# عقد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عقد

عقد الحبل والبيع والعهد يعقده عقدا فانعقد: شده. والذي صرح به أئمة الاشتقاق: أن أصل العقد نقيض الحل، عقده يعقده عقدا وتعقادا، وعقده، وقد انعقد، وتعقد، ثم استعمل في انواع العقود من البيوعات، والعقود وغيرها، ثم استعمل في التصميم والاعتقاد الجازم. وفي اللسان: ويقال عقدت الحبل فهو معقود، وكذلك العهد، ومنه عقدة النكاح، وانقعد الحبل انعقادا. وموضع العقد من الحبل: معقد، وجمعه: المعاقد. وعقد العهد، واليمين، يعقدهما عقدا وعقدهما: أكدهما. قال أبو زيد في قوله تعالى:  والذني عقدت أيمانكم  وعاقدت أيمانكم وقد قرئ: عقدت، بالتشديد، معناه التوكيد والتغليظ، كقوله تعالى  ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها  وقال إسحاق بن فرج: سمعت أعرابيا يقول: عقد فلان عنقه إليه، أي إلى فلان، إذا لجأ إليه وعكدها كذلك. وعقد الحاسب يعقد عقدا: حسب. والعقد بفتح فسكون: الضمان والعهد جمعه: العقود. وقوله تعالى  يا أيها الذين آمنوا أوفوا بالعقود  قيل: هي العهود، وقيل: هي الفرائض التي ألزموها، وقال الزجاج أوفوا بالعقود، خاطب الله المؤمنين بالوفاء بالعقود التي عقدها الله تعالى عليهم، والعقود التي يعقدهأ بعضهم على بعض، على ما يوجبه الدين. والعقد: الجمل الموثق الظهر، قال النابغة:
  فكيف مزارها إلا بعقـد                      ممر ليس ينقضه الخؤون والعقد، بالتحريك، قبيلة من بجيلة أو اليمن، يعن قيسا، ذكرهأ ابن الأثير، منها بشر بن معاذ العقدي. وأبو عامر عبد الملك ابن عمرو بن قيس البصري. قال الحاكم: ينسب إلى العقد مولى الحارث بن عباد بن قيس بن ثعلبة ابن بكر بن وائل، وومثله قال ابن عبد البر والرشاطي، وأبو علي الغساني، وكلهم اتفقوا على أنه عقدي، وأنه من قيس، فتحصل من أقوالهم ترجيح القول الأخير. والله أعلم. والعقد: عقدة في اللسان وهو الالتواء والرتج. وعقد الرجل كفرح فهو اعقد وعقد: في لسانه عقدة، وعقد لسانه يعقد عقدا. وقال ابن الأعرابي: العقد تشبث ظبية اللعوة ببسرة قضيب الثمثم، هكذا أورده في نوادره. وقد فسره الصاغاني، وقلده المصنف بقوله: أي تشبث حيائ الكلبة برأس قضيب الكلب فإن الثمثم كلب الصيد، واللعوة: الأنثى وظبيتها: حياؤها. والعقدة بهاء: أصل اللسان وهو ما غلظ منه. وكذلك العكدة. والعقد، ككتق وجبل: ما تعقد من الرمل وتراكم، واحدهما بهاء، والجمع أعقاد وقيل: العقد ترطب الرمل من كثرة المطر. والعقد ككتف: الجمل القصير الصبور على العمل، عن ابن الأعرابي. وقال غيره: جمل عقد: قوي. والعقد: شجر ورقه يلحم الجراح لخاصية فيه. والعقد، بالكسر: القلادة، وهي الخيط ينظم فيه الخرز، ج: عقود، وقد اعتقد الدر والخرز وغيره، إذا اتخذ منه عقدا، قال عدي بن الرقاع:
  وما حسينة إذ قامت تودعنـا                      للبين واعتقدت شذرا ومرجانا

  وعن سيبويه: يقال هومني، وفي الأساس: هي مني معقشد الإزار، مقعد القابلة، أي قريب المنزلة أي بتلك المنزلة في القرب، فحذف وأوصل، ومن الظروف المختصة التي أجريت مجرى غير المختصة، كالمكان وإن لم يكن مكانا، وإنما هو كالمثل. والعاقد: حريم البئر وما حولها. أي البئر، وفي المحكم: وما حوله، أي الحريم، وهو الصواب. وظبي عاقدك ثنآ عنقه للنوم، أو وضع عنقه على عجزه، قال ساعدة بن جؤية:
  وكأنما وافاك يوم لقـيتـهـا                      من وحش مكة عاقد متربب والجمع: العواقد، قال النابغة الذبياني:
  حسان الوجوه كالظباء العواقد والعاقد، وفي التكملة: العاقدة: الناقة التي أرتجت على ماء الفحل، وذلك حين تعقد بذنبها فيعلم أنها قد حملت، وأقرت باللقاح أنشد ابن الأعرابي:
  جمال ذات معجمة وبـزل                      عواقد أمسكت لقحا وحول والعقداء: الأمة، والشاة التي ذنبها كأنه معقود، وذلك الالتواء فيه يسمى: العقد، محركة. والعقدة، بالضم الولاية على البلد، ج: العقد كصرد، وفي حديث قيس بن عباد، قال: كنت آتي المدينة فألقى أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم وأحبهم إلى عمر بن الخطاب، وأقيمت صلاة الصبح فخرج عمر، وبين يديه رجل، فنظر في وجوه القوم فعرفهم غيري، فدفعني من الصف وقام مقامي، ثم قعد يحدثنا، فما رأيت الرجال مدت أعناقها متوجهة إليه، فقال: هلك أهل العقد ورب الكعبة، قالها ثلاثا، ولا آسى عليهم إنما آسى على من يهلكون من الناس. وفسره أبو منصور بما قاله المصنف. والعقدة: الضيعة والعقار الذي اعتقده صاحبه ملكا، وأنشد أبو علي:
  ولما رأيت الدهر أنحت صروفـه                      علي وأودت بالذخائر والعـقـد
  حذفت فضول العيش حتآ رددتهـا                      إلى القوت خوفا أن أجاء إلى أحد

