleb’indir:

بأَغَنَّ طِفْلٍ لا يُصاحِبُ غيره،
فله عُفافةُ دَرِّها وغِزارُها

Ve denildi ki: **العُفافة** memede **الدِّرّة** inmeden önce sütün azıdır. Ve denir: **تَعافَّ ناقتكَ يا هذا** yani onu ilk sağmadan sonra sağ. Ve falan kimse bunun **عِفّانِ**ı üzere geldi, aynın kesriyle; yani onun vakti ve zamanı; **إفَّانه**de bir lugattır. Ve denildi ki: **العُفافة** deveyi, memesindekinin azaldıktan sonra yavru üzerinde bırakmandır; böylece ona süt hafif bir **فُواقاً** olarak toplanır; el-Ferrâ dedi ki: **العفافة** şeyden sonra şeyi almaktır; sen onu **تَعْتَفُّه** olursun. Ve **العَفْعَفُ**: **الطلح**ın meyvesidir; ve denildi ki: bütün **العِضاه**ın meyvesidir. Ve kocakarıya denir: **عُفّة** ve **عُثّة**.

Ve **العُفّة**: küçük beyaz çıplak bir balıktır; pişirildiğinde tadı pirinç gibidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ف ف * * عَفَّ * عن الحرام يعِف بالكسر * عِفَّةٌ * و * عَفًّا * و * عَفَافَةً * أي كفَّ فهو * عَفُّ * و * عَفِيفٌ * والمرأة * عَفَّةٌ * و * عَفِيفَةٌ * و * أعَفَّهُ * الله و * اسْتَعَفَّ * عن المسألة أي عفَّ و * تَعَفَّفَ * تكلف * العِفَّةَ

##### Türkçe

* ع ف ف * * **عَفَّ** * haramdan, kesre ile **يعِف**; * **عِفَّةٌ** * ve * **عَفًّا** * ve * **عَفَافَةً** *; yani vazgeçti; o hâlde o * **عَفُّ** * ve * **عَفِيفٌ** *dur; kadın ise * **عَفَّةٌ** * ve * **عَفِيفَةٌ** *dir; ve Allah onu * **أعَفَّهُ** * kıldı; ve * **اسْتَعَفَّ** * dilenmekten; yani iffete büründü; ve * **تَعَفَّفَ** *; * **العِفَّةَ** *yi zorla üstlendi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عف الرجل عفا، وعفافا، وعفافة، بفتحهن، وعفة بالكسر وهو يعف، قال شيخنا: ظاهر إطلاقه أن المضارع منه بالضم ككتب، ولا قائل به، بل هو كضرب، لأنه مضعف لازم، وقاعدة مضارعة الكسر، إلا ما شذ منه: كما قدمناه فهو عفن وعفيف: أي: كف عن الحرام، كما في الصحاح، وفي المحكم: عما لا يحل ولا يجمل وقيل: عن المحارم والأطماع الدنية، قال ذو الأصبع العدواني:
  عف يؤوس إذا ما خفت من بلد                      هونا فلست بوقاف على الهون كاستعف ومنه الحديث: واستعفف من السؤال ما استطعت وفي التنزيل:  ومن كن غنيا فليستعفف  . وكذلك تعفف. وقيل: الاستعفاف: طلب العفاف، وهو الكف عن الحرام والسوال من الناس، والتعفف: الصبر والنزاهة من الشيء. ج: أعفاء هو جمع عفيف، ولم يكسروا العف. وهي عفة وعفيفة ج: عفائف، وعفيفات يقال: العفيفة من النساء: السيدة الخيرة. وامرأة عفيفة: عفة الفرج، وأعفه الله. وتعفف: تكلفها نقله الجوهري، ومنه قول جرير:
  وقائلة ما للفـرزدق لا يرى                      مع السن يستغني ولا يتعفف

  وعفيف، مصغرا مشددا: ابن معدي كرب عن النبي صلى الله عليه وسلم، وعنه ابنه فروة، وقيل: سعيد. وعطية بن عازب بن عفيف الكندي كزبير وهو الكثير المشهور، أو كأمير هكذا ضبطه بعضهم: صحابيان. قلت: أما الأول: فقد اختلف في حديثه على هشام بن الكلبي، فقيل: عن سعيد بن فروة بن عفيف، عن أبيه عن جده، وقيل: عنه عن فروة بن سعيد بن عفيف عن أبيه، عن جده، والأول أصوب. قلت: وذكره ابن حبان في ثقات التابعين، وقال: يروي عن عمر بن الخطاب، وعنه هارون بن عبد الله، قال الحافظ: وفرق غير واحد بين هذا وبين عفيف قريب الأشعث ابن قيس الذي أخرج له النسائي في الخصائص، وقيل: هما واحد. وأما الثاني: فإنه شامي، وقد اختلف في صحبته، وأكثر روايته عن عائشة رضي الله عنها. وابن العفيف، كزبير: روى عن أبي بكر الصديق رضي الله تعالى عنه فهو تابعي، ولم يعرف اسمه، وهكذا ذكره الحافظ أيضا. وعفيف بن بجيد بن رؤاس، وهو الحارث بن كلاب مشدد أيضا. وعفيف، كأمير: أخوه كذا في جمهرة النسب، وضبطه ابن ماكولا كزبير، أي في أخيه. وقال ابن دريد: عف اللبن يعف بالكسر عفا: إذا اجتمع في الضرع. أو عف اللبن في الضرع: إذا بقي فيه وهذا عن ابن عباد. والعفافة، بالضم: الاسم منه وهو: بقية اللبن في الضرع بعد ما امتك أكثره، كالعفة بالضم أيضا، نقله الجوهري، وأنشد للأعشى:
  وتعادى عنه النهار فما تع                      جوه إلا عفافة أو فواق قال ابن بري: والرواية: ما تعادى وهي رواية أبي عمرو وروى الأصمعي: ما تجافى. وقد أعفت الشاة من العفافة، نقله ابن دريد. قال: وعففته تعفيفا: سقيته إياها أي: العفافة. وتعفف: شربها نقله الجوهري، وقالت امرأة لابنتها: تجملي وتعففي: أي ادهني بالجميل، واشربي العفافة. وقولهم: جاء فلان على عفانه، بالكسر: أي إفانه أي: حينه وأوانه، نقله الجوهري، وقال ابن فارس: إنه من باب الإبدال. وقال أبو عمرو: العفاف ككتاب: الدواء. وقال ابن الفرج: العفة بالضم: العجوز كالعثة بالثاء، فهي من باب الإبدال. والعفة أيضا: سمكة جرداء بيضاء صغيرة، طعم مطبوخها كالأرز وعفان من الأعلام يصرف ولا يصرف والكلام فيه كالكلام في حسان، على أنه فعال، أو فعلان. وعفان بن أبي العاص بن أمية ابن عبد شمس الأموي والد أمير المؤمنين عثمان رضي الله تعالى عنه وهو أخو الحكم وسعيد وسعد. وعفان الأزدي، غير منسوب وقال ابن حبان في الثقات: شيخ يروي عن ابن عمر، روى عن ابن عمر روى عنه قتادة، ونقل ابن الجوزي في كتاب الضعفاء أن الرازي قال: إنه مجهول، ومثله في الديوان للذهبي، فتأمل. وكذا عفان بن سعيد، عن ابن الزبير، فإنه مجهول أيضا، وقد ذكره ابن حبان أيضا في كتاب الثقات وقال: روى عنه مسعر بن كدام.

  وعفان بن سيار الجرجاني وصل حديثا مرسلا. وعفان بن جبير، وعفان بن مسلم: محدثون. وعفان بن البحير السلمي: صحابي نزل حمص، وقيل في اسمه: غفار، بالراء والفاء، وقيل: عقار بالقاف والراء، روى عنه جبير بن نفير، وخالد بن معدان، وكثير بن قيس. وفاته: عفان بن حبيب، روى عنه أيضا داود. وأبو عفان: غالب القطان، وأبو عفان عثمان العثماني: رويا إن كان الأخير هو أبو عفان الأموي المدني الذي روى عن ابن أبي الزناد فإن البخاري قال فيه: إنه منكر الحديث. وقال أبو عمرو: العفعف كجعفر: ثمر الطلح وقال ابن دريد: هو ضرب من ثمر العضاه. وقال ابن عباد: عفعف: إذا أكله: أي العفعف. ويقال: تعاف يا مريض بتشديد الفاء: أمر من التعافف؛ أي تداو: أمر من المداواة، وهو ظاهر، وأصله من كلام أبي عمرو، فإنه قال: يقال: بأي شيء نتعاف? أي، نتداوى، وفي الناموس: الظاهر أن معناه احتم، نعم لو روي بتخفيف الفاء لكان معناه ما قاله، فيكون سهوا منه أو وهم، وإنما المعترض ذاهب مع الجمود والتقليد كل مذهب، ولا منافاة بين ما جعله صوابا، وما قاله المصنف، إذ الاحتماء هو من أنواع المداواة، كما أشرنا إليه، فتأمل. وتعاف يا هذا ناقتك: أي احلبها بعد الحلبة الأولى كما في اللسان والعباب. واعتفت الإبل اليبيس، واستعفت: أخذته بلسانها فوق التراب مستصفية له كما في العباب.
 ومما يستدرك عليه: الأعفة: جمع عفيف، ومنه الحديث:  فإنهم - ما علمت - أعفة صبر  . واعتف الرجل: من العفة، قال عمرو بن الأهتم:
  إنا بنو منقر قـوم ذوو حـسـب                      فينا سراة بني سعـد ونـاديهـا
  جرثومة أنف يعتف مقـتـرهـا                      عن الخبيث ويعطي الخير مثريها وقال الفراء: العفافة، بالضم: أن تأخذ الشيء بعد الشيء، فأنت تعتفه. ومنية العفيف، كأمير: قرية بمصر بالمنوفية، وقد دخلتها.

