# عقب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عقب

عَقَبَهُ
1 عَقَبَهُ ذ , (S, K,) aor. عَقُبَ , (TA,) inf. n. عَقْبٌ, (TK,) He struck his عَقِب [or heel]. (S, K, TA.) ― -b2- And عَقَبَهُ, (S, Mgh, Msb, K, TA,) aor. عَقُبَ , (Mgh, Msb, TA,) inf. n. عَقْبٌ and عُقُوبٌ, (Msb, TA,) He came after him; [as though at his heel; and hence, properly, close after him; but often meaning near after him;] (S, Mgh, Msb, K, TA;) followed him; succeeded him; (S, Mgh, K, TA;) came in, or took, his place; as also ↓ اعقبهُ: (S, K, TA:) and in like manner both are said of anything, (TA,) as also ↓ عقّبهُ, (Msb, K, TA,) inf. n. تَعْقِيبٌ; (S, Msb, K;) and ↓ عاقبهُ; (S, Msb, K;) and ↓ اعتقبهُ; (TA;) meaning it came after; (S, * Msb, K, * TA;) &c., as above: (TA:) and ↓ تعقّبهُ is used in this sense, but not rightly. (Mgh.) [All primarily denote proximate sequence.] You say, عَقَبُونَا and عَقَبُوا مِنْ خَلْفِنَا They came after us. (TA.) And عَقَبُونَا مِنْ خَلْفِنَا and ↓ عَقَّبُونَا They succeeded us, in alighting, or taking up their abode, after our departure. (TA.) And العِدَّةُ تَعْقُبُ الطَّلَاقَ The عِدَّة [q. v.] follows divorce. (Mgh, Msb.) And ابْنُهُ ↓ ذَهَبَ فُلَانٌ فَأَعْقَبَهُ, as also عَقَبَهُ, Such a one went away, and his son succeeded him, or took his place. (S, O.) And هٰذَا هٰذَا ↓ اعقب [This succeeded this] is said when the latter is gone, and there remains nothing of it, and the former has taken its place. (TA.) And one says, عَقَبَ فُلَانٌ مَكَانَ أَبِيهِ, (S, O, TA,) aor. عَقُبَ , inf. n. عَقْبٌ, (TA,) and quasi-inf. n. ↓ عَاقِبَةٌ, this being a subst. used in the sense of an inf. n., like as كَاذِبَةٌ is [said to be] in the Kur lvi. 2, (S, O,) or it is an inf. n. syn. with عَقْبٌ, (Msb in art. عفو,) Such a one succeeded, or took the place of, his father; (S, O, TA;) as also ↓ عقّب. (TA.) [Hence also several phrases here following.] ― -b3- It is said in a trad., كُلُّ غَازِيَةٍ غَزَتْ يَعْقُبُ بَعْضُهَا بَعْضًا i. e. [Every party that goes forth on a warring, or warring and plundering, expedition] shall take its turn, one after another:] when one company has gone forth and returned, it shall not be constrained to go forth again until another has taken its turn after it. (TA.) ― -b4- عَقَبْتُ الرَّجُلَ فِى أَهْلِهِ means بَغَيْتُهُ بِشَرٍّ وَخَلَفْتُهُ [i. e. I sought to do evil to the man, and took his place (see art. خلف), with respect to his wife; i. e. I committed adultery with his wife]: (S, O:) or عَقَبَهُ signifies [simply] بِغَاهُ بِشَرٍّ [he sought to do evil to him]: (K: [in which وَخَلَفَهُ seems to have been inadvertently omitted: but SM immediately adds what here follows:]) and one says also, عَقَبَ فِى اـِثْرِ الرَّجُلِ بِمَا يُكْرَهُ, aor. عَقُبَ , inf. n. عَقْبٌ, meaning He accused the man [app. behind his back] of a thing disliked, or hated; he [so] defamed him, or charged him with a vice or fault or the like. (TA.) ― -b5- عَقَبَ فُلَانٌ عَلَى فُلَانَةَ [like خَلَفَ عَلَيْهَا] Such a man married such a woman after her first husband. (TA.) ― -b6- عَقَبَ الشَّيْبُ, aor. عَقِبَ and عَقُبَ , inf. n. عُقُوبٌ, Whiteness of the hair, or hoariness, came after [or took the place of] blackness: as also ↓ عقّب. (TA.) ― -b7- عَقَبَ said of a horse, aor. عَقِبَ [or عَقُبَ ?], inf. n. عَقْبٌ, [which see below,] He performed a run after another run. (L, TA.) ― -b8- عَقَبَتِ الاـِبِلُ مِنْ مَكَانٍ اـِلَى مَكَانٍ, aor. عَقُبَ , inf. n. عَقْبٌ; and ↓ اعتقبت; The camels removed from place to place, pasturing. (IAar, TA.) ― -b9- مَا عَقَبَ فِيهَا فَعَلَيْكَ مِنْ مَالِكَ, (TA,) or ↓ مَا عَقَّبَ, (so in the O, [in which فِى مالك is put in the place of من مالك,]) Whatever evil consequence happen to me, with respect to it, (referring to merchandise,) the responsibility for it will be on thee [and compensation shall be made from thy property]: and [تَعْقِبَةٌ (thus in the O) appears, from what follows, to be an inf. n. of the latter verb in this sense; or it may perhaps be from the former verb, like تَهْلِكَةٌ from هَلَكَ; for] one says, بَاعَنِى سِلْعَةً وَعَلَيْهِ تَعْقِبَةٌ اـِنْ كَانَت فِيهَا [He sold me an article of merchandise, and was responsible for an evil consequence, (or for damage afterwards found in it,) should there be any in it]. (ISh, O, TA. *) ― -b10- عَقَبَهُ and ↓ عقّبهُ and ↓ اعقبهُ signify also He took, or received, from him something in exchange, an exchange, a substitute, or an equivalent, for another thing: it is said in a trad., اـِنْ لَمْ يَقْرُوهُ فَلَهُ أَنْ يَعْقُبَهُمْ بِمِثْلِ قِرَاهُ If they entertain him not. he shall have a right to take from them as a substitute the like of his entertainment which they denied him: and one says also مِنْهُ خَيْرًا ↓ استعقب, or شَرًّا, He took, or received, from him in exchange good, or evil: (TA:) and عَقَبَ الرَّجُلَ, aor. عَقُبَ , He took from the man's property the like of what he (the latter) had taken from him. (O, * TA.) After the words in the Kur lx. 11, وَاـِنْ فَاتَكُمْ شَىْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ اـِلَى الْكُفَّارِ, there are three different readings, ↓ فَعَاقَبْتُمْ, and ↓ فَعَقَّبْتُمْ, and فَعَقَبْتُمْ: (TA:) the first means and ye take, or carry off, spoil: (Masrook Ibn-El-Ajda', S, TA:) or the second has this meaning; and the first means and ye punish them so that ye take, or carry off, spoil: and the third means and ye have a requital: the second is the best; and the third is also good; but the second has a more intensive meaning: (Aboo-Is-hلk the Grammarian, L, TA:) accord. to Fr, the first and second signify the same: (L, TA:) and As says that عَقْبٌ [inf. n. of عَقَبَ] is syn. with عِقَابٌ [inf. n. of عَاقَبَ; but whether with reference to this case, I do not find]. (TA.) ― -b11- And عَقَبَ, aor. عَقُبَ , inf. n. عَقْبٌ, also signifies He sought, or sought after, wealth, or some other thing. (TA.) -A2- عَقَبَ, (S, O, K,) aor. عَقِبَ and عَقُبَ , (TA,) inf. n. عَقْبٌ, (S, O,) He bound a thing with [the kind of sinew, or tendon, called] عَقَب; as also ↓ عقّب [inf. n. تَعْقِيبٌ, of which see an ex. in a verse cited voce مَصْنَعٌ]: he bound therewith a خَوْق. i. e. the ring of an ear-drop, fearing lest it should incline on one side: or he bound an earring with a thread called عُقَاب: (TA:) and he wound round a bow, (S, O, K,) and an arrow, (S, O,) with [the kind of sinew, or tendon, called] عَقَب, (O,) or with somewhat thereof: (S, K:) or عَقَبَهُ بِالعَقَبِ he bound it, namely, the [arrow termed] قِدْح, with the عَقَب, in consequence of its having broken. (IB, L, TA.) -A3- عَقَبْنَا الرَّكِيَّةَ [thus I find it written without teshdeed, but perhaps it should be ↓ عَقَّبْنَا, from أَعْقَابُ الطَّىّ, (see عَقِبٌ,)] We lined the well with stones behind [the other] stones. (TA. [See also 4.]) -A4- [The inf. n.] العَقْبُ also signifies الرَّجْعُ, [which generally means The making, or causing, to return, or go back; but this may perhaps be a mistake for الرُّجُوعُ, for it is immediately added,] Dhu-rRummeh says,
كَأَنَّ صِيَاحَ الكُدْرِ يَنْظُرْنَ عَقْبَنَا
تَرَاطُنُ أَنْبَساطٍ عَلَيْهِ طَغَامِ
meaning [As though the crying of the dusky she-camels] looking, or waiting, for our returning from watering that they might go to the water after us [were the barbarous talk of low, or ignoble, Nabathوans, over it, i. e. over the water]. (TA.) -A5- عَقِبَ النَّبْتُ, [aor. عَقَبَ ,] inf. n. عَقَبٌ, The branches of the plant, or herbage, became slender, and the leaves thereof turned yellow. (IAar, TA. [See also 2.])

2 عَقَّبَ see 1, first three quarters, in seven places. ― -b2- The inf. n., تَعْقِيبٌ, signifies also The doing a thing and then returning to doing it: (IAth, TA:) the performing an act of prayer, or another act, and then returning to doing it in the same day: (Sh, TA:) and [particularly] the making a warring, or warring and plundering, expedition, and then another in the same year. (S, O, K.) [See also مُعَقِّبٌ.] You say, عقّب بِصَلَاةٍ بَعْدَ صَلَاةٍ, and بِغَزَاةٍ بَعْدَ غَزَاةٍ, He followed up one prayer with another, and one warring, or warring and plundering, expedition with another. (TA.) And صَلَّى مِنَ اللَّيْلِ ثُمَّ عَقَّبَ He prayed in the night and then repeated the prayer. (IAar, TA.) And عُقِّبَ الغَازِيَةُ بِأَمْثَالِهَا, and ↓ أُعْقِبَ, The warring, or warring and plundering, party was made to be followed by another, consisting of the likes of it, sent in its place. (TA.) And it is said in a trad. of 'Omar, كَانَ كُلَّ عَامٍ يُعَقِّبُ الجُيُوشَ He used, every year, to call back one party of the forces and to send another to take its turn after the former. (O, TA.) ― -b3- Also The performing of prayer (IAth, O, K, TA) as a supererogatory act (TA) after the [prayers called] تَرَاوِيح: (IAth, O, K, TA:) such prayer is to be performed in the house, at home, (IAth, O, TA,) not in the mosque. (IAth, TA.) ― -b4- And The waiting (K, TA) in prayer; or remaining in one's place in prayer waiting for another prayer. (TA.) And you say, عقّب فِى الصَّلَاةِ, (S, O,) inf. n. as above, (S, A, O, Msb, K,) He sat after the performing of the [ordinary] prayer for the purpose of a supplication (S, A, O, Msb, K) or a petition. (S, O, Msb.) وَلَّى مُدْبِرًا وَلَمْ يُعَقِّبْ, in the Kur [xxvii. 10 and xxviii. 31], means [He did did not turn back retreating] and did not wait; (O, TA;) properly, did not make advancing to follow his retreating: (O:) or and did not turn aside (S, Msb) nor wait in expectation: (S:) or and did not turn aside nor return: (O:) or and did not look aside: (K, * TA.) or and did not return; from عقّب said of a combatant, meaning He returned after fleeing: (Bd in xxvii. 10:) you say, عقّب عَلَيْهِ He returned against him; syn. كَرَّ, and رَجَعَ: and تَعْقِيبٌ signifies also The turning back, or receding, from a thing that one had desired to do. (TA.) ― -b5- عَقَّبَ فِى الشَّيْبِ بِأَخْلَاقٍ حَسَنَةٍ [app. means He had latterly, in the time of hoariness, good dispositions]. (O. [The meaning that I have assigned to this phrase seems to be there indicated by the context: but I incline to think that the right reading is عُقِّبَ, (assumed tropical:) lit. He was made to be followed, in hoariness, by good dispositions; agreeably with what next follows.]) ― -b6- آتَى فُلَانٌ اـِلَىَّ خَيْرًا فَعُقِّبَ بِخَيْرٍ مِنْهُ [means Such a one caused good to betide me, and it was made to be followed by what was better than it]. (A, TA. [In the former it is followed by the words وَأَرْدِفَ بِخَيْرٍ مِنْهُ, evidently for the purpose of explanation.]) ― -b7- [Hence,] one says, تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَعْقِيبٌ, meaning اِسْتِشْنَآءٌ [i. e. He gave an alms in which was no making an exception by following it up with a condition]. (S, A, O, Msb. *) ― -b8- عَقَّبَنِى حَقِّى He delayed, or deferred, the giving, or paying, to me my due. (S.) ― -b9- عقّب الأَمْرَ He looked to the consequence, end, issue, or result, of the affair, event, or case. (TA. [See also 5.]) ― -b10- And عقّب فِى الأَمْرِ He went repeatedly to and fro, or made repeated efforts, in seeking to accomplish the affair, striving, or exerting himself. (S, O, L, TA.) In the K, التَّعْقِيبُ [the inf. n.] is expl. as signifying التَّرَدُّدُ فِى طَلَبِ المَجْدِ: but the right reading is فِى طَلَبٍ مُجِدًّا. (TA.) [See also مُعَقِّبٌ.] -A2- عقّب said of the [plant called] عَرْفَج, (S, O,) inf. n. تَعْقِيبٌ, (K,) It became yellow in its fruit, (S, O, K,) and attained to the season of its drying up: (S, O:) from عَقِبَ said of a plant or herbage. (TA.) -A3- عقّب عُقَابًا, inf. n. as above, He planed off a stone of the kind called عُقَاب, in a well. (TA. [See also مُعَقِّبٌ.]) -A4- See also 1, last quarter, in two places.

عاقبهُ
3 عاقبهُ ذ : see 1, second sentence. ― -b2- Also عاقب الرَّجُلَ, (Mgh, * TA,) inf. n. مُعَاقَبَةٌ and عِقَابٌ, (Mgh,) He did a thing with the man alternately, each taking his turn; (Mgh, TA;) and so ↓ اعقبهُ. (TA.) And [particularly], (TA,) inf. n. مُعَاقَبَةٌ, (S, O,) He rode in his turn after the man, each riding in his turn; (S, O, TA;) as also ↓ اعقبهُ, (S, O, K,) and ↓ اعتقبهُ. (TA.) And عَاقَبْتُ الرَّجُلَ فِى الرَّاحِلَةِ I rode in my turn after the man, upon the camel, he riding in his turn after me. (S, O.) And in like manner you say, ↓ اِعْتَقَبُوهُ, and ↓ تَعَاقَبُوهُ They rode by turns with him, taking their turns after him. (TA.) ― -b3- And عاقب بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ [He made an interchange, or alternation between the two things; he made the two things interchangeable, or commutable;] he brought, or did, the two things interchangeably, or alternately, i. e. one of them one time and the other of them another time. (TA.) [Thus, for instance,] العَرَبُ تُعَاقِبُ بَيْنَ الفَآءِ والثَّآءِ [The Arabs make an interchange between ف and ث; make ف and ث interchangeable, or commutable; i. e. put ف in the place of ث, and ث in the place of ف]; as in جَدَفٌ and جَدَثٌ; and ↓ تُعْقِبُ signifies the same. (S, O.) ― -b4- And عاقب signifies also He stood upon one of his legs one time and upon the other another time; or moved his legs alternately. (TA.) ― -b5- [عاقبهُ as denoting consequence, and retaliation, or retribution, also signifies He punished him.] You say, عاقبهُ بِذَنْبِهِ, (S, Msb, * TA,) inf. n. عِقَابٌ (S, Msb, TA) and مُعَاقَبَةٌ, (Msb, TA,) He punished him for his crime, sin, fault, or offence: (S, * Msb, * TA:) and [in like manner] ↓ تعقّبهُ He punished him (i. e. a man, S, O) for a crime, a sin, a fault, or an offence, that he had committed. (S, O, K.) In the saying in the Kur [xvi. last verse but one], وَاـِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمٌ بِهِ [And if ye punish, then punish ye with the like of that with which ye have been afflicted, lit. punished], the verb first denotes punishment, and is afterwards used for the purpose of assimilation: and similar to this is the saying in the same [xxii. 59], وَمَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ [And whoso punisheth with the like of that with which he hath been afflicted, lit. punished]. (O.) For another ex., from the Kur lx. 11, [where it implies retaliation or retribution,] see 1, latter half. [In like manner,] it is said in a trad., أَبْطَلَ النَّفْحَ اـِلَّا أَنْ يُضْرَبَ فَيُعَاقِبَ [He made the kicking of a beast with the hind leg to be of no account unless it were beaten by its master, or rider, and retaliated by kicking another person]; meaning, he made nothing to be incumbent on the master of the beast unless the latter made the kicking to be a consequence of that [i. e. unless the beast kicked in consequence of its being beaten by the master, or rider]. (TA.) [See also 4, which has a similar meaning, that of requital.] ― -b6- عُوقِبَتْ said of a mare means She was required to perform run after run. (Ham p. 277.)

اعقبهُ
4 اعقبهُ ذ : see 1, first quarter, in three places: ― -b2- and see 3, in three places. ― -b3- [Also He made him to take his place. And hence,] He descended from his beast in order that he (another) might ride in his turn: and one says also أَعْقِبْ meaning Descend thou in order that I may ride in my turn: and in like manner with respect to any kind of action: thus, when the office of Khaleefeh became transferred from the sons of Umeiyeh to the Hلshimees, Sudeyf, the poet of the 'Abbلsees, said,
أَعْقِبِى آلَ هَاشِمٍ يَا مَيَّا
meaning Descend from the station of the Khaleefehs that the family of Hلshim may mount, O Meiyà [for O sons of Umeiyeh]. (TA.) ― -b4- [And It made a thing to follow as a consequence to him: the verb in this sense being doubly trans.] One says, اعقبهُ نَدَمًا It occasioned him as its consequence repentance, (Mgh, Msb, TA,) and هَمًّا anxiety. (TA.) And أَكَلَ أَكْلَةً أَعْقَبَتْهُ سَقَمًا He ate a repast that occasioned him as its consequence a sickness. (S, O.) And [hence] أُعْقِبَ عِزُّهُ ذُلًّا His might was exchanged for, or changed into, [lit. made to be followed by,] abasement. (TA.) See also 2, first quarter, for another ex. [Hence, likewise,] فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا, in the Kur [ix. 78], means [Therefore He caused hypocrisy to follow as a consequence to them; or] He caused them to err, because of their evil deed, as a punishment to them. (O.) And [in like manner] one says, أَعْقَبَهُ اللّٰهُ بِاـِحْسَانِهِ خَيْرًا [God gave him, or may God give him, as a recompense, or requital, for his beneficence, good, or prosperity]. (TA.) And اعقبهُ بِطَاعَتِهِ He recompensed, or requited, him for his obedience, (S, O, K, *) and عَلَى مَا صَنَعَ for what he did. (TA. [See also 3, which has a similar meaning, that of retribution.]) اعقبهُ خَيْرًا means also He gave him in exchange good. (TA.) See also 1, latter half, where the verb is expl. in the contr. sense, that of taking, or receiving, in exchange. ― -b5- اعقبهُ الطَّائِفُ The diabolical visitation, or insanity, returned to him at times. (S, O.) ― -b6- اعقب طَىَّ البِئْرِ بِحِجَارَةٍ مِنْ وَرَائِهَا [is app. from أَعْقَابُ الطَّىِّ (see عَقِبٌ), and] means He laid stones compactly together at the back [behind the regular casing] of the well. (TA. [See also 1, near the end.]) -A2- اعقب as intrans., He (a man) died, and left offspring. (S, O, K.) One says, أَعْقَبَ مِنْهُمْ رَجُلَانِ وَدَرَجَ وَاحِدٌ [Two men of them died and left offspring, and one died and left no offspring]: and Tufeyl El-Ghanawee says,
كَرِيمَةُ حُرِّ الوَجْهِ لَمْ تَدْعُ هَالِكًا
↓ مِنَ القَوْمِ هُلْكًا فِى غَدٍ غَيْرَ مُعْقِبِ
[A female noble of countenance, (or whose nobility was manifest in what appeared of her countenance,) she did not invoke one of the people dead, on a morrow after an engagement, as having perished without leaving a successor, or one to fill his place:] i. e. when a chief of her people died, another chief came; so that she did not bewail a chief who had not his equal. (TA.) ― -b2- He (a borrower of a cooking-pot) returned a cooking-pot with the remains termed عُقْبَة in it. (S, O, K.) ― -b3- He (a man) returned from evil to good. (TA.) ― -b4- اعقب عَلَيْهِ يَضْرِبُهُ He set upon him beating him. (O.) ― -b5- أَعْقَبَتْ رَاحِلَتُكَ Thy riding-camel became, or has become, jaded, or fatigued. (O.)

