# عقد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عقد

العَقْد: نقيض الحَلِّ؛ عَقَدَه يَعْقِدُه عَقْداً وتَعْقاداً وعَقَّده؛ أَنشد ثعلب:
لا يَمْنَعَنَّكَ، مِنْ بِغاءِ الخَيْرِ، تَعْقادُ التمائمْ واعتَقَدَه كعَقَدَه؛ قال جرير:
أَسِيلَةُ معْقِدِ السِّمْطَيْنِ منها،
وَرَيَّا حيثُ تَعْتَقِدُ الحِقابا
وقد انعَقَد وتعَقَّدَ. والمعاقِدُ: مواضع العَقْد. والعَقِيدُ: المُعَاقِدُ. قال سيبويه: وقالوا هو مني مَعْقِدَ الإِزار أَي بتلك المنزلة في القرب، فحذفَ وأَوْصَلَ، وهو من الحروف المختصة التي أُجريت مُجْرى غير المختصة لأَنه كالمكان وإِن لم يكن مكاناً، وإِنما هو كالمثل، وقالوا للرجل إِذا لم يكن عنده غناء: فلان لا يَعْقِدُ الحَبْلَ أَي أَنه يَعْجِزُ عن هذا على هَوانِهِ وخفَّته؛ قال:
فإِنْ تَقُلْ يا ظَبْيُ حَلاً حَلاً،
تَعْلَقْ وتَعْقِدْ حَبْلَها المُنْحَلاَّ
أَي تجِدُّ وتَتَشَمَّرُ لإِغْضابِه وإِرْغامِهِ حتى كأَنها تَعْقِدُ على نفسه الحبْل.
والعُقْدَةُ: حَجْمُ العَقْد، والجمع عُقَد. وخيوط معقَّدة: شدّد للكثرة. ويقال: عقدت الحبل، فهو معقود، وكذلك العهد؛ ومنه عُقْدَةُ النكاح؛ وانعقَدَ عَقْدُ الحبل انعقاداً. وموضع العقد من الحبل: مَعْقِدٌ، وجمعه مَعاقِد. وفي حديث الدعاء: أَسأَلك بِمَعاقِدِ العِزِّ من عَرْشِك أَي بالخصال التي استحق بها العرشُ العِزَّ أَو بمواضع انعقادها منه، وحقيقة معناه: بعز عرشك؛ قال ابن الأَثير: وأَصحاب أَبي حنيفة يكرهون هذا اللفظ من الدعاء. وجَبَرَ عَظْمُه على عُقْدَةٍ إِذا لم يَسْتَوِ. والعُقْدَةُ: قلادة. والعِقْد: الخيط ينظم فيه الخرز، وجمعه عُقود. وقد اعتقَدَ الدرَّ والخرَزَ وغيره إِذا اتخذ منه عِقْداً، قال عديَّ بن الرقاع: وما حُسَيْنَةُ، إِذ قامَتْ تُوَدِّعُنا
لِلبَيْنِ، واعَتَقَدتْ شَذْراً ومَرْجاناً
والمِعْقادُ: خيط ينظم فيه خرزات وتُعَلَّق في عنق الصبي. وعقَدَ التاجَ فوق رأْسه واعتقده: عَصَّبَه به؛ أَنشد ثعلب لابن قيس الرقيات: يَعْتَقِدُ التاجَ فوقَ مَفْرَقِه
على جَبينٍ، كأَنه الذَّهَبُ
وفي حديث قيس بن عَبَّاد قال: كنتُ آتي المدينةَ فأَلقى أَصحابَ رسولِ الله، صلى الله عليه وسلم، وأَحَبُّهم إِليّ عمرُ
بن الخطاب، رضي الله عنه، وأُقيمت صلاة الصبح فخرج عمر وبين يديه رجل، فنظر في وجوه القوم فعرفهم غيري، فدفعني من الصف وقام مقامي ثم قعد يحدّثنا، فما رأَيت الرجال مدت أَعناقها متوجهةً إِليه فقال: هلَك أَهلُ العُقَدِ وربِّ الكعبةِ، قالها ثلاثاً، ولا آسَى عليهم إِنما آسى على من يَهْلِكون من الناس؛ قال أَبو منصور: العُقَدُ الوِلاياتُ على الأَمصار، ورواه غيره: هلك أَهلُ العَقَدِ، وقيل: هو من عَقْدِ الولاية للأُمراء. وفي حديث أُبَيّ: هلكَ أَهلُ العُقْدَة وربِّ الكعبة؛ يريد البَيْعَة المعقودة للولاية. وعَقَدَ العَهْدَ واليمين يَعْقِدهما عَقْداً وعَقَّدهما: أَكدهما. أَبو زيد في قوله تعالى: والذين عقَدت أَيمانكم وعاقدت أَيمانكم؛ وقد قرئ عقدت بالتشديد، معناه التوكيد والتغليظ، كقوله تعالى: ولا تَنْقُضوا الأَيمانَ بعد توكيدها، في الحلف أَيضاً. وفي حديث ابن عباس في قوله تعالى: والذين عاقَدَت أَيمانُكم؛ المُعاقَدَة: المُعاهَدة والميثاق. والأَيمانُ: جمع يمين القَسَمِ أَو اليد. فأَما الحرف في سورة المائدة: ولكن يُؤاخذُكُم بما عَقَّدْتُم الأَيمان، بالتشديد في القاف قراءة الأَعمش وغيره، وقد قرئ عقدتم بالتخفيف؛ قال الحطيئة:
أُولئك قوم، إِن بَنَوْا أَحْسَنُوا البنا،
وإِن عاهدوا أَوفَوْا، وإِن عاقَدوا شَدُّوا
وقال آخر:
قوْمٌ إِذا عَقَدُوا عَقْداً لجارِهِم
وقال في موضع آخر: عاقدوا، وفي موضع آخر: عَقَّدوا، والحرف قرئ بالوجهين؛ وعَقَدْتُ الحبْلَ والبيع والعهد فانعقد. والعَقْد: العهد، والجمع عُقود، وهي أَوكد العُهود. ويقال: عَهِدْتُ إِلى فلانٍ في كذا وكذا، وتأْويله أَلزمته ذلك، فإِذا قلت: عاقدته أَو عقدت عليه فتأْويله أَنك أَلزمته ذلك باستيثاق. والمعاقدة: المعاهدة. وعاقده: عهده. وتعاقد القوم: تعاهدوا. وقوله تعالى:
يا أيُها الذين آمنوا أَوفوا بالعُقود؛ قيل: هي العهود، وقيل: هي الفرائض التي أُلزموها؛ قال الزجاج: أَوفوا بالعُقود، خاطب الله المؤمنين بالوفاءِ بالعقود التي عقدها الله تعالى عليهم، والعقُودِ التي يعقِدها بعضهم على بعض على ما يوجبه الدين. والعَقِيدُ: الحَليفُ؛ قال أَبو خراش الهذلي:
كم مِن عَقِيدٍ وجارٍ حَلَّ عِنْدَهُمُ،
ومِن مُجارٍ بِعَهْدِ اللهِ قد قَتَلُوا
وعَقَدَ البِناءَ بالجِصِّ يَعْقِدُه عَقْداً: أَلْزَقَهُ. والعَقْدُ: ما عَقَدْتَ من البِناءِ، والجمع أَعْقادٌ وعُقودٌ. وعَقَدَ: بنى عَقْداً. والعَقْدُ: عَقْدُ طاقِ البناءِ، وقد عَقَّدَه البَنَّاءُ تَعْقِيداً. وتَعَقَّدَ القوْسُ في السماء إِذا صار كأَنه عَقْد مَبْنّي. وتَعَقَّدَ السَّحابُ: صار كالعقد المبني. وأَعقادُه: ما تعَقَّدَ منه، واحدها عَقْد. والمَعْدِدُ: المَفْصِلُ.
والأَعْقَدُ من التُّيوس: الذي في قَرْنِه الْتِواء، وقيل: الذي في قرنه عُقْدة، والاسم العَقَد. والذئبُ الأَعْقَدُ: المُعْوَجُّ. وفحل أَعْقَدُ إِذا رفع ذَنَبَه، وإِنما يفعل ذلك من النشاط.
وظبية عاقد: انعقد طرَفُ ذنبها، وقيل: هي العاطف، وقيل: هي التي رفعت رأْسها حذراً على نفسها وعلى ولدها.
والعَقْداءُ من الشاء: التي ذنبها كأَنه معقود. والعَقَدُ: التواءٌ في ذنَب الشاة يكون فيه كالعُقْدة؛ شاةٌ أَعْقَدُ وكَبْشٌ أَعْقد وكذلك ذئب أَعقد وكلب أَعقد؛ قال جرير:
تَبُول على القَتادِ بناتُ تَيْمٍ،
مع العُقَدِ النَّوابحِ في الدِّيار
وليس شيءٌ أَحَبَّ إِلى الكلب من أَن يبول على قَتادةٍ أَو على شُجَيْرَةٍ صغيرة غيرها. والأَعْقَدُ: الكلب لانعقاد ذنبه جعلوه اسماً له معروفاً. وكلُّ مُلْتَوي الذنَب أَعْقَدُ. وعُقْدَة الكلب: قضيبه وإِنما قيل عُقدة إِذا عَقَدَت عليه الكلبةُ فانتفخ طَرَفه.
والعَقَدُ: تَشبُّثُ ظبيةِ اللَّعْوَةِ ببُسْرَة قَضِيبِ له الثَّمْثَم، والثمثمُ كلب الصَّيْد، واللعوة: الأُنثى، وظَبْيَتَهُا: حَياؤُها. وتعاقدت الكلابُ: تَعاظَلَتْ؛ وسمى جرير الفرزدقَ عُقْدانَ، إِما على التشبيه له بالكلب الأَعْقَدِ الذنبِ، وإِما على التشبيه بالكلب المُتعَقِّدِ مع الكلبة إِذا عاظَلَها، فقال:
وما زِلْتَ يا عُقْدانُ صاحِبَ سَوْأَةٍ،
تُناجِي بها نَفْساً لَئِيماً ضَمِيرُها
وقال أَبو منصور: لقبه عُقْدانَ لِقِصَرِه؛ وفيه يقول:
يا لَيْتَ شِعْرى ما تَمَنَّى مُجاشِعٌ،
ولم يَتَّرِكْ عُقْدانُ لِلقَوْسِ مَنْزَعا
أَي أَعرَقَ في النَّزْع ولم يَدَعْ للصلح موضعاً. وإِذا أَرْتَجَتِ الناقةُ على ماءِ الفحل فهي عاقِدٌ، وذلك حين تَعْقِدُ بذنبها فَيُعْلَمُ أَنها قد حملت وأَقرت باللِّقاحِ. وناقة عاقد: تعقد بذَنَبِها عند اللِّقاح؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