  واعتقدها أيضا: اشتراها. وفي الحديث فإنه لأول مال اعتقدته، ويروى: تأثلته. والعقدة: موضع العقد، وهو ما عقد عليه، وفي حديث أبي: هلك أهل العقدة ورب الكعبة يريد البيعة المعقودة لهم، أي لولا يتهم. ويقال: في أرض بن فلان عقدة تكفيهم سنتهم، أي المكان الكثير الشجر يرعونه من الرمث والعرفج. وأنكرها بعضهم في العرفج. وقال ابن الأنباري، في قولهم: عقدة: العقدة عند العرب: الحائط الكثير النخل، ويقال للقرية الكثيرة النخل: عقدة. وكان الرجل إذا اتخذ ذلك فقد أحكم أمره عند نفسه، واستوثق منه، ثم صيروا كل شيء يستوثق الرجل به لنفسه، ويعتمد عليه: عقدة. والعقدة أيضا: المكان الكثير الكلإ، الكافي للإبل، وفي الأمهات اللغوية: الماشية. والعقدة: ما فيه بلاغ الرجل وكفايته، وجمعه: عقد. والعقدة من الكلب: قضيبه وإنما قيل له عقدة، إذا عقدت عليه الكلبة فانتفخ طرفه، عن ابن الأعرابي. وكل أرض مخصبة كثيرة الشجر، فهي عقدة. والعقداة من النكاح، وكل شيء، كالبيع ونحوه: وجوبه، قال الفارسي: هو من الشد والربط، ولذلك قالوا: إملاك المرأة، لأن أصل هذه الكلمة أيضا: العقد، فقيل: إملاك المرأة، كما قيل: عقدة النكاح وانعقد النكأح بين الزوجين، والبيع بين المتبايعين. والعقدة: الجنبة من المرعى ما كان فيها من عام أول، وتسمى عروة أيضا. والمال المضطر إلى أكل الشجر، هكذا في سائر النسخ. والذي في اللسان: وقد يضطر المال إلى الشجر، ويسمى عقدة وعروة، فإذا كانت الجنبة لم يقل للشجر: عقدة ولا عروة، قا لعدي بن الرقاع، يصف ظبية أكلت الربيع فحسن لونها:
  خضبت لها عقد البراق جبينها                      من علكها علجانها وعرادها والعقدة العثم في اليد، وهو شبه الكسر. وعقدة: د، قرب يزد في طرف المفازة. نقله الصاغاني. وفي طيئ عقد بنت معتز بن بولان بن عمرو بن الغوث بن طييئ، كانت تحت عمرو بن سنبيس بن معاوية بن جرول بن ثعل بن عمرو بن الغوث. وإليها نسب العقديون، وهم ولد عمرو بن سنبس، ومنهم الطرمأح بن الجهم العقدي لاشاعر السنبسي، ذكره الآمدي. وعقدة: اسم رجل، به هو لقب والد أبي العباس أحمد بن محمد بن سعيد بن عبد الرحمن، المعروف بابن عقدة، الحافظ، الكوفي. وقولهم آنف من غراب عقدة، قال ابن حبيب: هي أرض كثيرة النخيل لا يطير غرابها. وفي الصحاح: لأنه لا يطير غرابها لكثرة شجرها. وتصرف عقدة لأنها اسم كل أرض مخصبة، كما تقدم، وتمنع لأنها علم أرض بعينها، كما قاله ابن حبيب. وعقدة الجوف، وعقدة الأنصاب وبخط الصاغاني: الأنصاف: موضعان. والعقد كصرد، أو كتف: ع بين البصرة وضرية، نقله الصاغاني. وبنو عقيدة: كجهينة: قبيلة من قريش. والعقدان، محركة: تمر، أي ضرب منه، كالعقد. الأعقد: الكلب لالتواء في ذنبه، جعلوه اسما له معروفا، وقيل كلب أعقد وهو الذي في قضيبه كالعقدة. والاعقد: الذئب الملتوي الذنب، وكل ملتوي الذنب أعقد. وقال جرير:
  تبول على القتأد بنات تـيم                      مع العقد النوابح في الديار