تعقّب
5 تعقّب ذ He looked to the consequence, end, issue, or result: and he considered a second time. (TA. [See also 2, last quarter.]) ― -b2- تعقّب مِنْ أَمْرِهِ He repented of his affair. (TA.) ― -b3- تعقّب عَنِ الخَبَرِ He doubted of the information, or questioned it, and asked again respecting it. (S, O, K, TA. [In my copies of the S, and in the O, الخَيْرِ: but see what follows; in which مُتَعَقَّب is used as a noun of place of the verb in this sense.]) Tufeyl says,
↓ وَلَمْ يَكُ عَمَّا خَبَّرُوا مُتَعَقَّبُ
[And there was no place of, or ground for, doubting, and asking again, respecting what they told]. (S, O, TA.) And one says, لَمْ أَجِدْ عَنْ قَوْلِكَ ↓ مُتَعَقَّبًا, (A, TA,) i. e. [I found not] any place of, or ground for, inquiring into, or investigating, thy saying; syn. مُتَفَحَّصًا; (A, TA;) [or questioning it; or returning to examine it;] meaning, thy saying was right and true, so that it did not require التَّعَقُّب; (A;) or I did not allow myself to doubt, and ask again, respecting it, that I might see whether I should do what thou saidst or abstain from it. (TA.) ― -b4- [And the verb is used transitively in a similar sense.] You say, تعقّب الخَبَرَ He searched after the information repeatedly, or time after time; (Mgh, * TA;) syn. تَتَبَّعَ: (Mgh, TA:) and ↓ اعتقب has a like meaning. (Ham p. 287.) And He asked respecting the information another person than the one whom he asked the first time. (A, TA.) ― -b5- And تَعَقَّبْتُ الرَّجُلَ I sought to discover in the man that which he would be ashamed to expose; or the slip, or fault, that he had committed: and ↓ اِسْتَعْقَبْتُهُ signifies the same. (O, K. *) [In critical observations and the like, تعقّبهُ is often used as meaning He found fault with him; animadverted upon him; or impugned his judgment or assertion; بِقَوْلِهِ كَذَا وَكَذَا by his saying so and so. And تعقّب عَلَيْهِ seems to be similarly used as meaning He animadverted upon his saying: (compare اِعْتَرَضَ عَلَيْهِ:) but more commonly as meaning he animadverted upon it, i. e. a saying, and the like.] ― -b6- See also 3, near the middle of the para- graph. ― -b7- تعقّب الأَمْرَ He thought repeatedly upon the affair, or case. (TA in art. روأ.) ― -b8- تعقّب رَأْيَهُ He found his opinion to have a good issue, or result. (S, O. [See a somewhat similar signification of 8 and 10, under the former.]) ― -b9- See also 1, second sentence. ― -b10- [The saying of Aboo-Thumلmeh,
وَاـِنْ مَنْطِقٌ زَلَّ عَنْ صَاحِبِى
↓ تَعَقَّبْتُ آخَرَ ذَا مُعْتَقَبْ
may be rendered, nearly in accordance with an explanation by Et-Tebreezee, And if a speech slip by mistake from my companion, 1 substitute another having superiority: or تعقّبت may here mean I search out: but see the Ham p. 287; where are some remarks, on this verse, that appear to me to be fanciful and far-fetched.]

يَتَعَاقَبَانِ
6 يَتَعَاقَبَانِ ذ (T, S, O, Msb, TA) They follow each other [by turns]; or alternate; (T, Msb, TA;) one coming and the other going; (TA;) said of the night and the day; (T, Msb;) or as the night and the day; (S, O, TA;) as also ↓ يَعْتَقِبَانِ. (TA.) You say, تَعَاقَبَ المُسَافِرَانِ عَلَى الدَّابَّةِ The two travellers rode upon the beast, each of them in his turn. (TA: and the like is said in the Msb.) And تعاقبا عَمَلًا They two did a work, or deed, by turns, or alternately: syn. اِرْتَوَحَاهُ, (K and TA in art. روح,) and تَرَاوَحَاهُ (TA in that art.) And تعاقبا They helped each other by turns. (TA.) And بِالضَّرْبِ ↓ يَعْتَقبَانِهِ They two ply him by turns with beating (A.) See also 3, near the beginning. التَّعَاقُبُ also signifies The coming to water [by turns, or] time after time. (TA.)

8 اـِعْتَقَبَ see 1, former half, in two places: ― -b2- and see 3, near the beginning, in two places; and 6, also in two places. ― -b3- [اعتقبهُ signifies also He took it, or had it, subsequently. Thus one of the meanings of العُقْبَةُ is expl. in the A and TA by the words مَا يَعْتَقِبُونَهُ بَعْدَ الطَّعَامِ مِنَ الحَلَاوَةِ i. e. What they have, or take, after the main portion of the meal, consisting of sweetmeat. ― -b4- And He had it, or experienced it, as a consequence of an act &c.: and that it may have ↓ مُعْتَقَبُ for an inf. n. in this sense (as well as in other senses agreeably with analogy) seems to be meant by its being said (in the Ham p. 287) that المُعْتَقَبُ signifies أَخْذُ عُقْبَةِ الشَّىْءِ i. e. آخِرِهِ. See also a somewhat similar signification of 5.] One says, فَعَلْتُ كَذَا فَاعْتَقَبْتُ مِنْهُ نَدَامَةً i. e. [I did such a thing and] I found, or experienced, in consequence thereof repentance; (S, O;) as also ↓ اِسْتَعْقَبْتُ. (A, O.) And مِنْ كَذَا خَيْرًا ↓ استعقب He found, or experienced, in consequence of such a thing, or after such a thing, good. (T, Msb.) And hence, perhaps, the saying of the lawyers, يَصِحُّ الشِّرَآءُ عِتْقًا ↓ اـِذَا اسْتَعْقَبَ [as meaning The sale, or purchase, is valid when it has emancipation as an after-event]: but this does not agree with the former phrase unless by a far-fetched interpretation; and therefore one should say, اـِذَا عَقَبَهُ العِتْقُ i. e. when emancipation follows it. (Msb.) ― -b5- اعتقب also signifies He withheld, or detained, a thing in his possession. (TA.) And [particularly] He (a seller) withheld, or detained, an article of merchandise from the purchaser until he should receive the price: (S, A, O, K:) for the doing of which he is said in a trad. to be responsible; meaning, if it perish in his keeping. (S, A, O.) And He detained, confined, or imprisoned, a man. (S, O.) ― -b6- See also 5.

10 اـِسْتَعْقَبَ see the next preceding paragraph, in three places: ― -b2- and see also 1, latter half: ― -b3- and 5. ― -b4- [Accord. to Reiske, as mentioned by Freytag, استعقبهُ signifies also He followed his footsteps.]

عَقْبٌ
عَقْبٌ ذ : see عَقِبٌ, in eight places.

عُقْبٌ
عُقْبٌ ذ : see عَقِبٌ, in seven places.

عَقَبٌ
عَقَبٌ ذ The عَصَب [meaning sinews, or tendons,] of which أَوْتَار [i. e. strings for bows or the like] are made: (S, O, K: [see also 1, last quarter:]) n. un. with 3: (S, O:) or such as are white of the أَطْنَاب of the joints; (Mgh, Msb; [see عَصَبٌ;]) the عَصَب being such as are yellow: (Mgh and Msb in art. عصب:) accord. to IAth, the عَصَب [or sinews, or tendons,] of the two portions of flesh next the back-bone on either side, and of the سَاقَانِ and وَظِيفَانِ [meaning the hind and fore shanks], that are intermingled with the flesh, of any animal; the half of one whereof, divided lengthwise from the other half, is extended, or drown out, and trimmed, and cleansed of the flesh, and the وَتَر [or string for the bow or the like] is made thereof; and they are sometimes in the two sides of the camel; but [properly speaking] there is a difference between the عَصَب and the عقَب; the former being such as incline to yellow, whereas the latter incline to white, and are the harder, and firmer, or stronger, of the two: AHn says, on the authority of Aboo-Ziyلd, that the عَقَب are [the sinews, or tendons,] of the two portions of flesh next the back-bone on either side, of the sheep or goat, and of the camel, and of the ox or cow,(TA.) [See also عِلْبَآءٌ.]

عَقِبٌ
عَقِبٌ ذ (S, Mgh, O, Msb, K, &c.) and ↓ عَقْبٌ, (Msb, TA,) the latter being a contraction of the former, (Msb,) [The heel of a human being;] the hinder part of the foot of a human being: (S, Mgh, O, Msb, K:) of the fem. gender: (S, O, Msb:) pl. [of pauc.] أَعْقُبٌ (TA) and [of mult. as well as of pauc.] أَعْقَابٌ: (Msb, TA:) and ↓ عَقِيبٌ is said to signify the same; but MF cites an assertion that this is a word of a bad dialect. (TA.) وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ [Wo to the heels from the fire of Hell], (O, Msb, TA,) and ويل لِلْعَقِبِ من النّار [Who to the heel &c.], (TA,) occurring in a trad., means wo to him who neglects the washing of the heels in the ablution preparatory to prayer. (O, * Msb, TA. *) عَقِبُ الشَّيْطَانِ, (O, Msb, TA,) or, as some say, ↓ عُقْبَةُ الشيطان, (Msb, TA,) with damm, (TA,) which is forbidden in prayer, is expl. as meaning The placing the buttocks upon the heels between the two prostrations; which is what some term الاـِقْعَآءُ: (Mgh, * O, Msb, TA:) so says A'Obeyd: (Msb:) or, accord. to some, this means the leaving the heels unwashed in the ablution preparatory to prayer. (O.) وَطِئَ النَّاسُ عَقِبَ فُلَانٍ [lit. The people trod upon the heel of such a one] means the people walked after, or near after, such a one: and in like manner, هُوَ مُوَطَّأُ العَقِبِ [lit. He is one whose heel is trodden upon]: (O, TA; *) because of his having command over people, and their being submissive to him: (O:) the latter phrase means he is one who has many followers: (A, TA: [see also art. وطأ:]) جَآءَ زَيْدٌ يَطَأُ عَقِبَ عَمْرٍو primarily signifies Zeyd came putting his foot in the place of the foot [or heel] of 'Amr every time that the latter raised his foot. (Msb.) And one says, مِنْ أَيْنَ عَقِبُكَ, (A, O,) or مِنْ أَيْنَ كَانَ عَقِبُكَ, (TA,) meaning Whence camest thou? or Whence hast thou come? (A, O, TA.) And رَجَعَ فُلَانٌ عَلَى عَقِبِهِ Such a one returned by the way of his heel; i. e., by the way that was behind him, and whence he had come; quickly. (Msb.) And وَلَّى عَلَى عَقِبِهِ, and عَلَى عَقِبَيْهِ, He turned back, or receded, from a thing to which he had betaken himself. (TA.) لَا تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ, occurring in a trad., means Turn not thou them back to their former condition of not emigrating [for the sake of religion]: and مَا زَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ, in another trad., means They ceased not to return to infidelity: as though they went back wards. (TA.) ― -b2- The عَقِب of the نَعْل [or sandal] is The part [or wide strap] that embraces the heel. (AO, in an anom. MS. in my possession.) ― -b3- [And عَقِبُ البَابِ means The pivot (generally of wood) at the bottom of the door, turning in a socket in the threshold.] ― -b4- And عَقِبٌ and ↓ عَقْبٌ (TA) and ↓ عُقُبٌ and ↓ عُقْبٌ (S, O, Msb, K, TA) and ↓ عُقْبَى and ↓ عُقْبَةٌ and ↓ عُقْبَانٌ and ↓ عِقْبَانٌ and ↓ عَاقِبٌ (TA) are syn. with ↓ عَاقِبَةٌ, (S, O, Msb, K, TA,) which signifies, (S, O, Msb, K,) i. e. as signifying, (TA,) The end; or the last, or latter, part or state; [but generally as explanatory of this last word, and often as explanatory of عُقُبٌ and عُقْبٌ and عُقْبَى, as meaning the consequence, or result, or issue;] of anything: (S, O, Msb, K, TA:) [and the same words, app. with the exception of عُقْبَى and عَاقِبَةٌ, signify also a time, or state, of subsequence:] the pl. [of the first four words is أَعْقَابٌ, and] of the last عَوَاقِبُ. (TA.) Hence, (S,) it is said in the Kur [xviii. 42], ↓ هُوَ خَيْرٌ ثَوَابًا وَخَيْرٌ عُقُبًا [or ↓ عُقْبًا or ↓ عُقْبَى, accord. to different readings, i. e. He is the best in respect of recompense, or reward, and the best in respect of consequence, or result, or issue; i. e., the consequence of the actions &c. of believers]. (S, O.) And in the same [xci. last verse], ↓ وَلَا يَخَافُ عُقْبَاهَا i. e. And He feareth not the consequence thereof. (Th, TA.) And they said, لَكَ فِى الخَيْرِ ↓ العُقْبَى meaning العَاقِبَةُ [i. e. May the end to thee be in that which is good; or may thy case end in good]. (TA.) And it is said in a trad., سَافَرَ فِى عَقِبِ رَمَضَانَ, (T, O, Msb,) meaning He journeyed in the end, or the last, or latter, part, of Ramadلn: (T, Msb:) or, when Ramadلn had almost ended. (O.) One says, جِئْتُ فِى عَقِبِ رَمَضَانَ, (ISk, S, O, * Msb, *) with kesr to the ق, (ISk, S,) meaning [I came] when there was somewhat remaining of Ramadلn. (ISk, S, O, * Msb.) And جِئْتُكَ فِى عَقِبِ الشَّهْرِ, and ↓ فى عَقْبِهِ, and عَلَى عَقِبِهِ, I came to thee in the latter part of the month, when ten days of it, or less, remained. (L.) هُوَ فِى عَقِبِ المَرَضِ He is in the state of convalescence in which somewhat remains of the disease: (Msb:) and فِى أَعْقَابِ المَرَضِ in the [state in which there are some] remains of the disease. (TA.) One says also, جَآءَ فِى عَقِبِهِ and ↓ عَقْبِهِ, meaning He came after him; or near after him; [as though at his heel; and hence, properly, close after him;] and جَآءَ عَقِبَهُ; from the phrase جَآءَ زَيْدٌ يَطَأُ عَقِبَ عَمْرٍو, meaning as expl. above. (Msb.) And بَنُو فُلَانٍ سَقْىُ اـِبِلِهِمْ عَقِبَ بَنِى فُلَانٍ i. e. [The sons of such a one, the watering of their camels is] after [that of] the sons of such a one; a saying mentioned by ISk. (Msb.) And صَلَّيْنَا أَعْقَابَ الفَرِيضَةِ تَطَوُّعًا i. e. [We performed prayer] after the obligatory [by way of supererogation]. (Lh, IF, Msb, TA.) And جِئْتُ فِى عَقِبِ الشَّهْرِ i. e. I came after the month had passed. (El-Fلrلbee, Msb.) And خَلَفَ فُلَانٌ بعَقِبِى Such a one remained, or stayed, after me. (Msb.) Er-Rلzee says, in the Mukhtلr es- Sihلh, that he had found no authority in the T nor in the S for the phrase جَآءَ فُلَانٌ عقبَ فُلَانٍ [app. عَقِبَ], meaning Such a one came after such a one, except a similar saying of ISk, cited by Az, in which عقبَ is expl. as signifying after. (TA.) [But if the word in question be عَقِبَ, sufficient authorities for its use in this sense have been cited above: though it seems from what here follows that عُقُبَ or عُقْبَ in this sense is preferable.] One says, شَهْرِ ↓ جِئْتُ فِى عُقْبِ رَمَضَانَ, (S,) or ↓ عُقُبِهِ, (O,) and ↓ عَلَى عُقْبِهِ and ↓ عُقُبِهِ, (L,) and ↓ فِى عُقْبَانِهِ, (S, O,) meaning I came when the whole of the month of Rama- dلn had passed: (S, O, L:) and ↓ جِئْتُكَ عُقْبَ رَمَضَانَ I came to thee at the end of Ramadلn: and مَمَرِّهِ ↓ جِئْتُ فُلَانًا عَلَى عُقْبِ and ↓ عُقُبِهِ and عَقِبِهِ and ↓ عُقْبَانِهِ I came to such a one after he had gone: and ذَاكَ ↓ أَتَيْتُكَ عَلَى عُقُبِ and عَقِبَ ذاك and ذاك ↓ عَقْبِ and ذاك ↓ عُقْبَانِ I came to thee after that: and قُدُومِهِ ↓ جِئْتُهُ عُقْبَ I came to him after his arrival. (Lh, TA.) One says also, آلِ فُلَانٍ ↓ فُلَانٌ يَسْتَقِى عَلَى عُقْبَةِ Such a one draws water after the family of such a one. (TA.) And MF mentions ↓ جِئْتُكَ عَلَى عَاقِبِهِ [app. meaning I came to thee after him, or it]: and Aboo-Mis-hal mentions [app. in this sense] ↓ عِقْبَانِهِ, with kesr. (TA.) ― -b5- عَقِبٌ (S, A, Mgh, O, Msb, K) and ↓ عَقْبٌ (S, O, Msb, K) also signify The child, or children, (S, A, O, Msb, K,) of a man; (S, O;) as also ↓ عَاقِبَةٌ: (S, O, K:) and the child, or children, of the child or children, (S, A, O, Msb, K,) of a man: (S, O:) applied to such as remain after the father: (TA:) or a man's offspring; (Mgh;) and so ↓ عَاقِبَةٌ: (Msb:) or his male children: and, accord. to some of the lawyers, the children of the daughters [of a man, also]: (Mgh:) of the fem. gender, on the authority of Akh: (S, O:) pl. أَعْقَابٌ. (TA.) The Arabs say, لَا عَقِبَ لَهُ, meaning There is, or are, no male offspring remaining to him: (TA:) and ↓ لَيْسَتْ لِفُلَانٍ عَاقِبَةٌ There is, or are, to such a one, no [remaining] child, or children. (S, O, Msb.) ― -b6- شَىْءٍ ↓ عَقْبُ [or عَقِبُ شَىْءٍ] signifies A thing, whatever it be, that follows, succeeds, comes after, or takes the place of, a thing; as the water of a well, and the blowing of the wind, and the flying of the sand-grouse (القَطَا), and the running of a horse. (TA. [See also عَاقِبٌ.]) ― -b7- And عَقِبٌ, (IAar, IF, A, Msb,) or ↓ عَقْبٌ, (S, K,) or, as As says, each of these, some of the Arabs using the latter form, by way of contraction, (Msb,) A run after another run, (As, IF, S, Msb, K,) of a horse: (As, IF, S, Msb:) or the last, or latter, run, of a horse: (IAar, Msb:) or one says of a courser, هُوَ ذُوْ عَفْوٍ وَعَقِبٍ meaning He has a first run, and a subsequent, and more vehement, run: (A:) and ↓ عِقَابٌ is said in the L to have the first of these meanings: (TA:) or it is pl. of عَقْبٌ [or عَقِبٌ] as having that meaning: (Ham p. 358:) an ex. of it occurs in the following verse, (Ham, TA,) cited by IAar: (TA:)
يَمْلَأُ عَيْنَيْكَ بِالفِنَآءِ وَيُرْ
ضِيكَ عِقَابًا اـِنْ شِئْتَ أَوْ نَزَقَا
[That would satisfy thine eye by his beauty, in the area before the dwelling, and content thee by run after run, or by runs after runs, if thou wilt, or by lightness, or agility]: (Ham, TA:) [or it may be here an inf. n., (of 3,) meaning on an occasion of being required to perform run after run: (see 3, last sentence:)] or, accord. to IAar, the meaning in this instance is, by his owner's making, upon him, warring, or warring and plundering, expeditions time after time: (TA:) accord. to Kh, لَهُ عِقَابٌ, said of a horse, means he has a recovering of strength (جمام [i. e. جَمَامٌ]) after ceasing to run. (Ham ubi suprà.) ― -b8- Hence, A reply: so in the saying, relating to him who stops, or breaks off, in speech, لَوْ كَانَ لَهُ عَقِبٌ لَتَكَلَّمَ [If he had a reply, assuredly he would have spoken]. (A, TA.) ― -b9- See also عِقْبَةٌ.

عُقُبٌ
عُقُبٌ ذ : see the next preceding paragraph, in six places.

عَقْبَةُ القَمَر
عَقْبَةُ القَمَر ذ i. q. عِقْبَةُ القَمَرِ, q. v. (L.) -A2- And عَقْبَةٌ and ↓ عِقْبَةٌ signify Variegated, or figured, cloth: (TA:) or one of the sorts of variegated, or figured, cloths [that serve for the covering] of the [women's camel-vehicle called] هَوْدَج: (O, K, TA:) as also عَقْمَةٌ: (O, TA:) accord. to Yaakoob, the ب is a substitute for م. (TA.)