جِمالٌ ذاتُ مَعْجَمَةٍ، وبُزْلٌ
عَواقِدُ أَمْسَكَتْ لَقَحاً وحُولُ
وظَبْيٌ عاقِدٌ: واضِعً عُنَقَه على عَجُزه، قد عطَفَه للنوم؛ قال ساعدة بن جؤية:
وكأَنما وافاكَ، يومَ لَقِيتَها،
من وحشِ مكةَ عاقِدٌ مُتَرَبِّبُ
والجمع العَواقِدُ؛ قال النابغة الذبياني:
حِسان الوُجوهِ كالظباءِ العَواقِد
وهي العواطِفُ أَيضاً. وجاءَ عاقِداً عُنُقَه أَي لاوياً لها من الكِبْر. وفي الحديث: من عَقَدَ لِحْيَتَه فإِن محمداً بَرِيءٌ منه؛ قيل: هو معالجتها حتى تَنْعَقِد وتَتَجَعَّد، وقيل: كانوا يَعْقِدونها في الحروب فأَمرهم بإِرسالها، كانوا يفعلون ذلك تكبراً وعُجْباً. وعقدَ العسلُ والرُّبُّ ونحوُهما يَعْقِدُ وانعَقَدَ وأَعْقَدْتُه فهو مُعْقَدٌ وعَقِيد: غَلُظَ؛ قال المتلمس في ناقة له:
أُجُدٌ إِذا اسْتَنْفَرْتَها مِن مَبْرَكٍ
حَلَبَتْ مَغَابِنَها بِرُبٍّ مِعْقَدِ
وكذلك عَقيدُ عَصير العنب. وروى بعضهم: عَقَّدْتُ العسلَ والكلامَ أَعْقَدْتُ؛ وأَنشد:
وكان رُبًّا أَوْ كُحَيْلاً مُعْقَدا
قال الكسائي: ويقال للقطران والربّ ونحوه: أَعْقَدْتُه حتى تَعَقَّد. واليَعْقِيدُ: عسل يُعْقَدُ حتى يَخْثُرَ، وقيل: اليَعْقِيدُ طعامٌ يُعْقَدُ بالعسل.
وعُقْدَةِ اللسان. ما غُلظَ منه. وفي لسانه عُقْدَةٌ وعَقَدٌ أَي التِواء. ورجل أَعْقَدُ وعَقِدٌ: في لسانه عُقْدَة أَو رَتَجٌ؛ وعَقِدَ لسانهُ يَعْقَدُ عَقَداً.
وعَقَّد كلامَه: أَعوَصَه وعَمَّاه. وكلامٌ مُعَقَّدٌ أَي مُغَمَّضٌ. وقال إِسحق بن فرج: سمعت أَعرابيّاً يقول: عَقَدَ فلانُ بن فلان عُنقَه إِلى فلان إِذا لجأَ إِليه وعَكَدَها. وعَقَدَ قَلْبه على الشيء: لَزِمَه، والعرب تقول: عَقَد فلان ناصيته إِذا غضب وتهيأَ للشر؛ وقال ابن مقبل: أَثابُوا أَخاهُمْ، إِذْ أَرادُوا زِيالَه
بأَسْواطِ قِدٍّ، عاقِدِينَ النَّواصِيا
وفي حديث: الخيلُ مَعقودٌ في نواصيها الخيْرُ أَي ملازم لها كأَنه معقود فيها. وفي حديث الدعاء: لك من قلوبنا عُقْدَةُ النَّدم؛ يريد عَقْدَ العزم على الندامة وهو تحقيق التوبة. وفي الحديث: لآمُرَنَّ براحلتي تُرْحَلُ ثم لا أَحُلُّ لها عُقْدةً حتى أَقدَمَ المدينة أَي لا أَحُلُّ عزمي حتى أَقدَمَها؛ وقيل: أَراد لا أَنزل عنها فأَعقلها حتى أَحتاج إِلى حل عقالها. وعُقْدَة النكاحِ والبيعِ: وجوبهما؛ قال الفارسي: هو من الشدّ والربط، ولذلك قالوا: إِمْلاكُ المرأَةِ، لأَن أَصل هذه الكلمة أَيضاً العَقْدُ، قيل إِملاك المرأَة كما قيل عقدة النكاح؛ وانعَقدَ النكحُ بين الزوجين والبيعُ بين المتبابين. وعُقْدَةُ كلِّ شيءٍ: إِبرامه. وفي الحديث: مَن عقدَ الجِزْية في عنقه فقد بَرِيءَ مما جاءَ به رسول الله، صلى الله عليه وسلم؛ عَقْدُ الجِزْيةِ كناية عن تقريرها على نفسه كما تعقد الذمة للكتابي عليها. واعتقدَ الشيءُ: صَلُبَ واشتد.
وتَعَقَّد الإِخاءُ: استحكم مثل تَذَلَّلَ. وتَعَقَّدَ الثَّرَى: جَعُدَ. وثَرًى عَقِدٌ على النسَبِ: مُتجَمِّدٌ. وعقدَ الشحمُ يعقِدُ: انبنى وظهر.
والعَقِدُ: المتراكِمُ من الرمل، واحده عَقِدَة والجمع أَعقادٌ. والعَقَدُ لغة في العَقِدِ؛ وقال هميان:
يَفْتَحُ طُرْقَ العَقِدِ الرَّواتِجا