##### Türkçe

**عف** adam **عفا**; ve **عفافا** ve **عفافة** (bunların hepsi fetha iledir) ve **عفة** (kesra iledir); ve o **يعف** eder. Şeyhimiz dedi ki: Onun mutlak bırakılışının zahiri, onun muzâri‘inin **كتب** gibi damme ile olduğudur; hâlbuki buna söyleyen yoktur. Bilakis o **ضرب** gibidir; çünkü o, لازم (geçişsiz) mufa‘‘af’tır; ve muzâri‘inin kaidesi kesradır; ondan şâz olan müstesna: daha önce takdim ettiğimiz gibi. O, **عفن** ve **عفيف**tir; yani: **الحرام**dan el çekti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **المحكم**’de: helâl olmayan ve güzel olmayan şeyden. Ve denildi: **المحارم**dan ve aşağılık tamahlardan. **ذو الأصبع العدواني** dedi ki:
  **عف** yeûs; eğer bir beldeden korktuğumda                      kolaylık (isterim); artık ben alçaklık üzerinde durup bekleyen değilim; **كاستعف**

Ve ondan hadis: “Gücün yettiği kadar istemekten **استعفف** et.” Ve tenzîlde: “Ve kim zengin olursa, **فليستعفف** etsin.” Ve yine **تعفف** etti. Ve denildi: **الاستعفاف**: **العفاف**ı talep etmektir; o da **الحرام**dan ve insanlardan istemekten el çekmektir. Ve **التعفف**: bir şeyden sabır ve nezâhettir. Çoğulu: **أعفاء**; o, **عفيف**in cem‘idir; ve **العف**’u kırmadılar. Ve o, **عفة** ve **عفيفة**dir; çoğulu: **عفائف** ve **عفيفات**. Denilir: kadınlardan **العفيفة**: hayırlı hanımefendi. Ve **امرأة عفيفة**: ferç iffeti (sahibi). Ve Allah onu **أعفه** etti. Ve **تعفف**: onu tekellüf etti; **الجوهري** onu nakletti. Ve ondan **جرير**’in sözü:
  Ve söyleyen (kadın): **الفرزدق**’a ne oluyor ki görmüyor                      yaşlılıkla birlikte müstağni oluyor da **يتعفف** etmiyor

Ve **عفيف** (küçültme, şeddeli): **ابن معدي كرب**’den, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den; ve ondan oğlu **فروة**; ve denildi: **سعيد**. Ve **عطية بن عازب بن عفيف الكندي**; **زبير** gibi; o, çok ve meşhur olandır; yahut **أمير** gibi; bazıları onu böyle ضبط etti: iki sahâbî. Dedim: Birincisine gelince: onun hadisi hakkında **هشام بن الكلبي**’ye göre ihtilaf edildi; denildi: **سعيد بن فروة بن عفيف**’den, babasından, dedesinden; ve denildi: ondan, **فروة بن سعيد بن عفيف**’ten, babasından, dedesinden; birincisi daha isabetlidir. Dedim: **ابن حبان** onu **ثقات التابعين** içinde zikretti ve dedi: **عمر بن الخطاب**’dan rivayet eder; ve ondan **هارون بن عبد الله**. **الحافظ** dedi: Birden fazlası, bunu, **عفيف** (yakın) **الأشعث ابن قيس**’ten ayırdı; **النسائي** onun için **الخصائص**’ta rivayet çıkarmıştır; ve denildi: ikisi birdir. İkincisine gelince: o Şâmî’dir; ve onun sahâbîliği hakkında ihtilaf edildi; rivayetinin çoğu **عائشة** رضي الله عنها’dandır. Ve **ابن العفيف**; **زبير** gibi: **أبي بكر الصديق** رضي الله تعالى عنه’dan rivayet etti; o hâlde tâbiîdir; ismi bilinmedi; **الحافظ** onu da böyle zikretti. Ve **عفيف بن بجيد بن رؤاس**; o da **الحارث بن كلاب**; bu da şeddelidir. Ve **عفيف**; **أمير** gibi: onun kardeşi; **جمهرة النسب**’de böyle. **ابن ماكولا** onu **زبير** gibi ضبط etti; yani kardeşinde. **ابن دريد** dedi: **عف اللبن يعف** (kesra ile) **عفا**: memede toplandığı zaman. Yahut **عف اللبن في الضرع**: onda kaldığı zaman; bu, **ابن عباد**’dandır. Ve **العفافة** (damme ile): ondan isimdir; o: çoğu sağıldıktan sonra memede kalan sütün bakiyesidir; **العفة** (damme ile) gibi de. **الجوهري** onu nakletti. Ve **الأعشى** için inşâd etti:
  Ve gündüz ondan uzaklaştı; artık ondan                      ancak **عفافة** yahut **فواق** (kaldı)

**ابن بري** dedi: rivayet: **ما تعادى**’dır; o, **أبي عمرو** rivayetidir. **الأصمعي** rivayet etti: **ما تجافى**. Ve koyun **العفافة**dan **أعفت** etti; **ابن دريد** onu nakletti. Dedi: Onu **عففته تعفيفا**: ona onu içirdim; yani: **العفافة**yı. Ve **تعفف**: onu içti; **الجوهري** onu nakletti. Ve bir kadın kızına dedi: **تجملي وتعففي**; yani: güzel koku/yağ ile yağlan; ve **العفافة**yı iç. Ve onların sözü: “Falan, **عفانه** üzere geldi” (kesra ile): yani **إفانه**; yani: onun vakti ve zamanı; **الجوهري** onu nakletti. **ابن فارس** dedi: o, ibdâl babındandır. **أبو عمرو** dedi: **العفاف**; **كتاب** gibi: ilaçtır. **ابن الفرج** dedi: **العفة** (damme ile): yaşlı kadın; **العثة** (ث ile) gibi; o hâlde ibdâl babındandır. Ve **العفة** ayrıca: küçük, beyaz, çıplak (pürüzsüz) bir balık; pişmişinin tadı pirinç gibidir. Ve **عفان** özel adlardandır; sarf olunur ve sarf olunmaz; onun hakkındaki söz, **حسان** hakkındaki söz gibidir; şu şartla ki o **فعال** yahut **فعلان**dır. Ve **عفان بن أبي العاص بن أمية ابن عبد شمس الأموي**: Müminlerin emîri **عثمان** رضي الله تعالى عنه’nun babasıdır; ve o, **الحكم**’ün, **سعيد**’in ve **سعد**’ın kardeşidir. Ve **عفان الأزدي**; nisbesiz. **ابن حبان** **الثقات**’ta dedi: **ابن عمر**’dan rivayet eden bir şeyhtir; **ابن عمر**’dan rivayet etti; ondan **قتادة** rivayet etti. **ابن الجوزي** **كتاب الضعفاء**’da nakletti ki **الرازي** dedi: o meçhuldür. Bunun benzeri **الذهبي**’nin **الديوان**’ındadır; öyleyse düşün. Ve yine **عفان بن سعيد**; **ابن الزبير**’den; o da meçhuldür. **ابن حبان** onu da **كتاب الثقات**’ta zikretti ve dedi: ondan **مسعر بن كدام** rivayet etti.

Ve **عفان بن سيار الجرجاني**: mürsel bir hadis vasletti. Ve **عفان بن جبير** ve **عفان بن مسلم**: muhaddislerdir. Ve **عفان بن البحير السلمي**: sahâbîdir; **حمص**’a indi. Ve isminde denildi: **غفار** (ر ve ف ile); ve denildi: **عقار** (ق ve ر ile). Ondan **جبير بن نفير** ve **خالد بن معدان** ve **كثير بن قيس** rivayet etti. Vefatı: **عفان بن حبيب**; ondan **داود** da rivayet etti. Ve **أبو عفان**: **غالب القطان**. Ve **أبو عفان عثمان العثماني**: rivayet ettiler; eğer sonuncu, **ابن أبي الزناد**’dan rivayet eden Medîneli Emevî **أبو عفان** ise, **البخاري** onun hakkında dedi ki: o, münkerü’l-hadîstir. **أبو عمرو** dedi: **العفعف**; **جعفر** gibi: **الطلح**ın meyvesidir. **ابن دريد** dedi: o, **العضاه** meyvesinden bir türdür. **ابن عباد** dedi: **عفعف**: onu yediği zaman; yani **العفعف**ı. Ve denilir: “**تعاف** ey hasta” (fâ şeddeli): **التعافف**ten emirdir; yani: tedavi ol; **المداواة**ten emirdir; ve bu zahirdir. Aslı **أبي عمرو**’nun sözündendir; çünkü o dedi: “Hangi şey ile **نتعاف** ederiz?” yani: tedavi oluruz. **الناموس**’ta: zahir olan, manasının perhiz yaptığıdır. Evet, eğer fâ hafifletilerek rivayet edilseydi, manası onun dediği olurdu; o hâlde ondan bir sehiv yahut vehimdir. İtiraz eden ise donukluk ve taklit ile her gidişe gitmektedir. Onu doğru kıldığı şey ile musannifin söylediği şey arasında bir çelişme yoktur; zira perhiz, tedavi türlerindendir; ona işaret ettiğimiz gibi; öyleyse düşün. Ve “**تعاف** ey şu kişi, deveni”: yani ilk sağmadan sonra onu sağ; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ve develer kuru otu **اعتفت** etti; ve **استعفت**: onu diliyle toprağın üstünden aldı; onu arındırarak; **العباب**’da olduğu gibi.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الأعفة**: **عفيف**in cem‘idir; ve ondan hadis: “Şüphesiz onlar - bildiğim kadarıyla - **أعفة** sabır (sahibi)dir.” Ve adam **اعتف** etti: **العفة**den. **عمرو بن الأهتم** dedi ki:
  Biz **بنو منقر**’ız; hasep sahibi bir kavimiz                      içimizde **بني سعد**’ın ileri gelenleri ve meclisi vardır
  Bir burun aslı (soyu): **يعتف** onun yoksulluğu                      kötüden; ve hayrı verir; onu zenginleştirir

**الفراء** dedi: **العفافة** (damme ile): bir şeyi bir şeyden sonra almandır; sen onu **تعتفه** edersin. Ve **منية العفيف**; **أمير** gibi: Mısır’da **المنوفية**’de bir köydür; ona girdim.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَفَّ
عَفَّ I ( n. ac. عَفّ 1 ,  عِفَّة 2t ,  عَفَاْف 22 ,  عَفَاْفَة 22t )
a.  [ 'An ], Abstained, refrained from.

b.  Contained himself; was chaste, continent; was scrupulous; was abstemious.