عُقْبَةٌ
عُقْبَةٌ ذ : see عَقِبٌ, in three places. ― -b2- Also The last that remains: so in the saying, فُلَانٌ عُقْبَةُ بَنِى فُلَانٍ [Such a one is the last that remains of the sons of such a one]. (L.) ― -b3- And A turn; or time at which, or during which, anything is, or is to be, done, or had, in succession: (S, Mgh, O, Msb, K:) pl. عُقَبٌ. (Msb.) One says, تَمَّتْ عُقْبَتُكَ Thy turn is completed. (S, O.) And دَارَتْ عُقْبَةُ فُلَانٍ The turn of such a one came round. (TA.) And رَكِبَ عُقْبَةً He rode one turn: and رَكِبَ عُقْبَتَهُ He rode his turn, or in his turn. (TA.) And it is said in a trad., مَنْ مَشَى عَنْ دَابَّتِةِ عُقْبَةً فَلَهُ كَذَا Whoso walks a turn to a certain point, instead of his beast, to him shall be given such a thing. (TA.) عُقْبَةُ الأجِيرِ means The hired-man's turn to ride; when the hirer dismounts, for example in the morning, and he (the former) rides. (Mgh.) And [the pl.] عُقَبٌ means [particularly] The turns of camels, when they are being watered: the watering of a number of camels together after another number is termed their عُقْبَة. (TA.) [See also عُقْبَى.] ― -b4- And [it is said that] it means also Camels which a man pastures and waters in his turn; and IAar cites as an ex.
اـِنَّ عَلَىَّ عُقْبَةً أَقْضِيهَا
لَسْتُ بِنَاسِيهَا وَلَا مُنْسِيهَا
[but this I would rather render, Verily I have incumbent on me a turn to pasture and water camels; and I perform it; I am not a neglecter thereof nor a delayer of it]; meaning I drive the camels which I pasture and water in my turn, and I tend them well: مُنْسِيهَا is for مُنْسِئِهَا, for the sake of the rhyme. (TA.) ― -b5- Also The place in which one mounts a beast to ride [app. in his turn]. (TA.) ― -b6- And The distance, or space, of two leagues; i. e. twice the distance termed فَرْسَخ: and the distance to which one journeys [app. from one halting-place to the next; i. e. a stage of a journey]: pl. as above: a poet says,
خَوْدًا ضِنَاكًا لَا تَسِيرُ العُقَبَا
[Soft, or tender, heavy in the hinder part, that will not perform men's marches]; meaning that she will not [or cannot] journey with men, because she will not endure the doing so on account of her soft and delicate life. (TA.) ― -b7- And The distance, or space, between the ascending and descending of a bird. (S, O, K.) ― -b8- And The night and the day; because they follow each other. (K.) ― -b9- And A substitute; or thing that is given, or taken, in exchange for another thing; (S, O, L, K;) as also ↓ عُقْبَى. (L, TA.) One says, أَخَذْتُ مِنْ أَسِيرِى عُقْبَةً I took, or received, for my captive, a substitute, or something in exchange. (S, O.) And ↓ سَأُعْطِيكَ مِنْهَا عُقْبَى occurs in a trad., meaning I will give thee something in exchange [for her, i. e.] for sparing her life, and liberating her. (L, TA.) ― -b10- And Pasture, or food, of an ostrich, that is eaten after other pasture or food: [and likewise of camels: and of men:] pl. as above. (AA, S, O.) One says of camels, رَعَتْ عُقْبَتَهَا i. e. They pastured upon the [kind of plants termed] حَمْض after the [kind termed] خُلَّة; (A, L;) or upon the خُلَّة after the حَمْض: (L:) and of men one says, أَكَلُوا عُقْبَتَهُمْ They ate their repast of sweetmeat after the other food. (A, TA. [See 8, near the beginning.]) ― -b11- And The remains of the contents of a cooking-pot, adhering to the bottom. (TA.) And Somewhat of broth which the borrower of a cooking-pot returns when he returns the pot. (S, O, K.) ― -b12- [Hence,] أُمُّ عُقْبَةَ is an appellation of The cooking-pot. (T in art. ام.) أَبْو عُقْبَةَ is a surname of The hog. (Har p. 663. [But the origin of this I know not.]) ― -b13- One says also, لَقِيتُ مِنْهُ عُقْبَةَ الصُّنْعِ, meaning I experienced from him, or it, difficulty: [as though lit. signifying, the result of the deed that I had done:] and [simply] لَقِىَ مِنْهُ عُقْبَةً He experienced from him, or it, difficulty. (TA. [But in a copy of the A, and in my opinion correctly, the last word in this phrase is written ↓ عَقَبَةً: see عَقَبَةٌ, below.]) ― -b14- And كُنْتُ مَرَّةً نُشْبَة وَأَنَا اليَوْمَ عُقْبَة, expl. by IAar as meaning I was such that, when I clung to a man, he experienced evil from me; but now I have reverted from being such, through weakness. (TA. [It is a prov., somewhat differently related in art. نشب, q. v.]) ― -b15- See also the next paragraph, in four places.

عِقْبَةٌ
عِقْبَةٌ ذ (Lh, S, O, K) and ↓ عُقْبَةٌ, (Lh, O, K,) but the former is the more approved, (Lh, TA,) and عقب, (so in the TA, [app., if not a mistranscription, ↓ عَقِبٌ,]) A mark, sign, trace, impress, characteristic, or outward indication. (Lh, S, O, K.) One says, عَلَيْهِ عِقْبَةُ السَّرْوِ, (S, O,) and ↓ عُقْبَتُهُ, (O,) and الجَمَالِ, (S, O,) i. e. Upon him is the mark &c. [of generosity and manliness, and of beauty]. (S, O, K.) ― -b2- عِقْبَةُ القَمَرِ and ↓ عَقْبَةُ القمر mean The return of the moon, when it has set, or disappeared, and then risen: (L:) [or the return of the moon after the change; for] one says, مَا يَفْعَلُ ذٰلِكَ اـِلَّا عِقْبَةَ القَمَرِ, (S,) or ↓ عُقْبَةَ القمر, (so in the O,) meaning He does not that save once in each month: (S, O:) but, accord. to IAar, القَمَرِ ↓ عُقْبَةُ, with damm, is a certain star, or asterism, which is in conjunction with the moon once in the year; and عُقْبَةَ القَمَرِ means once in the year: so in the following verse, of one of the Benoo-'ءmir:
لَا يُطْعِمُ المِسْكَ وَالكَافُورَ لِمَّتَهُ
وَلَا الذَّرِيرَةَ اـِلَّا عُقْبَةَ القَمَرِ
[He will not apply to his hair that descends below the ear musk and camphor, nor the perfume called ذريرة, save once in the year]: or, as Lh relates it, عِقْبَةَ القمر: thus in the L; in which it is added that this saying of IAar requires consideration, because the moon cuts [a meridian of] the celestial sphere once in every month: but MF replies that it may be in conjunction with the said star only once in the year, as the moon's path varies in each successive month. (TA. [See also عَقْمَةٌ.]) -A2- See also عَقْبَةٌ.

عَقَبَةٌ
عَقَبَةٌ ذ [A mountain-road;] a road in [or upon] a mountain: (Bd in xc. 11:) or a road in the upper part of a mountain: (Ham p. 287:) or a difficult place of ascent of the mountains: (K:) or it is in a mountain and the like thereof: (Msb:) or [it sometimes signifies] a long mountain that lies across the way, and over which the way therefore leads; long, or high, and very difficult; so called, too, when it is further impassable after it is ascended; rising high towards the sky, ascending and descending; most difficult of ascent; but sometimes its height is one [or uniform]; and its acclivity is in appearance like a wall: (TA:) [generally it means a road over, or up, or down, or over some part of, a mountain:] pl. عِقَابٌ. (S, O, Msb, K.) اِقْتَحَمَ العَقَبَةَ [properly signifying He attempted the mountain-road] is metaphorically used as meaning He entered upon a hard, or difficult, affair. (Bd in xc. 11.) See also عُقْبَةٌ, near the end. ― -b2- It is also n. un. of عَقَبٌ [q. v.]. (S, O.)

عُقْبَى
عُقْبَى ذ : see عَقِبٌ, second quarter, in four places. ― -b2- It occurs in a trad. respecting the prayer of fear; in which it is said of that prayer, كَانَتْ عُقْبَى [It was an affair of turns]; meaning that it was performed by one company after another; several companies performing it successively, by turns. (TA. [Compare عُقْبَةٌ as expl. in the third sentence of the paragraph on that word.]) ― -b3- Also i. q. مرجع [app. مَرْجِعٌ i. e. A returning, &c.]. (TA.) ― -b4- And The requital, or recompence, of an affair, or action. (S, O, K.) ― -b5- See also عُقْبَةٌ, latter half, in two places.

عُقْبِىُّ الكَلَامِ
عُقْبِىُّ الكَلَامِ ذ i. q. عُقْمِىُّ الكَلَامِ, [the ب being app. a substitute for م,] i. e. Obscure speech or language, which men do not know. (TA in art. عقم.)

عُقْبَانٌ
عُقْبَانٌ ذ : see عَقِبٌ, in four places.

عِقْبَانٌ
عِقْبَانٌ ذ : see عَقِبٌ, in two places.

رَجُلٌ عِقِبَّانٌ
رَجُلٌ عِقِبَّانٌ ذ A rough, coarse, or rude, man; syn. غَلِيظٌ: pl. عقبان [so in the TA, either عِقْبَانٌ or عُقْبَانٌ]: mentioned by Kr: but Az doubted its correctness. (TA.)

عُقَابٌ
عُقَابٌ ذ [The eagle;] a certain bird, (S, O, K,) of those that prey, (Msb,) well known: (K:) of the fem. gender: (S, O, Msb:) [though] applied to the male and the female; but with this distinction, that you say of the male, هٰذَا عُقَابٌ ذَكَرٌ [This is a male eagle]: or it is only female; and a bird of another kind couples with it; whence Ibn-'Oneyn says, satirizing a person named Ibn-Seyyideh, Say thou to Ibn-Seyyideh,
مَا أَنْتَ اـِلَّا كَالْعُقَابِ فَأُمُّهُ
مَعْرُوفَةٌ وَلَهُ أَبٌ مَجْهُولُ
[“ Thou art not other than the like of the eagle; ” for his mother is known, but he has a father unknown]: (MF, TA:) the pl. (of pauc., S, O) is أَعْقُبٌ, (S, O, K,) because it is of the fem. gender and the measure أَفْعُلٌ specially belongs to pls. of fem. nouns [though not to such exclusively], (S, O,) and أَعْقِبَةٌ, (Kr, TA,) and (of mult., S, O) عِقْبَانٌ (S, O, K) and عَقَائِبُ accord. to AHei, but Ed-Demلmeenee thinks this to be strange; and pl. pl. عَقَابِينُ. (TA.) عِقْبَانُ الجِرْذَانِ [The eagles that prey upon the large field-rats] are not black, but of the colour termed كُهْبَة; and no use is made of their feathers, except that boys feather with them round-topped pointless arrows. (AHn, TA.) ― -b2- [Hence,] العُقَابُ is the name of (assumed tropical:) One of the northern constellations, [i. e. Aquila,] the stars of which are nine within the figure, and six without, of the former of which are three well known, called النَّسْرُ الطَّائِرُ [q. v.]. (Kzw.) ― -b3- [Hence also,] (assumed tropical:) The عُقَاب of the banner, or standard; (S, O;) [app. meaning the flag attached to a lance;] what is bound [to a lance] for a prefect, or governor; likened to the bird so called; and of the fem. gender. (L, TA.) It is also the name of (assumed tropical:) The banner, or standard, of the Prophet. (O, K.) And عُقَابٌ also means (assumed tropical:) A large banner or standard. (TA.) And (assumed tropical:) i. q. غَايَةٌ: so in the saying of Aboo-Dhu-eyb, describing wine,
لَهَا غَايَةٌ تَهْدِى الكِرَامَ عُقَابُهَا
[meaning It has a banner, which guides the generous; like as the military banner guides and attracts warriors: for غَايَةٌ sometimes signifies a sign which the vintner used to set up to attract customers]: the repetition is approvable because of the difference of the two words in themselves: pl. عِقْبَانٌ. (TA.) ― -b4- عُقَابٌ also signifies (assumed tropical:) A black she-camel; as being likened to the bird. [so called], (AA, O.) ― -b5- And A stone (or piece of rock, L) protruding in the inside of a well, which lacerates the [leathern] bucket; (S, O, K, TA;) sometimes it is before [i. e. above] the casing [of stones or bricks]: it is when a mass of stone becomes displaced; and sometimes the water-drawer stands upon it: it is of the fem. gender: pl. as above. (TA.) And The stone upon which the waterer stands, (O, K,) [accord. to SM,] projecting beyond the casing in a well, the same that is meant in the next preceding sentence, (TA,) [but this I think doubtful, for Sgh adds,] between two stones which support it. (O.) Accord. to IAar, the قَبِيلَة is a mass of stone, or rock, at the mouth of a well; and the عُقَابَانِ are [two masses of stone] at the two sides of the قبيلة, supporting it. (TA.) And A rock, or mass of stone, projecting in the side of a mountain, like a stair, or series of steps: (S, O, K:) or an ascent, like stairs, in the side of a mountain. (TA.) ― -b6- Also A hill; syn. رَابِيَةٌ. (O, K.) And Anything elevated, that is not very long or tall. (O, K. *) ― -b7- A channel by which water flows to a trough, or tank. (O, K.) ― -b8- A thing resembling an almond, that comes forth in one of the legs of a beast. (O, K.) ― -b9- A small thread that enters into [or passes through] the two bores of the ring of the قُرْط [or ear-drop], (O, K, *) with which the latter is bound, or fastened: (O:) or, accord. to Az, the thread that binds the two extremities of the ring of the قُرْط. (TA.) ― -b10- Accord. to Th, it signifies also Garments of the kind called أَبْرَاد [pl. of بُرْدٌ, q. v.]. (TA voce خُدَارِيَّةٌ.) ― -b11- And accord. to Kr, [in the Munjid,] i. q. حَرْثٌ [app. meaning A ploughshare]. (TA.) ― -b12- See also أَعْقَابٌ. ― -b13- And العُقَابَانِ signifies Two pieces of wood between which a man is extended to be flogged: (L, TA:) or two pieces of wood which are set up, stuck in the ground, between which he who is beaten, or he who is [to be] crucified, is extended. (Mgh.)

عِقَابٌ
عِقَابٌ ذ : see عَقِبٌ, last quarter. -A2- It is also pl. of عَقَبَةٌ [q. v.]. (S, &c.) -A3- See also أَعْقَابٌ.

عَقُوبٌ
عَقُوبٌ ذ : see عَاقِبٌ, near the end.

عَقِيبٌ
عَقِيبٌ ذ Anything that is a sequent, of, or to, another thing; [in an absolute sense,] (S, Msb, TA,) as when you say, السَّلَامُ عَقِيبٌ لِلتَّشَهُّدِ [The salutation is a sequent to the تشهّد (q. v.)], and العِدَّةُ عَقِيبٌ لِلطَّلَاقِ [The عِدَّة (q. v.) is a sequent to divorcement], i. e., one follows the other; (Msb;) and [by alternation,] as when one says of the night and the day, كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَقِيبُ صَاحِبِهِ [Each of them is the alternating sequent of its correlative]: (Az, Msb, TA:) you say of the night and the day, هُمَا عَقِيبَانِ [They are two alternating sequents]; and عَقِيبُكَ signifies He who does a deed, or work, with thee by turn, he doing it one time and thou another: (A, * TA:) and ↓ مُعَاقِبٌ signifies the same, (S, Msb,) as also [↓ مُعْقِبٌ and ↓ مُعْتَقِبٌ and] ↓ مُعَقِّبٌ. (Msb.) As for the saying of the lawyers, يَفْعَلُ ذٰلِكَ عَقِيبَ الصَّلَاةِ [meaning He does that after the prayer], and the like thereof, there is no reason to be given but a suppression; the meaning being, فِى وَقْتٍ عَقِيب وَقْتِ الصَّلَاةِ [in a time following that of prayer], عقيب being an epithet qualifying وقت: (Msb:) and Er-Rلzee says, in the Mukhtلr es- Sihلh, that he had found no authority in the T nor in the S for the phrase جَآءَ عَقِيبَهُ meaning He came after him. (TA.) See also عَقِبٌ, first sentence. [And compare عَاقِبٌ.]

عُقُوبَةٌ
عُقُوبَةٌ ذ Punishment; (S, * MA, Msb, * KL;) i. q. نَكَالٌ. (MA.) ― -b2- And Detention, confinement, or imprisonment: so in the trad., لَىُّ الوَاجِدِ يُحِلُّ عُقُوبَتَهُ وَعَرْضَهُ i. e. [The solvent man's putting off the payment of his debt with promises repeated time after time renders allowable] the imprisoning of him and the accusing of him. (IAar, TA. [Accord. to one relation, mentioned in the TA in art. عرض, this trad. ends with وَعِرْضَهُ, there said to mean وَنَفْسَهُ.])

عُقَيِّبٌ
عُقَيِّبٌ ذ , with teshdeed of the ى, (O,) or عُقَّيْبٌ, like قُبَّيْطٌ, (K,) A certain bird, (O, K,) well known. (O.) [If the name be correctly as in the O, the bird meant is probably an eaglet, or a small species of eagle.]

عُقَابٌ عَقَنْبَاةٌ
عُقَابٌ عَقَنْبَاةٌ ذ , and عَبَنْقَاةٌ, and بَعْنَقَاةٌ, (S, O, K,) and قَعْنَبَاةٌ, (O,) and عَبَنْقَآءُ, (K in art عبق,) the vars. of the first being formed by transposition, (O,) An عُقَاب [or eagle] having sharp talons: (S, O, K:) or having abominable, or hideous, talons: (T, TA:) or quick in seizing, and abominable, or hideous: accord. to IAar, the epithet denotes intensiveness of quality, as in the cases of أَسَدٌ أَسِدٌ and كَلْبٌ كَلِبٌ: accord. to Lth, عَقْنْبَاةٌ applied to an عُقَاب signifies cunning: and the pl. is عَقَنْبَيَاتٌ. (TA.) [See also art. عبق.]

عَاقِبٌ
عَاقِبٌ ذ [act. part. n. of عَقَبَ;] Coming after [&c.]. (Msb.) عَاقِبُ شَىْءٍ means Any person [or thing] that comes after, or succeeds, or comes in the place of, a thing. (S, O, TA.) العَاقِبُ is an appellation applied to the Prophet (S, O, Msb) by himself (S, O) because he came after other prophets, (Msb,) meaning The last of the prophets, (S, O.) And عَاقِبٌ لِامْرَأَةٍ means One who is the last of the husbands of a woman. (TA.) ― -b2- [Hence,] عَاقِبَةٌ مِنْ طَيْرٍ Birds succeeding one another, this alighting and flying, and then another alighting in the place where the former alighted. (TA.) And اـِبِلٌ عَاقِبَةٌ Camels that betake themselves to plentiful pasture where they feed freely, after eating of the [kind of plants called] حَمْض: [or] they are not so called unless they be camels that, in a severe year, eat of trees, and then of the حمض; not when they pasture upon fresh, juicy, or tender, herbage. (IAar, TA.) And اـِبِلٌ عَوَاقِبُ Camels that drink water, and then return to the place where they lie down by the water, and then go to the water again. (IAar, S, O, K.) ― -b3- And عَاقِبٌ signifies also A successor of another in goodness, or beneficence; and so ↓ عَقُوبٌ. (O, K.) ― -b4- And A chief, or lord: or one who is below the chief or lord: (TA:) or the successor of the chief or lord. (S, K.) ― -b5- See also عَقِبٌ, in two places.

عَاقِبَةٌ
عَاقِبَةٌ ذ a quasi-inf. n.: see 1, first quarter. ― -b2- See also عَقِبٌ, in four places.

أَعْقَابٌ
أَعْقَابٌ ذ pl. of عَقِبٌ [q. v.]. (Msb, TA.) ― -b2- And [hence] Streaks, one behind another; as streaks of fat so disposed. (TA.) ― -b3- And Pottery [or potsherds] put between the bricks in the casing of a well, in order that it may become strong; said by Kr to have no sing.: (TA:) [or,] accord. to IAar, ↓ عِقَابٌ, i. e. like كِتَابٌ, (TA,) or ↓ عُقَابٌ, (thus written in the O,) signifies pottery [or potsherds] between the rows, or courses, of bricks, (O, * TA,) in the casing of a well. (O.) [IAar cites an ex., in a verse, in which اعقاب would not be admissible.] And أَعْقَابُ الطَّىِّ signifies What surround the casing of a well; i. e. what are behind it. (TA. [See 4, latter half.])

تَعْقِيبَةٌ
[ تَعْقِيبَةٌ ذ a modern word signifying A catchword at the bottom of a page: pl. تَعَاقِيبُ.]

مُعْقَبٌ
مُعْقَبٌ ذ [appears, from what here follows, to be used for مُعْقَبٌ حَالُهُ i. e. One whose state is changed]. IAar cites as an ex. of this word,
كُلُّ حَىٍّ مُعْقَبٌ عُقَبَا
meaning [Every living being] comes to a state different from that in which he was [by turns, or time after time]. (TA.)

مُعْقِبٌ
مُعْقِبٌ ذ [accord. to the O, مِعْقَبٌ, but this I think a mistranscription,] A star that succeeds, i. e. rises after, another star, (S, K, TA,) and on the rising of which, he who rides in his turn, after another, mounts the beast: (TA:) a star at the appearance of which two persons who ride by turns during a journey take each the other's place; when one star sets and another rises, he who was walking mounts the beast. (AO.) See عَقِيبٌ. -A2- See also 4, latter half; where an ex. occurs in a verse.