لكثرة المطر. والعَقدُ: ترطُّبُ الرمل من كثرة المطر. وجمل عَقِدٌ: قويّ. ابن الأَعرابي: العَقِدُ الجمل القصير الصبور على العمل. ولئيم أَعقد: عسر الخُلُق ليس بسهل؛ وفلان عَقِيدُ الكرَم وعَقِيدُ اللُّؤْمِ. والعَقَدُ في الأَسنان كالقادِحِ. والعاقِدُ: حريم البئر وما حوله. والتَّعَقُّدُ في البئر: أَن يَخْرخَ أَسفَلُ الطيِّ ويدخل أَعلاه إِلى جِرابها، وجِرابُها اتساعها. وناقة مَعْقُودَةُ القَرا: مُوَثَّقَهُ الظهر؛ وجمل عَقْدٌ؛ قال النابغة:
فكيْفَ مَزارُها إِلا بِعَقْدٍ
مُمَرٍّ، ليس يَنْقُضُه الخَو ون؟
المراد الحَبْلُ وأَراد به عَهْدَها. والعُقْدَةُ: الضَّيْعَةُ. واعتَقَدَ أَيضاً: اشتراها. والعُقْدة: الأَرض الكثيرة الشجر وهي تكون من الرِّمْثِ والعَرْفَجِ، وأَنكرها بعضهم في العرفج، وقيل: هو المكان الكثير الشجر والنخل؛ وفي الحديث: فعدلت عن الطريق فإِذا بعقدة من شجر أَي بقعة كثيرة الشجر؛ وقيل: العقدة من الشجر ما يكفي الماشية؛ وقيل: هي من الشجر ما اجتمع وثبت أَصله يريد الدوامَ. وقولهم؛ آلَفُ من غُرابِ عُقْدَة؛ قال ابن حبيب: هي أَرض كثيرة النخيل لا يطيرُ غُرابُها. وفي الصحاح: آلفُ من غُراب عُقْدة لأَنه لا يُطَيَّرُ. والعُقْدَة: بقية المَرْعَى، والجمع عُقَدٌ وعِقادٌ. وفي أَرض بني فلان عَقْدة تكفيهم سنتهم، يعني مكاناً ذا شجر يرعونه. وكل ما يعتقده الإِنسان من العقار، فهو عقدة له. واعتقد ضَيْعة ومالاً أَي اقتناهما. وقال ابن الأَنباري: في قولهم لفلان عُقْدة، العقدة عند العرب الحائط الكثير النخل. ويقال للقَرْية الكثيرة النخل: عُقْدة، وكأَنّ الرجل إِذا اتخذ ذلك فقد أَحكم أَمره عند نفسه واستوثق منه، ثم صيروا كل شيء يستوثق الرجل به لنفسه ويعتمد عليه عُقْدة. ويقال للرجل إِذا سكن غضبه: قد تحللت عُقَدُه. واعتقد كذا بقلبه وليس له معقودٌ أَي عقدُ رأْي. وفي الحديث: أَن رجلاً كان يبايع وفي عُقْدته ضعف أَي في رأْيه ونظره في مصالح نفسه. والعَقَدُ والعَقَدانُ: ضرب من التمر.
والعَقِدُ، وقيل العَقَد: قبيلة من اليمن ثم من بني عبد شمس بن سعد. وبنو عَقِيدَةَ: قبيلة من قريش. وبنو عَقِيدَةَ: قبيلة من العرب. والعُقُدُ: بطون من تميم. وقيل: العَقَدُ قبيلة من العرب يُنْسَبُ إِليهم العَقَدِيُّ. والعَقَدُ: من بني يربوع خاصة؛ حكاه ابن الأَعرابي. قال: واللبَّكُ بنو الحرث بن كعب ما خلا مِنْقَراً، وذِئابُ الغضا بنو كعب بن مالك بن حَنْظَلَة.
والعُنْقُودُ: واحد عناقِيدِ العنب، والعِنقادُ لغة فيه؛ قل الراجز: إِذ لِمَّتي سَوْداء كالعِنْقادِ
والعُقْدَةُ من المَرْعَى: هي الجَنْبَةُ ما كان فيها من مَرْعَى عام أَوّلَ، فهو عُقْدَةٌ وعُرْوَةٌ فهذا من الجَنْبَة، وقد يضطرُّ المالُ إلى الشجر، ويسمى عقدة وعروة فإِذا كانت الجنبة لم يقل للشجر عقدة ولا عروة؛ قال: ومنه سميت العُقْدَة؛ وقال الرقاع العاملي:
خَضَبَتْ لها عُقَدُ البِراقِ جَبينَها،
مِن عَرْكِها عَلَجانَها وعَرادَها
وفي حديث ابن عمرو: أَلم أَكن أَعلم السباعَ ههنا كثيراً؟ قيل: نعم ولكنها عُقِدَت فهي تخالط البهائم ولا تَهِيجُها أَي عُولِجَتْ بالأُخَذِ والطلمسات كما يعالج الرومُ الهوامَّ ذواتِ السموم، يعني عُقِدت ومُنِعتْ أَن تضر البهائم. وفي حديث أَبي موسى: أَنه كسا في كفَّارة اليمين ثوبين ظَهْرانِيًّا ومُعَقَّداً؛ المُعَقَّدُ: ضرب من برودِ هَجَرَ.

