# عقب — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D8%A8/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: عقب

ع ق ب
نصاب معقب‏.‏
ورأيته يعقب قناته‏:‏ يجعل عليها العقب‏.‏
وفلان موطّأ العقب أي كثير الأتباع‏.‏
ووشى بعمّار بن ياسر رجل إلى عمر بن الخطاب فقال‏:‏ اللهم إن كان كذب فاجعله موطأ العقب‏.‏
ويقال للقادم‏:‏ من أين عقبك أي من أين جئت وهل أعقب فلان أي هل ترك عقباً وما لفلان عاقبة أي عقب‏.‏
وأنا جئت في عقب الشهر أي في آخره وأنت في عقبه أي بعد مضيّه‏.‏
ويقال للفرس الجواد‏:‏ إنه لذو عفو وذو عقب فعفوه أول عدوه وعقبه أن يعقب بحضر أشد من الأول ومنه قولهم لمقطاع الكلام‏:‏ لو كان له عقب لتكلم‏.‏
واعتقب البائع المبيع‏:‏ احتبسه حتى يأخذ الثمن‏.‏
وعن النخعي‏:‏ المعتقب ضامن لما اعتقب يعني إن هلك في يده فقد هلك منه لا من المشتري‏.‏
وهما يعتقبان فلاناً بالضرب أي يتعاونان عليه‏.‏
‏"‏ له معقبات ‏"‏ هم ملائكة الليل والنهار يتعاقبون‏.‏
والملوان عقيبان أي كل واحد معاقب الآخر‏.‏
تقول‏:‏ فلان عقيبي‏:‏ تريد معاقبي في العمل‏.‏
ولقي منه عقبة الضبع أي الشدة‏.‏
وأكل القوم عقبتهم وهي ما يتعقبونه بعد الطعام من الحلاوة‏.‏
ورعت الإبل عقبتها وهي الحمض بعد الخلة‏.‏
وولّى فلان فلم يعقب أي لم يعطف‏.‏
وما أحسن التعقيب بعد الصلاة وهو الجلوس للدّعاء وتصدّق بصدقة ليس فيها تعقيبٌ أي استثناء‏.‏
وفلانة معقاب‏:‏ تلد ذكراً بعد أنثى‏.‏
وأتى فلان خيراً فعقّب بخير منه وأردف بخير منه‏.‏
واستعقب من أمره الندامة وتعقبها‏.‏
وتعقبت ما صنع فلان‏:‏ تتبعته‏.‏
ولم أجد عن قولك معقّباً أي متفحّصاً يعني أنه من السداد والصحة بحيث لا يحتاج إلى تعقب‏.‏
وتعقّبت الخبر إذا سألت غير من كنت سألت أول مرة‏.‏
قال طفيل‏:‏ تتابع حتى لم تكن فيه ريبة ولم يك عمّا خبّروا متعقّب وطلبه طلب المعقب وهو الذي يتبع عقب الخصم طالب حقه‏.‏
وتغير فلان بعاقبة أي بأخرةٍ أرثّ جديد الوصل من أمّ معبد بعاقبة وأخلفت كل موعد وأنشد ابن الأعرابي‏:‏ ألما تسائل أم عمرو لعلها بعاقبة أمسى قريباً بعيدها وقال كثير‏:‏ فلا يبعدن وصلٌ لعزة أصبحت بعاقبة أسبابه قد تولّت وقال أبو ذؤيب‏:‏ نهيتك عن طلابك أمّ عمرو بعاقبة وأنت إذٍ صحيح أي قلت لك‏:‏ إنك بأخرة ستلقى من طلابك لها ما يسوءك‏.‏