مِعْقَبٌ
مِعْقَبٌ ذ He who is brought up for the office of Khaleefeh after the [actual] Imلm [or Khaleefeh]. (O, K.) ― -b2- And A skilful driver. (O, K.) ― -b3- And A camel that is ridden by different persons in turns. (O, * TA.) ― -b4- And A woman's خِمَار [i. e. muffler, or head-covering]; (IAar, O, * K, TA;) so called because it takes the place of the مُلَآءَة. (O, TA.) ― -b5- And An ear-drop; syn. قُرْطٌ. (O, K.)

مُعَقَّبٌ
مُعَقَّبٌ ذ One who is made to go forth, (so in the CK,) or who goes forth, (O, and so in my MS. copy of the K,) from the shop of the vintner when a greater man than he enters. (O, K.) ― -b2- جَآءَ مُعَقَّبًا He came at the end, or close, of the day. (TA.) ― -b3- قِدْحٌ مُعَقَّبٌ An arrow which [in the game called المَيْسِر] is returned into the رِبَابَة [q. v.] time after time; the prize allotted to which is hoped for. (TA.) ― -b4- جَزُورٌ سَحُوفُ المُعَقَّبِ A fat slaughtered camel. (TA.) ― -b5- نَعْلٌ مُعَقَّبَةٌ A sandal having an عَقِب [q. v.]. (O, TA.)

مُعَقِّبٌ
مُعَقِّبٌ ذ Coming after, or near after, another thing. (O.) See عَقِيبٌ. ― -b2- It is said that it is applied as an epithet to an angel; that one says مَلَكَ مُعَقِّبٌ [meaning An angel that follows another]; and مَلَائِكَةٌ مُعَقِّبَةٌ; and that مُعَقِّبَاتٌ is a pl. pl. (O.) المُعَقِّبَاتُ means The angels of the night and the day; (S, O, K;) because they succeed one another by turns; and the fem. form is used because of the frequency of their doing so, in like manner as it is in the words نَسَّابَةٌ and عَلَّامَةٌ: (S, O:) the angles called الحَفَظَةُ [pl. of حَافِظٌ, q. v.]: so in the Kur xiii. 12: in which some of the Arabs of the desert read مَعَاقِيبُ: (TA:) this [may be an anomalous pl. of عَقِيبٌ, like as مَهَاجِينُ is of هَجِينٌ, or it] is pl. of مُعَقِّبٌ or of مُعَقِّبَةٌ, the ى being to compensate for the suppression of one of the two ق. (Bd.) ― -b3- المُعَقِّبَاتُ also signifies The she-camels that stand behind those that are pressing towards the wateringtrough, or tank; so that when one she-camel goes away, another comes in her place. (S, O, K.) ― -b4- And The ejaculations of سُبْحَانَ اللّٰهِ, which follow one another, (O, K,) repeated at the end of the ordinary prayer, thirty-three in number, and which are followed by اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ thirty-three times, and اَللّٰهُ أَكْبَرْ thirty-four times. (O.) ― -b5- And مُعَقِّبٌ signifies also One who makes repeatedly warring, or warring and plundering, expeditions; and who journeys repeatedly, and does not stay with his family after his return. (TA.) ― -b6- And One who seeks after a thing repeatedly, striving, or exerting himself: (S, O:) one who follows after a thing that is his due, demanding restitution of it: or one who follows close after a man, for something that is his due: one who seeks to recover his right, or due: and one who, being despoiled of all his property in a hostile attack, makes a hostile attack upon him from whom he has thus suffered, and endeavours to recover his property. (TA.) Lebeed says, describing a [wild] he-ass and his female,
حَتَّى تَهَجَّرَ بِالرَّوَاحِ وَهَاجَهَا
طَلَبَ المُعَقِّبِ حَقَّهُ المُظْلُومُ
(S, O, but in the latter فِى الرَّوَاحِ,) i. e. [Until he went along in the midday heat, (بالرواح or فى الرواح being redundant,)] and drove her on [by a pursuit] like the seeking of him who is making repeated efforts, having been wronged, to obtain his due: (O:) المظلوم is an epithet qualifying المعقّب, and is in the nom. case agreeable with the meaning, (S, O,) because it is put after its proper place; (O;) and المعقّب is literally in the gen. case, but as to the meaning is an agent: (S, O: *) or, accord. to some, المعقّب [here] signifies the debtor who puts off the payment of his debt; so that المظلوم is an agent and المعقّب is an objective complement: (S:) or, as some say, المعقّب signifies he who demands the payment of a debt and repeats his demand thereof. (TA.) ― -b7- Also Any one returning [app. to the doing of a thing]. (O.) ― -b8- See also مَعَاقِبٌ. ― -b9- لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ, in the Kur [xiii. 41], means There is no repeller of his decree. (TA.) -A2- Also A man who descends into a well to raise a stone of the kind called عُقَاب. (TA.) [See also the verb.]

مِعْقَابٌ
مِعْقَابٌ ذ A woman who usually brings forth a male after a female. (S, O, K.) -A2- And A chamber (بَيْت) in which raisins are put. (K.)

مُعَاقِبٌ
مُعَاقِبٌ ذ : see عُقِيبٌ, with which it is syn. ― -b2- [Hence,] اـِبِلٌ مُعَاقِبَةٌ Camels that eat one time, or turn, of the [kind of plants called] حَمْض, and another of the [kind called] خُلَّة. (S, O, K.) ― -b3- And نَخْلَةٌ مُعَاقِبَةٌ A palm-tree that bears fruit one year, and fails to do so another. (TA.) ― -b4- And مُعَاقِبٌ also signifies A revenger of blood: a poet, cited by IAar, says,
وَنَحْنُ قَتَلْنَا بِالمَحَارِقِ فَارِسًا
جَزَآءَ العُطَاسِ لَا يَمُوتُ المُعَاقِبُ
meaning [And we slew, in El-Mahلrik, (app. the name of a place,) a horseman,] taking our bloodrevenge quickly, in the time that elapses between a sneeze and the prayer for the sneezer [which is usually “ God have mercy on thee ”]: the memory of the blood-revenger shall not die. (TA. [It is there also said that العقب (app. a mistranscription for ↓ المُعَقِّبُ, as may be conjectured from the fact that the م after the article is often indistinctly written, and inferred on other grounds,) is syn. with المُعَاقِبُ as here explained.])

مُعْتَقَبٌ
مُعْتَقَبٌ ذ : see 8: -A2- and see also 5, last sentence.

مُعْتَقِبٌ
مُعْتَقِبٌ ذ : see عَقِيبٌ.

مُتَعَقَّبٌ
مُتَعَقَّبٌ ذ : see 5, former half, in two places.

يَعْقُوبٌ
يَعْقُوبٌ ذ , perfectly decl., because it is an Arabic word, not altered, and, although having an augmentative letter at the beginning, not of the measure of a verb; whereas يعقوب as a proper name of foreign origin is imperfectly decl.; (S, O;) The حَجَل [or partridge]: (K:) or the male of the حَجَل; (S, O, Msb;) or of the قَبْج; (Lh, Mgh;) but ISd says, I know not whether Lh mean by this the حَجَل or the قَطَا or the كَرَوَان, nor do I know that the قَبْح is the same as the حَجَل: (TA:) and the male of the قَطَا [or sand-grouse]: (TA:) pl. يَعَاقِيبُ. (S, Mgh, O, Msb.) كَأَنَّكُمْ يَعَاقِيبُ الحَجَلِ, occurring in a trad., means [As though ye were the males of partridges] in your haste, and your flying into destruction: for they are such that, when they see the female in the possession of the fowler, they throw themselves upon him, so as to fall into his hand. (Z, TA in art. ركب.) ― -b2- And accord. to some, (TA,) the pl. also signifies Horses: they being thus termed as being likened to the يعاقيب of the حَجَل, (O, TA,) because of their swiftness: (TA:) so in the phrase رَكْضَ اليَعَاقِيبِ [As the running of the horses, or of the swift horses]; in a verse of Selلmeh Ibn-Jendel: (O, TA:) but others say that the meaning [here] is, the males of the حَجَل. (TA.) It is said in the L that فَرَسٌ يَعْقُوبٌ means A horse that has a run after another run [or the power of repeating his running] (ذُو عَقْبٍ [or عَقِبٍ]). (TA.) ― -b3- J has cited [in the S] the words of a poet,
عَالٍ يُقَصِّرُ دُونَهُ اليَعْقُوبُ
[High, so that the يعقوب falls short of reaching it] as an ex. of the last word meaning the male of the حَجَل: but IB says that it appears to mean in this case the male of the عُقَاب [or eagle]; like as اليَرْخُومُ means the male of the رَخَم; and اليَحْبُورُ, the male of the حُبَارَى; for the حَجَل is not known to have so high a flight: and ElFarezdak describes يَعَاقِيب as congregating with vultures over the slain. (TA.)

اليَعْقُوبِيَّةُ
اليَعْقُوبِيَّةُ ذ [a coll. gen. n., n. un. يَعْقُوبِىٌّ,] the name of A sect of the خَوَارِج, followers of Yaakoob Ibn-'Alee El-Koofee. (TA.) ― -b2- And A sect of the Christians; the followers of Yaakoob ElBarلdi'ee [or Jacobus Baradوus], who assert the unity of the divine and human natures [in the person of Christ], and who are the most unbelieving and stubborn of the Christians: so says El-Mak- reezee, in one of his tracts. (TA.)

### Türkçe

**عَقَبَهُ**: Onu takip etti.

1 **عَقَبَهُ** ذ , (S, K,) muzâri‘i **عَقُبَ** , (TA,) mastar ismi **عَقْبٌ**, (TK,) O, onun **عَقِب**’ine [yahut topuğuna] vurdu. (S, K, TA.) ― -b2- Ve **عَقَبَهُ**, (S, Mgh, Msb, K, TA,) muzâri‘i **عَقُبَ** , (Mgh, Msb, TA,) mastar ismi **عَقْبٌ** ve **عُقُوبٌ**, (Msb, TA,) O, onun ardından geldi; [sanki topuğunun dibinde; ve bundan dolayı, aslında, hemen ardından; fakat çoğu kez yakın ardından mânâsında;] (S, Mgh, Msb, K, TA;) onu izledi; onun ardından geldi; (S, Mgh, K, TA;) onun yerine geldi, yahut onun yerini aldı; bunun gibi ↓ **اعقبهُ**: (S, K, TA:) ve aynı şekilde ikisi de herhangi bir şey hakkında söylenir, (TA,) bunun gibi ↓ **عقّبهُ**, (Msb, K, TA,) mastar ismi **تَعْقِيبٌ**; (S, Msb, K;) ve ↓ **عاقبهُ**; (S, Msb, K;) ve ↓ **اعتقبهُ**; (TA;) mânâsı: o, ardından geldi; (S, * Msb, K, * TA;) vb., yukarıdaki gibi: (TA:) ve ↓ **تعقّبهُ** bu mânâda kullanılır, fakat doğru değildir. (Mgh.) [Hepsi aslî olarak yakın ardıllığı ifade eder.] Sen dersin: **عَقَبُونَا** ve **عَقَبُوا مِنْ خَلْفِنَا** Onlar bizim ardımızdan geldiler. (TA.) Ve **عَقَبُونَا مِنْ خَلْفِنَا** ve ↓ **عَقَّبُونَا** Onlar, bizim ayrılışımızdan sonra konaklamada yahut ikametgâh edinmede, bizim yerimize geçtiler. (TA.) Ve **العِدَّةُ تَعْقُبُ الطَّلَاقَ** **العِدَّةُ** [bkz.] boşanmayı takip eder. (Mgh, Msb.) Ve **ابْنُهُ** ↓ **ذَهَبَ فُلَانٌ فَأَعْقَبَهُ**, bunun gibi **عَقَبَهُ**, Filân gitti ve onun oğlu onun yerine geçti, yahut onun yerini aldı. (S, O.) Ve **هٰذَا هٰذَا** ↓ **اعقب** [Bu, şunu takip etti] denir: ikincisi gidince ve ondan hiçbir şey kalmayınca ve birincisi onun yerini alınca. (TA.) Ve kişi der: **عَقَبَ فُلَانٌ مَكَانَ أَبِيهِ**, (S, O, TA,) muzâri‘i **عَقُبَ** , mastar ismi **عَقْبٌ**, (TA,) ve شبه-mastar ismi ↓ **عَاقِبَةٌ**, bu, bir mastar ismi mânâsında kullanılan bir isimdir; tıpkı **كَاذِبَةٌ**’nin Kur’ân lvı. 2’de [öyle denildiği gibi], (S, O,) yahut o, **عَقْبٌ** ile eşanlamlı bir mastar ismidir, (Msb, md. **عفو**’da,) Filân, babasının yerine geçti, yahut babasının yerini aldı; (S, O, TA;) bunun gibi ↓ **عقّب**. (TA.) [Bundan dolayı burada ardından gelen birkaç ibare de vardır.] ― -b3- Bir rivayette denilmiştir: **كُلُّ غَازِيَةٍ غَزَتْ يَعْقُبُ بَعْضُهَا بَعْضًا** yani [savaşa, yahut savaş ve yağmaya, çıkan her bir birlik] sırayla, biri diğerinin ardından, nöbet alacaktır:] bir bölük çıkıp dönünce, ondan sonra başka bir bölük onun ardından nöbet almadıkça, tekrar çıkmaya zorlanmayacaktır. (TA.) ― -b4- **عَقَبْتُ الرَّجُلَ فِى أَهْلِهِ** demek **بَغَيْتُهُ بِشَرٍّ وَخَلَفْتُهُ** [yani: adama kötülük etmeyi istedim ve onun yerine geçtim (bkz. md. **خلف**), karısı hususunda; yani karısıyla zina ettim]: (S, O:) yahut **عَقَبَهُ** [sadece] **بِغَاهُ بِشَرٍّ** mânâsına gelir [ona kötülük etmeyi istedi]: (K: [onda **وَخَلَفَهُ**’nin sehven düşürülmüş göründüğü; fakat SM hemen burada geleni ekler:]) ve kişi ayrıca der: **عَقَبَ فِى اـِثْرِ الرَّجُلِ بِمَا يُكْرَهُ**, muzâri‘i **عَقُبَ** , mastar ismi **عَقْبٌ**, mânâsı: O, adamı [görünüşe göre arkasından] hoşlanılmayan yahut nefret edilen bir şeyle itham etti; onu [böylece] kötüledi, yahut ona bir ayıp veya kusur yahut benzeri bir şey isnat etti. (TA.) ― -b5- **عَقَبَ فُلَانٌ عَلَى فُلَانَةَ** [**خَلَفَ عَلَيْهَا** gibi] Filân adam, filân kadını, onun ilk kocasından sonra nikâhladı. (TA.) ― -b6- **عَقَبَ الشَّيْبُ**, muzâri‘i **عَقِبَ** ve **عَقُبَ** , mastar ismi **عُقُوبٌ**, Saçın beyazlığı yahut kırlaşma, siyahlığın ardından geldi [yahut onun yerini aldı]: bunun gibi ↓ **عقّب**. (TA.) ― -b7- Bir at hakkında söylenen **عَقَبَ**, muzâri‘i **عَقِبَ** [yahut **عَقُبَ** ?], mastar ismi **عَقْبٌ**, [aşağıda bkz.,] O, bir koşunun ardından başka bir koşu yaptı. (L, TA.) ― -b8- **عَقَبَتِ الاـِبِلُ مِنْ مَكَانٍ اـِلَى مَكَانٍ**, muzâri‘i **عَقُبَ** , mastar ismi **عَقْبٌ**; ve ↓ **اعتقبت**; Develer, otlayarak bir yerden bir yere göçtüler. (IAar, TA.) ― -b9- **مَا عَقَبَ فِيهَا فَعَلَيْكَ مِنْ مَالِكَ**, (TA,) yahut ↓ **مَا عَقَّبَ**, (O’da böyle, [onda **فِى مالك** ifadesi **من مالك**’ın yerine konmuştur,]) Ona dair (ticaret malına işaret ederek) bana her ne kötü âkıbet vuku bulursa, onun sorumluluğu senin üzerinde olacaktır [ve tazmin senin malından yapılacaktır]: ve [**تَعْقِبَةٌ** (O’da böyle) görünen o ki, aşağıdakinden, bu mânâda olan ikinci fiilin mastar ismidir; yahut belki de birinci fiildendir, **هَلَكَ**’tan **تَهْلِكَةٌ** gibi; zira] kişi der: **بَاعَنِى سِلْعَةً وَعَلَيْهِ تَعْقِبَةٌ اـِنْ كَانَت فِيهَا** [Bana bir ticaret malı sattı ve onda bir şey bulunursa, kötü bir âkıbetten (yahut sonradan onda bulunan zarardan) o sorumludur]. (ISh, O, TA. *) ― -b10- **عَقَبَهُ** ve ↓ **عقّبهُ** ve ↓ **اعقبهُ** ayrıca şu mânâya gelir: O, ondan, başka bir şeyin karşılığında, bir şey aldı yahut teslim aldı; bir bedel, bir ikame, yahut bir muadil: bir rivayette denilmiştir: **اـِنْ لَمْ يَقْرُوهُ فَلَهُ أَنْ يَعْقُبَهُمْ بِمِثْلِ قِرَاهُ** Eğer onu ağırlamazlarsa, ona, kendisinden esirgedikleri ağırlamasının benzerini bir bedel olarak onlardan alma hakkı vardır: ve kişi ayrıca der: **مِنْهُ خَيْرًا** ↓ **استعقب**, yahut **شَرًّا**, O, ondan karşılık olarak hayır yahut şer aldı yahut teslim aldı: (TA:) ve **عَقَبَ الرَّجُلَ**, muzâri‘i **عَقُبَ** , O, adamın malından, onun (ikinci şahsın) kendisinden aldığı şeyin benzerini aldı. (O, * TA.) Kur’ân lx. 11’deki **وَاـِنْ فَاتَكُمْ شَىْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ اـِلَى الْكُفَّارِ** sözlerinden sonra üç farklı kıraat vardır: ↓ **فَعَاقَبْتُمْ**, ve ↓ **فَعَقَّبْتُمْ**, ve **فَعَقَبْتُمْ**: (TA:) birincisi “siz ganimet alırsınız yahut götürürsünüz” mânâsınadır: (Masrook Ibn-El-Ajda', S, TA:) yahut ikincisi bu mânâdadır; ve birincisi “siz onları cezalandırırsınız da ganimet alırsınız yahut götürürsünüz” mânâsınadır: ve üçüncüsü “siz bir karşılık alırsınız” mânâsınadır: ikincisi en iyisidir; ve üçüncüsü de iyidir; fakat ikincisi daha şiddetli bir mânâya sahiptir: (Aboo-Is-hلk en-Nahvî, L, TA:) Fr’ye göre birinci ve ikinci aynı mânâya gelir: (L, TA:) ve As der ki **عَقْبٌ** [**عَقَبَ**’ın mastar ismi] eşanlamlıdır…

**عِقَابٌ** ile [**عَاقَبَ**’ın mastarı; fakat bu hâle nispetle mi, bulamıyorum]. (TA.) ― -b11- Ve **عَقَبَ**, muzârîsi **عَقُبَ**, mastarı **عَقْبٌ**, ayrıca şu mânaya gelir: O, malı yahut başka bir şeyi aradı, yahut peşine düştü. (TA.) -A2- **عَقَبَ**, (S, O, K,) muzârîsi **عَقِبَ** ve **عَقُبَ**, (TA,) mastarı **عَقْبٌ**, (S, O,) O, bir şeyi [**عَقَب** denilen sinir/kiriş türü] ile bağladı; bunun gibi ↓ **عقّب** [mastarı **تَعْقِيبٌ**; bunun bir örneği için **مَصْنَعٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak]: onunla bir **خَوْق** bağladı; yani bir küpenin halkasını, bir tarafa meyletmesinden korkarak: yahut **عُقَاب** denilen bir iplikle bir küpeyi bağladı: (TA:) ve bir yayı, (S, O, K,) ve bir oku, (S, O,) [**عَقَب** denilen sinir/kiriş türü] ile, (O,) yahut ondan bir miktar ile sardı: (S, K:) yahut **عَقَبَهُ بِالعَقَبِ**: onu, yani [**قِدْح** denilen oku], kırılmış olmasından dolayı, **عَقَب** ile bağladı. (IB, L, TA.) -A3- **عَقَبْنَا الرَّكِيَّةَ** [onu şeddeli olmaksızın böyle yazılmış buluyorum; fakat belki ↓ **عَقَّبْنَا** olmalıdır, **أَعْقَابُ الطَّىّ**’dan, (**عَقِبٌ**’e bak,)]: Biz kuyuyu taşların arkasına [diğer] taşlarla döşedik. (TA. [4’e de bak.]) -A4- [Mastar] **العَقْبُ** ayrıca **الرَّجْعُ** mânasına da gelir, [ki bu genellikle “geri döndürme, yahut geri gitmeye sebep olma” demektir; fakat bu belki **الرُّجُوعُ** yerine bir hatadır; zira hemen ardından eklenmiştir ki,] Dhu-rRummeh der ki,

Sanki **الكُدْرِ**’in feryadı, sulamadan dönüşümüzü, bizden sonra suya gidebilsinler diye, bizim dönüşümüzü gözler yahut beklerken; onun üzerinde, yani suyun üzerinde, aşağı tabakadan yahut soysuz **نَبَط**’ların barbar konuşması gibidir. (TA.)