### Türkçe

**العَقْد**: **الحَلِّ**’in zıddı; onu bağladı, onu bağlar: bağlama ve bağlamayı sıklaştırma (tekrarlama) ile; ve onu düğümledi; Sa‘leb inşad etti:

Hayrı aramaktan seni alıkoymasın, temâimlerin bağlanması

Ve onu akdetti, onu bağlamak gibi; Cerîr dedi:

Ondan iki gerdanlığın bağlandığı yer ince,
ve parlak, heybe kayışlarının bağlandığı yerde

Ve bağlandı ve düğümlendi. Ve **المعاقِدُ**: bağlama yerleri. Ve **العَقِيدُ**:
**المُعَاقِدُ**. Sîbeveyh dedi: Ve “o benden **مَعْقِدَ الإِزار**’dır” dediler; yani yakınlıkta o menzile (dereceye) göredir; böylece hazfetti ve ulaştırdı (harfi cer’siz geçişli kıldı); ve o, tahsisli harflerdendir ki, yer gibi olduğundan—yer olmasa da—tahsisli olmayanın yürütüldüğü yere yürütüldü; ancak o, misal gibidir. Ve adama, yanında bir yarar olmadığında: “Falan ipi bağlamaz” denir; yani bunun bayağılığına ve hafifliğine rağmen bundan âcizdir; dedi:

Eğer “ey ceylan, çöz, çöz” dersen,
tutunur ve onun çözülmüş ipini bağlar

Yani ciddileşir ve onu öfkelendirmek ve burnunu sürtmek için kolları sıvar; ta ki sanki kendi nefsi üzerine ipi bağlıyormuş gibi.
Ve **العُقْدَةُ**: bağın (düğümün) hacmi; cem‘i **عُقَد**. Ve düğümlenmiş iplikler: çokluk için şeddelendi. Ve denir: ipi bağladım, o bağlıdır; ahid de böyledir; ondan: **عُقْدَةُ النكاح**; ve ipin bağı bağlandı: bağlanma ile. Ve ipin bağ yeri: **مَعْقِدٌ**, cem‘i **مَعاقِد**. Ve dua hadîsinde: “Senden, arşının izzetinin bağ yerleriyle isterim” yani arşın onunla izzeti hak ettiği hasletlerle yahut ondan bağlanmalarının yerleriyle; manasının hakikati: arşının izzetiyle; İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Hanîfe’nin ashabı duada bu lafzı kerih görürler. Ve kemiği bir **عُقْدَةٍ** üzerine kaynadı: eğer düzgünleşmezse. Ve **العُقْدَةُ**: gerdanlık. Ve **العِقْد**: boncuğun dizildiği ip; cem‘i **عُقود**. Ve inciyi, boncuğu ve başkasını **اعتقَدَ** etti: ondan bir **عِقْداً** edindiğinde; ‘Adiyy b. er-Rikâ‘ dedi:

Ve Hüseyne, ayrılık için bizi uğurlamak üzere kalktığında,
parça parça inci ve mercan bağlamıştı

Ve **المِعْقادُ**: içine boncuklar dizilen ve çocuğun boynuna asılan ip. Ve tacı başının üstüne bağladı ve onu **اعتقده** etti: onunla sardı; Sa‘leb, İbn Kays er-Rukayyât için inşad etti:

Tacını başının ayrımının üstüne bağlar,
alnın üzerine; sanki o altındır

Ve Kays b. ‘Abbâd hadîsinde dedi: Medine’ye gelirdim, Allah’ın Resûlü’nün, sallallahu aleyhi ve sellem, ashabına rastlardım; ve onların bana en sevgilisi Ömer b. el-Hattâb idi, radıyallahu anh. Sabah namazı ikame edildi, Ömer çıktı; önünde bir adam vardı; kavmin yüzlerine baktı, beni hariç onları tanıdı; beni saftan itti, benim yerime durdu; sonra oturdu, bize konuşuyordu; erkeklerin boyunlarını ona yönelmiş uzatmış olduğunu gördüm. Dedi: “**العُقَدِ** ehli helâk oldu, Kâbe’nin Rabbine yemin olsun”; bunu üç kere söyledi; “onlara üzülmem; ancak insanlardan helâk olacak olana üzülürüm.” Ebû Mansûr dedi: **العُقَدُ** şehirler üzerindeki vilâyetlerdir; başkası şöyle rivayet etti: “**العَقَدِ** ehli helâk oldu”; ve denildi: o, emîrlere vilâyetin akdinden (bağlanmasından)dır. Ve Übeyy hadîsinde: “**العُقْدَة** ehli helâk oldu, Kâbe’nin Rabbine yemin olsun”; vilâyet için bağlanmış biatı kasteder. Ve ahdi ve yemini bağladı: ikisini bağlar; bağlama ile; ve ikisini düğümledi: ikisini pekiştirdi. Ebû Zeyd, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: “**عقَدت أَيمانكم** ve **عاقدت أَيمانكم**”; ve şeddeli olarak **عقدت** okunmuştur; manası: te’kîd ve ağırlaştırmadır; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “yeminleri, te’kîdinden sonra bozmayın”; yemin etmede de. Ve İbn Abbâs hadîsinde, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: “**والذين عاقَدَت أَيمانُكم**”; **المُعاقَدَة**: muahede ve mîsaktır. Ve **الأَيمانُ**: kasem yemini yahut el’in cem‘idir. Ama Mâide sûresindeki harf: “**ولكن يُؤاخذُكُم بما عَقَّدْتُم الأَيمان**”, kâf’ta şedde ile; A‘meş ve başkasının kıraati; ve hafif olarak **عقدتم** okunmuştur; Hutay’e dedi:

Onlar bir kavimdir; bina ederlerse binayı güzel ederler,
ahidleşirlerse vefa ederler; ve **عاقَدوا** ederlerse sımsıkı bağlarlar

Ve bir başkası:

Bir kavim ki, komşuları için bir bağ bağladıklarında

Ve başka bir yerde: **عاقدوا** dedi; ve başka bir yerde: **عَقَّدوا** dedi; ve harf iki vecihle okunmuştur. Ve ipi, satımı ve ahdi bağladım; böylece bağlandı. Ve **العَقْد**: ahiddir; cem‘i **عُقود**; ve o, ahidlerin en sağlamıdır. Ve denir: falana şu ve şu hususta ahdettim; te’vîli: onu buna ilzam ettim; sonra “onunla **عاقدته** ettim” yahut “ona karşı bağladım” dersen, te’vîli: onu buna, sağlamlaştırma ile ilzam ettiğindir. Ve **المعاقدة**: muahededir. Ve onunla **عاقده** etti: onunla ahd etti. Ve kavim **تعاقد** etti: karşılıklı ahdleştiler. Ve Allah Teâlâ’nın sözü:

“Ey iman edenler, **بالعُقود**’a vefa edin”; denildi: onlar ahidlerdir; ve denildi: onlar, kendilerine ilzam edilen farzlardır. Zeccâc dedi: “**أَوفوا بالعُقود**”; Allah, müminlere, Allah Teâlâ’nın onlara bağladığı akitlere ve dinin gerektirdiği üzere bazılarının bazısına bağladığı akitlere vefa ile hitap etti. Ve **العَقِيدُ**: müttefiktir; Ebû Harâş el-Hüzelî dedi:

Nice müttefik ve komşu onların yanında konakladı,
ve Allah’ın ahdiyle himaye edilen nicelerini öldürdüler

Ve binayı alçıyla bağladı: onu bağlar; bağlama ile: onu yapıştırdı. Ve **العَقْد**: binadan bağladığın şeydir; cem‘i **أَعْقاد** ve **عُقود**. Ve **عَقَدَ**: bir kemer (akd) bina etti. Ve **العَقْد**: binanın kemerinin akdidir; ve duvarcı onu **تَعْقِيداً** ile düğümledi. Ve yay gökte **تَعَقَّدَ** etti: sanki bina edilmiş bir kemer gibi olduğunda. Ve bulut **تَعَقَّدَ** etti: bina edilmiş kemer gibi oldu. Ve onun **أَعْقادُه**: ondan düğümlenen şeylerdir; tekili **عَقْد**. Ve **المَعْدِدُ**: eklemdir.
Ve tekelerden **الأَعْقَدُ**: boynuzunda bükülme olan; ve denildi: boynuzunda bir **عُقْدة** olan; isim **العَقَد**. Ve **الذئبُ الأَعْقَدُ**: eğri olan. Ve **فحل أَعْقَدُ**: kuyruğunu kaldırdığında; bunu ancak canlılıktan yapar.
Ve **ظبية عاقد**: kuyruğunun ucu bağlandı; ve denildi: o, eğen (kıvıran)dır; ve denildi: o, kendisi ve yavrusu için sakınarak başını kaldırandır.
Ve koyundan **العَقْداءُ**: kuyruğu sanki bağlı olan. Ve **العَقَد**: koyunun kuyruğunda, içinde düğüm gibi olan bükülmedir; **شاةٌ أَعْقَدُ** ve **كَبْشٌ أَعْقَد**; ve aynı şekilde **ذئب أَعقد** ve **كلب أَعقد**; Cerîr dedi:

Teym’in kızları katâd üzerine işer,
diyarlarda havlayan düğümlü (kuyruklu)larla beraber

Ve köpeğe, katâd üzerine yahut onun dışındaki küçük bir çalı üzerine işemekten daha sevgili bir şey yoktur. Ve **الأَعْقَدُ**: kuyruğunun bağlanmasından dolayı köpektir; onu, onun için bilinen bir isim yaptılar. Ve kuyruğu bükük olan her şey **أَعْقَدُ**’dır. Ve **عُقْدَة الكلب**: onun kamışıdır; ancak **عُقدة** denildi: dişi köpek onun üzerine bağlandığında, ucu şiştiği için.
Ve **العَقَد**: **ظبيةِ اللَّعْوَةِ**’nin, kendisine **الثَّمْثَم** olan bir dalın taze hurmasına yapışmasıdır; ve **الثمثمُ** av köpeğidir; ve **اللعوة**: dişidir; ve onun **ظَبْيَتَهُا**: hayâsıdır. Ve köpekler **تعاقدت** etti: birbirine dolandı (boğuştu); ve Cerîr, Ferazdak’ı **عُقْدانَ** diye adlandırdı: ya onu kuyruğu düğümlü köpeğe benzetme üzere, yahut dişi köpekle boğuştuğunda düğümlenen köpeğe benzetme üzere; şöyle dedi:

Ve sen, ey **عُقْدانُ**, hep bir ayıbın sahibi oldun,
onunla, içi alçak bir nefse fısıldaşırsın

Ebû Mansûr dedi: onu, kısalığından dolayı **عُقْدانَ** lakapladı; ve onun hakkında şöyle der:

Keşke bilsem, Mücâşi‘ ne temenni etti,
ve **عُقْدانُ** yay için bir çekiş yeri bırakmadı

Yani çekişte kökleşti ve sulh için bir yer bırakmadı. Ve dişi deve, erkeğin suyuna karşı (üzerine) kapanırsa o **عاقِدٌ**’dir; bu, kuyruğuyla bağladığı zamandır; böylece hamile kaldığı ve aşıyı kabul ettiği bilinir. Ve **ناقة عاقد**: aşı sırasında kuyruğuyla bağlar; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

Sözlüğü olan develer ve yaşlılar,
**عَواقِدُ**; gebe ve bir yaşında olanı tuttular

Ve **ظَبْيٌ عاقِدٌ**: boynunu sağrısının üzerine koyan; onu uyku için eğmiştir; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:

Sanki onu, onu bulduğun gün,
Mekke vahşinden, boynunu bağlamış, çömelmiş biri getirdi

Ve cem‘i **العَواقِدُ**; Nâbiga ez-Zübyânî dedi:

Yüzleri güzel, bağlanan ceylanlar gibi

Ve onlar **العواطِفُ** da’dır. Ve boynunu bağlayarak geldi: yani kibirden onu bükerek. Ve hadîste: “Kim sakalını bağlarsa, Muhammed ondan berîdir”; denildi: onu, bağlanıp kıvırcıklaşıncaya kadar işlemektir; ve denildi: savaşlarda onu bağlarlardı; onlara salıvermeyi emretti; bunu kibir ve kendini beğenme olarak yaparlardı. Ve bal, pekmez ve benzerleri bağlar; bağlanır; ve onu **أَعْقَدْتُ** ettim; o **مُعْقَدٌ** ve **عَقِيد**’dir: koyulaştı; Mütelemmis, bir dişi devesi hakkında dedi:

Çevik; onu çöktüğü yerden ürküttüğünde,
koltuk altlarını bağlanmış pekmezle sağdı

Ve üzüm suyunun **عَقيدُ**’i de böyledir. Bazıları rivayet etti: “balı ve sözü **عَقَّدْتُ**: **أَعْقَدْتُ**”; ve inşad etti:

Ve bağlanmış bir pekmez yahut bağlanmış bir sürme idi

Kisâî dedi: katran, pekmez ve benzeri için: “onu **أَعْقَدْتُ** ettim, ta ki **تَعَقَّدَ** edinceye kadar” denir. Ve **اليَعْقِيدُ**: bağlanıp koyulaşıncaya kadar bağlanan baldır; ve denildi: **اليَعْقِيدُ**, balla bağlanan bir yemektir.
Ve **عُقْدَةِ اللسان**: ondan kalınlaşan şey. Ve dilinde bir **عُقْدَةٌ** ve **عَقَدٌ** vardır: yani bükülme. Ve **رجل أَعْقَدُ** ve **عَقِدٌ**: dilinde bir **عُقْدَة** yahut bir **رَتَجٌ** vardır; ve dili bağlandı: bağlanır; bağlanma ile.
Ve sözünü düğümledi: onu müşkil kıldı ve kararttı. Ve düğümlenmiş söz: yani kapalı. İshak b. Ferec dedi: Bir bedevîyi şöyle derken işittim: “Falan oğlu falan, falana boynunu bağladı” yani ona sığındığında; ve onu **عَكَدَ** etti. Ve kalbini bir şey üzerine bağladı: ona yapıştı. Ve Araplar der: “Falan perçemini bağladı” yani öfkelendi ve şerre hazırlandı; İbn Mukbil dedi:

Kardeşine karşılık verdiler; onu uzaklaştırmak istediklerinde,
deri kamçılarla; perçemleri bağlayanlar olarak

Ve hadîste: “Atların perçemlerinde hayır bağlanmıştır” yani ona bitişiktir; sanki onda bağlanmıştır. Ve dua hadîsinde: “Kalplerimizden sana pişmanlığın bir **عُقْدَةُ**’si vardır”; pişmanlık üzerine azmin bağını kasteder; ve o, tövbeyi tahkiktir. Ve hadîste: “Binek develerime emredeceğim, yüklenip yürütülecek; sonra Medine’ye varıncaya kadar onun bir **عُقْدةً**’sini çözmeyeceğim” yani Medine’ye varıncaya kadar azmimi çözmeyeceğim; ve denildi: ondan inmeyeceğim, böylece onu bağlamayacağım; ta ki bağını çözmeye muhtaç olayım. Ve nikâhın ve satışın **عُقْدَةُ**’si: ikisinin vücûbudur; Fârisî dedi: o, sıkma ve bağlamadandır; bu yüzden “kadını **إِمْلاكُ**” dediler; çünkü bu kelimenin aslı da **العَقْد**’dür; “kadını **إِملاك**” denildiği gibi “nikâhın **عقدة**’si” de denildi; ve nikâh iki eş arasında bağlandı; ve satış iki alışverişçi arasında bağlandı. Ve her şeyin **عُقْدَةُ**’si: onun sağlamlaştırılmasıdır. Ve hadîste: “Kim cizyeyi boynuna bağlarsa, Allah’ın Resûlü’nün, sallallahu aleyhi ve sellem, getirdiğinden berî olmuştur”; cizyenin **عَقْدُ**’i, onu kendi nefsi üzerine takrir etmenin kinayesidir; tıpkı zimmetin kitap ehline onun üzerine bağlanması gibi. Ve şey **اعتقد** etti: sertleşti ve şiddetlendi.
Ve kardeşlik **تَعَقَّد** etti: **تَذَلَّلَ** gibi sağlamlaştı. Ve toprak **تَعَقَّدَ** etti: kıvırcıklaştı. Ve nesep üzerine **ثَرًى عَقِدٌ**: donmuş. Ve içyağı bağlar: bağlanır; bina edildi ve göründü.
Ve **العَقِدُ**: kumdan yığılmış olandır; tekili **عَقِدَة**; cem‘i **أَعقاد**. Ve **العَقَد**: **العَقِد**’de bir lugattır; Humeyyân dedi:

Çok yağmurdan dolayı, bağın yollarını açar, geçitler olarak

Ve **العَقد**: çok yağmurdan kumun nemlenmesidir. Ve **جمل عَقِدٌ**: güçlü. İbnü’l-A‘râbî: **العَقِدُ** kısa, işe sabreden devedir. Ve **لئيم أَعقد**: huyu zor, kolay olmayan. Ve falan, keremin **عَقِيدُ**’idir ve alçaklığın **عَقِيدُ**’idir.
Ve dişlerde **العَقَد**: **القادِح** gibi olandır. Ve **العاقِدُ**: kuyunun haremidir ve çevresidir. Ve kuyuda **التَّعَقُّدُ**: örgünün altının gevşeyip üstünün onun **جِراب**’ına girmesidir; ve onun **جِرابُها**’sı: onun genişliğidir. Ve **ناقة مَعْقُودَةُ القَرا**: sırtı sağlamlaştırılmış olan. Ve **جمل عَقْدٌ**; Nâbiga dedi:

Onun ziyareti nasıl olur, ancak bir **عَقْدٍ** ile,
sağlam; onu gevşeklik bozmaz?