  وليس شيء أحب إلى الكلب من أن يبول على قتادة، أو على شجيرة، صغيرة غيرها. والبناء المعقود هل البناء الذي جعلت له عقود عطفت كالأبواب. والعقد عقد طاق البناء، وعقد البناء بالجص يعقده عقدا: ألزقه. وجمع العقد: عقود وأعقاد. واليعقيد: عسل يعقد بالنار حتى يخثر، وقيل: اليعقيد: طعام يعقد بالعسل، قال ابن دريد: وزعم بعض أهل اللغة أن ليس في كلام العرب يفعيل، إلا يعقيد، ويعضيد، قال: وهذا مردود عليه. والعقيد كأمير: المعاقد وهو الحليف، قال أبو خراش الهذلي:
  كم من عقيد وجار حل عندهم                      ومن مجأر بعهد الله قد قتلوا والعنقاد، بالكسر، والعنقود، من العنب والأراك والبطم ونحوه: م، أي معروف، والأول لغة في الثاني، قال الراجز:
  إذ لمتي سوداء كالعنقاد وجمع العنقود: عناقيد. وعقدته، أي العسل تعقيدا أغليته حتى غلظ رواه بعضهم، كأعقدته فهو معقد. قال الكسائي: ويقال للقطران والرب ونحوه: أعقدته حتى تعقد. وفي المحكم: عقد العسل والرب ونحوهما يعقد، وانعقد، وأعقدته فهو معقد وعقيد: غلظ. وعقدت البناء تعقيدا: جعلت له عقودا، أي طاقات معقودة كالأبواب. واستعقدت الخنزيرة استحرمت. وأعوذ بالله من المعقد المعقد، كمحدث: الساحر. وفي كلامه تعقيد، وهو معقد كمعظم: الغامض من الكلام وعقد كلامه: أعوصه وعمأه. وتعقد الدبس: غلظ، وقد أعقده. وتعقدت قوس قزح في السماء: صارت كعقد مبني وكذا تعقد السحاب، إذا صار كالعقد المبني. واعتقد الرجل، مثل اعتفد بالفاء، هكذا رواه ابن بزرج بالقاف، وقد تقدم قريبا، وفي اعتقد ضيعة، ومالا: اقتناهما. وفي الأساس: اعتقد فلان عقدة: اشترى ضيعة أو اتخذ مالا، من عقار أو غيره. وتعاقدوا: تعاهدوا، من العقد، وهو العهد. وتعاقدت الكلاب: تعاظلت. ويقال: ماله معقود، أي عقد رأي، وفي الحديث: أن رجلا كان يبايع وفي عقدته ضعف أي في رأيه ونظره في مصالح نفسه. والعقيد، والمعاقد: المعأهد، وقد عاقده، إذا عاهد، ويقال: عهدت إلى فلان في كذا وكذا، وتأويله: ألزمته ذلك، فإذا قلت: عاقدته، أو عقدت عليه، فتأويله أنك ألزمته ذلك باسيثاق، وفي حديث ابن عباس في قوله تعالى:  والذين عاقدت أيمانكم  : المعاقدة: المعاهدة والميثاق والأيمان جمع يمين القسم أو اليد. ويقال: هو عقيد الكرم، وعقيد اللؤم. ويقال: تحللت عقده، إذا سكن غضبه، وهو مجاز، والمعقاد: خيط ينظم فيه خرزات تعلق في عنق الصبي، نقله الصاغاني كالعقد، بالكسر. وعقدان بالضم: لقب الفرزدق الشاعر، لقبه به جرير إما على التشبيه، له بالكلب الأعقد الذنب وإما على التشبيه بالكلب المتعقد مع الكلبة إذا عاظلها، فقال:
  وما زلت يا عقدان صاحب سؤءة                      يناجي بها نفسا لئيما ضميرهـا وقال أبو منصور: لقبه عقدان لقصره، وفيه يقول:
  يا ليث شعري ما تمنى مجاشع                      ولم يترك عقدان للقوس منزعا أي أعرق في النزع، ولم يدع للصلح موضعا. والتعقد في البئر: أن يخرج أسفل الطي ويدخل أعلاه إلى جرابهان أي اتساع البئر، قاله الأحمر.
 ومما يستدرك عليه: التعقاد: العقد، وأنشد ثعلب:
  لا يمنعنك من بـغـا                      ء الخير تعقاد التمائم واعتقده كعقده، قال جرير:

  أسيلة معقد السمطين منها                      وريا حيث تعتقد الحقابأ وقد انعقد، وتعقد. والمعأقد: مواضع العقد. وقالوا للرجل، إذا لم يكن عنده غناء: فلان لا يعقد الحبل، أي أنه يعجز عن هذا، على هوانه وخفته، قال:
  فإن تقل يا ظبي حلا حلا
  تعلق وتعقد حبلها المنحلا أي تجد وتتشمر لإغضابه وإرغامه، حتى كأنها تعقد على نفسه الحبل. والعقدة: حجم العقد، والجمع: عقد، وخيوط معقدة، شدد للكثرة. وفي حديث الدعاء. أسألك بمعاقد العز من عرشك، أي بالخصال التي استحق بها العرش العز، أو بمواضع انعقادها منه، وحقيقة معناه: بعز عرشك، قال ابن الاثير: وأصحاب أبي حنيفة يكرهون هذا اللفظ من الدعاء. ويقال: جبر عظمه على عقدة، إذا لم يستو، وعقد التاج فوق رأسه واعتقده: عصبه به، أنشد ثعلب لابن قيس الرقيات:
  يعتقد التاج فوق مفرقه                      على جبين كأنه الذهب واعتقد الدر والخرز وغيرهن اتخذ منه عقدا، وأعقاد السحاب: ما تعتقد منه عقدا. وأعقاد السحأب: ما تعقد منه، واحدها: عقد. والمعقد: المفصل، والأعقد من التيوس: الذي في قرنه عقدة. وفحل أعقد، إذا رفع ذنبه، وإنما يفعل ذلك من النشاط. وظبية عاقد: رفعت رأسها حذرا على نفسها وعلى ولدها، وجاء عاقدا عنقه، أي لاويا لها من الكبر. وفي الحديث: من عقد لحيته فإن محمدا بريء منه، قيل: هو معالجتها حتى تنعقد وتتجعد. وقيل: كانوا يعقدنها في الحرب، فأمرهم بإرسالها، كانوا يفعلون ذلك تكبرا وعجبا. وعقد قلبه على الشيء: لزمه، والعرب تقول: عقد فلان ناصيته، إذا غضب وتهيأ للشر، وقال ابن مقبل:
  أثابوا أخاهم إذ أرادوا زياله                      بأسواط قد عاقدين النواصيا وفي حديث: الخيل: معقود في نواصيها الخير، أي ملازم لها، كأنه معقود فيها. وفي حديث الدعاء: لك من قلوبنا عقدة الندم. يريد عقد العزم على الندامة، وهو تحقيق التوبة، وعقدة كل شيء: إبرامه. وفي الحديث: من عقد الجزية في عنقه فقد برئ مما جاءبه رسول الله صلى الله عليه وسلم. عقد الجزية كناية عن تقريرها على نفسه، كما تعقد الذمة للكتابي عليها. واعتقد الشيء: صلب واشتد، ومنه: اعتقد بينهما الإخاء: صدق وثبت. وتعقد الإخاء: استحكم، وتعقد الثرى جعد. وثرى عقد، على النسب: متجعد. وعقد الشحم يعقد: انبنى وظهر. والعقد محركة: ترطب الرمل من كثرة المطر. ولئيم أعقد: عسر الخلق لي بسهل. والعقد في الأسنان كالقادح. وناقة معقودة القرا: موثقة الظهر. والعقدة: بقية المرعى، والجمع: عقد وعقاد. واعتقد كذا بقلبه. وعقدت السباع، يعني منعت أن تضر البهائم، أي عولجت بالأخذ والطلسمات. وفي حديث أبي موسى: أنه كسا في كفارة اليمين ثوبين ظهرانيا ومعقدا، المعقد ضرب من برود هجر. وفي الأساس: مسح كاتب قلمه بكمه، فقيل له. فقال: إنما اعتقدنا ذا بذا. والعاقدات: السواحر. وعقدة: قرية بمصر. والمعقد، كمكرم: اسم رجل نبال كان يريش السهام، وبه فسر قول عاصم بن ثابت بن أبي الأقلح الأنصاري حين قتله المشركون.

  أبو سليمان وريش المعقد هكذا يروآ ويروى بتقديم القاف. وسيأتي في : ق ع د.

### Türkçe

**عقد** ipi, satışı ve ahdi; onu **عقدا** olarak bağlar; böylece **فانعقد**: sıktı. İştikak imamlarının açıkça belirttiği: **العقد**’in aslı **الحل**’ün zıddıdır; onu **عقده يعقده عقدا وتعقادا** (bağlar), ve **عقده**; ve **قد انعقد** (bağlandı), ve **تعقد** (düğümlendi); sonra satışlardan olan akitlerin türlerinde, ve akitlerde ve başkalarında kullanıldı; sonra kesin tasarım ve kesin inançta kullanıldı. Ve **اللسان**’da: denilir: **عقدت الحبل**; o halde o **معقود**’dur; aynı şekilde ahid de; ondan **عقدة النكاح**; ve ip **انقعد** **انعقادا** (bağlanma olarak). Ve ipin düğüm yeri: **معقد**; çoğulu: **المعاقد**. Ve ahdi ve yemini bağladı; ikisini **عقدا** olarak bağlar; ve ikisini **عقدهما**: ikisini pekiştirdi. Ebû Zeyd, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: **والذني عقدت أيمانكم** ve **وعاقدت أيمانكم**; ve **عقدت** (şeddeli) olarak okunmuştur; manası: pekiştirme ve ağırlaştırmadır; Yüce Allah’ın sözü gibi: **ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها**. İshak b. Ferec dedi: Bir bedevîyi şöyle derken işittim: **عقد فلان عنقه إليه**; yani falana; ona sığındığı zaman; ve onu da aynı şekilde **عكدها**. Ve hesapçı **عقد** eder, **عقدا** olarak: hesapladı. Ve **العقد** (fetha sonra sükûn ile): kefalet ve ahiddir; çoğulu: **العقود**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **يا أيها الذين آمنوا أوفوا بالعقود**; denildi: onlar ahitlerdir; ve denildi: kendilerini bağladıkları farzlardır. Zeccâc dedi: **أوفوا بالعقود**; Allah, müminlere, Allah Teâlâ’nın onlar üzerine bağladığı akitleri ve onların birbirleri üzerine bağladıkları akitleri, dinin gerektirdiği şeye göre, yerine getirmeyi hitap etti. Ve **العقد**: sırtı bağlanmış deve; Nâbiga dedi:

فكيف مزارها إلا بعقـد                      ممر ليس ينقضه الخؤون

Ve **العقد** (hareke ile): Becîle’den yahut Yemen’den bir kabile; yani Kays’ı kastediyor; onu İbnü’l-Esîr zikretti; ondan: Bişr b. Muâz el-**العقدي**. Ve Ebû Âmir Abdülmelik b. Amr b. Kays el-Basrî. Hâkim dedi: **العقد**’e nisbet edilir: Hâris b. Abbâd b. Kays b. Sa‘lebe b. Bekr b. Vâil’in mevlâsı; bunun benzerini İbn Abdilberr ve Reşâtî ve Ebû Ali el-Gassânî söyledi; hepsi onun **عقدي** olduğunda ve onun Kays’tan olduğunda ittifak ettiler; böylece sözlerinden son görüşün tercih edilmesi elde edildi. Allah daha iyi bilir. Ve **العقد**: dilde bir düğümdür; o, bükülme ve tutulmadır. Ve adam **عقد** etti, **كفرح** gibi; o halde o **اعقد**’dır; ve **عقد**: dilinde bir düğüm vardır; ve dilini bağladı; **عقدا** olarak bağlar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العقد**: **ظبية اللعوة**’nin **بسرة قضيب الثمثم**’e yapışmasıdır; onu **نوادر**’inde böylece rivayet etti. Sâgânî onu açıklamıştır; musannif de şu sözüyle onu taklit etti: yani dişi köpeğin hayâsının, erkek köpeğin kamışının başına yapışması; çünkü **الثمثم** av köpeğidir; ve **اللعوة**: dişidir; ve onun **ظبيتها**’sı: onun hayâsıdır. Ve **العقدة** (هاء ile): dilin aslıdır; o, ondan kalınlaşan şeydir. Aynı şekilde **العكدة**. Ve **العقد**; **كتق** ve **جبل** gibi: kumdan düğümlenen ve yığılan şey; ikisinin teki **هاء** iledir; çoğul: **أعقاد**. Ve denildi: **العقد**: çok yağmurdan kumun nemlenmesidir. Ve **العقد** **ككتف** gibi: işte sabırlı kısa deve; İbnü’l-A‘râbî’den. Başkası dedi: **جمل عقد**: güçlüdür. Ve **العقد**: yaprağı, onda bir özellik sebebiyle yaraları kaynatan bir ağaçtır. Ve **العقد** (kesre ile): gerdanlıktır; o, boncuğun dizildiği iptir; çoğulu: **عقود**. Ve inciyi ve boncuğu ve başkasını **اعتقد** etti; ondan bir gerdanlık yaptığı zaman. Adî b. er-Rikâ‘ dedi:

وما حسينة إذ قامت تودعنـا                      للبين واعتقدت شذرا ومرجانا

Ve Sîbeveyh’ten: denilir: **هومني**. Ve **الأساس**’ta: **هي مني معقشد الإزار، مقعد القابلة**; yani yakın menzile; yani yakınlıkta o menzilede; böylece (sözü) hazfetti ve ulaştırdı. Ve yalnız (kullanılan) zarflardandır ki, yer gibi, yer olmasa da, yalnız olmayanın yürütüldüğü yola yürütülmüştür; ancak o, misal gibidir. Ve **العاقد**: kuyunun haremi ve çevresidir; yani kuyu. Ve **المحكم**’de: ve onun çevresi; yani harem; ve bu doğrudur. Ve **ظبي عاقدك**: uyku için boynunu büktü; yahut boynunu sağrısının üzerine koydu. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:

وكأنما وافاك يوم لقـيتـهـا                      من وحش مكة عاقد متربب

Çoğulu: **العواقد**. Nâbiga ez-Zübyânî dedi:

حسان الوجوه كالظباء العواقد

Ve **العاقد**; ve **التكملة**’de: **العاقدة**: erkeğin suyuna (dölüne) karşı rahmi tutulup kapanan dişi devedir; bu, kuyruğuyla bağladığı vakittir; böylece hamile kaldığı bilinir; ve gebeliği ikrar etti. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

جمال ذات معجمة وبـزل                      عواقد أمسكت لقحا وحول

Ve **العقداء**: cariye; ve kuyruğu sanki bağlanmış olan koyun; o, ondaki bükülmedir; ona **العقد** denir, harekeli. Ve **العقدة** (ضم ile): belde üzerindeki velâyettir; çoğulu: **العقد** **كصرد** gibi. Kays b. Abbâd hadîsinde: dedi: Medine’ye gelirdim; Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabına rastlardım; ve onların Ömer b. el-Hattâb’a en sevgili olanlarına. Sabah namazı ikame edildi; Ömer çıktı; önünde bir adam vardı; kavmin yüzlerine baktı; beni hariç onları tanıdı; beni saftan itti ve benim yerime durdu; sonra oturdu, bize konuşuyordu; erkeklerin boyunlarını ona yönelmiş uzatmış olduğunu görmedim (yani hepsini öyle gördüm). Dedi ki: **هلك أهل العقد ورب الكعبة**; onu üç kere söyledi; onlara üzülmem; ancak insanların içinden helâk edeceklerine üzülürüm. Ebû Mansûr onu, musannifin söylediğiyle açıkladı. Ve **العقدة**: sahibinin onu mülk olarak **اعتقد** ettiği (mülk edindiğine inandığı) çiftlik ve gayrimenkul. Ebû Ali şu beyti okudu:

ولما رأيت الدهر أنحت صروفـه                      علي وأودت بالذخائر والعـقـد
حذفت فضول العيش حتآ رددتهـا                      إلى القوت خوفا أن أجاء إلى أحد

Ve onu da **اعتقدها**: onu satın aldı. Hadîste: “Şüphesiz o, **اعتقدته**’m ilk maldır”; ve “**تأثلته**” diye rivayet edilir. Ve **العقدة**: düğüm yeridir; o, üzerine bağlanan şeydir. Ebî’nin hadîsinde: **هلك أهل العقدة ورب الكعبة**; onlara bağlanmış biatı kastediyor; yani onlar için; yani (onlara) itaat edenler. Ve denilir: Falanın oğullarının arazisinde, onların senelerini yetirecek bir **عقدة** vardır; yani çok ağaçlı yer; **الرمث** ve **العرفج**’den onu otlatırlar. Bazıları onu **العرفج** hakkında inkâr etti. İbnü’l-Enbârî dedi: onların “**عقدة**” sözünde: **العقدة** Araplar yanında çok hurmalıklı duvardır; ve çok hurmalıklı köye **عقدة** denir. Adam bunu edindiği zaman, kendi nezdinde işini sağlamlaştırmış olur ve ondan emin olur; sonra adamın kendisi için emin olduğu ve dayandığı her şeyi: **عقدة** yaptılar. Ve **العقدة** ayrıca: develere yeten, çok otlu yerdir. Ve **الأمهات اللغوية**’de: davardır. Ve **العقدة**: adamın geçimini ve kifayetini sağlayan şeydir; çoğulu: **عقد**. Ve köpekten **العقدة**: onun kamışıdır; ona ancak **عقدة** denildi; dişi köpek onun üzerine bağlandığı zaman, ucu şiştiği için; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve her bereketli, çok ağaçlı arazi, o halde o bir **عقدة**’dir. Ve nikâhtan **العقداة** ve her şeyden, satış ve benzeri gibi: onun vücûbu (bağlayıcılığı). Fârisî dedi: o, sıkma ve bağlamadandır; bu yüzden “kadını **إملاك**” dediler; çünkü bu kelimenin aslı da: **العقد**’dir; böylece “kadını **إملاك**” denildi; “**عقدة النكاح**” denildiği gibi; ve nikâh iki eş arasında **انعقد**; ve satış iki alışverişçi arasında. Ve **العقدة**: otlağın yan tarafıdır; onda önceki yıldan olan şey; ve **عروة** da diye adlandırılır. Ve ağaç yemeye mecbur kalan mal; bütün nüshalarda böyle. **اللسان**’da olan: ve mal ağaç(lar)a mecbur kalabilir; ve **عقدة** ve **عروة** diye adlandırılır; yan taraf olunca, ağaca **عقدة** da **عروة** da denilmez. Adî b. er-Rikâ‘ dedi; baharı yiyip rengi güzelleşen bir ceylanı vasfeder:

خضبت لها عقد البراق جبينها                      من علكها علجانها وعرادها

Ve **العقدة**: eldeki **العثم**’dir; o, kırık benzeridir. Ve **عقدة**: **د**; çölün ucunda Yezd yakınında bir yer; Sâgânî nakletti. Ve Tayy’da: **عقد** bint Mu‘tez b. Bûlân b. Amr b. el-Gavs b. Tayy; Amr b. Sunbîs b. Muâviye b. Cerûl b. Sa‘leb b. Amr b. el-Gavs’un altında idi (onun eşi idi). Ve ona nisbetle **العقديون** nisbet edildi; onlar Amr b. Sunbîs’in oğullarıdır; onlardan: Tarmâh b. el-Cehm el-**العقدي**, Sunbusî şair; Âmidî onu zikretti. Ve **عقدة**: bir adam adıdır; onunla, Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed b. Saîd b. Abdurrahman’ın babasının lakabıdır; **ابن عقدة** diye bilinen, hâfız, Kûfî. Ve onların “**آنف من غراب عقدة**” sözü: İbn Habîb dedi: o, çok hurmalıklı bir arazidir; onun kargası uçmaz. **الصحاح**’ta: çünkü ağaçlarının çokluğundan onun kargası uçmaz. **عقدة** sarf olunur; çünkü o, her bereketli arazinin adıdır; geçtiği üzere. Ve men olunur; çünkü o, belirli bir arazinin özel adıdır; İbn Habîb’in dediği gibi. Ve **عقدة الجوف** ve **عقدة الأنصاب**; Sâgânî’nin hattıyla: **الأنصاف**: iki yerdir. Ve **العقد** **كصرد** yahut **كتف** gibi: Basra ile Darıyye arasında bir **ع** (yer); Sâgânî nakletti. Ve **بنو عقيدة**; **كجهينة** gibi: Kureyş’ten bir kabile. Ve **العقدان** (harekeli): hurmadır; yani ondan bir tür; **العقد** gibi. **الأعقد**: kuyruğunda bükülme olduğu için köpektir; onu, bilinen bir isim yaptılar. Ve denildi: **كلب أعقد**; o, kamışında düğüm gibi olan kimsedir. Ve **الاعقد**: kuyruğu bükük kurttur; ve kuyruğu bükük olan her şey **أعقد**’dır. Cerîr dedi:

تبول على القتأد بنات تـيم                      مع العقد النوابح في الديار

Köpeğe, bir **قتادة**’nin üzerine yahut ondan başka küçük bir çalının üzerine bevletmesinden daha sevgili hiçbir şey yoktur. Ve **البناء المعقود**: kendisi için kapılar gibi kıvrılan kemerler yapılmış olan bina mıdır? Ve **العقد**: binanın kemerini bağlamaktır; ve binayı alçıyla bağladı, onu bağlar, bağlama olarak: onu yapıştırdı. **العقد**’ün çoğulu: **عقود** ve **أعقاد**. Ve **اليعقيد**: ateşle bağlanan, ta ki koyulaşıncaya dek (pişirilen) baldır; ve denildi ki: **اليعقيد**: balla bağlanan bir yemektir. İbn Düreyd dedi: Dil ehlinden bazısı, Arapların sözünde **يفعيل** yoktur; ancak **يعقيد** ve **يعضيد** vardır, diye zannetmiştir. Dedi: Bu, ona karşı reddedilmiştir. Ve **العقيد** ( **أمير** gibi): **المعاقد**’dir; o da müttefiktir (halîf). Ebû Harâş el-Hüzelî dedi ki:
  Nice **عقيد** ve komşu vardır ki onların yanında konakladı;
  ve Allah’ın ahdiyle (emanıyla) sığınan nice kimseyi öldürdüler.

Ve **العنقاد** (kesre ile) ve **العنقود**: üzümden, araktan, butmdan ve benzerinden; **م** (yani bilinen). Birincisi ikincide bir dildir. Râciz dedi ki:
  Saçım siyah idi, **العنقاد** gibi.

**العنقود**’un çoğulu: **عناقيد**. Ve onu bağladım; yani balı **تعقيدا**: onu kaynattım, ta ki kalınlaşıncaya dek; bunu bazısı rivayet etti; **أعقدته** gibi; o hâlde o **معقد**’dir. Kisâî dedi: Katran ve **الرب** ve benzeri için de denir: Onu bağladım (**أعقدته**) ta ki bağlanıncaya dek (**تعقد**). Ve **المحكم**’de: Balı ve **الرب**’i ve benzerlerini bağlar (**يعقد**); ve bağlandı (**انعقد**); ve onu bağladım (**أعقدته**) — o hâlde o **معقد** ve **عقيد**’dir: kalınlaştı. Ve binayı **تعقيدا** bağladım: ona **عقود** yaptım; yani kapılar gibi bağlanmış kemerler. Ve **الخنزيرة**’yi **استعقدت**: haram saydı. Ve Allah’a sığınırım **المعقد المعقد**’den; **محدث** gibi: sihirbaz. Ve sözünde **تعقيد** vardır; ve o **معقد**’dir, **معظم** gibi: sözün kapalı olanı. Ve sözünü bağladı (**عقد كلامه**): onu güçleştirdi ve kararttı. Ve pekmez bağlandı (**تعقد الدبس**): kalınlaştı; ve onu bağladı (**أعقده**). Ve gökte gökkuşağı bağlandı (**تعقدت قوس قزح**): yapılmış bir kemer gibi oldu; ve bulut da böyle bağlanır (**تعقد السحاب**), yapılmış kemer gibi olduğunda. Ve adam **اعتقد** etti; **اعتفد** ( **الفاء** ile) gibi; İbn Bezrec bunu **القاف** ile böyle rivayet etti; ve az önce geçti. Ve **اعتقد** bir çiftlik ve bir mal: ikisini edindi. Ve **الأساس**’ta: Falan bir düğüm **عقدة** **اعتقد** etti: bir çiftlik satın aldı yahut bir mal edindi; gayrimenkulden yahut başkasından. Ve **تعاقدوا**: birbirleriyle ahitleştiler; **العقد**’den; o da ahittir. Ve köpekler **تعاقدت**: birbirleriyle boğuştular. Ve denir: Onun malı **معقود**’dur; yani görüş bağlamıştır. Ve hadiste: Bir adam alışveriş yapardı; ve onun **عقدة**’sinde zayıflık vardı; yani kendi menfaatleri hususunda görüşünde ve nazarında. Ve **العقيد** ve **المعاقد**: ahitleşen; ve onunla ahitleşti (**عاقده**), ahitleştiğinde. Ve denir: Falana şu ve şu hususta ahdettim; bunun te’vili: onu buna ilzam ettim. Şayet: Onunla ahitleştim (**عاقدته**) yahut onun üzerine bağladım (**عقدت عليه**) dersen, bunun te’vili: onu buna sağlamlaştırma ile ilzam ettiğindir. Ve İbn Abbâs’ın, Yüce Allah’ın sözü hakkında olan hadisinde: **والذين عاقدت أيمانكم**: **المعاقدة**: muahede, misak; ve **الأيمان**: yemin (kasem) sağ eli yahut el (tokalaşma) cemidir. Ve denir: O, keremin **عقيد**’idir; ve alçaklığın **عقيد**’idir. Ve denir: Onun düğümünü çözdüm (**تحللت عقده**), öfkesi sakinleştiğinde; bu mecazdır. Ve **المعقاد**: çocuğun boynuna asılan boncukların dizildiği ip; Sâgânî bunu **العقد** gibi (kesre ile) nakletti. Ve **عقدان** (damme ile): şair Ferazdak’ın lakabıdır; Cerîr onu bununla lakaplandırdı; ya kuyruğu düğümlü köpeğe benzetme üzere, yahut dişi köpekle boğuştuğunda düğümlenen köpeğe benzetme üzere; şöyle dedi:
  Ey **عقدان**, sen hâlâ bir ayıbın sahibisin;
  onunla, içi alçak olan bir nefse fısıldaşırsın.