-A5- **عَقِبَ النَّبْتُ**, [muzârîsi **عَقَبَ** ,] mastarı **عَقَبٌ**, Bitkinin yahut otun dalları inceldi ve yaprakları sarardı. (IAar, TA. [Bkz. ayrıca 2.])

2 **عَقَّبَ**: bkz. 1, ilk dörtte üç, yedi yerde. ― -b2- Mastar, **تَعْقِيبٌ**, ayrıca şunu ifade eder: bir şeyi yapmak, sonra onu yapmaya geri dönmek: (IAth, TA:) bir namaz fiilini yahut başka bir fiili yapmak, sonra aynı gün içinde onu yapmaya geri dönmek: (Sh, TA:) ve [özellikle] bir savaş, yahut savaş ve yağma seferi yapmak, sonra aynı yıl içinde bir başkasını yapmak. (S, O, K.) [Bkz. ayrıca **مُعَقِّبٌ**.] Şöyle dersin: **عقّب بِصَلَاةٍ بَعْدَ صَلَاةٍ**, ve **بِغَزَاةٍ بَعْدَ غَزَاةٍ**, Bir namazı bir namazla, bir savaş yahut savaş ve yağma seferini bir diğeriyle peş peşe yaptı. (TA.) Ve **صَلَّى مِنَ اللَّيْلِ ثُمَّ عَقَّبَ**: Gece namaz kıldı, sonra namazı tekrarladı. (IAar, TA.) Ve **عُقِّبَ الغَازِيَةُ بِأَمْثَالِهَا**, ve ↓ **أُعْقِبَ**, Savaş yahut savaş ve yağma birliği, onun yerine gönderilmiş, onun benzerlerinden oluşan bir başka birlikle peşinden getirildi. (TA.) Ve ‘Ömer’in bir hadîsinde şöyle denilmiştir: **كَانَ كُلَّ عَامٍ يُعَقِّبُ الجُيُوشَ**: Her yıl, kuvvetlerden bir birliği geri çağırır ve öncekinin ardından sırasını almak üzere bir başkasını gönderirdi. (O, TA.) ― -b3- Ayrıca, **تَرَاوِيح** [denilen namazlar]dan sonra, (IAth, O, K, TA) nafile olarak (TA) namaz kılmak. (IAth, O, K, TA:) böyle namaz evde, ev içinde kılınır, (IAth, O, TA,) mescidde değil. (IAth, TA.) ― -b4- Ve namazda beklemek (K, TA); yahut namazda yerinde kalıp başka bir namazı beklemek. (TA.) Ve şöyle dersin: **عقّب فِى الصَّلَاةِ**, (S, O,) mastarı yukarıdaki gibi, (S, A, O, Msb, K,) [farz] namazı eda ettikten sonra bir dua (S, A, O, Msb, K) yahut bir dilek için oturdu. (S, O, Msb.) Kur’ân’da [xxvii. 10 ve xxviii. 31] **وَلَّى مُدْبِرًا وَلَمْ يُعَقِّبْ**, “geri dönerek yüz çevirdi ve beklemedi” demektir; (O, TA;) aslı itibarıyla, geri çekilmesini ilerleyişle takip ettirmedi: (O:) yahut “sapmadı” (S, Msb) ve beklenti içinde beklemedi: (S:) yahut sapmadı ve geri dönmedi: (O:) yahut yana bakmadı: (K, * TA.) yahut geri dönmedi; kaçtıktan sonra geri döndü anlamında, bir savaşçı hakkında söylenen **عقّب**’den. (Bd in xxvii. 10:) şöyle dersin: **عقّب عَلَيْهِ**: Ona karşı geri döndü; eş anlamlısı **كَرَّ**, ve **رَجَعَ**: ve **تَعْقِيبٌ** ayrıca, yapmayı arzu ettiği bir şeyden geri dönmeyi yahut çekilmeyi ifade eder. (TA.) ― -b5- **عَقَّبَ فِى الشَّيْبِ بِأَخْلَاقٍ حَسَنَةٍ** [görünüşe göre “ihtiyarlık zamanında sonradan güzel huylarla oldu” demektir]. (O.) ― -b6- **آتَى فُلَانٌ اـِلَىَّ خَيْرًا فَعُقِّبَ بِخَيْرٍ مِنْهُ** [“Falanca bana bir hayır eriştirdi; o da ondan daha hayırlı olanla peşinden getirildi” demektir]. (A, TA.) ― -b7- [Bundan dolayı] şöyle denir: **تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَعْقِيبٌ**, yani **اِسْتِشْنَآءٌ** [yani: bir şartla peşinden getirerek istisna yapma yoktur]. (S, A, O, Msb. *) ― -b8- **عَقَّبَنِى حَقِّى**: Bana hakkımı vermeyi yahut ödemeyi geciktirdi, erteledi. (S.) ― -b9- **عقّب الأَمْرَ**: İşin akıbetine, sonuna, neticesine yahut sonucuna baktı. (TA. [Bkz. ayrıca 5.]) ― -b10- Ve **عقّب فِى الأَمْرِ**: İşi gerçekleştirmeyi aramada tekrar tekrar gidip geldi, yahut tekrarlı çaba gösterdi; gayret etti yahut kendini zorladı. (S, O, L, TA.) K’da, **التَّعْقِيبُ** [mastar] **التَّرَدُّدُ فِى طَلَبِ المَجْدِ** diye açıklanmıştır; fakat doğru okunuş **فِى طَلَبٍ مُجِدًّا**’dır. (TA.) [Bkz. ayrıca **مُعَقِّبٌ**.]

-A2- [**عَرْفَج** denilen] bitki hakkında **عقّب**, (S, O,) mastarı **تَعْقِيبٌ**, (K,) meyvesinde sarardı, (S, O, K,) ve kuruyup gitme mevsimine ulaştı: (S, O:) bitki yahut ot hakkında söylenen **عَقِبَ**’dendir. (TA.)

-A3- **عقّب عُقَابًا**, mastarı yukarıdaki gibi, bir kuyuda **عُقَاب** denilen türden bir taşı rendeledi. (TA. [Bkz. ayrıca **مُعَقِّبٌ.**])

-A4- Bkz. ayrıca 1, son çeyrek, iki yerde.

**عاقبهُ**

3 **عاقبهُ** ذ : bkz. 1, ikinci cümle. ― -b2- Ayrıca **عاقب الرَّجُلَ**, (Mgh, TA,) mastar **مُعَاقَبَةٌ** ve **عِقَابٌ**, (Mgh,) Adamla bir işi nöbetleşe yaptı; her biri sırasını aldı; (Mgh, TA;) ve bunun gibi ↓ **اعقبهُ**. (TA.) Ve [özellikle], (TA,) mastar **مُعَاقَبَةٌ**, (S, O,) Adamdan sonra sırası gelince bindi; her biri sırası gelince bindi; (S, O, TA;) bunun gibi ayrıca ↓ **اعقبهُ**, (S, O, K,) ve ↓ **اعتقبهُ**. (TA.) Ve **عَاقَبْتُ الرَّجُلَ فِى الرَّاحِلَةِ** Adamdan sonra sırası gelince deve üzerinde ben bindim; o da benden sonra sırası gelince bindi. (S, O.) Ve aynı şekilde sen dersin ki, ↓ **اِعْتَقَبُوهُ**, ve ↓ **تَعَاقَبُوهُ** Onunla nöbetleşe bindiler; ondan sonra sıralarını aldılar. (TA.) ― -b3- Ve **عاقب بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ** [İki şey arasında bir değiş-tokuş, yahut nöbetleşme yaptı; iki şeyi birbirinin yerine geçer, yahut değiştirilebilir kıldı;] iki şeyi birbirinin yerine geçer, yahut nöbetleşe, yani birini bir vakit, ötekini başka bir vakit getirdi, yahut yaptı. (TA.) [Böylece, meselâ,] **العَرَبُ تُعَاقِبُ بَيْنَ الفَآءِ والثَّآءِ** [Araplar **الفَآءِ** ile **الثَّآءِ** arasında değiş-tokuş yapar; **الفَآءِ** ile **الثَّآءِ**’yi birbirinin yerine geçer, yahut değiştirilebilir kılar; yani **الفَآءِ**’yi **الثَّآءِ**’nin yerine, **الثَّآءِ**’yi **الفَآءِ**’nin yerine koyar]; **جَدَفٌ** ve **جَدَثٌ**’de olduğu gibi; ve ↓ **تُعْقِبُ** aynı manaya gelir. (S, O.) ― -b4- Ve **عاقب** ayrıca şu manaya gelir: Bir vakit iki bacağından birinin üzerinde, başka bir vakit ötekinin üzerinde durdu; yahut bacaklarını nöbetleşe hareket ettirdi. (TA.) ― -b5- [Sonuç ve misilleme, yahut karşılık verme bildirmesi bakımından **عاقبهُ** ayrıca şu manaya gelir: Ona ceza verdi.] Sen dersin ki, **عاقبهُ بِذَنْبِهِ**, (S, Msb, TA,) mastar **عِقَابٌ** (S, Msb, TA) ve **مُعَاقَبَةٌ**, (Msb, TA,) Suçu, günahı, kusuru yahut kabahati sebebiyle ona ceza verdi: (S, Msb, TA:) ve [aynı şekilde] ↓ **تعقّبهُ** İşlediği bir suç, bir günah, bir kusur yahut bir kabahat sebebiyle ona (yani bir adama, S, O) ceza verdi. (S, O, K.) Kur’ân’daki [xvi. sondan bir önceki âyet] **وَاـِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمٌ بِهِ** sözünde [Ve eğer cezalandırırsanız, o halde kendisiyle eziyet edildiğinizin, lafzen cezalandırıldığınızın misliyle cezalandırın], fiil önce cezayı bildirir, sonra benzetme maksadıyla kullanılır: ve buna benzer, aynı [xxii. 59]’daki söz: **وَمَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ** [Ve her kim kendisiyle eziyet edildiğinin, lafzen cezalandırıldığının misliyle cezalandırırsa]. (O.) Başka bir örnek için, Kur’ân lx. 11’den, [orada misilleme yahut karşılık verme manasını ifade ederken,] bkz. 1, son yarı. [Aynı şekilde,] bir hadiste şöyle denilmiştir: **أَبْطَلَ النَّفْحَ اـِلَّا أَنْ يُضْرَبَ فَيُعَاقِبَ** [Bir hayvanın arka bacağıyla tekmesini, sahibi yahut binicisi tarafından dövülmedikçe ve (hayvan) başka bir kimseyi tekmeleyerek misilleme yapmadıkça, hesaba katılmayacak kıldı]; manası: hayvanın sahibine hiçbir şeyin gerekli olmasını, ancak (hayvanın) o tekmeyi bunun [yani sahibin yahut binicinin onu dövmesinin] bir sonucu kılması hâlinde (gerekli) kıldı. (TA.) [Ayrıca 4’e bkz.; onda benzer bir mana, karşılık verme manası vardır.] ― -b6- **عُوقِبَتْ** bir kısrak hakkında denildiğinde şu demektir: Koşu üstüne koşu yapması istendi. (Ham p. 277.)

**اعقبهُ**

4 **اعقبهُ** ذ : bkz. 1, ilk çeyrek, üç yerde: ― -b2- ve bkz. 3, üç yerde. ― -b3- [Ayrıca Ona onun yerini aldırdı. Ve buradan,] O (başkası) sırası gelince binsin diye hayvanından indi: ve ayrıca **أَعْقِبْ** denir; manası: Ben sıram gelince bineyim diye sen in: ve aynı şekilde her türlü fiil hakkında: böylece, halîfelik görevi Ümeyye oğullarından Hâşimîlere intikal edince, Abbâsîlerin şairi Sudeyf dedi ki,

**أَعْقِبِى آلَ هَاشِمٍ يَا مَيَّا**

mânâ: Halîfelerin makamından in ki Hâşim ailesi binsin, ey Meyyâ [yani: ey Ümeyye oğulları]. (TA.) ― -b4- [Ve ona bir şeyi, onun için bir âkıbet olarak tâbi kıldı: bu mânâda fiil iki mef‘ûllüdür.] Denir ki: **اعقبهُ نَدَمًا** Ona âkıbeti olarak pişmanlık meydana getirdi, (Mgh, Msb, TA,) ve **هَمًّا** kaygı. (TA.) Ve **أَكَلَ أَكْلَةً أَعْقَبَتْهُ سَقَمًا** O, âkıbeti olarak ona bir hastalık meydana getiren bir yemek yedi. (S, O.) Ve [bundan] **أُعْقِبَ عِزُّهُ ذُلًّا** Onun izzeti zilletle değiştirildi; yahut [lafzen: ardından getirildi,] alçaltılmaya tâbi kılındı. (TA.) Başka bir örnek için 2’ye, ilk çeyreğe de bak. [Bundan, yine,] Kur’ân’da [ix. 78] **فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا** demek, [binaenaleyh O, onlara âkıbet olarak nifakı tâbi kıldı; yahut] kötü fiilleri sebebiyle, onlara bir ceza olarak, onları saptırdı, demektir. (O.) Ve [aynı şekilde] denir ki: **أَعْقَبَهُ اللّٰهُ بِاـِحْسَانِهِ خَيْرًا** [Allah ona, yahut Allah ona versin, ihsanına karşılık olarak, hayır; yahut refah]. (TA.) Ve **اعقبهُ بِطَاعَتِهِ** Ona itaati sebebiyle karşılık verdi, yahut mükâfatlandırdı, (S, O, K, *) ve **عَلَى مَا صَنَعَ** yaptığı şey üzerine (yani yaptığına karşılık). (TA. [Benzer bir mânâ, yani karşılık verme mânâsı bulunan 3’e de bak.]) **اعقبهُ خَيْرًا** ayrıca: Ona bedel olarak hayır verdi, demektir. (TA.) Fiilin zıdd mânâda, yani bedel olarak alma yahut kabul etme mânâsında açıklandığı 1’in ikinci yarısına da bak. ― -b5- **اعقبهُ الطَّائِفُ** Şeytanî dokunuş, yahut delilik, ona vakit vakit geri döndü. (S, O.) ― -b6- **اعقب طَىَّ البِئْرِ بِحِجَارَةٍ مِنْ وَرَائِهَا** [görünüşe göre **أَعْقَابُ الطَّىِّ**’den (bk. **عَقِبٌ**) olup] şu demektir: Kuyunun arkasında [düzenli kaplamanın gerisinde] taşları sıkı sıkıya bitişik olarak döşedi. (TA. [1’in sonuna yakın yere de bak.]) -A2- **اعقب** lâzım olarak: O (bir adam) öldü ve nesil bıraktı. (S, O, K.) Denir ki: **أَعْقَبَ مِنْهُمْ رَجُلَانِ وَدَرَجَ وَاحِدٌ** [Onlardan iki adam öldü ve nesil bıraktı; birisi öldü ve nesil bırakmadı]: ve Tufeyl el-Ganavî der ki,

كَرِيمَةُ حُرِّ الوَجْهِ لَمْ تَدْعُ هَالِكًا
↓ مِنَ القَوْمِ هُلْكًا فِى غَدٍ غَيْرَ مُعْقِبِ

[Yüzü hür olanın kerîmesi (yahut: yüzünde görünen şeyde asâleti belirgin olan), bir çarpışmadan sonraki bir günde, kavimden ölen birini, yerine geçecek bir ardıl bırakmadan helâk olmuş diye çağırmadı:] yani kavminden bir reis öldüğünde başka bir reis geldi; böylece, dengi olmayan bir reisi ağıtla anmadı. (TA.) ― -b2- O (bir tencere ödünç alan) içinde **عُقْبَة** diye adlandırılan artıkları bulunan bir tencereyi geri verdi. (S, O, K.) ― -b3- O (bir adam) kötülükten iyiliğe döndü. (TA.) ― -b4- **اعقب عَلَيْهِ يَضْرِبُهُ** Onun üzerine, onu döverek saldırdı. (O.) ― -b5- **أَعْقَبَتْ رَاحِلَتُكَ** Senin binek deven bitkin oldu, yahut bitkinleşti. (O.)

**تعقّب**
5 **تعقّب** ذ O, âkıbete, sona, neticeye yahut sonuca baktı: ve ikinci defa düşündü. (TA. [2’nin son çeyreğine de bak.]) ― -b2- **تعقّب مِنْ أَمْرِهِ** O, işinden tevbe etti. (TA.) ― -b3- **تعقّب عَنِ الخَبَرِ** O, habere şüphe etti, yahut onu sorguladı, ve onun hakkında tekrar sordu. (S, O, K, TA. [S’nin nüshalarımda ve O’da **الخَيْرِ**: fakat aşağıda gelene bak; orada **مُتَعَقَّب** bu mânâda fiilin mekân ismi olarak kullanılmıştır.]) Tufeyl der ki,

↓ وَلَمْ يَكُ عَمَّا خَبَّرُوا مُتَعَقَّبُ

[Ve onların haber verdikleri şey hakkında şüphe edip tekrar sormaya yer, yahut zemin yoktu]. (S, O, TA.) Ve denir ki: **لَمْ أَجِدْ عَنْ قَوْلِكَ ↓ مُتَعَقَّبًا**, (A, TA,) yani: Senin sözünü araştırmaya yahut incelemeye herhangi bir yer, yahut zemin [bulmadım]; eş anlamlısı **مُتَفَحَّصًا**; (A, TA;) [yahut onu sorgulamaya; yahut onu yeniden incelemeye dönmeye;] mânâ: senin sözün doğru ve gerçekti; öyle ki **التَّعَقُّب**’u gerektirmedi; (A;) yahut: onu yapacak mıyım yoksa ondan kaçınacak mıyım diye görmek için, onun hakkında şüphe edip tekrar sormaya kendime izin vermedim. (TA.) ― -b4- [Ve fiil benzer bir mânâda müteaddî olarak kullanılır.] Sen dersin: **تعقّب الخَبَرَ** O, haberi tekrar tekrar, yahut zaman zaman araştırdı; (Mgh, * TA;) eş anlamlısı **تَتَبَّعَ**: (Mgh, TA:) ve ↓ **اعتقب** da benzer bir mânâya sahiptir. (Ham p. 287.) Ve o, habere, ilk defa sorduğu kimseden başka bir kişiye sordu. (A, TA.) ― -b5- Ve **تَعَقَّبْتُ الرَّجُلَ** Adamda, açığa vurmaktan utanacağı şeyi; yahut işlediği sürçmeyi yahut kusuru ortaya çıkarmaya çalıştım: ve ↓ **اِسْتَعْقَبْتُهُ** aynı mânâya gelir. (O, K. *) [Tenkit gözlemlerinde ve benzerlerinde **تعقّبهُ** çoğu kez: Ona kusur buldu; onu tenkit etti; yahut onun hükmünü veya iddiasını çürütmeye kalkıştı; **بِقَوْلِهِ كَذَا وَكَذَا** “şöyle şöyle demesiyle” mânâsında kullanılır. Ve **تعقّب عَلَيْهِ** de, onun sözüne tenkitte bulundu mânâsında benzer şekilde kullanılır gibi görünür: (bk. **اِعْتَرَضَ عَلَيْهِ**:) fakat daha yaygın olarak, bir söz ve benzeri üzerine, yani onu tenkit etti mânâsındadır.] ― -b6- Paragrafın ortasına yakın yerde 3’e de bak. ― -b7- **تعقّب الأَمْرَ** O, iş hakkında yahut hâl hakkında tekrar tekrar düşündü. (TA, md. **روأ**.) ― -b8- **تعقّب رَأْيَهُ** O, kendi görüşünün iyi bir âkıbeti yahut sonucu olduğunu buldu. (S, O. [Öncekinde 8 ve 10’un biraz benzer bir delâletine bak.]) ― -b9- 1’in ikinci cümlesine de bak. ― -b10- [Ebû-Şumleh’in sözü,

وَاـِنْ مَنْطِقٌ زَلَّ عَنْ صَاحِبِى
↓ تَعَقَّبْتُ آخَرَ ذَا مُعْتَقَبْ

[Tebreezee’nin bir açıklamasına neredeyse uygun olarak şöyle tercüme edilebilir: Ve eğer arkadaşımın ağzından yanlışlıkla bir söz sürçerse, ben üstünlüğü olan başka birini ikame ederim: yahut **تعقّبت** burada “ben araştırırım” mânasına gelebilir: fakat Ham s. 287’ye bak; orada bu beyit hakkında bana hayalî ve zorlama görünen bazı mülahazalar vardır.]

**يَتَعَاقَبَانِ**
6 **يَتَعَاقَبَانِ** ذ (T, S, O, Msb, TA) Birbirlerini takip ederler [nöbetleşe]; yahut nöbetleşirler; (T, Msb, TA;) birinin gelip ötekinin gitmesi; (TA;) gece ve gündüz hakkında söylenir; (T, Msb;) yahut gece ve gündüz gibi; (S, O, TA;) bunun gibi ↓ **يَعْتَقِبَانِ** da. (TA.) Sen dersin ki, **تَعَاقَبَ المُسَافِرَانِ عَلَى الدَّابَّةِ** “İki yolcu binek hayvanına, her biri kendi sırası ile bindi.” (TA: ve benzeri Msb’de de söylenmiştir.) Ve **تعاقبا عَمَلًا** “İkisi bir işi yahut fiili nöbetleşe, yahut dönüşümlü yaptılar”: eş anlamlısı **اِرْتَوَحَاهُ**, (K ve TA, **روح** maddesinde,) ve **تَرَاوَحَاهُ** (TA, o maddede). Ve **تعاقبا** “Birbirlerine nöbetleşe yardım ettiler.” (TA.) Ve بِالضَّرْبِ ↓ **يَعْتَقبَانِهِ** “İkisi onu dövmekle nöbetleşe hırpalar.” (A.) 3’e de bak, başa yakın. **التَّعَاقُبُ** ayrıca “suya gelme [nöbetleşe, yahut] defa defa” mânasına gelir. (TA.)