أَعْفَفَ
أَعْفَفَ IV ,
a.  Made chaste, continent.

تَعَفَّفَ
تَعَفَّفَ V ,
a.  see I (b) .

تَعَاْفَفَ
تَعَاْفَفَ VI ,
a.  Took medicine; nursed, dieted himself.

اِعْتَفَفَ
اِعْتَفَفَ VIII ,
a.  Licked up the dry herbage ( camel ).

اِسْتَعْفَفَ
اِسْتَعْفَفَ X ,
a.  see I (a) & VIII.

عَفّ
عَفّ 1 ,
a.  see 25 .

عِفَّة
عِفَّة 2t ,
a.  Continence,   chastity; self-restraint; abstemiousness, temperance, sobriety.

عَفَاْف
عَفَاْف 22 ,
a.  see 2t .

عِفَاْف
عِفَاْف 23 ,
a.  Medicine.

عَفِيْف
عَفِيْف 25 , ( pl. أَعْفِفَة 15t ,  أَعْفِفَآءُ 68 ),
a.  Continent, chaste, virtuous.

b.  Abstemious, abstinent, temperate, sober; decorous.

عَفِيْفَة
عَفِيْفَة 25t , ( pl. reg. &  عَفَاْئِفُ 46 ),
a.  fem. of عَفِيْف 25 .

عَلَى عِفَّانِهِ
عَلَى عِفَّانِهِ
a.  At the right time, in the nick of time.

##### Türkçe

**عَفَّ**
**عَفَّ** I (mastar: **عَفّ** 1, **عِفَّة** 2t, **عَفَاْف** 22, **عَفَاْفَة** 22t)
a. [عن] Sakındı, geri durdu.

b. Kendini tuttu; iffetli oldu, nefsine hâkim oldu; titiz/dindarca sakınan oldu; perhizkâr oldu.

**أَعْفَفَ**
**أَعْفَفَ** IV,
a. İffetli kıldı, nefsine hâkim kıldı.

**تَعَفَّفَ**
**تَعَفَّفَ** V,
a. I (b)’ye bak.

**تَعَاْفَفَ**
**تَعَاْفَفَ** VI,
a. İlaç aldı; kendini tedavi etti, perhiz yaptı.

**اِعْتَفَفَ**
**اِعْتَفَفَ** VIII,
a. Kuru otu yalayıp bitirdi (deve).

**اِسْتَعْفَفَ**
**اِسْتَعْفَفَ** X,
a. I (a) ve VIII’e bak.

**عَفّ**
**عَفّ** 1,
a. 25’e bak.

**عِفَّة**
**عِفَّة** 2t,
a. Nefsine hâkim olma, iffet; kendini tutma; perhizkârlık, itidal, ayıklık.

**عَفَاْف**
**عَفَاْف** 22,
a. 2t’ye bak.

**عِفَاْف**
**عِفَاْف** 23,
a. İlaç.

**عَفِيْف**
**عَفِيْف** 25, (çoğulu: **أَعْفِفَة** 15t, **أَعْفِفَآءُ** 68),
a. Nefsine hâkim, iffetli, erdemli.

b. Perhizkâr, sakınan, mutedil, ayık; edepli.