### Türkçe

ع ق ب
**نصاب**: **معقب**.
Onu **قناته**’sini **يعقب** ederken gördüm: onun üzerine **العقب** yapar.
Ve falan **موطّأ العقب**’dır; yani tâbileri çoktur.
Ve **عمّار بن ياسر** hakkında bir adam **عمر بن الخطاب**’a gammazladı da dedi ki: “Allah’ım, eğer yalan söylediyse onu **موطأ العقب** kıl.”
Ve gelene denir: “Nereden **عقبك**?” yani nereden geldin; ve “Falan **أعقب** etti mi?” yani bir **عقب** bıraktı mı; ve “Falanın **عاقبة**’si yoktur” yani **عقب**(u yoktur).
Ve ben ayın **عقب**’ında geldim; yani onun sonunda; ve sen onun **عقبه**’sindesin; yani geçip gitmesinden sonra.
Ve iyi ata denir: “Şüphesiz o **ذو عفو** ve **ذو عقب**’dur”; onun **عفوه**’su koşusunun başlangıcıdır; ve onun **عقبه**’si, ilkinden daha şiddetli bir hızla **يعقب** etmesidir. Bundan dolayı söz kesene derler: “Eğer onun bir **عقب**’u olsaydı konuşurdu.”
**واعتقب** satıcı satılanı: bedeli alana kadar onu alıkoydu.
**النخعي**’den: **المعتقب** kendi **اعتقب** ettiğine karşı zâmindir; yani onun elinde helâk olursa, ondan helâk olmuştur, müşteriden değil.
Ve ikisi falanı dövmekle **يعتقبان** ederler; yani ona karşı yardımlaşırlar.
“**له معقبات**”: onlar gece ve gündüz melekleridir; birbirini izlerler.
Ve iki **ملوان** **عقيبان**dır; yani her biri ötekinin **معاقب**’idir.
Dersin ki: “Falan benim **عقيبي**’mdir”: işte benim işteki **معاقبي**’mi kastedersin.
Ondan **عقبة الضبع** ile karşılaştı; yani şiddet.
Ve kavim **عقبتهم**’lerini yediler; o, yemekten sonra peşinden geldikleri tatlılıktır.
Ve develer **عقبتها**’sını otladı; o, **الخلة**’den sonra **الحمض**’dır.
Ve falan döndü de **يعقب** etmedi; yani dönüp bakmadı.
Ve namazdan sonra **التعقيب** ne güzeldir; o, duâ için oturmaktır. Ve içinde **تعقيبٌ** olmayan bir sadaka ile sadaka verdi; yani istisna.
Ve falanca kadın **معقاب**’dır: dişiden sonra erkek doğurur.
Ve falan bir hayır getirdi de ondan daha hayırlısıyla **عقّب** etti ve ondan daha hayırlısıyla **أردف** etti.
Ve işinden pişmanlığı **استعقب** etti ve onu **تعقبها** etti.
Falanın yaptığını **تعقبت** ettim: onu izledim.
Ve senin sözün hakkında bir **معقّباً** bulmadım; yani bir **متفحّصاً**; yani o, doğruluk ve sıhhatten öyledir ki **تعقب**’a ihtiyaç duymaz.
Haberi **تعقّبت** ettiğimde: ilk defa sorduğum kimseden başkasına sordum.
**طفيل** dedi:
“Ardı ardına geldi; içinde şüphe kalmadı; ve onların haber verdiklerinden dolayı bir **متعقّب** olmadı.”
Ve onu, **المعقب**’in talebi gibi talep etti; o, hasmın **عقب**’unu izleyip hakkını isteyen kimsedir.
Ve falan **بعاقبة** ile değişti; yani bir **بأخرةٍ** ile.
“**أرثّ جديد الوصل من أمّ معبد بعاقبة**”
Ve her vaadi **أخلفت** etti.
Ve **ابن الأعرابي** inşâd etti:
“**ألما تسائل أم عمرو لعلها بعاقبة أمسى قريباً بعيدها**”
Ve **كثير** dedi:
“**فلا يبعدن وصلٌ لعزة أصبحت بعاقبة أسبابه قد تولّت**”
Ve **أبو ذؤيب** dedi:
“**نهيتك عن طلابك أمّ عمرو بعاقبة وأنت إذٍ صحيح**”
Yani sana dedim ki: “Şüphesiz sen bir **بأخرة** ile, ona olan talebinden dolayı seni üzecek şeyle karşılaşacaksın.”