8 **اـِعْتَقَبَ** 1’e bak, önceki yarı, iki yerde: ― -b2- ve 3’e bak, başa yakın, iki yerde; ve 6’ya da, yine iki yerde. ― -b3- [**اعتقبهُ** ayrıca “onu sonradan aldı, yahut ona sonradan sahip oldu” mânasına gelir. Böylece **العُقْبَةُ**’nin mânalarından biri A ve TA’da şu sözlerle açıklanır: **مَا يَعْتَقِبُونَهُ بَعْدَ الطَّعَامِ مِنَ الحَلَاوَةِ** yani “yemeğin ana kısmından sonra sahip oldukları yahut aldıkları, tatlıdan olan şey.” ― -b4- Ve “onu bir fiilin vb. sonucu olarak elde etti, yahut yaşadı”: ve bu mânada (diğer mânalarda da kıyasa uygun olarak) bir mastar ismi olmak üzere ↓ **مُعْتَقَبُ** bulunabileceği, (Ham s. 287’de) **المُعْتَقَبُ**’un **أَخْذُ عُقْبَةِ الشَّىْءِ** yani **آخِرِهِ** mânasına geldiğinin söylenmesiyle kastedilmiş görünür. 5’in biraz benzeri bir mânasına da bak.] Denir ki, **فَعَلْتُ كَذَا فَاعْتَقَبْتُ مِنْهُ نَدَامَةً** yani “[şöyle bir şey yaptım da] bunun sonucunda pişmanlık buldum, yahut yaşadım”; (S, O;) bunun gibi ↓ **اِسْتَعْقَبْتُ** da. (A, O.) Ve **مِنْ كَذَا خَيْرًا** ↓ **استعقب** “Böyle bir şeyin sonucunda, yahut böyle bir şeyden sonra hayır buldu, yahut yaşadı.” (T, Msb.) Ve buradan, belki, fakihlerin şu sözü: **يَصِحُّ الشِّرَآءُ عِتْقًا** ↓ **اـِذَا اسْتَعْقَبَ** [yani “satış yahut satın alma, sonradan bir âzat etmeyi takip ettiğinde sahihtir” mânasında]: fakat bu, zorlama bir yorumla olmadıkça önceki ibareyle uyuşmaz; bu sebeple şöyle denmelidir: **اـِذَا عَقَبَهُ العِتْقُ** yani “âzat etme onu takip ettiğinde.” (Msb.) ― -b5- **اعتقب** ayrıca “bir şeyi mülkiyetinde alıkoydu, yahut elinde tuttu” mânasına gelir. (TA.) Ve [özellikle] “bir satıcı, fiyatı alana kadar bir ticaret malını müşteriden alıkoydu, yahut tuttu”: (S, A, O, K:) bunun için bir rivayette onun sorumlu olacağı söylenmiştir; yani, onun yanında iken helâk olursa. (S, A, O.) Ve “bir adamı alıkoydu, hapsetti, yahut zindana attı.” (S, O.) ― -b6- 5’e de bak.

10 **اـِسْتَعْقَبَ** bir önceki paragrafa bak, üç yerde: ― -b2- ve 1’e de bak, sonraki yarı: ― -b3- ve 5. ― -b4- [Reiske’ye göre, Freytag’ın zikrettiği üzere, **استعقبهُ** ayrıca “onun ayak izlerini takip etti” mânasına gelir.]

**عَقْبٌ**
**عَقْبٌ** ذ : **عَقِبٌ**’e bak, sekiz yerde.

**عُقْبٌ**
**عُقْبٌ** ذ : **عَقِبٌ**’e bak, yedi yerde.

**عَقَبٌ**
**عَقَبٌ** ذ Yay kirişi vb. yapılan **عَصَب** [yani sinirler, yahut kirişler]: (S, O, K: [1’in son çeyreğine de bak:]) 3 ile isim birimi: (S, O:) yahut eklemlerin **أَطْنَاب**’ından beyaz olanlar; (Mgh, Msb; [**عَصَبٌ**’a bak;]) **عَصَب** ise sarı olanlardır: (Mgh ve Msb, **عصب** maddesinde:) IAth’a göre, her hayvanda, omurganın iki yanında ona bitişik iki et parçasının, ve **سَاقَانِ** ve **وَظِيفَانِ**’ın [yani arka ve ön inciklerin] etle karışık olan **عَصَب**’ı [yahut sinirleri, kirişleri]; bunlardan birinin yarısı, öteki yarıdan boylamasına ayrılınca, uzatılır, yahut çekilip çıkarılır, ve düzeltilir, ve etten temizlenir, ve bundan **وَتَر** [yahut yay kirişi vb.] yapılır; ve bunlar bazen devenin iki yanında olur; fakat [asıl olarak] **عَصَب** ile **عقَب** arasında fark vardır; birincisi sarıya meyleden iken, ikincisi beyaza meyleder, ve ikisinin daha serti ve daha sağlamı, yahut daha kuvvetlisi odur: AHn, Aboo-Ziyلd’ın rivayetine dayanarak, **عَقَب**’lerin koyun yahut keçinin, ve devenin, ve öküz yahut ineğin, omurganın iki yanında ona bitişik iki et parçasının [sinirleri, yahut kirişleri] olduğunu söyler. (TA.) [**عِلْبَآءٌ**’a da bak.]

**عَقِبٌ**

**عَقِبٌ** ذ (S, Mgh, O, Msb, K, &c.) ve ↓ **عَقْبٌ**, (Msb, TA,) ikincisi birincinin kısaltması olmak üzere, (Msb,) [insanın topuğu;] insanın ayağının arka kısmı: (S, Mgh, O, Msb, K:) müennes cinstendir: (S, O, Msb:) cem‘ [kıllet] **أَعْقُبٌ** (TA) ve [kesretin de, kılletin de] **أَعْقَابٌ**: (Msb, TA:) ve ↓ **عَقِيبٌ**’in de aynı mânaya geldiği söylenir; fakat MF bunun kötü bir lehçenin kelimesi olduğuna dair bir iddia nakleder. (TA.) **وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ** [Cehennem ateşinden topuklara yazık], (O, Msb, TA,) ve **ويل لِلْعَقِبِ من النّار** [topuğa vb. yazık], (TA,) bir hadiste vârid olup, namaza hazırlık abdesti içinde topukların yıkanmasını ihmal edene yazık demektir. (O, * Msb, TA. *) **عَقِبُ الشَّيْطَانِ**, (O, Msb, TA,) yahut bazılarına göre ↓ **عُقْبَةُ الشيطان**, (Msb, TA,) damme ile, (TA,) ki namazda yasaklanmıştır, iki secde arasında kalçaları topukların üzerine koymak diye açıklanır; bu, bazılarının **الاـِقْعَآءُ** diye adlandırdığı şeydir: (Mgh, * O, Msb, TA:) A‘Obeyd böyle der: (Msb:) yahut bazılarına göre bu, namaza hazırlık abdestinde topukları yıkanmamış bırakmak demektir. (O.) **وَطِئَ النَّاسُ عَقِبَ فُلَانٍ** [lafzen: insanlar falanın topuğuna bastı] demek, insanlar falanın arkasından, yahut hemen arkasından yürüdü demektir: ve aynı şekilde, **هُوَ مُوَطَّأُ العَقِبِ** [lafzen: topuğu çiğnenen kimsedir]: (O, TA; *) çünkü onun insanlar üzerinde emri vardır ve onların ona boyun eğmesi sebebiyledir: (O:) ikinci ibare, onun çok tâbii olan biri olduğu demektir: (A, TA: [bk. ayrıca md. وطأ:]) **جَآءَ زَيْدٌ يَطَأُ عَقِبَ عَمْرٍو** aslî olarak, Zeyd’in, ‘Amr her ayağını kaldırdığında, ayağını onun ayağının [yahut topuğunun] yerine koyarak geldiğini ifade eder. (Msb.) Ve denir ki, **مِنْ أَيْنَ عَقِبُكَ**, (A, O,) yahut **مِنْ أَيْنَ كَانَ عَقِبُكَ**, (TA,) “Nereden geldin?” yahut “Nereden gelmiş oldun?” mânasındadır. (A, O, TA.) Ve **رَجَعَ فُلَانٌ عَلَى عَقِبِهِ** “Falan topuğunun yolu üzere döndü”; yani arkasında olan yoldan ve geldiği yerden; çabucak. (Msb.) Ve **وَلَّى عَلَى عَقِبِهِ**, ve **عَلَى عَقِبَيْهِ**, kendisine yönelmiş olduğu bir şeyden geri döndü, yahut geri çekildi. (TA.) **لَا تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ**, bir hadiste vârid olup, “Onları, din uğruna hicret etmemekteki önceki hâllerine geri döndürme” demektir: ve **مَا زَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ**, başka bir hadiste, “Küfre dönmekten geri durmadılar” demektir: sanki geriye doğru gidiyorlardı. (TA.) ― -b2- **عَقِب**’i, **نَعْل**’in [yahut sandaletin] topuğu, topuğu kavrayan kısımdır [yahut geniş kayış]. (AO, bende bulunan anormal bir yazmada.) ― -b3- [Ve **عَقِبُ البَابِ**, kapının alt tarafında, eşikteki yuvada dönen (genellikle ağaçtan) mil demektir.] ― -b4- Ve **عَقِبٌ** ve ↓ **عَقْبٌ** (TA) ve ↓ **عُقُبٌ** ve ↓ **عُقْبٌ** (S, O, Msb, K, TA) ve ↓ **عُقْبَى** ve ↓ **عُقْبَةٌ** ve ↓ **عُقْبَانٌ** ve ↓ **عِقْبَانٌ** ve ↓ **عَاقِبٌ** (TA) ↓ **عَاقِبَةٌ** ile müteradiftir, (S, O, Msb, K, TA,) ki şu mânaya gelir, (S, O, Msb, K,) yani mânası olarak, (TA,) bir şeyin sonu; yahut son, yahut sonraki kısmı veya hâli; [fakat genellikle bu son kelimenin açıklaması olarak, ve çoğu kez **عُقُبٌ** ve **عُقْبٌ** ve **عُقْبَى**’nın açıklaması olarak, netice, yahut sonuç, yahut âkıbet mânasında;] herhangi bir şeyin: (S, O, Msb, K, TA:) [ve aynı kelimeler, görünüşe göre **عُقْبَى** ve **عَاقِبَةٌ** hariç, ayrıca ardıllık zamanı yahut ardıllık hâli mânasına da gelir:] cem‘ [ilk dört kelimenin] **أَعْقَابٌ**’dur, ve sonuncunun cem‘i **عَوَاقِبُ**’dir. (TA.) Bundan dolayı, (S,) Kur’ân’da [xviii. 42] şöyle denmiştir: ↓ **هُوَ خَيْرٌ ثَوَابًا وَخَيْرٌ عُقُبًا** [yahut farklı kıraatlere göre ↓ **عُقْبًا** yahut ↓ **عُقْبَى**, yani O, mükâfat bakımından en hayırlı ve netice/sonuç/âkıbet bakımından en hayırlıdır; yani müminlerin amellerinin vb. âkıbeti]. (S, O.) Ve aynı yerde [xci. son âyet], ↓ **وَلَا يَخَافُ عُقْبَاهَا** yani “Onun âkıbetinden korkmaz.” (Th, TA.) Ve dediler ki, **لَكَ فِى الخَيْرِ** ↓ **العُقْبَى**; **العَاقِبَةُ** mânasında [yani: senin için son, hayırda olsun; yahut hâlin hayırla son bulsun]. (TA.) Ve bir hadiste şöyle denmiştir: **سَافَرَ فِى عَقِبِ رَمَضَانَ**, (T, O, Msb,) “Ramazan’ın sonunda, yahut son kısmında yolculuk etti” demektir: (T, Msb:) yahut Ramazan neredeyse bitmişken. (O.) Denir ki, **جِئْتُ فِى عَقِبِ رَمَضَانَ**, (ISk, S, O, * Msb, *) ق üzerine kesre ile, (ISk, S,) “Ramazan’dan bir miktar kalmışken [geldim]” demektir. (ISk, S, O, * Msb.) Ve **جِئْتُكَ فِى عَقِبِ الشَّهْرِ**, ve ↓ **فى عَقْبِهِ**, ve **عَلَى عَقِبِهِ**, “Ayın son kısmında, on gününden yahut daha azından kalmışken sana geldim.” (L.) **هُوَ فِى عَقِبِ المَرَضِ** “Hastalığın bir miktarı kalmış olduğu nekâhet hâlindedir”: (Msb:) ve **فِى أَعْقَابِ المَرَضِ** “hastalığın [bazı] kalıntılarının bulunduğu hâlde.” (TA.) Yine denir ki, **جَآءَ فِى عَقِبِهِ** ve ↓ **عَقْبِهِ**, “Onun ardından geldi; yahut hemen ardından geldi” demektir; [sanki topuğunda; dolayısıyla aslında, pek yakın ardından;] ve **جَآءَ عَقِبَهُ**; **جَآءَ زَيْدٌ يَطَأُ عَقِبَ عَمْرٍو** ibaresinden, yukarıda açıklandığı üzere. (Msb.) Ve **بَنُو فُلَانٍ سَقْىُ اـِبِلِهِمْ عَقِبَ بَنِى فُلَانٍ** yani [falanın oğulları, develerinin sulanması] falanın oğullarınınkinden sonra; ISk’nin zikrettiği bir söz. (Msb.) Ve **صَلَّيْنَا أَعْقَابَ الفَرِيضَةِ تَطَوُّعًا** yani [farzdan] sonra nafile olarak [namaz kıldık]. (Lh, IF, Msb, TA.) Ve **جِئْتُ فِى عَقِبِ الشَّهْرِ** yani “Ay geçtikten sonra geldim.” (El-Fلrلbee, Msb.

) **خَلَفَ فُلَانٌ بعَقِبِى**: Falanca benden sonra kaldı yahut durdu. (Msb.) Er-Râzî, Muḫtâr eṣ-Ṣıḥâḥ’ta, **جَآءَ فُلَانٌ عقبَ فُلَانٍ** [gör. **عَقِبَ**], “Falanca falancadan sonra geldi” mânâsında olan bu ibare için, **T**’de de **S**’de de bir dayanak bulmadığını söyler; ancak Az’ın naklettiği İSk’ye ait benzer bir söz müstesna; onda **عقبَ** “sonra” mânâsına geldiği şeklinde açıklanmıştır. (TA.) [Fakat söz konusu kelime **عَقِبَ** ise, bu mânâda kullanılışına kâfi dayanaklar yukarıda zikredilmiştir: gerçi burada ardından gelenlerden, bu mânâda **عُقُبَ** yahut **عُقْبَ**’nın daha tercih edilir olduğu anlaşılır.] Şöyle denir: **جِئْتُ فِى عُقْبِ رَمَضَانَ** (S,) yahut **عُقُبِهِ** (O,) ve **عَلَى عُقْبِهِ** ve **عُقُبِهِ** (L,) ve **فِى عُقْبَانِهِ** (S, O,) mânâsı: Ramazan ayının tamamı geçtikten sonra geldim. (S, O, L:) Ve **جِئْتُكَ عُقْبَ رَمَضَانَ**: Ramazan’ın sonunda sana geldim. Ve **جِئْتُ فُلَانًا عَلَى عُقْبِ مَمَرِّهِ** ve **عُقُبِهِ** ve **عَقِبِهِ** ve **عُقْبَانِهِ**: Falancaya, o gidip geçtikten sonra geldim. Ve **أَتَيْتُكَ عَلَى عُقُبِ ذَاكَ** ve **عَقِبَ ذاك** ve **عَقْبِ ذاك** ve **عُقْبَانِ ذاك**: Sana bundan sonra geldim. Ve **جِئْتُهُ عُقْبَ قُدُومِهِ**: Ona, varışından sonra geldim. (Lh, TA.) Yine şöyle denir: **فُلَانٌ يَسْتَقِى عَلَى عُقْبَةِ آلِ فُلَانٍ**: Falanca, falancanın âilesinden sonra su çeker. (TA.) Ve MF, **جِئْتُكَ عَلَى عَاقِبِهِ**’yi zikreder [gör. mânâ: ona yahut ona/ona dair şeye sonra geldim]: ve Ebû-Misḥal [gör. bu mânâda] kesre ile **عِقْبَانِهِ**’yi zikreder. (TA.)

― -b5- **عَقِبٌ** (S, A, Mgh, O, Msb, K) ve ayrıca **عَقْبٌ** (S, O, Msb, K) bir erkeğin çocuğu yahut çocukları (S, A, O, Msb, K) mânâsınadır; (S, O;) bunun gibi **عَاقِبَةٌ** da böyledir: (S, O, K:) ve bir erkeğin çocuğunun yahut çocuklarının çocuğu yahut çocukları (S, A, O, Msb, K) mânâsınadır: (S, O:) babadan sonra kalanlara uygulanır: (TA:) yahut bir erkeğin zürriyeti; (Mgh;) ve **عَاقِبَةٌ** da böyledir: (Msb:) yahut onun erkek çocukları: ve bazı fakihlere göre, [bir erkeğin] kızlarının çocukları da [buna dâhildir]: (Mgh:) Akh’ın rivayetine göre müennes cinstendir: (S, O:) çoğulu **أَعْقَابٌ**’dır. (TA.) Araplar der ki: **لَا عَقِبَ لَهُ**, mânâsı: Ona ait kalan erkek nesil yoktur. (TA:) Ve **لَيْسَتْ لِفُلَانٍ عَاقِبَةٌ**: Falancaya ait [kalan] çocuk yahut çocuklar yoktur. (S, O, Msb.)

― -b6- **عَقْبُ شَىْءٍ** [yahut **عَقِبُ شَىْءٍ**] şu mânâdadır: Her ne olursa olsun, bir şeyi takip eden, onun ardından gelen, ondan sonra gelen yahut onun yerini alan bir şey; kuyu suyu, rüzgârın esmesi, kum kekliğinin (**القَطَا**) uçması ve atın koşması gibi. (TA. [Ayrıca **عَاقِبٌ**’e de bak.])

― -b7- Ve **عَقِبٌ** (IAar, IF, A, Msb,) yahut **عَقْبٌ** (S, K,) yahut As’ın dediğine göre, bunların her biri; Arapların bir kısmı kısaltma yoluyla ikinci şekli kullanır; (Msb,) bir koşunun ardından bir koşu, (As, IF, S, Msb, K,) atın: (As, IF, S, Msb:) yahut atın son yahut sonraki koşusu: (IAar, Msb:) yahut bir koşu atı hakkında şöyle denir: **هُوَ ذُوْ عَفْوٍ وَعَقِبٍ** mânâsı: Onun bir ilk koşusu ve bir de sonraki ve daha şiddetli koşusu vardır: (A:) ve **عِقَابٌ**’ın, L’de, bu mânâların birincisi olduğu söylenmiştir: (TA:) yahut o, bu mânâya sahip **عَقْبٌ**’un [yahut **عَقِبٌ**’un] çoğuludur: (Ham p. 358:) bunun bir örneği aşağıdaki beyitte geçer; (Ham, TA,) IAar tarafından nakledilmiştir: (TA:)

**يَمْلَأُ عَيْنَيْكَ بِالفِنَآءِ وَيُرْ**
**ضِيكَ عِقَابًا اـِنْ شِئْتَ أَوْ نَزَقَا**

[Bu, güzelliğiyle, meskenin önündeki sahada, gözünü doyurur ve seni, istersen, koşu üstüne koşu ile yahut koşular üstüne koşular ile, yahut hafiflik ile, yahut çeviklik ile hoşnut eder]: (Ham, TA:) [yahut burada bir mastar ismi olabilir, (3’ün mastarı,) “koşu üstüne koşu yapması istenildiği bir vakitte” mânâsında: (bk. 3, son cümle:)] yahut, IAar’a göre, bu örnekte mânâ, sahibinin onun üzerine, defa defa savaş seferleri yahut savaş ve yağma seferleri yaptırması iledir: (TA:) Kh’ye göre, bir at hakkında söylenen **لَهُ عِقَابٌ** demek, koşmayı bırakmasından sonra kuvvetin geri gelmesi (**جمام** [yani **جَمَامٌ**]) vardır, demektir. (Ham ubi suprà.) ― -b8- Bundan dolayı, Bir cevap: konuşmada duran yahut kesen kimse hakkında olan sözde olduğu gibi, **لَوْ كَانَ لَهُ عَقِبٌ لَتَكَلَّمَ** [Eğer onun bir cevabı olsaydı, elbette konuşurdu]. (A, TA.) ― -b9- Ayrıca **عِقْبَةٌ**’ye de bak.