**عَفِيْفَة**
**عَفِيْفَة** 25t, (düzenli çoğul ve **عَفَاْئِفُ** 46),
a. **عَفِيْف** 25’in müennesi.

**عَلَى عِفَّانِهِ**
**عَلَى عِفَّانِهِ**
a. Tam vaktinde, tam zamanında.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عفف
عَفَّ- يَعِفُّ - تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ - تَعَفُّف - اسْتَعْفَفَ - يَسْتَعْفِفُ
عَفَّ- يَعِفُّ + الكائنً + عن شيء: يتوقف عن طلب ما يرضي شهوته من حب تملك للمال أو النكاح أو التبرج
تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ: على وزن " تَفَعَّل " من " عَفَّ- يَعِفُّ ": يقوم بفعل " عَفَّ- يَعِفُّ " بشكل ذاتي وعلى سبيل الكثرة الشدة: " يَعِفُّ "بإرادة ذاتية وبشدة
تَعَفُّف: اسم فعل " تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ ": التوقف عن طلب ما يرضي الشهوة من حب تملك للمال أو النكاح أو التبرج
اسْتَعْفَفَ - يَسْتَعْفِفُ: على وزن " استفعل من " عَفَّ- يَعِفُّ ": تمنى وسعى  أن " يَعِفُّ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالملاءة والاكتفاء بدرجاتها المختلفة " وهي:
غَنِيَ - يَغْنَى، مَكَلَ - يَمْكُلُ (مَكِلَ - يَمْكَلُ)، عَفَّ- يَعِفُّ، كَفى - يَكْفي، عَالَ - يَعُولُ، فَقُرَ- يَفْقُرُ
التعفف
 	﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم(273)﴾ البقرة ﴿وابتلوا اليتامى حتى إذا بلغوا النكاح فإن آنستم منهم رشدا فادفعوا إليهم أموالهم ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا ومن كان غنيا فليستعفف ومن كان فقيرا فليأكل بالمعروف فإذا دفعتم إليهم أموالهم فأشهدوا عليهم وكفى بالله حسيبا(6)﴾ النساء
التعفف
عن طلب التكاح       عن طلب وضع ثيابهن﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور ﴿والقواعد من النساء اللاتي لا يرجون نكاحا فليس عليهن جناح أن يضعن ثيابهن غير متبرجات بزينة وأن يستعففن خير لهن والله سميع عليم(60)﴾ النور
عن طلب المال	﴿وابتلوا اليتامى حتى إذا بلغوا النكاح فإن آنستم منهم رشدا فادفعوا إليهم أموالهم ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا ومن كان غنيا فليستعفف ومن كان فقيرا فليأكل بالمعروف فإذا دفعتم إليهم أموالهم فأشهدوا عليهم وكفى بالله حسيبا(6)﴾ النساء ﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم(273)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [عفف] ع ف ف: عَفَّ عن الحرام يعِف بالكسر عِفَّةٌ و عَفًّا و عَفَافَةً أي كفَّ فهو عَفُّ و عَفِيفٌ والمرأة عَفَّةٌ و عَفِيفَةٌ و أعَفَّهُ الله و اسْتَعَفَّ عن المسألة أي عفَّ و تَعَفَّفَ تكلف العِفَّةَ
الراغب
عف
- العفة: حصول حالة للنفس تمتنع بها عن غلبة الشهوة، والمتعفف: المتعاطي لذلك بضرب من الممارسة والقهر، وأصله: الاقتصار على تناول الشيء القليل الجاري مجرى العفافة، والعفة، أي: البقية من الشيء، أو مجرى العفعف، وهو ثمر الأراك، والاستعفاف: طلب العفة. قال تعالى: }ومن كان غنيا فليستعفف﴿[النساء/6]، وقال:﴾وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا{ [النور/33].
ملخص اللسان:
1. عَفَّ عن المَحارِم والأُطْماع الدَّنِية يَعِفُّ: العِفّة: الكَفُّ عما لا يَحِلّ ويَجْمُلُ.
2.     الاستعفاف الصبْر والنَّزاهة عن الشيء؛
3.      أَعِفّة الفَقْرِ أَي إذا افتقروا لم يغْشَوُا المسأَلة القبيحة.
4.     ولْيَسْتَعْفِف الذين لا يَجِدون نكاحاً: ليَضْبِطْ   نفسه بمثل الصوم فإنه وِجاء.
5.     من يَسْتَعْفِف يُعِفّه اللّه؛ الاسْتِعْفاف: طلَب العَفافِ وهو الكَفُّ عن الحرام والسؤال من الناس، أَي من طلب العِفّة وتكلَّفها   أَعطاه اللّه إياها،
لسان العرب
● - عفف: العِفّة: الكَفُّ عما لا يَحِلّ ويَجْمُلُ. عَفَّ عن المَحارِم   والأُطْماع الدَّنِية يَعِفُّ عِفَّةً وعَفّاً وعَفافاً وعَفافة، فهو   عَفِيفٌ وعَفٌّ، أَي كَفَّ وتعفَّفَ واسْتَعْفَفَ وأَعفَّه اللّه. وفي التنزيل:   ولْيَسْتَعْفِف الذين لا يَجِدون نكاحاً؛ فسَّره ثعلب فقال: ليَضْبِطْ   نفسه بمثل الصوم فإنه وِجاء.   وفي الحديث: من يَسْتَعْفِف يُعِفّه اللّه؛ الاسْتِعْفاف: طلَبُ   العَفافِ وهو الكَفُّ عن الحرام والسؤال من الناس، أَي من طلب العِفّة وتكلَّفها   أَعطاه اللّه إياها، وقيل: الاستعفاف الصبْر والنَّزاهة عن الشيء؛ ومنه   الحديث: اللهم إني أَسأَلك العِفّة والغِنى، والحديث الآخر: فإنهم ما   علمت أَعِفّةٌ صُبُر؛ جمع عَفِيف. ورجل عَفٌّ وعَفِيف، والأُنثى بالهاء،   وجمع العَفِيف أَعِفّة وأَعِفّاء، ولم يُكَسِّروا العَفَّ، وقيل: العَفِيفة   من النساء السيدة الخَيْرةُ. وامرأَة عَفِيفة: عَفّة الفَرج، ونسوة   عَفائف، ورجل عَفِيف وعَفٌّ عن المسأَلة والحَرْصِ، والجمع كالجمع؛ قال ووصف   قوماً: أَعِفّة الفَقْرِ أَي إذا افتقروا لم يغْشَوُا المسأَلة القبيحة.   وقد عَفَّ يعِفّ عِفَّة واستعَفَّ أَي عَفَّ. وفي التنزيل: ومن كان غنيّاً   فليَستعْفِفْ؛ وكذلك تعَفَّفَ، وتعَفَّفَ أَي تكلَّف العِفَّة. وعَفَّ   واعْتَفَّ: من العِفَّة؛ قال عمرو بن الأَهتم:   إنَّا بَنُو مِنْقَرٍ قومٌ ذَوُو حَسَبٍ،   فِينا سَراةُ بَني سَعْدٍ وناديها   جُرْثُومةٌ أُنُفٌ، يَعْتَفُّ مُقْتِرُها.   عن الخَبِيثِ، ويُعْطِي الخَيْرَ مُثْريها   وعَفيفٌ: اسم رجل منه.   والعُفّةُ والعُفافةُ: بقيَّة الرَّمَثِ في الضَّرْع، وقيل: العُفافةُ   الرَّمَث يَرْضَعُه الفَصِيلُ. وتعَفَّف الرجل: شرب العُفافة، وقيل:   العُفافة بقية اللبن في الضرع بعدما يُمتَكُّ أَكثره، قال: وهي العُفّة   أَيضاً. وفي الحديث حديث المغيرة: لا تُحَرِّمُ العُفّةُ؛ هي بقية اللبن في   الضَّرْع بعد أَن يُحْلَب أَكثر ما فيه، وكذلك العُفافة، فاستعارها للمرأَة،   وهم يقولون العَيْفة؛ قال الأَعشى يصف ظبية وغزالها:   وتَعادى عنه النهارَ، فما تَعْـ   ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ   نصب النهار على الظرف، وتَعادى أَي تَباعدُ؛ قال ابن بري: وهذا البيت   كذا ورد في الصحاح وهو في شعر الأَعشى:   ما تعادى عنه النهار، ولا تعـ   ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ   أَي ما تَجاوزُه ولا تُفارِقُه، وتَعْجُوه تَغْذُوه، والفُواق اجتماع   الدّرّة؛ قال: ومثله للنّمر بن تَوْلَب:   بأَغَنَّ طِفْلٍ لا يُصاحِبُ غيره،   فله عُفافةُ دَرِّها وغِزارُها   وقيل: العُفافة القليل من اللبن في الضرْع قبل نزول الدِّرّة. ويقال:   تَعافَّ ناقتكَ يا هذا أَي احْلُبْها بعد الحلبة الأُولى. وجاء فلان على   عِفّانِ ذلك، بكسر العين، أَي وقْتِه وأَوانه، لغة في إفَّانه، وقيل:   العُفافة أَن تُترك الناقةُ على الفصيل بعد أَن يَنْقُص ما في ضرعها فيجتمع له   اللبن فُواقاً خفيفاً؛ قال الفراء: العفافة أَن تأْخذ الشيء بعد الشيء   فأَنت تَعْتَفُّه. والعَفْعَفُ: ثمر الطلح، وقيل: ثمر العِضاه كلها. ويقال   للعجوز: عُفّة وعُثّة.   والعُفّة: سمكة جَرْداء بيضاء صغيرة إذا طُبِخت فهي كالأَرُزّ في طعمها.
مقاييس اللغة:
(عف) العين والفاء أصلان صحيحان: أحدُهما الكفُّ عن القبيح، والآخر دالٌّ على قلّة شيء.
فالأول: العِفّة: الكفُّ عمّا لا ينبغي. ورجلٌ عفٌّ وعفيف. وقد عَفَّ يَعِفُّ [عِفّةً] وعَفَافة وعَفافاً.
والأصل الثاني: العُفَّة: بقيّة اللّبن في الضَّرع. *وهي أيضاً العُفافة. قال الأعشى:
لا تَجَافَى عنه النَّهارَ ولا تَعْـ *** ـجُوهُ إلاَّ عُفافةٌ أو فُوَاقُ([1])
ويقال: تَعافَّ ناقَتك، أي احلُبْها بعد الحلْبة الأولى ودعْ فصلَيها يتعفّفها، كأنَّما يَرتضع تلك البقيَّة. وعفّفت فلاناً([2]) : سقيتُه العفافة. فأمّا قولهم: جاء على عِفّانِ ذاك، أي إبّانه، فهو من الإبدال، والأصل إفّان، وقد مرّ.
القاموس المحيط:
عَفَّ عَفّاً وعَفافاً وعَفافةً، بفَتْحِهِنَّ، وعِفَّةً بالكسرِ، فهو عَفٌّ وعَفيفٌ كَفَّ عَمَّا لا يَحِلُّ ولا يَجْمُلُ، كاسْتَعَفَّ وتَعَفَّفَ، ج أعِفَّاءُ، وهي عَفَّةٌ وعَفيفةٌ، ج عَفائفُ وعَفيفاتٌ. وأعَفَّهُ اللّهُ.