Kastedilen iptir; onunla onun ahdini kastetti. Ve **العُقْدَةُ**: ziya‘dır (çiftlik/gelir getiren mülk). Ve **اعتَقَدَ** da: onu satın aldı. Ve **العُقْدة**: ağaçça çok olan arazidir; o, **الرِّمْث** ve **العَرْفَج**’den olur; bazıları onu **العرفج**’de inkâr etti; ve denildi: o, ağaç ve hurması çok olan yerdir. Ve hadîste: “Yoldan saptım; bir de ağaçtan bir **عقدة** ile karşılaştım” yani ağaçça çok bir parça ile. Ve denildi: ağaçtan **العقدة**, davara yetecek olandır. Ve denildi: o, ağaçtan, toplanıp kökü sabit olan şeydir; devamı kasteder. Ve onların sözü: “**غُرابِ عُقْدَة**’den daha ülfetli”; İbn Habîb dedi: o, hurması çok bir arazidir; onun kargası uçmaz. Ve **الصحاح**’ta: “**غُراب عُقْدة**’den daha ülfetli”; çünkü o uçurulmaz. Ve **العُقْدَة**: otlağın kalıntısı; cem‘i **عُقَد** ve **عِقاد**. Ve falan oğullarının arazisinde, onlara yıllarına yetecek bir **عَقْدة** vardır; yani otlattıkları ağaçlı bir yer. Ve insanın emlâkten **يعتقده** ettiği her şey, onun için bir **عقدة**’dir. Ve bir ziya‘ ve mal **اعتقد** etti: yani ikisini edindi. İbnü’l-Enbârî dedi: “Falanda bir **عُقْدة** vardır” sözünde; **العقدة** Araplarda hurması çok duvardır (bahçe duvarı). Ve hurması çok köye **عُقْدة** denir. Sanki kişi onu edindiğinde, kendi nezdinde işini sağlamlaştırmış ve ondan emin olmuş olur; sonra kişi kendisi için sağlamlaştırdığı ve dayandığı her şeyi **عُقْدة** yaptılar. Ve adama, öfkesi sakinleştiğinde: “Onun **عُقَدُه** çözüldü” denir. Ve kalbiyle şunu **اعتقد** etti; ve onun için bir **معقودٌ** yoktur: yani bir görüş bağı. Ve hadîste: “Bir adam biat ederdi; ve onun **عُقْدته**’sinde zayıflık vardı” yani kendi maslahatlarında görüşünde ve nazarında. Ve **العَقَد** ve **العَقَدانُ**: hurmanın bir türüdür.
Ve **العَقِدُ**, ve denildi: **العَقَد**: Yemen’den bir kabiledir; sonra Sa‘d b. Abd Şems oğullarındandır. Ve **بنو عَقِيدَةَ**: Kureyş’ten bir kabiledir. Ve **بنو عَقِيدَةَ**: Araplardan bir kabiledir. Ve **العُقُدُ**: Temîm’den kollar (batınlar)dır. Ve denildi: **العَقَد** Araplardan bir kabiledir; onlara nisbetle **العَقَدِيُّ** denilir. Ve **العَقَد**: özellikle Yerbû‘ oğullarındandır; İbnü’l-A‘râbî hikâye etti. Dedi: Ve **اللبَّكُ**: Hâris b. Ka‘b oğullarıdır; **مِنْقَراً** hariç. Ve **ذِئابُ الغضا**: Hanzala b. Mâlik b. Ka‘b oğullarıdır.
Ve **العُنْقُودُ**: üzüm salkımlarının bir tanesi; ve **العِنقادُ** onda bir lugattır; recez söyleyen dedi:

Saçım siyah, **العِنْقاد** gibi

Ve otlaktan **العُقْدَةُ**: o, **الجَنْبَةُ**’dir; onda, ilk yılın umumî otlağından ne varsa; o, **عُقْدَةٌ** ve **عُرْوَةٌ**’dir; bu, **الجَنْبَة**’dendir. Ve mal (sürü) ağaca muhtaç kalabilir; ona **عقدة** ve **عروة** denir; fakat **الجنبة** olduğunda ağaca **عقدة** da **عروة** da denmez. Dedi: ve ondan **العُقْدَة** isimlendirildi. Ve er-Rikâ‘ el-Âmilî dedi:

Parlaklığın **عُقَدُ**’leri onun alnını boyadı,
onunla, onun kalınlarını ve sertlerini sürtmesinden

Ve İbn Amr hadîsinde: “Burada yırtıcıların çok olduğunu bilmiyor muydum?” denildi: evet; fakat onlar **عُقِدَت** edildiler; böylece davarlarla karışırlar ve onları ürkütmezler; yani yakalama ve tılsımlarla tedavi edildiler; tıpkı Rumların zehirli haşereleri tedavi etmesi gibi; yani bağlandılar ve davara zarar vermekten men edildiler. Ve Ebû Mûsâ hadîsinde: yemin kefaretinde iki elbise giydirdi: **ظَهْرانِيًّا** ve **مُعَقَّداً**; **المُعَقَّدُ**: Hecer’in bürdelerinden bir türdür.