**عُقُبٌ**

**عُقُبٌ** ذ : altı yerde, bir önceki paragraf’a bak.

**عَقْبَةُ القَمَر**

**عَقْبَةُ القَمَر** ذ **عِقْبَةُ القَمَرِ** ile aynı mânâdadır, bk. (L.) -A2- Ve **عَقْبَةٌ** ile ↓ **عِقْبَةٌ**, alacalı yahut nakışlı kumaş demektir: (TA:) yahut [kadınların **هَوْدَج** denilen deve-üzerindeki mahmilinin örtüsü için kullanılan] alacalı yahut nakışlı kumaş çeşitlerinden biri: (O, K, TA:) bunun gibi **عَقْمَةٌ** da: (O, TA:) Yaakoob’a göre, **ب** harfi **م**’nin bedelidir. (TA.)

**عُقْبَةٌ**

**عُقْبَةٌ** ذ : üç yerde, **عَقِبٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, kalan son şey: şu sözde olduğu gibi, **فُلَانٌ عُقْبَةُ بَنِى فُلَانٍ** [Falanca, falancanın oğullarından kalan son kişidir]. (L.) ― -b3- Ve, bir sıra; yahut bir şeyin ardı ardına yapılacağı yahut elde edileceği vakit veya müddet: (S, Mgh, O, Msb, K:) çoğulu **عُقَبٌ**. (Msb.) Şöyle denir: **تَمَّتْ عُقْبَتُكَ** Senin sıran tamamlandı. (S, O.) Ve **دَارَتْ عُقْبَةُ فُلَانٍ** Falancanın sırası döndü (geldi). (TA.) Ve **رَكِبَ عُقْبَةً** Bir sıra bindi: ve **رَكِبَ عُقْبَتَهُ** Kendi sırasını bindi, yahut sırası gelince bindi. (TA.) Ve bir rivayette şöyle denmiştir: **مَنْ مَشَى عَنْ دَابَّتِةِ عُقْبَةً فَلَهُ كَذَا** Her kim binitinin yerine bir sıra (bir mesafe) yürürse, ona şöyle şöyle verilecektir. (TA.) **عُقْبَةُ الأجِيرِ**, ücretli işçinin binme sırası demektir; meselâ sabahleyin kiralayan inince, o (birincisi) biner. (Mgh.) Ve [çoğul olan] **عُقَبٌ**, [özellikle] develerin sulanma sıraları demektir: bir grup deveyi, başka bir gruptan sonra birlikte sulamaya onların **عُقْبَة**’si denir. (TA.) [Ayrıca **عُقْبَى**’ya da bak.] ― -b4- Ve [denilmiştir ki] ayrıca, bir kimsenin sırası gelince otlattığı ve suladığı develer demektir; ve IAar örnek olarak şunu nakleder:

**اـِنَّ عَلَىَّ عُقْبَةً أَقْضِيهَا**
**لَسْتُ بِنَاسِيهَا وَلَا مُنْسِيهَا**

[ancak bunu şöyle tercüme etmeyi tercih ederim: Şüphesiz benim üzerimde, develeri otlatıp sulamaya dair bir sıra vardır; onu yerine getiririm; onu ne unutanım ne de onu geciktirenim]; mânâsı: sıram gelince otlatıp suladığım develeri sürerim ve onlara iyi bakarım: **مُنْسِيهَا**, kafiye için, **مُنْسِئِهَا** yerinedir. (TA.) ― -b5- Ayrıca, binitin üzerine binmek için çıkılan yer [görünüşe göre sırası gelince]. (TA.) ― -b6- Ve, iki fersahlık mesafe; yani **فَرْسَخ** diye adlandırılan mesafenin iki katı: ve yolculukta gidilen mesafe [görünüşe göre bir konak yerinden bir sonrakine; yani bir menzil]: çoğulu yukarıdaki gibidir: bir şair der ki,

**خَوْدًا ضِنَاكًا لَا تَسِيرُ العُقَبَا**

[Arka kısımda yumuşak yahut nazik, ağır olan, erkeklerin yürüyüşlerini yerine getirmeyecek olan]; yani o, erkeklerle yolculuk etmeyecektir [yahut edemeyecektir]; çünkü yumuşak ve nazik yaşayışı sebebiyle bunu yapmaya dayanmayacaktır. (TA.) ― -b7- Ve Bir kuşun yükselmesi ile alçalması arasındaki uzaklık yahut mesafe. (S, O, K.) ― -b8- Ve Gece ile gündüz; çünkü birbirlerini takip ederler. (K.) ― -b9- Ve Bir bedel; yahut başka bir şey karşılığında verilen yahut alınan şey; (S, O, L, K;) bunun gibi ↓ **عُقْبَى** da. (L, TA.) Şöyle denir: **أَخَذْتُ مِنْ أَسِيرِى عُقْبَةً** Esirim için bir bedel, yahut bir karşılık olarak bir şey aldım yahut kabul ettim. (S, O.) Ve ↓ **سَأُعْطِيكَ مِنْهَا عُقْبَى** bir hadiste vârid olmuştur; mânâsı: Onun hayatını bağışlaman ve onu âzâd etmen karşılığında [onun için, yani] onun yerine sana bir şey vereceğim. (L, TA.) ― -b10- Ve Bir devekuşunun otlağı yahut yiyeceği; başka bir otlak yahut yiyecekten sonra yenilen: [ve aynı şekilde develerin: ve insanların:] çoğulu yukarıdaki gibidir. (AA, S, O.) Develer hakkında şöyle denir: **رَعَتْ عُقْبَتَهَا** yani **حَمْض** denilen [bitki türü] üzerine, **خُلَّة** denilen [tür]den sonra otladılar; (A, L;) yahut **حَمْض**’dan sonra **خُلَّة** üzerine: (L:) ve insanlar hakkında şöyle denir: **أَكَلُوا عُقْبَتَهُمْ** Diğer yemekten sonra tatlıdan oluşan öğünlerini yediler. (A, TA. [Bkz. 8, başlangıca yakın.]) ― -b11- Ve Bir tencerenin içindekilerin kalıntısı; dibine yapışan. (TA.) Ve Tencereyi ödünç alanın, tencereyi geri verdiğinde geri verdiği çorbadan bir miktar. (S, O, K.) ― -b12- [Bundan dolayı,] **أُمُّ عُقْبَةَ** tencerenin bir lakabıdır. (T, md. ام’da.) **أَبْو عُقْبَةَ** domuzun bir künyesidir. (Har s. 663. [Fakat bunun aslını bilmiyorum.]) ― -b13- Yine şöyle denir: **لَقِيتُ مِنْهُ عُقْبَةَ الصُّنْعِ**, mânâsı: Ondan yahut ondan (o şeyden) zorluk tecrübe ettim: [sanki lafzen, yaptığım işin sonucu demek gibidir:] ve [yalnızca] **لَقِىَ مِنْهُ عُقْبَةً** Ondan yahut ondan (o şeyden) zorluk tecrübe etti. (TA. [Fakat A’nın bir nüshasında, ve benim kanaatimce doğru olarak, bu ibaredeki son kelime ↓ **عَقَبَةً** diye yazılmıştır: aşağıda **عَقَبَةٌ**’a bak.]) ― -b14- Ve **كُنْتُ مَرَّةً نُشْبَة وَأَنَا اليَوْمَ عُقْبَة**, IAar tarafından şöyle açıklanmıştır: Bir adama yapıştığım vakit, benden kötülük tecrübe ederdi; fakat şimdi zayıflık sebebiyle, böyle olmaktan geri döndüm. (TA. [Bu bir darb-ı meseldir; md. نشب’de, bkz., biraz farklı rivayet edilmiştir.]) ― -b15- Dört yerde, bir sonraki paragrafa da bak.

**عِقْبَةٌ**
**عِقْبَةٌ** ذ (Lh, S, O, K) ve ↓ **عُقْبَةٌ**, (Lh, O, K,) fakat birincisi daha makbuldür, (Lh, TA,) ve **عقب**, (TA’da böyle; [görünüşe göre, eğer bir yazım hatası değilse, ↓ **عَقِبٌ**]) Bir alâmet, işaret, iz, eser, belirti, vasıf, yahut dışa dönük delil. (Lh, S, O, K.) Şöyle denir: **عَلَيْهِ عِقْبَةُ السَّرْوِ**, (S, O,) ve ↓ **عُقْبَتُهُ**, (O,) ve **الجَمَالِ**, (S, O,) yani Onun üzerinde cömertlik ve mertliğin, ve güzelliğin alâmeti vb. vardır. (S, O, K.) ― -b2- **عِقْبَةُ القَمَرِ** ve ↓ **عَقْبَةُ القمر** şu mânâya gelir: Ayın dönüşü; battıktan yahut kaybolduktan sonra, sonra da doğması. (L:) [yahut ayın değişimden sonraki dönüşü; zira] şöyle denir: **مَا يَفْعَلُ ذٰلِكَ اـِلَّا عِقْبَةَ القَمَرِ**, (S,) yahut ↓ **عُقْبَةَ القمر**, (O’da böyle,) mânâsı: Bunu ancak her ayda bir defa yapar. (S, O:) fakat IAar’a göre, **القَمَرِ** ↓ **عُقْبَةُ**, damme ile, yılda bir defa ay ile kavuşumda bulunan belirli bir yıldız yahut yıldız kümesidir; ve **عُقْبَةَ القَمَرِ** yılda bir defa demektir: şu beyitte olduğu gibi; Benû-**ءmir**’den birinin:
لَا يُطْعِمُ المِسْكَ وَالكَافُورَ لِمَّتَهُ
وَلَا الذَّرِيرَةَ اـِلَّا عُقْبَةَ القَمَرِ
[Kulağın altına inen saçına misk ve kâfûr sürmez; ve **ذريرة** denilen kokuyu da, yılda bir defadan başka (sürmez)]: yahut Lh’nin rivayet ettiği üzere, **عِقْبَةَ القمر**: L’de böyledir; ve onda, IAar’ın bu sözünün düşünmeyi gerektirdiği de eklenmiştir; çünkü ay, gök küresinin [bir meridyenini] her ayda bir defa keser: fakat MF cevap verir ki, ayın yolu her ardışık ayda değiştiği için, söz konusu yıldızla ancak yılda bir defa kavuşumda bulunması mümkündür. (TA. [Bkz. ayrıca **عَقْمَةٌ**.]) -A2- **عَقْبَةٌ**’ya da bak.

**عَقَبَةٌ**
**عَقَبَةٌ** ذ [Bir dağ yolu;] bir dağın içinde [yahut üzerinde] bir yol: (Bd, xc. 11’de:) yahut bir dağın üst kısmında bir yol: (Ham s. 287:) yahut dağların zor bir yükseliş yeri: (K:) yahut o, dağda ve benzerinde olur: (Msb:) yahut [bazen şu mânâya gelir] yolun üzerine uzanan uzun bir dağ; bu yüzden yol onun üzerinden geçer; uzun yahut yüksek ve pek zor; tırmanıldıktan sonra daha da geçilmez olduğunda da böyle adlandırılır; göğe doğru yüksekçe yükselen; inişli çıkışlı; tırmanışı en zor; fakat bazen yüksekliği bir [yahut yeknesak] olur; ve yokuşu görünüşte bir duvar gibidir: (TA:) [genellikle bir dağın üzerinden, yahut yukarısına, yahut aşağısına, yahut bir kısmı üzerinden olan bir yol demektir:] çoğulu **عِقَابٌ**. (S, O, Msb, K.) **اِقْتَحَمَ العَقَبَةَ** [aslında “dağ yoluna atıldı” mânâsında] mecazen şu mânâda kullanılır: Zor yahut çetin bir işe girişti. (Bd, xc. 11’de.) Sonlara yakın, **عُقْبَةٌ**’ya da bak. ― -b2- Ayrıca **عَقَبٌ**’un ism-i vahdidir. (S, O.)

**عُقْبَى**

**عُقْبَى** ذ : **عَقِبٌ**’e bak, ikinci çeyrek, dört yerde. ― -b2- Korku namazına dair bir rivayette geçer; onda o namaz hakkında **كَانَتْ عُقْبَى** [dönüşümlü bir iş idi] denilir; mânâsı, onun bir bölükten sonra bir başka bölük tarafından eda edilmiş olmasıdır; birkaç bölük onu ardı ardına, nöbetleşe eda ederdi. (TA. [**عُقْبَةٌ**’yi, o kelimeye dair paragrafın üçüncü cümlesinde açıklandığı üzere karşılaştır.]) ― -b3- Ayrıca **مرجع** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre **مَرْجِعٌ** yani bir dönüş, vb.]. (TA.) ― -b4- Ve bir işin yahut fiilin karşılığı, yahut mükâfatı. (S, O, K.) ― -b5- Ayrıca **عُقْبَةٌ**’ye bak, son yarı, iki yerde.

**عُقْبِىُّ الكَلَامِ**

**عُقْبِىُّ الكَلَامِ** ذ **عُقْمِىُّ الكَلَامِ** ile aynı mânâdadır, [**ب** görünüşe göre **م**’nin yerine geçen bir harftir,] yani insanların bilmediği kapalı söz yahut dil. (TA, **عقم** maddesinde.)

**عُقْبَانٌ**

**عُقْبَانٌ** ذ : **عَقِبٌ**’e bak, dört yerde.

**عِقْبَانٌ**

**عِقْبَانٌ** ذ : **عَقِبٌ**’e bak, iki yerde.

**رَجُلٌ عِقِبَّانٌ**

**رَجُلٌ عِقِبَّانٌ** ذ Kaba, katı yahut sert bir adam; eş anlamlısı **غَلِيظٌ**: çoğulu **عقبان** [TA’da böyle; ya **عِقْبَانٌ** yahut **عُقْبَانٌ**]: Kr tarafından zikredilmiştir; fakat Az bunun doğruluğundan şüphe etti. (TA.)

**عُقَابٌ**

**عُقَابٌ** ذ [Kartal;] yırtıcı olanlardan, (Msb,) bilinen bir kuş, (S, O, K,) meşhur: (K:) dişil cinstendir: (S, O, Msb:) [gerçi] erkeğe ve dişiye uygulanır; fakat şu ayırımla ki erkeğe dair **هٰذَا عُقَابٌ ذَكَرٌ** [Bu erkek bir kartaldır] dersin: yahut o yalnız dişidir; ve başka bir türden bir kuş onunla çiftleşir; bundan dolayı İbn-’Oneyn, İbn-Seyyideh adlı bir kimseyi hicvederek şöyle der: İbn-Seyyideh’e de ki,
مَا أَنْتَ اـِلَّا كَالْعُقَابِ فَأُمُّهُ
مَعْرُوفَةٌ وَلَهُ أَبٌ مَجْهُولُ
[“Sen kartal gibisinden başka bir şey değilsin;” zira onun anası bilinir, fakat onun babası meçhuldür]: (MF, TA:) azlık çoğulu (S, O) **أَعْقُبٌ**’dur, (S, O, K,) çünkü o dişil cinstendir ve **أَفْعُلٌ** vezni özellikle dişil isimlerin çoğullarına mahsustur [gerçi yalnız onlara mahsus değildir], (S, O,) ve **أَعْقِبَةٌ** (Kr, TA); ve çokluk çoğulu (S, O) **عِقْبَانٌ**’dır (S, O, K) ve AHei’ye göre **عَقَائِبُ**; fakat Ed-Demلmeenee bunu garip görür; ve çoğulun çoğulu **عَقَابِينُ**’dur. (TA.) **عِقْبَانُ الجِرْذَانِ** [büyük tarla sıçanlarını avlayan kartallar] siyah değildir; fakat **كُهْبَة** denilen renktedir; ve onların tüylerinden, ancak çocukların onlarla yuvarlak tepeli ucu sivri olmayan okları tüylemeleri dışında, bir faydalanma yapılmaz. (AHn, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **العُقَابُ**, (varsayılan mecaz olarak:) kuzey takımyıldızlarından birinin adıdır, [yani Aquila,] yıldızları şeklin içinde dokuz, dışında altıdır; bunların (içtekilerin) üçü meşhurdur, **النَّسْرُ الطَّائِرُ** diye adlandırılır [bk.]. (Kzw.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] (varsayılan mecaz olarak:) sancak yahut bayrağın **عُقَاب**’ı; (S, O;) [görünüşe göre mızrağa bağlı bayrak parçası mânâsında;] bir vali yahut yönetici için [mızrağa] bağlanan şey; bu adla anılan kuşa benzetilmiştir; ve dişil cinstendir. (L, TA.) Ayrıca (varsayılan mecaz olarak:) Peygamberin sancağının yahut bayrağının adıdır. (O, K.) Ve **عُقَابٌ** ayrıca (varsayılan mecaz olarak:) büyük bir sancak yahut bayrak mânâsına gelir. (TA.) Ve (varsayılan mecaz olarak:) **غَايَةٌ** ile aynı mânâdadır: Ebû-Dhu-eyb’in şarap tasvirinde söylediği şu sözde olduğu gibi,
لَهَا غَايَةٌ تَهْدِى الكِرَامَ عُقَابُهَا

[anlamı: Cömertleri yönelten bir sancağı vardır; tıpkı askerî sancağın savaşçıları yöneltip kendine çekmesi gibi: çünkü **غَايَةٌ** bazen, müşterileri çekmek için şarapçının diktiği bir alâmeti ifade eder]: tekrar, iki kelimenin bizzat kendilerindeki farklılık sebebiyle uygun görülmüştür: çoğulu **عِقْبَانٌ**. (TA.) ― -b4- **عُقَابٌ** ayrıca (mecaz olduğu varsayılarak:) siyah bir dişi deveyi de ifade eder; kuşa benzetilmesi sebebiyle. [böyle adlandırılmıştır], (AA, O.) ― -b5- Ve Bir kuyunun içinde dışarı doğru çıkıntı yapan, [deriden] kovayı yırtan bir taş (yahut kaya parçası, L); (S, O, K, TA;) bazen [yani üst] kaplamanın [taş yahut tuğladan olan] önündedir: bu, bir taş kütlesi yerinden oynadığında olur; ve bazen su çeken onun üzerine basar: müennes cinstendir: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) Ve Sâkînin üzerine bastığı taş, (O, K,) [SM’ye göre,] bir kuyuda kaplamanın ötesine doğru çıkıntı yapan, bir önceki cümlede kastedilenin aynısı, (TA,) [fakat ben bunu şüpheli görüyorum; zira Sgh şunu ekler,] onu taşıyan iki taşın arasında. (O.) IAar’a göre, **قَبِيلَة** kuyunun ağzında bir taş kütlesi yahut kayadır; ve **عُقَابَانِ** [iki taş kütlesidir] **قبيلة**’nin iki yanında olup onu taşırlar. (TA.) Ve Bir dağın yamacında, merdiven yahut basamaklar dizisi gibi, dışarı doğru çıkıntı yapan bir kaya yahut taş kütlesi: (S, O, K:) yahut bir dağın yamacında merdiven gibi bir yükseliş. (TA.) ― -b6- Ayrıca Bir tepe; eş anlamlısı **رَابِيَةٌ**. (O, K.) Ve Pek uzun yahut pek yüksek olmayan, yükselmiş her şey. (O, K. *) ― -b7- Suyun bir yalaka yahut havuza aktığı bir kanal. (O, K.) ― -b8- Bir hayvanın bacaklarından birinde çıkan, bademe benzeyen bir şey. (O, K.) ― -b9- **قُرْط** [yahut küpe] halkasının iki deliğine giren [yahut içinden geçen] küçük bir iplik, (O, K, *) onunla bağlanır yahut tutturulur: (O:) yahut Az’a göre, **قُرْط** halkasının iki ucunu bağlayan iplik. (TA.) ― -b10- Th’ye göre, ayrıca **أَبْرَاد** denilen türden elbiseleri ifade eder [**بُرْدٌ**’ün çoğulu, bkz.]. (TA, **خُدَارِيَّةٌ** maddesinde.) ― -b11- Ve Kr’ye göre, [Munjid’de,] **حَرْثٌ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre bir saban demiri anlamında]. (TA.) ― -b12- **أَعْقَابٌ**’a da bak. ― -b13- Ve **العُقَابَانِ**, bir adamın kırbaçlanmak üzere üzerine gerildiği iki parça odunu ifade eder: (L, TA:) yahut yere dikilen, aralarına dövülenin yahut [asılacak olanın] gerildiği iki parça odun. (Mgh.)

**عِقَابٌ**
**عِقَابٌ** ذ : **عَقِبٌ**’e bak, son çeyrek. -A2- Ayrıca **عَقَبَةٌ**’nin çoğuludur [bkz.]. (S, vb.) -A3- **أَعْقَابٌ**’a da bak.