وتَعَفَّفَ: تَكَلَّفَها. وعُفَيّفٌ، مُصَغَّراً، مُشَدَّداً: ابنُ مَعْد يكَرِبَ، وعَطيَّةُ بنُ عازِبِ بنِ عُفَيْفٍ، كزُبَيْرٍ أو كأميرٍ: صَحابيَّانِ. وابنُ العُفَيْفِ، كزُبَيْرٍ: رَوَى عن الصِّدِّيقِ، رَضِيَ الله تعالى عنه. وعُفَيِّفُ ابنُ بُجَيْدٍ، مُشَدَّدٌ أيضاً، وعَفيفٌ، كأَميرٍ: أخُوهُ. وعَفَّ اللَّبَنُ يَعِفُّ: اجْتَمَعَ في الضَّرْعِ، أو بَقِيَ فيه. والعُفَافَةُ، بالضم: الاسْمُ، وبَقِيَّةُ اللَّبَنِ في الضَّرْعِ بعدَما امْتُكَّ أكْثَرُهُ، كالعُفَّةِ، بالضمِّ، وقد أعفَّتِ الشاةُ. وعَفَّفْتُهُ تَعْفِيفاً: سَقَيْتُهُ إيَّاها. وتَعَفَّفَ: شَرِبَها. وجاءَ على عِفَّانِهِ، بالكسر، أي: إفَّانِهِ. وككِتابٍ: الدَّواءُ. والعُفَّةُ، بالضم: العَجوزُ، وسَمَكَةٌ جَرْدَاءُ بيضاءُ صَغيرةٌ، طَعْمُ مَطْبوخِها كالأُرْزِ. وعَفَّانُ، ويُصْرَفُ: ابنُ أبي العاصِ، والِدُ عُثْمَانَ، رضي الله تعالى عنه. وعَفَّانُ الأزْدِيُّ، غَيْرُ مَنْسُوبٍ، وابنُ سَيَّارٍ، وابنُ جُبَيْرٍ، وابنُ مُسْلِمٍ: مُحَدِّثُونَ، وابنُ البُحَيِّرِ: صَحَابِيٌّ. وأبو عَفَّانَ غالِبٌ القَطَّانُ، وعُثْمَانُ العُثْمَانِيُّ: رَوَيَا. والعَفْعَفُ: ثَمَرُ الطَّلْحِ. وعَفْعَفَ: أكَلَهُ.
وتَعافَّ يا مَريضُ: تَداوَ، و ناقَتَكَ: احْلُبْها بعد الحَلْبَةِ الأولَى. واعْتَفَّتِ الإِبِلُ اليَبيسَ، واسْتَعَفَّتْ: أَخَذَتْهُ بِلِسَانِها فوْقَ التُّرابِ مُسْتَصْفِيَةً له.
تاج العروس:
ع - ف - ف
عَفَّ الرَّجُلُ عَفَّاً وعَفَافَاً وعَفافَةً بفتحهنَّ وعِفَّةً بالكسرِ وهو يَعِفُّ قال شيخُنا : ظاهِرُ إِطلاقِه أَنَّ المُضارعَ منه بالضَّمِّ ككَتَبَ ولا قائِلَ بهِ بل هو كَضَربَ لأَنه مُضَعَّفٌ لازمٌ وقاعدَةُ مُضارِعةِ الكسرُ إِلا ما شَذَّ منه : كما قَدّمْناه فَهُو عَفٌّن وعَفِيفٌ : أَي : كَفَّ عن الحَرامِ كما في الصِّحاح وفي المُحْكَمِ : عَمّا لا يحِل ولا يَجْمُلُ وقيل : عن المَحارِمِ والأَطْماعِ الدَّنِيَّةِ قال ذو الأُصبعُّ العَدْوانِيُّ :
عَفٌّ يَؤُوسٌ إِذا ما خِفْتُ من بَلَدٍ ... هُوناً فَلَسْتُ بوَقّافٍ على الهُونِ كاسْتَعَفَّ ومنه الحديثُ : واسْتَعْفِفْ من السُّؤالِ ما اسْتَطَعْتَ وفي التّنْزيلِ : " ومَنْ كنَ غَنِيَّاً فَلْيَسْتَعْفِفْ " . وكذلك تَعَفَّفَ . وقيل : الاسْتِعْفافُ : طَلَبُ العفافِ وهو الكَفُّ عن الحَرامِ والسُّوالِ من النّاسِ والتَّعَفُّفُ : الصَّبْرُ والنَّزاهَةُ من الشَّيْءِ . ج : أَعِفّاءُ هو جمع عَفِيفٍ ولم يكَسِّرُوا العَفَّ . وهي عَفَّةٌ وعَفِيفَةٌ ج : عَفائِفُ وعَفِيفاتٌ يُقال : العَفِيفَةُ من النّساءِ : السِّيدَةُ الخَيِّرَةُ . وامرأَةٌ عَفِيفَةٌ : عَفَّةً الفَرْجِ وأَعَفَّهُ الله . وتَعَفَّفَ : تَكَلَّفَهَا نَقَله الجَوْهَرِيُّ ومنه قول جَريرٍ :
وقائِلةٍ ما للفَرَزْدَقِ لا يُرَى ... مع السِّنِّ يَسْتَغْنِي ولا يَتَعَفَّفُ
وعُفَيِّفٌ مُصغراً مشدداً : ابنُ مَعْدِي كَرِبَ عن النبيِّ صلىّ اللهُ عليه وسَلّم وعنه ابنُه فَرْوَة وقِيل : سَعِيدٌ . وعَطِيَّةُ بنُ عازِبِ بنِ عُفَيْفٍ الكِنديُّ كزُبَيْرٍ وهو الكَثِيرُ المَشهورُ أَو كأَمِيرٍ هكذا ضَبَطَه بَعْضُهمُ : صحابِيانِ . قلتُ : أَمّا الأَولُ : فقد اخْتُلِفَ في حديثهِ على هِشامِ بن الكَلْبِيّ فقِيلَ : عن سَعِيدِ بن فَرْوَةَ بنِ عُفَيِّفٍ عن أَبِيهِ عن جَدِّهِ وقِيلَ : عنه عن فَرْوَةَ بنِ سَعِيدِ بنِ عُفَيّفٍ عن أَبيهِ عن جَدِّهِ والأَولُ أَصْوَبُ . قلت : وذَكَرَه ابنُ حِبّان في ثِقاتِ التّابِعِينَ وقال : يَرْوي عن عُمَرَ بن الخطّابِ وعنه هارونُ بن عبد الله قال الحافظُ : وفَرّقَ غيرُ واحدٍ بين هذا وبينَ عُفَيِّفٍ قريبِ الأَشْعَثِ ابن قَيْسٍ الذي أَخْرَجَ له النِّسائِيُّ في الخَصائِصِ وقِيل : هُما واحِدٌ . وأَمّا الثاني : فإِنّه شامِيٌّ وقد اخْتُلِفَ في صُحْبتِه وأَكثرُ روايَتِه عن عائشَةَ رضي الله عنها . وابنُ العُفَيْفِ كزُبَيْرٍ : رَوَى عن أَبي بَكْرٍ الصِّديقِ رضِيَ اللهُ تعالَى عنه فهو تابِعِيٌّ ولم يُعْرَف اسمُه وهكذا ذَكَرَهُ الحافِظُ أَيضاَ . وعُفَيِّفُ بنُ بُجَيْدِ بنِ رُؤاسِ وهو الحارثُ بنُ كِلابٍ مُشَدَّدٌ أَيضاً . وعَفِيفٌ كأَمِيرٍ : أَخُوه كذا في جَمْهَرَةِ النَّسَب وضبطه ابنُ ماكُولا كزُبَيْرٍ أَي في أَخِيه . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : عَفَّ اللَّبَنُ يَعِفُّ بالكسرِ عَفّاً : إِذا اجتَمَع في الضَّرْعِ . أَو عَفَّ اللَّبَنُ فِي الضَّرْعِ : إِذا بَقِيَ فيهِ وهذا عن ابن عَبّادٍ . والعُفَافَةُ بالضَّمِّ : الاسْمُ منه وهو : بَقِيَّةُ اللَّبَنِ في الضَّرْعِ بعد ما امْتُكَّ أَكْثَرُه كالعُفَّةِ بالضَّمِّ أَيضاً نقله الجَوْهَريُّ وأَنْشدَ للأَعْشَى :
وتَعادَى عَنْهُ النّهارَ فما تَعْ ... جُوهُ إِلاّ عُفافَةٌ أَو فُواقُ قالَ ابنُ بَرِّيّ : والرِّوايةُ : ما تَعادَى وهي رِوايةُ أَبِي عَمْرٍو وروى الأَصْمَعِيّ : ما تَجافَى . وقَدْ أَعَفَّت الشَّاةُ من العُفافَةِ نقَلهُ ابنُ دُرَيْدٍ . قال : وعَفَّفْتُه تَعْفِيفاً : سَقَيْتُه إِيّاها أَي : العُفافَة . وتَعَفَّفَ : شَرِبَها نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ وقالت امْرَأَةٌ لابْنَتِها : تَجَمَّلِي وتَعَفَّفِي : أَي ادَّهِنِي بالجَمِيلِ واشْرَبِي العُفافَةَ . وقولهم : جاءَ فُلانٌ على عِفّانِه بالكَسْر : أَي إِفّانِه أَي : حِينهِ وأَوانِه نقَلَه الجَوْهَرِيُّ وقال ابنُ فارِسٍ : إِنَّه من بابِ الإِبْدالِ . وقال أَبو عَمْرٍو : العِفافُ ككِتابٍ : الدَّواءُ . وقالَ ابنُ الفَرَجِ : العُفَّةُ بالضم : العَجُوزُ كالعُثَّةِ بالثاءِ فهِي من بابِ الإِبْدالِ . والعُفَّةُ أَيضاً : سَمَكَةٌ جَرْداءُ بَيْضاءُ صَغِيرَةٌ طَعْمُ مَطْبُوخِها كالأُرْزِ وعَفّانُ من الأَعلام يُصْرَفُ ولا يُصْرَفُ والكَلامُ فِيهِ كالكَلامِ في حَسان على أَنَّه فَعّالٌ أَو فَعْلان . وعَفّانُ بنُ أَبي العاصِ بن أُمَيَّةَ ابنِ عَبْدِ شَمْسٍ الأَمَوِيَّ والِدُ أَمِيرِ المُؤْمِنِينَ عُثْمانَ رضي اللهُ تعالى عَنْهُ وهو أَخُو الحَكَمِ وسَعِيدٍ وسَعْدٍ . وعَفانُ الأَزْدِيُّ غيرُ مَنْسُوبٍ وقال ابنُ حِبّان في الثِّقاتِ : شَيْخٌ يَرْوِي عن ابنِ عُمَر رَوَى عن ابنِ عُمَرَ رَوَى عنه قَتادَة ونَقَل ابنُ الجَوزِيّ في كِتابِ الضُّعَفاءِ أَنّ الرّازِي قال : إِنّه مجهولٌ ومثله فِي الدِّيوانِ للذَّهَبِيّ فتَأَمّل . وكذا عَفّانُ بنُ سَعِيدٍ عن ابنِ الزُّبَيْرِ فإِنّه مَجْهُولٌ أَيضاً وقد ذكَره ابنُ حِبّان أَيضاً في كتابِ الثِّقاتِ وقالَ : روى عنه مِسْعَرُ بنُ كِدامٍ
وعَفّانُ بنُ سَيّارٍ الجُرْجانِيّ وَصَل حَدِيثاً مُرْسَلاً . وعَفّانُ بنُ جُبَيْرٍ وعَفّانُ بنُ مُسْلِم : مُحَدِّثُونَ . وعَفّانُ بنُ البُحَيِّرِ السُّلَمِيُّ : صَحابِيٌّ نَزَلَ حِمْص وقِيلَ في اسْمِه : غِفارٌ بالراءِ والفاءِ وقيل : عَقّارٌ بالقاف والراءِ روى عنه جُبَيْرُ بنُ نُفَيْرٍ وخالدُ بنُ مَعْدانٍ وكَثِيرُ بنُ قَيْسٍ . وفاتَه : عفّانُ بنُ حَبِيبٍ رَوَى عنه أَيضاً دَاوُدُ . وأَبو عَفّانَ : غالِب القَطّانُ وأَبو عَفّان عُثْمانُ العُثْمانِيُّ : رَوَيَا إِن كان الأَخيرُ هو أَبو عَفّانَ الأُمَويُّ المَدَنِي الذي رَوَى عن ابنِ أَبي الزِّنادِ فإِنَّ البُخارِي قالَ فِيه : إِنَّه مُنْكَرُ الحَدِيثِ . وقالَ أَبو عمرٍو : العَفْعَفُ كجَعْفَرٍ : ثَمَرُ الطَّلْحِ وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : هو ضَرْبٌ من ثَمَرِ العِضاهِِ . وقالَ ابنُ عَبّادٍ : عَفْعَفَ : إِذا أَكَلَهُ : أَي العَفْعَفَ . ويُقال : تَعافَّ يا مَرِيضُ بتَشْدِيدِ الفاءِ : أَمْرٌ من التَّعافُفِ ؛ أَي تداوَ : أَمْرٌ من المُداواةِ وهو ظاهِرٌ وأَصلُه من كلامِ أَبي عَمْرٍو فإِنَّه قالَ : يُقال : بأَيِّ شيءٍ نَتَعافَّ ؟ أَي نَتَداوَى وفي النّامُوسِ : الظّاهِرُ أَنَّ مَعْنَاهُ احْتَمِ نعم لو رُوِيَ بتَخْفِيفِ الفاءِ لَكَانَ معناه ما قاله فيكونُ سَهْواً منه أَو وَهْمَ وإِنَّما المُعْتَرِضُ ذاهبٌ مع الجُمُودِ والتّقْلِيدِ كلَّ مَذْهَبٍ ولا مُنافاةَ بينَ ما جَعَله صَواباً وما قاله المُصَنِّفُ إِذ الاحْتِماءُ هو من أَنواعِ المُداواةِ كما أَشرْنا إِليه فتَأَمّلْ . وتَعافَّ يا هَذا ناقَتَكَ : أَي احْلُبْها بعَدَ الحَلْبَةِ الأُولَى كما في اللِّسانِ والعُبابِ . واعْتَفَّتِ الإِبلُ اليَبِيسَ واسْتَعَفَّتْ : أَخَذَتْه بلِسانِها فَوقَ التُّرابِ مُسْتَصْفِيَةً له كما فِي العُبابِ
ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : الأَعِفَّةُ : جمعُ عَفِيفٍ ومنه الحديثُ : " فإِنَّهُم - ما عَلِمْت - أَعِفَّةٌ صُبُرٌ " . واعْتَفَّ الرَّجُلُ : من العِفَّةِ قالَ عَمْرُو بنُ الأَهْتَمِ :
إِنّا بَنُو مِنْقَرٍ قَوْمٌ ذَوُو حَسَبٍ ... فِينا سَراةُ بَنِي سَعْدٍ ونادِيها
جُرْثُومةٌ أُنُفٌ يَعْتَفُّ مُقْتِرُها ... عن الخَبِيثِ ويُعْطِي الخَيْرَ مُثْرِيها وقالَ الفَرّاءُ : العُفافَةُ بالضمِّ : أَنْ تَأخُذَ الشَّيءَ بعدَ الشَّيْءِ فأَنْتَ تَعْتَفُّه . ومُنْيَةُ العَفِيفِ كأَميرٍ : قريةٌ بمِصْرَ بالمُنُوفِيَّة وقد دَخَلْتُها

##### Türkçe

**عفف**
**عَفَّ- يَعِفُّ - تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ - تَعَفُّف - اسْتَعْفَفَ - يَسْتَعْفِفُ**
**عَفَّ- يَعِفُّ** + canlı + bir şeyden: malı mülk edinme sevgisi yahut nikâh yahut açılıp saçılma gibi şehvetini hoşnut edecek şeyi istemekten vazgeçer
**تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ**: **" تَفَعَّل "** vezninde, **" عَفَّ- يَعِفُّ "**den: **" عَفَّ- يَعِفُّ "** fiilini özden (kendi kendine) ve çokluk/şiddet yolu üzere yapar: öz iradeyle ve şiddetle **" يَعِفُّ "**
**تَعَفُّف**: **" تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ "** fiilinin isim-fiili: malı mülk edinme sevgisi yahut nikâh yahut açılıp saçılma gibi şehveti hoşnut edecek şeyi istemekten vazgeçme
**اسْتَعْفَفَ - يَسْتَعْفِفُ**: **" استفعل "** vezninde, **" عَفَّ- يَعِفُّ "**den: **" يَعِفُّ "** olmayı temenni etti ve ona çalıştı

Ve lafız, “derecelerinin farklılığıyla doluluk ve yetinme duygusu” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**غَنِيَ - يَغْنَى**، **مَكَلَ - يَمْكُلُ (مَكِلَ - يَمْكَلُ)**، **عَفَّ- يَعِفُّ**، **كَفى - يَكْفي**، **عَالَ - يَعُولُ**، **فَقُرَ- يَفْقُرُ**

التعفف
	﴿Allah yolunda kuşatılıp (kendilerini adayıp) yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremeyen yoksullar içindir; bilmeyen kimse onları **التعفف** sebebiyle zengin sanır; onları simalarından tanırsın; insanlardan ısrarla istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz, şüphesiz Allah onu bilendir (273)﴾ **البقرة** ﴿Yetimleri deneyin; nihayet nikâha eriştiklerinde, onlardan bir olgunluk sezerseniz mallarını kendilerine verin; büyüyecekler diye israf ederek ve aceleyle onu yemeyin. Kim zengin ise **فليستعفف**; kim yoksul ise örfe uygun olarak yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde üzerlerine şahit tutun; hesap görücü olarak Allah yeter (6)﴾ **النساء**

التعفف
nikâh istemekten uzak durma       elbiselerini çıkarmayı istemekten uzak durma ﴿Nikâh bulamayanlar, Allah onları fazlından zengin edinceye kadar **وليستعفف**; sağ ellerinizin malik olduğu kimselerden yazışma (mükâtebe) isteyenler, onlarda bir hayır bilirseniz onlarla yazışın; Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatini aramak için, iffetli kalmak isterlerse, cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa, şüphesiz Allah, zorlanmalarından sonra bağışlayıcıdır, merhametlidir (33)﴾ **النور** ﴿Nikâh ummayan kadınlardan (evde oturanlardan) olanlar için, ziynet göstererek açılıp saçılmaksızın elbiselerini çıkarmalarında üzerlerine bir günah yoktur; fakat **وأن يستعففن** onlar için daha hayırlıdır. Allah işitendir, bilendir (60)﴾ **النور**
mal istemekten uzak durma	﴿Yetimleri deneyin; nihayet nikâha eriştiklerinde, onlardan bir olgunluk sezerseniz mallarını kendilerine verin; büyüyecekler diye israf ederek ve aceleyle onu yemeyin. Kim zengin ise **فليستعفف**; kim yoksul ise örfe uygun olarak yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde üzerlerine şahit tutun; hesap görücü olarak Allah yeter (6)﴾ **النساء** ﴿Allah yolunda kuşatılıp (kendilerini adayıp) yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremeyen yoksullar içindir; bilmeyen kimse onları **التعفف** sebebiyle zengin sanır; onları simalarından tanırsın; insanlardan ısrarla istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz, şüphesiz Allah onu bilendir (273)﴾ **البقرة**

مختار الصحاح
● [**عفف**] ع ف ف: **عَفَّ** haramdan; kesre ile **يعِف**; **عِفَّةٌ** ve **عَفًّا** ve **عَفَافَةً** (yani) engelledi; o hâlde o **عَفُّ** ve **عَفِيفٌ**dur; kadın da **عَفَّةٌ** ve **عَفِيفَةٌ**dir. Allah onu **أعَفَّهُ** kıldı. Ve **اسْتَعَفَّ** istemekten (dilenmekten) (yani) **عفَّ** etti. Ve **تَعَفَّفَ**: **العِفَّةَ**yi külfetle üstlendi.

الراغب
عف
- **العفة**: nefis için, onunla şehvetin galebesinden men olunan bir hâlin meydana gelmesidir; **المتعفف**: bir tür alıştırma ve zorlama ile buna girişen kimsedir. Aslı: **العفافة** yolunda olan az şeyi almakla yetinmektir. Ve **العفة** (yani): şeyin bakiyesi; yahut **العفعف** mecrası, o da **الأراك**ın meyvesidir. Ve **الاستعفاف**: **العفة**yi talep etmektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ومن كان غنيا فليستعفف**﴾ [**النساء/6**], ve dedi ki: ﴿**وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا**﴾ [**النور/33**].

ملخص اللسان:
1. **عَفَّ** haramlardan ve aşağı arzularından; **يَعِفُّ**: **العِفّة**: helâl olmayan ve güzel düşmeyen şeyden el çekmektir.
2. **الاستعفاف**: şeye karşı sabır ve nezihliktir;
3. **أَعِفّة الفَقْرِ**: yani yoksullaştıklarında çirkin istemeye (dilenmeye) yaklaşmadılar.
4. **ولْيَسْتَعْفِف الذين لا يَجِدون نكاحاً**: oruç gibi bir şeyle nefsini zaptetsin; çünkü o bir **وِجاء**dır.
5. **من يَسْتَعْفِف يُعِفّه اللّه**; **الاسْتِعْفاف**: **العَفاف**ı talep etmektir; o da haramdan ve insanlardan istemekten el çekmektir; yani kim **العِفّة**yi talep eder ve onu külfetle üstlenirse Allah ona onu verir.