**عَقُوبٌ**
**عَقُوبٌ** ذ : **عَاقِبٌ**’e bak, sona yakın.

**عَقِيبٌ**
**عَقِيبٌ** ذ Başka bir şeyin ardılı olan herhangi bir şey; [mutlak mânâda,] (S, Msb, TA,) meselâ sen **السَّلَامُ عَقِيبٌ لِلتَّشَهُّدِ** [Selâm, **التَّشَهُّدِ**’ün (bkz.) ardılıdır] dediğinde, ve **العِدَّةُ عَقِيبٌ لِلطَّلَاقِ** [**العِدَّةُ** (bkz.) boşamanın ardılıdır] dediğinde; yani biri diğerini takip eder; (Msb;) ve [münavebe yoluyla,] gece ve gündüz hakkında **كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَقِيبُ صَاحِبِهِ** [Her biri, karşılığının münavebeli ardılıdır] denildiği gibi: (Az, Msb, TA:) gece ve gündüz hakkında **هُمَا عَقِيبَانِ** [Onlar iki münavebeli ardıldır] dersin; ve **عَقِيبُكَ** seninle bir işi yahut ameli nöbetleşe yapan kimseyi ifade eder; o bir defa yapar, sen bir defa: (A, * TA:) ve ↓ **مُعَاقِبٌ** de aynı mânâyı ifade eder, (S, Msb,) keza [↓ **مُعْقِبٌ** ve ↓ **مُعْتَقِبٌ** ve] ↓ **مُعَقِّبٌ**. (Msb.) Fakihlerin sözü olan **يَفْعَلُ ذٰلِكَ عَقِيبَ الصَّلَاةِ** [mânâsı: O bunu namazdan sonra yapar] ve benzerlerinde, haziften başka bir gerekçe yoktur; mânâ, **فِى وَقْتٍ عَقِيب وَقْتِ الصَّلَاةِ** [namaz vaktini takip eden bir vakitte] olup, **عقيب** burada **وقت**’u niteleyen bir sıfattır: (Msb:) ve Er-Rلzee, Mukhtلr es-Sihلh’ta, **جَآءَ عَقِيبَهُ** ibaresi için “Onun ardından geldi” mânâsında, T’de de S’de de bir dayanak bulmadığını söyler. (TA.) **عَقِبٌ**’e de bak, ilk cümle. [Ve **عَاقِبٌ** ile karşılaştır.]

**عُقُوبَةٌ**
**عُقُوبَةٌ** ذ Ceza; (S, * MA, Msb, * KL;) **نَكَالٌ** ile aynı mânâdadır. (MA.) ― -b2- Ve Alıkoyma, hapsetme yahut hapis: hadiste böyledir: **لَىُّ الوَاجِدِ يُحِلُّ عُقُوبَتَهُ وَعَرْضَهُ** yani [borcunu ödeme gücü olan kimsenin, tekrar tekrar vaatlerle ödemeyi geciktirmesi,] onun hapsedilmesini ve onun itham edilmesini helâl kılar. (IAar, TA. [TA’da **عرض** maddesinde zikredilen bir rivayete göre bu hadis **وَعِرْضَهُ** ile biter; orada bunun **وَنَفْسَهُ** mânâsında olduğu söylenir.])

**عُقَيِّبٌ**
**عُقَيِّبٌ** ذ , **ى**’nin teşdîdi ile, (O,) yahut **عُقَّيْبٌ**, **قُبَّيْطٌ** gibi, (K,) belli bir kuş, (O, K,) iyi bilinen. (O.) [Eğer ad O’daki gibi doğru ise, kastedilen kuş muhtemelen bir kartal yavrusu yahut kartalın küçük bir türüdür.]

**عُقَابٌ عَقَنْبَاةٌ**
**عُقَابٌ عَقَنْبَاةٌ** ذ , ve **عَبَنْقَاةٌ**, ve **بَعْنَقَاةٌ**, (S, O, K,) ve **قَعْنَبَاةٌ**, (O,) ve **عَبَنْقَآءُ**, (K, عبق maddesinde,) ilkinin varyantları yer değiştirme ile oluşturulmuştur, (O,) keskin pençeli bir **عُقَاب** [yahut kartal]: (S, O, K:) yahut iğrenç yahut çirkin pençeli: (T, TA:) yahut kapmada hızlı ve iğrenç yahut çirkin: IAar’a göre, sıfat niteliğin şiddetliliğini ifade eder; **أَسَدٌ أَسِدٌ** ve **كَلْبٌ كَلِبٌ** örneklerinde olduğu gibi: Lth’ye göre, bir **عُقَاب**’a nispetle **عَقْنْبَاةٌ** kurnazlık ifade eder: ve çoğulu **عَقَنْبَيَاتٌ**’tır. (TA.) [**عبق** maddesine de bak.]

**عَاقِبٌ**

عَاقِبٌ ذ [**عَقَبَ**’ın ism-i fâil ismi;] sonra gelen [&c.]. (Msb.) **عَاقِبُ شَىْءٍ** bir şeyin ardından gelen, onun yerine geçen, onu takip eden herhangi bir kişi [veya şey] demektir. (S, O, TA.) **العَاقِبُ** Peygambere (S, O, Msb) bizzat kendisi tarafından (S, O) verilen bir lakaptır; çünkü o diğer peygamberlerden sonra gelmiştir, (Msb,) yani peygamberlerin sonuncusu demektir. (S, O.) Ve **عَاقِبٌ لِامْرَأَةٍ** bir kadının kocalarının sonuncusu olan kimse demektir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **عَاقِبَةٌ مِنْ طَيْرٍ** birbirini takip eden kuşlar; bunun konup uçması, sonra diğerinin ilkinin konduğu yere konması. (TA.) Ve **اـِبِلٌ عَاقِبَةٌ** **حَمْض** denilen [bitki türünden] yedikten sonra, bol otlağa gidip orada serbestçe otlayan develer: [yahut] şiddetli bir yılda ağaçlardan, sonra da **حمض**’dan yiyen develer olmadıkça böyle adlandırılmazlar; taze, sulu veya körpe ot üzerinde otladıklarında değil. (IAar, TA.) Ve **اـِبِلٌ عَوَاقِبُ** su içen, sonra su başında yattıkları yere dönen, sonra tekrar suya giden develer. (IAar, S, O, K.) ― -b3- Ve **عَاقِبٌ** ayrıca bir başkasının hayırda yahut iyilikte ardılı demektir; ve bunun gibi ↓ **عَقُوبٌ**. (O, K.) ― -b4- Ve bir reis yahut efendi: yahut reisin veya efendinin altında olan kimse: (TA:) yahut reisin veya efendinin ardılı. (S, K.) ― -b5- Ayrıca iki yerde **عَقِبٌ**’e bak.

عَاقِبَةٌ
عَاقِبَةٌ ذ şibh-mastar isim: 1’in ilk çeyreğine bak. ― -b2- Ayrıca dört yerde **عَقِبٌ**’e bak.

أَعْقَابٌ
أَعْقَابٌ ذ **عَقِبٌ**’in çoğuludur [bk.]. (Msb, TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] art arda olan çizgiler; bu şekilde dizilmiş yağ çizgileri gibi. (TA.) ― -b3- Ve bir kuyunun kaplamasında, sağlamlaşması için, tuğlalar arasına konulan çömlek [yahut çömlek kırıkları]; Kr tarafından tekili olmadığı söylenmiştir: (TA:) [yahut,] IAar’a göre ↓ **عِقَابٌ**, yani **كِتَابٌ** gibi, (TA,) yahut ↓ **عُقَابٌ**, (O’da böyle yazılmıştır,) bir kuyunun kaplamasında tuğla sıraları yahut katları arasındaki çömlek [yahut çömlek kırıkları] demektir. (O, * TA,) (O.) [IAar bir örnek nakleder; bir beyitte, onda **اعقاب** caiz olmazdı.] Ve **أَعْقَابُ الطَّىِّ** bir kuyunun kaplamasını kuşatan şey demektir; yani onun arkasında olan şey. (TA. [4’ün ikinci yarısına bak.])

تَعْقِيبَةٌ
[ **تَعْقِيبَةٌ** ذ sayfanın altındaki yakalama kelimesi anlamına gelen modern bir kelimedir: çoğulu **تَعَاقِيبُ**.]

مُعْقَبٌ
مُعْقَبٌ ذ [burada ardından gelenlerden anlaşıldığı üzere, **مُعْقَبٌ حَالُهُ** yani hâli değiştirilen kimse yerine kullanılmış görünür]. IAar bu kelimenin bir örneği olarak şunu nakleder:
كُلُّ حَىٍّ مُعْقَبٌ عُقَبَا
yani [her canlı varlık] içinde bulunduğu hâlden farklı bir hâle [nöbetle, yahut defalarca] gelir. (TA.)

مُعْقِبٌ
مُعْقِبٌ ذ [O’ya göre **مِعْقَبٌ**, fakat bunun bir yazım yanlışı olduğunu düşünüyorum,] başka bir yıldızın ardından gelen, yani ondan sonra doğan bir yıldız; (S, K, TA,) ve onun doğuşunda, yolculukta sırayla binenlerden, bir başkasından sonra sırası gelen kimse hayvana biner: (TA:) yolculuk sırasında nöbetleşe binen iki kişinin, göründüğünde birbirinin yerine geçtiği bir yıldız; bir yıldız batıp diğeri doğduğunda, yürüyen kimse hayvana biner. (AO.) **عَقِيبٌ**’e bak. -A2- Ayrıca 4’ün ikinci yarısına bak; orada bir beyitte bir örnek geçer.

مِعْقَبٌ
مِعْقَبٌ ذ [mevcut] İmâm [yahut Halife]den sonra halifelik makamı için yetiştirilen kimse. (O, K.) ― -b2- Ve mahir bir sürücü. (O, K.) ― -b3- Ve farklı kişiler tarafından nöbetle binilen bir deve. (O, * TA.) ― -b4- Ve bir kadının **خِمَار**’ı [yani örtüsü yahut baş örtüsü]; (IAar, O, * K, TA;) **مُلَآءَة**’nin yerini aldığı için böyle adlandırılmıştır. (O, TA.) ― -b5- Ve bir küpe; eş anlamlısı **قُرْطٌ**. (O, K.)

مُعَقَّبٌ
مُعَقَّبٌ ذ şarapçının dükkânından, kendisinden daha büyük bir adam girdiğinde çıkarılan (CK’de böyle,) yahut çıkan (O’da ve K’nın bende bulunan yazma nüshasında da böyle) kimse. (O, K.) ― -b2- **جَآءَ مُعَقَّبًا** günün sonunda yahut günün sonuna yakın geldi. (TA.) ― -b3- **قِدْحٌ مُعَقَّبٌ** [**المَيْسِر** denilen oyunda] tekrar tekrar **رِبَابَة**’ye [bk.] geri döndürülen bir ok; kendisine ayrılan ödül umulan. (TA.) ― -b4- **جَزُورٌ سَحُوفُ المُعَقَّبِ** semiz bir kesim devesi. (TA.) ― -b5- **نَعْلٌ مُعَقَّبَةٌ** bir **عَقِب**’i [bk.] olan bir sandal. (O, TA.)

مُعَقِّبٌ

**مُعَقِّبٌ** ذ Başka bir şeyden sonra gelen, yahut ona yakın bir şekilde sonra gelen. (O.) **عَقِيبٌ**’e bak. ― -b2- Bir meleğe sıfat olarak uygulandığı söylenir; kişi **مَلَكَ مُعَقِّبٌ** [mânâsı: başka birini takip eden bir melek] der; ve **مَلَائِكَةٌ مُعَقِّبَةٌ**; ve **مُعَقِّبَاتٌ**’ın çoğulun çoğulu olduğu. (O.) **المُعَقِّبَاتُ** gece ve gündüz melekleri demektir; (S, O, K;) çünkü nöbetleşe birbirlerinin yerine geçerler; ve müennes şekil, bunu yapmalarının çokluğu sebebiyle kullanılır; tıpkı **نَسَّابَةٌ** ve **عَلَّامَةٌ** sözlerinde olduğu gibi: (S, O:) **الحَفَظَةُ** diye adlandırılan melekler [**حَافِظٌ**’ın çoğulu, bk.]: Kur’ân xiii. 12’de de böyledir: bunda bedevî Arapların bazısı **مَعَاقِيبُ** okur: (TA:) bu, [**عَقِيبٌ**’in şâz bir çoğulu olabilir; tıpkı **مَهَاجِينُ**’ün **هَجِينٌ**’in (çoğulu) olması gibi; yahut o] **مُعَقِّبٌ**’ün veya **مُعَقِّبَةٌ**’nin çoğuludur; **ى**, iki **ق**’dan birinin hazf edilmesinin telâfisi içindir. (Bd.) ― -b3- **المُعَقِّبَاتُ** ayrıca, suluk oluğuna yahut havuza doğru sıkışarak gelenlerin arkasında duran dişi develer demektir; öyle ki bir dişi deve gidince, onun yerine bir başkası gelir. (S, O, K.) ― -b4- Ve birbirini takip eden **سُبْحَانَ اللّٰهِ** söyleyişleri; (O, K;) farz namazın sonunda tekrar edilen, sayıları otuz üç olan; ve bunları **اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ**’nin otuz üç defa (söylenişi) ve **اَللّٰهُ أَكْبَرْ**’in otuz dört defa (söylenişi) takip eder. (O.) ― -b5- Ve **مُعَقِّبٌ** ayrıca, tekrar tekrar savaş seferleri, yahut savaş ve yağma seferleri yapan; ve tekrar tekrar yolculuk eden, dönüşünden sonra ailesinin yanında kalmayan kimse demektir. (TA.) ― -b6- Ve bir şeyi tekrar tekrar arayan, çabalayan yahut gayret eden kimse: (S, O:) kendisine ait olan bir şeyin peşine düşen, onun iadesini talep eden kimse: yahut bir adamın hemen arkasından, kendisine ait olan bir şey için, yakın takip eden kimse: hakkını yahut alacağını geri almaya çalışan kimse: ve düşmanca bir baskında bütün malı yağmalanınca, böylece kendisine bunu yapan kimseye karşı düşmanca baskın yapan ve malını geri almaya çalışan kimse. (TA.) Lebîd, bir [yabanî] erkek eşeği ve dişisini tasvir ederek şöyle der:
حَتَّى تَهَجَّرَ بِالرَّوَاحِ وَهَاجَهَا
طَلَبَ المُعَقِّبِ حَقَّهُ المُظْلُومُ
(S, O, fakat ikincisinde **فِى الرَّوَاحِ**,) yani: [Öğle sıcağında yürüyüp gitti ( **بالرواح** yahut **فى الرواح** fazlalık olmak üzere)] ve onu, hakkını elde etmek için tekrar tekrar gayret eden, zulme uğramış kimsenin arayışı gibi [bir takip ile] sürdü: (O:) **المظلوم**, **المعقّب**’i niteleyen bir sıfattır ve mânâya uygun olarak merfû hâlindedir, (S, O,) çünkü kendi yerinden sonra konmuştur; (O;) ve **المعقّب** lafzen mecrûr hâlindedir, fakat mânâ bakımından fâildir: (S, O: *) yahut bazılarına göre, **المعقّب** [burada] borcunun ödenmesini geciktiren borçlu demektir; böylece **المظلوم** fâil olur ve **المعقّب** mef‘ûl tamamlayıcısı olur: (S:) yahut bazılarınca, **المعقّب**, borcun ödenmesini talep eden ve bu talebini tekrar eden kimse demektir. (TA.) ― -b7- Ayrıca, herhangi bir dönen kimse [görünüşe göre bir işi yapmaya dönüş]. (O.) ― -b8- **مَعَاقِبٌ**’e de bak. ― -b9- Kur’ân’da [xiii. 41] **لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ**, “Onun hükmünü geri çeviren yoktur” demektir. (TA.) -A2- Ayrıca, **عُقَاب** denilen türden bir taşı çıkarmak için kuyuya inen adam. (TA.) [Fiile de bak.]

**مِعْقَابٌ**
**مِعْقَابٌ** ذ Genellikle bir dişiden sonra bir erkek doğuran kadın. (S, O, K.) -A2- Ve içine kuru üzüm konulan bir oda (**بَيْت**). (K.)

**مُعَاقِبٌ**
**مُعَاقِبٌ** ذ: **عُقِيبٌ**’e bak; onunla eşanlamlıdır. ― -b2- [Bundan dolayı,] **اـِبِلٌ مُعَاقِبَةٌ** bir defa yahut bir nöbette **حَمْض** denilen (bitki) türünden, bir başka defada **خُلَّة** denilen (türden) yiyen develer. (S, O, K.) ― -b3- Ve **نَخْلَةٌ مُعَاقِبَةٌ** bir yıl meyve veren, bir başka yıl vermeyen hurma ağacı. (TA.) ― -b4- Ve **مُعَاقِبٌ** ayrıca kan intikamcısı demektir: IAar tarafından nakledilen bir şair şöyle der:
وَنَحْنُ قَتَلْنَا بِالمَحَارِقِ فَارِسًا
جَزَآءَ العُطَاسِ لَا يَمُوتُ المُعَاقِبُ
mânâsı: [Ve biz El-Mahârik’te (görünüşe göre bir yer adı) bir süvariyi öldürdük,] kan intikamımızı çabucak aldık; bir aksırma ile aksırana dua arasındaki sürede [ki bu genellikle “Allah sana merhamet etsin”dir]: kan intikamcısının hatırası ölmeyecektir. (TA. [Orada ayrıca **العقب**’in (görünüşe göre ↓ **المُعَقِّبُ** için bir yanlış yazım; bunun, artiklden sonraki **م**’nin çoğu kez belirsiz yazılması ve başka gerekçelerle çıkarım yapılması olgusundan tahmin edilebileceği üzere,) burada açıklanan şekilde **المُعَاقِبُ** ile eşanlamlı olduğu da söylenmiştir.])

**مُعْتَقَبٌ**
**مُعْتَقَبٌ** ذ: 8’e bak: -A2- ve ayrıca 5’in son cümlesine de bak.

**مُعْتَقِبٌ**
**مُعْتَقِبٌ** ذ: **عَقِيبٌ**’e bak.

**مُتَعَقَّبٌ**
**مُتَعَقَّبٌ** ذ: 5’in önceki yarısına, iki yerde, bak.

**يَعْقُوبٌ**

**يَعْقُوبٌ** ذ, tam çekimli; çünkü o, değiştirilmemiş bir Arapça kelimedir; ve başında bir artırma harfi bulunmakla beraber, bir fiilin vezninde değildir; buna karşılık yabancı asıllı bir özel ad olarak **يعقوب** eksik çekimlidir; (S, O;) **حَجَل** [yahut keklik]: (K:) yahut **حَجَل**’in erkeği; (S, O, Msb;) yahut **قَبْج**’in; (Lh, Mgh;) fakat ISd der ki: Lh’nin bununla **حَجَل**’i mi yoksa **قَطَا**’yı mı yahut **كَرَوَان**’ı mı kastettiğini bilmem; ayrıca **قَبْح**’ın **حَجَل** ile aynı olduğunu da bilmem: (TA:) ve **قَطَا**’nın [yahut kum tavuğunun] erkeği: (TA:) çoğulu **يَعَاقِيبُ**. (S, Mgh, O, Msb.) **كَأَنَّكُمْ يَعَاقِيبُ الحَجَلِ**, bir rivayette vârid olup, [Sanki siz kekliklerin erkekleri gibisiniz] (yani) aceleliğinizde ve helâke uçuşunuzda (demektir): çünkü onlar öyledir ki, dişiyi avcının elinde gördüklerinde, onun üzerine atılırlar; böylece onun eline düşerler. (Z, TA, md. **ركب**.) ― -b2- Ve bazılarına göre, (TA,) çoğul ayrıca Atlar’ı da ifade eder: onların böyle adlandırılması, süratleri sebebiyle **حَجَل**’in **يعاقيب**’ine benzetilmelerindendir: (TA:) **رَكْضَ اليَعَاقِيبِ** ibaresinde [atlar’ın, yahut süratli atlar’ın koşuşu gibi]; Selmeh İbn-Jendel’in bir beytinde: (O, TA:) fakat başkaları der ki buradaki mânâ, **حَجَل**’in erkekleridir. (TA.) L’de denilmiştir ki **فَرَسٌ يَعْقُوبٌ**, bir koşudan sonra bir koşusu daha olan [yahut koşusunu tekrarlama gücü bulunan] at demektir (**ذُو عَقْبٍ** [yahut **عَقِبٍ**]). (TA.) ― -b3- J [S’de] bir şairin sözlerini nakletmiştir,

عَالٍ يُقَصِّرُ دُونَهُ اليَعْقُوبُ

[“Yüksek; öyle ki **اليَعْقُوبُ** ona erişmekte kısa kalır”] (bunu) son kelimenin **حَجَل**’in erkeği mânâsına bir örnek olarak: fakat IB der ki, bu durumda onun **عُقَاب**’ın [yahut kartalın] erkeği mânâsına geldiği görünmektedir; tıpkı **اليَرْخُومُ**’un **رَخَم**’ın erkeği mânâsına gelmesi gibi; ve **اليَحْبُورُ**’un, **حُبَارَى**’nın erkeği (mânâsına gelmesi gibi): çünkü **حَجَل**’in bu kadar yüksek bir uçuşu olduğu bilinmez: ve El-Farezdak, **يَعَاقِيب**’i öldürülmüşlerin üzerinde akbabalarla birlikte toplanır olarak tasvir eder. (TA.)

**اليَعْقُوبِيَّةُ**
**اليَعْقُوبِيَّةُ** ذ [cins isim; tekili **يَعْقُوبِىٌّ**], **خَوَارِج**’den bir fırkanın adı; Yaakoob İbn-‘Alee El-Koofee’nin tâbileri. (TA.) ― -b2- Ve Hristiyanlar’dan bir fırka; Yaakoob ElBarلdi'ee’nin [yahut Jacobus Baradوus] tâbileri; ilâhî ve insanî tabiatların [Mesih’in şahsında] birliğini ileri sürerler; ve Hristiyanlar’ın en kâfir ve en inatçı olanlarıdır: El-Mak- reezee, risalelerinden birinde böyle söyler. (TA.)