لسان العرب
● - **عفف**: **العِفّة**: helâl olmayan ve güzel düşmeyen şeyden el çekmektir. **عَفَّ** haramlardan ve aşağı arzularından; **يَعِفُّ**: **عِفَّةً** ve **عَفّاً** ve **عَفافاً** ve **عَفافة**; o hâlde o **عَفِيفٌ** ve **عَفٌّ**dur; yani el çekti. Ve **تعفَّفَ** ve **اسْتَعْفَفَ** ve Allah onu **أَعفَّهُ** kıldı. Tenzilde: **ولْيَسْتَعْفِف الذين لا يَجِدون نكاحاً**; bunu Sa‘leb tefsir etti de dedi ki: oruç gibi bir şeyle nefsini zaptetsin; çünkü o bir **وِجاء**dır. Hadiste: **من يَسْتَعْفِف يُعِفّه اللّه**; **الاسْتِعْفاف**: **العَفاف**ı talep etmektir; o da haramdan ve insanlardan istemekten el çekmektir; yani kim **العِفّة**yi talep eder ve onu külfetle üstlenirse Allah ona onu verir. Ve denildi ki: **الاستعفاف** şeye karşı sabır ve nezihliktir; bundan da hadis: “Allah’ım, senden **العِفّة** ve **الغِنى** isterim”; ve diğer hadis: “Şüphesiz onlar, benim bildiğim kadarıyla, **أَعِفّةٌ صُبُر**dur”; **عَفِيف**in cem‘i. Erkek **عَفٌّ** ve **عَفِيف**; dişisi **الهاء** ile; **العَفِيف**in cem‘i **أَعِفّة** ve **أَعِفّاء**dır; **العَفَّ**ı kırık çoğul yapmadılar. Ve denildi ki: kadınlardan **العَفِيفة**: hayırlı hanımefendidir. Ve **امرأَة عَفِيفة**: ferç iffetidir; kadınlar **عَفائف**. Ve erkek, istemekten ve hırstan **عَفِيف** ve **عَفٌّ**; cem‘ de cem‘ gibidir. Şöyle dedi ve bir kavmi vasfetti: **أَعِفّة الفَقْرِ** yani yoksullaştıklarında çirkin istemeye (dilenmeye) yaklaşmadılar. Ve **عَفَّ**; **يعِفّ**: **عِفَّة**; ve **استعَفَّ** yani **عَفَّ** etti. Tenzilde: **ومن كان غنيّاً فليَستعْفِفْ**; aynı şekilde **تعَفَّفَ**; ve **تعَفَّفَ** yani **العِفَّة**yi külfetle üstlendi. Ve **عَفَّ** ve **اعْتَفَّ**: **العِفَّة**dendir. Amr b. el-Ehtem dedi ki:
إنَّا بَنُو مِنْقَرٍ قومٌ ذَوُو حَسَبٍ،
فِينا سَراةُ بَني سَعْدٍ وناديها
جُرْثُومةٌ أُنُفٌ، يَعْتَفُّ مُقْتِرُها.
عن الخَبِيثِ، ويُعْطِي الخَيْرَ مُثْريها
Ve **عَفيفٌ**: ondan bir adam adıdır.
Ve **العُفّةُ** ve **العُفافةُ**: memede **الرَّمَث**in bakiyesidir; ve denildi ki: **العُفافةُ**: yavrunun emdiği **الرَّمَث**tir. Ve adam **تعَفَّف** etti: **العُفافة**yı içti. Ve denildi ki: **العُفافة** memede, çoğu sağılınca sonra kalan sütün bakiyesidir; dedi ki: o **العُفّة**dir de; yani o da. Hadiste, Muğîre hadisi: **لا تُحَرِّمُ العُفّةُ**; o, memede, içindekinin çoğu sağıldıktan sonra kalan sütün bakiyesidir; aynı şekilde **العُفافة**; onu kadına mecaz yaptı; onlar **العَيْفة** derler. el-A‘şâ, bir ceylanı ve yavrusunu vasfederek dedi ki:
وتَعادى عنه النهارَ، فما تَعْـ
ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ
Gündüzü zarf olarak nasbetti; ve **تَعادى** yani uzaklaştı; İbn Berrî dedi ki: Bu beyit, صحاح’ta böyle vârid olmuştur; o, el-A‘şâ’nın şiirindedir:
ما تعادى عنه النهار، ولا تعـ
ـجُوه إلا عُفافةٌ أَو فُواقُ
Yani onu aşmaz ve ondan ayrılmaz; ve **تَعْجُوه**: onu beslersin; ve **الفُواق**: sütün toplanmasıdır. Dedi ki: ve bunun benzeri, en-Nemir b. Tevleb’indir:
بأَغَنَّ طِفْلٍ لا يُصاحِبُ غيره،
فله عُفافةُ دَرِّها وغِزارُها
Ve denildi ki: **العُفافة** memede, sütün inmesinden önceki az süt miktarıdır. Ve denilir: **تَعافَّ ناقتكَ يا هذا** yani ilk sağmadan sonra onu sağ. Ve falan kimse, bunun **عِفّانِ**ı üzere geldi; aynın kesresiyle; yani onun vakti ve zamanı; **إفَّانه**de bir dildir. Ve denildi ki: **العُفافة**: devenin, memesindeki azalma olduktan sonra yavru üzerine bırakılmasıdır; böylece ona hafif bir **فُواق** olarak süt toplanır. el-Ferrâ dedi ki: **العفافة**: şeyden sonra şeyi almandır; sen onu **تَعْتَفُّه** yaparsın. Ve **العَفْعَفُ**: **الطلح**ın meyvesidir; ve denildi ki: bütün **العِضاه**ın meyvesidir. Ve yaşlı kadına: **عُفّة** ve **عُثّة** denilir.
Ve **العُفّة**: küçük, beyaz, çıplak bir balıktır; pişirilince tadı pirinç gibidir.

مقاييس اللغة:
(**عف**) ayn ve fâ iki sahih asıldır: birincisi çirkinden el çekmektir; ikincisi bir şeyin azlığına delâlet edicidir.
Birincisi: **العِفّة**: uygun olmayan şeyden el çekmektir. Ve erkek: **عفٌّ** ve **عفيف**. Ve muhakkak **عَفَّ يَعِفُّ** [**عِفّةً**] ve **عَفَافة** ve **عَفافاً**.
İkinci asıl: **العُفَّة**: memedeki sütün bakiyesidir. Ve o, **العُفافة**dır da. el-A‘şâ dedi ki:
لا تَجَافَى عنه النَّهارَ ولا تَعْـ *** ـجُوهُ إلاَّ عُفافةٌ أو فُوَاقُ([1])
Ve denilir: **تَعافَّ ناقَتك**, yani ilk sağmadan sonra onu sağ ve yavrularını bırak, onu **يتعفّفها** etsinler; sanki o bakiyeyi emiyor. Ve **عفّفت فلاناً**([2]) : ona **العفافة**yı içirdim. Ama onların “**جاء على عِفّانِ ذاك**” sözleri, yani onun **إبّانه**si, ibdâldendir; asıl **إفّان**dır; ve geçmişti.

القاموس المحيط:
**عَفَّ** **عَفّاً** ve **عَفافاً** ve **عَفافةً**, bunların fethiyle; ve kesre ile **عِفَّةً**; o hâlde o **عَفٌّ** ve **عَفيفٌ**dur: helâl olmayan ve güzel düşmeyen şeyden el çekti; **كاسْتَعَفَّ** ve **تَعَفَّفَ** gibi; cem‘i **أعِفَّاءُ**. Ve o (kadın) **عَفَّةٌ** ve **عَفيفةٌ**dir; cem‘i **عَفائفُ** ve **عَفيفاتٌ**. Ve Allah onu **أعَفَّهُ** kıldı.
Ve **تَعَفَّفَ**: onu külfetle üstlendi. Ve **عُفَيّفٌ**, küçültme olarak, şeddeli: Ma‘dîkerib’in oğludur. Ve **عَطيَّةُ بنُ عازِبِ بنِ عُفَيْفٍ**, **كزُبَيْرٍ** yahut **كأميرٍ**: iki sahâbîdir. Ve **ابنُ العُفَيْفِ**, **كزُبَيْرٍ**: Sıddîk’tan rivayet etti, Allah Teâlâ ondan razı olsun. Ve **عُفَيِّفُ ابنُ بُجَيْدٍ**, şeddeli de; ve **عَفيفٌ**, **كأَميرٍ**: onun kardeşidir. Ve **عَفَّ اللَّبَنُ يَعِفُّ**: memede toplandı; yahut onda kaldı. Ve **العُفَافَةُ**, zamme ile: isimdir; ve memede, çoğu sağılınca sonra kalan sütün bakiyesidir; zamme ile **العُفَّة** gibi; ve koyun **أعفَّت** etti. Ve **عَفَّفْتُهُ تَعْفِيفاً**: ona onu içirdim. Ve **تَعَفَّفَ**: onu içti. Ve **جاءَ على عِفَّانِهِ**, kesre ile, yani **إفَّانِهِ**. Ve **ككِتابٍ**: ilaçtır. Ve **العُفَّةُ**, zamme ile: yaşlı kadındır; ve küçük, beyaz, çıplak bir balıktır; pişmişinin tadı pirinç gibidir. Ve **عَفَّانُ**, sarf olunur: Ebû’l-Âs’ın oğludur; Osman’ın babasıdır, Allah Teâlâ ondan razı olsun. Ve **عَفَّانُ الأزْدِيُّ**, nisbesiz; ve **ابنُ سَيَّارٍ** ve **ابنُ جُبَيْرٍ** ve **ابنُ مُسْلِمٍ**: muhaddislerdir. Ve **ابنُ البُحَيِّرِ**: sahâbîdir. Ve **أبو عَفَّانَ**: Gâlib el-Kattân; ve **عُثْمَانُ العُثْمَانِيُّ**: rivayet ettiler. Ve **العَفْعَفُ**: **الطَّلْح**ın meyvesidir. Ve **عَفْعَفَ**: onu yedi.
Ve **تَعافَّ يا مَريضُ**: tedavi ol. Ve (devene): **ناقَتَكَ**: ilk sağmadan sonra onu sağ. Ve develer **اعْتَفَّتِ** kuru otu; ve **اسْتَعَفَّتْ**: onu, toprağın üstünden, diliyle alıp ayıklayarak aldı.

تاج العروس:
ع - ف - ف
Erkek **عَفَّ** etti: **عَفَّاً** ve **عَفَافَاً** ve **عَفافَةً** (bunların fethiyle) ve kesre ile **عِفَّةً**; ve o **يَعِفُّ** eder. Şeyhimiz dedi ki: onun (müellifin) mutlak bırakmasının zahiri, onun muzâri‘inin **بالضَّمِّ** ile, **كَتَبَ** gibi olmasıdır; hâlbuki buna söyleyen yoktur; bilakis o, **ضَرَبَ** gibidir; çünkü o, lâzım, muzâaf bir fiildir; muzâri‘inin kaidesi kesredir; ancak ondan şâz olan müstesna; daha önce takdim ettiğimiz gibi. O hâlde o **عَفٌّ** ve **عَفِيفٌ**dir: yani haramdan el çekti; صحاح’ta olduğu gibi. Ve **المُحْكَم**’de: helâl olmayan ve güzel düşmeyen şeyden; ve denildi ki: haramlardan ve aşağı arzularından. Zû’l-Usbu‘ el-‘Advânî dedi ki:
عَفٌّ يَؤُوسٌ إِذا ما خِفْتُ من بَلَدٍ ... هُوناً فَلَسْتُ بوَقّافٍ على الهُونِ
**كاسْتَعَفَّ** gibi; ve ondan hadis: “gücün yettiğince sorudan (dilenmekten) **واسْتَعْفِفْ** et.” Ve tenzilde: **" ومَنْ كنَ غَنِيَّاً فَلْيَسْتَعْفِفْ "**. Aynı şekilde **تَعَفَّفَ**. Ve denildi ki: **الاسْتِعْفافُ**: **العفاف**ı talep etmektir; o da haramdan ve insanlardan istemekten el çekmektir. Ve **التَّعَفُّفُ**: şeye karşı sabır ve nezihliktir. Cem‘i: **أَعِفّاءُ**; o, **عَفِيف**in cem‘idir; **العَفَّ**ı kırık çoğul yapmadılar. Ve o (kadın) **عَفَّةٌ** ve **عَفِيفَةٌ**dir; cem‘i: **عَفائِفُ** ve **عَفِيفاتٌ**. Denilir: kadınlardan **العَفِيفَةُ**: hayırlı hanımefendidir. Ve **امرأَةٌ عَفِيفَةٌ**: ferç iffetidir. Ve Allah onu **أَعَفَّهُ** kıldı. Ve **تَعَفَّفَ**: onu külfetle üstlendi; Cevherî nakletti. Ve ondan Cerîr’in sözü:
وقائِلةٍ ما للفَرَزْدَقِ لا يُرَى ... مع السِّنِّ يَسْتَغْنِي ولا يَتَعَفَّفُ
Ve **عُفَيِّفٌ** küçültme olarak, şeddeli: Ma‘dî Kerib’in oğludur; Nebî’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet etti; ondan da oğlu Ferve; ve denildi ki: Sa‘îd. Ve **عَطِيَّةُ بنُ عازِبِ بنِ عُفَيْفٍ** el-Kindî, **كزُبَيْرٍ**; o, çok ve meşhur olan; yahut **كأَمِيرٍ**; bazıları böyle ضبط etti: iki sahâbîdir. Dedim ki: birincisine gelince, onun hadisi hakkında Hişâm b. el-Kelbî üzerinde ihtilaf edildi; denildi ki: Sa‘îd b. Ferve b. **عُفَيِّفٍ**’ten, babasından, dedesinden; ve denildi ki: ondan, Ferve b. Sa‘îd b. **عُفَيّفٍ**’ten, babasından, dedesinden; birincisi daha isabetlidir. Dedim: İbn Hibbân onu tâbiîlerin sika olanları içinde zikretti ve dedi ki: Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet eder; ondan da Hârûn b. Abdillah rivayet etti. Hâfız dedi ki: Birden fazlası, bunu, en-Nesâî’nin **الخصائص**’te kendisinden rivayet ettiği, el-Eş‘as b. Kays’ın yakını **عُفَيِّفٍ** ile ayırdı; ve denildi ki: ikisi birdir. İkincisine gelince, o Şâmîdir; onun sahâbîliği hakkında ihtilaf edildi; rivayetinin çoğu Âişe’den, Allah ondan razı olsun. Ve **ابنُ العُفَيْفِ** **كزُبَيْرٍ**: Ebû Bekir es-Sıddîk’tan rivayet etti; Allah Teâlâ ondan razı olsun; o hâlde tâbiîdir; adı bilinmedi; hâfız onu da böyle zikretti. Ve **عُفَيِّفُ بنُ بُجَيْدِ بنِ رُؤاسِ**; o, el-Hâris b. Kilâb’dır; şeddeli, yine. Ve **عَفِيفٌ** **كأَمِيرٍ**: onun kardeşidir; neseb cemheresinde böyle. İbn Mâkûlâ onu **كزُبَيْرٍ** ضبط etti; yani kardeşinde. İbn Düreyd dedi ki: **عَفَّ اللَّبَنُ يَعِفُّ** kesre ile **عَفّاً**: memede toplandığı zaman. Yahut **عَفَّ اللَّبَنُ فِي الضَّرْعِ**: onda kaldığı zaman; bu, İbn Abbâd’dandır. Ve **العُفَافَةُ** zamme ile: ondan isimdir; o, memede, çoğu sağılınca sonra kalan sütün bakiyesidir; zamme ile **العُفَّة** gibi; Cevherî nakletti. Ve el-A‘şâ’dan şu beyti inşad etti:
وتَعادَى عَنْهُ النّهارَ فما تَعْ ... جُوهُ إِلاّ عُفافَةٌ أَو فُواقُ
İbn Berrî dedi ki: rivayet **ما تَعادَى**dır; bu, Ebû Amr’ın rivayetidir. el-Asma‘î **ما تَجافَى** rivayet etti. Ve koyun, **العُفافَة**dan dolayı **أَعَفَّت** etti; İbn Düreyd nakletti. Dedi ki: **وعَفَّفْتُه تَعْفِيفاً**: ona onu içirdim; yani **العُفافَة**yı. Ve **تَعَفَّفَ**: onu içti; Cevherî nakletti. Ve bir kadın kızına dedi ki: **تَجَمَّلِي وتَعَفَّفِي**: yani güzel yağ ile yağlan ve **العُفافَة**yı iç. Ve onların “falan, **عِفّانِه** üzere geldi” sözleri, kesre ile: yani **إفّانِه**; yani onun vakti ve zamanı; Cevherî nakletti. İbn Fâris dedi ki: o, ibdâl babındandır. Ebû Amr dedi ki: **العِفافُ** **ككِتابٍ**: ilaçtır. İbnü’l-Ferec dedi ki: **العُفَّةُ** zamme ile: yaşlı kadındır; **العُثَّة** (ث ile) gibi; o hâlde ibdâl babındandır. Ve **العُفَّةُ** ayrıca: küçük, beyaz, çıplak bir balıktır; pişmişinin tadı pirinç gibidir. Ve **عَفّانُ** özel adlardandır; sarf olunur ve sarf olunmaz; onun hakkındaki söz, **حَسان** hakkındaki söz gibidir; onun **فَعّالٌ** yahut **فَعْلان** olması üzere. Ve **عَفّانُ بنُ أَبي العاصِ بن أُمَيَّةَ ابنِ عَبْدِ شَمْسٍ** el-Emevî: müminlerin emîri Osman’ın babasıdır; Allah Teâlâ ondan razı olsun; o, el-Hakem’in ve Sa‘îd’in ve Sa‘d’ın kardeşidir. Ve **عَفانُ الأَزْدِيُّ** nisbesizdir. İbn Hibbân **الثِّقات**’ta dedi ki: İbn Ömer’den rivayet eden bir şeyhtir; ondan Katâde rivayet etti. İbnü’l-Cevzî **الضُّعَفاء** kitabında nakletti ki er-Râzî dedi: o meçhuldür. Zehebî’nin **الدِّيوان**’ında da bunun benzeri; öyleyse düşün. Ve aynı şekilde **عَفّانُ بنُ سَعِيدٍ** İbnü’z-Zübeyr’den; o da meçhuldür; İbn Hibbân onu da **الثِّقات** kitabında zikretti ve dedi ki: ondan Mis‘ar b. Kidâm rivayet etti.
Ve **عَفّانُ بنُ سَيّارٍ** el-Cürcânî: mürsel bir hadisi mevsûl yaptı. Ve **عَفّانُ بنُ جُبَيْرٍ** ve **عَفّانُ بنُ مُسْلِم**: muhaddislerdir. Ve **عَفّانُ بنُ البُحَيِّرِ** es-Sülemî: sahâbîdir; Humus’a indi. Ve onun adı hakkında denildi ki: **غِفارٌ** (ر ve ف ile); ve denildi ki: **عَقّارٌ** (ق ve ر ile). Ondan Cübeyr b. Nüfeyr ve Hâlid b. Ma‘dân ve Kesîr b. Kays rivayet etti. Ve onun kaçırdığı: **عفّانُ بنُ حَبِيبٍ**; ondan da Dâvûd rivayet etti. Ve **أَبو عَفّانَ**: Gâlib el-Kattân; ve **أَبو عَفّان عُثْمانُ العُثْمانِيُّ**: rivayet ettiler. Eğer sonuncu, İbn Ebî’z-Zinâd’dan rivayet eden, Medineli Emevî **أَبو عَفّان** ise, Buhârî onun hakkında dedi ki: o, hadiste münkerdir. Ebû Amr dedi ki: **العَفْعَفُ** **كجَعْفَرٍ**: **الطَّلْح**ın meyvesidir. İbn Düreyd dedi ki: o, **العِضاه** meyvesinden bir türdür. İbn Abbâd dedi ki: **عَفْعَفَ**: onu yedi; yani **العَفْعَفَ**ı. Ve denilir: **تَعافَّ يا مَرِيضُ** fânın teşdîdiyle: **التَّعافُف**ten bir emirdir; yani tedavi ol; tedaviden bir emirdir; bu açıktır. Ve aslı, Ebû Amr’ın sözündendir; çünkü o dedi ki: “hangi şeyle **نَتَعافَّ** ederiz?” yani “tedavi oluruz.” Ve **النّامُوس**’ta: zahir olan, manasının “perhiz yap” olduğudur; evet, eğer fâ hafifletilerek rivayet edilseydi, manası onun dediği olurdu; o hâlde bu, ondan bir sehiv yahut vehimdir. İtiraz eden ise her mezhepte donukluk ve taklitle gider; ve onun doğru kıldığı şey ile musannifin söylediği şey arasında bir çelişme yoktur; çünkü perhiz, tedavi çeşitlerindendir; işaret ettiğimiz gibi; öyleyse düşün. Ve denilir: **تَعافَّ يا هَذا ناقَتَكَ**: yani ilk sağmadan sonra onu sağ; lisân ve ubâb’da olduğu gibi. Ve develer **اعْتَفَّتِ** kuru otu; ve **اسْتَعَفَّتْ**: onu, toprağın üstünden, diliyle alıp ayıklayarak aldı; ubâb’da olduğu gibi.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الأَعِفَّةُ**: **عَفِيف**in cem‘idir; ve ondan hadis: “Şüphesiz onlar, benim bildiğim kadarıyla, **أَعِفَّةٌ صُبُرٌ**.” Ve erkek **اعْتَفَّ** etti: **العِفَّة**dendir. Amr b. el-Ehtem dedi ki:
إِنّا بَنُو مِنْقَرٍ قَوْمٌ ذَوُو حَسَبٍ ... فِينا سَراةُ بَنِي سَعْدٍ ونادِيها
جُرْثُومةٌ أُنُفٌ يَعْتَفُّ مُقْتِرُها ... عن الخَبِيثِ ويُعْطِي الخَيْرَ مُثْرِيها
Ve el-Ferrâ dedi ki: **العُفافَةُ** zamme ile: şeyden sonra şeyi almandır; sen onu **تَعْتَفُّه** yaparsın. Ve **مُنْيَةُ العَفِيفِ** **كأَميرٍ**: Mısır’da, Menûfiyye’de bir köydür; ben ona girdim.