Ebû Mansûr dedi: Kısalığından dolayı ona **عقدان** lakabı verildi; ve onda şöyle der:
  Keşke bilsem, Mücâşi‘ neyi temenni etti;
  ve **عقدان** yayı için bir çekiş yeri bırakmadı.

Yani çekişte kökleşti; ve sulh için bir yer bırakmadı. Ve kuyuda **التعقد**: örmenin altının çıkıp üstünün **جرابهان**’a, yani kuyunun genişliğine girmesidir; bunu Ahmer söyledi.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **التعقاد**: **العقد**. Sa‘leb inşad etti:
  Hayır istemekten seni alıkoymasın
  muska düğümlerinin **تعقاد**’ı.

Ve onu **اعتقده**, onu bağlamak (**عقده**) gibidir. Cerîr dedi ki:

  İnce yapılı; ondan iki gerdanlığın bağlandığı yer (**معقد السمطين**)
  ve dolgun; heybe kayışlarının bağlandığı yerde (**تعتقد الحقابأ**).

Ve bağlandı (**انعقد**), ve bağlandı (**تعقد**). Ve **المعأقد**: düğüm yerleri. Ve adama, yanında bir zenginlik olmadığında, şöyle dediler: Falan ipi bağlamaz (**لا يعقد الحبل**); yani bunun aczindedir; onun bayağılığına ve hafifliğine rağmen. Dedi ki:
  Eğer “ey ceylan, çöz çöz” dersen,
  onun çözülmüş ipi tutunur ve bağlanır (**تعلق وتعقد حبلها المنحلا**)

Yani onu öfkelendirmek ve ona boyun eğdirmek için bulur ve sıvanır; ta ki sanki onun nefsine ipi bağlıyormuş gibi. Ve **العقدة**: düğümün hacmidir; çoğulu: **عقد**. Ve **خيوط معقدة**: çokluk için şeddelendi. Ve dua hadîsinde: “Senden, arşının izzetinin bağlandığı yerlerle (**بمعاقد العز من عرشك**) isterim”; yani arşın izzeti hak ettiği hasletlerle; yahut ondan bağlanma yerleriyle. Manasının hakikati: arşının izzetiyle. İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Hanîfe’nin ashabı, duada bu lafzı kerih görürler. Ve denir: Kemiğini bir düğüm üzerine cebretti (**جبر عظمه على عقدة**), düz olmadığında. Ve tacı başının üstüne bağladı (**عقد التاج**) ve onu **اعتقده**: onu onunla sardı. Sa‘leb, İbn Kays er-Rukayyât için inşad etti:
  Tacı başının ayrımının üstüne bağlar (**يعتقد التاج فوق مفرقه**)
  altın gibi olan bir alın üzerine.

Ve inciyi ve boncuğu ve başkalarını **اعتقد** etti: ondan bir gerdanlık edindi. Ve **أعقاد السحاب**: ondan düğüm olarak bağlanan şeyler. Ve **أعقاد السحأب**: ondan bağlanan şeyler; bir tanesi: **عقد**. Ve **المعقد**: eklem yeridir. Ve tekelerden **الأعقد**: boynuzunda düğüm olan. Ve **فحل أعقد**: kuyruğunu kaldırdığında; bunu ancak canlılıktan yapar. Ve **ظبية عاقد**: kendisi ve yavrusu için sakınarak başını kaldırdı. Ve boynunu bağlayarak geldi (**جاء عاقدا عنقه**); yani kibirden onu bükerek. Ve hadiste: “Kim sakalını bağlarsa (**عقد لحيته**) Muhammed ondan berîdir.” Denildi ki: Onu, bağlanıp kıvırcıklaşıncaya dek işlemektir. Ve denildi ki: Onu savaşta bağlarlardı; onlara onu salıvermelerini emretti; bunu kibir ve kendini beğenme olarak yaparlardı. Ve kalbini bir şey üzerine bağladı (**عقد قلبه على الشيء**): ona yapıştı. Ve Araplar der ki: Falan perçemini bağladı (**عقد فلان ناصيته**), öfkelendiğinde ve şerre hazırlandığında. İbn Mukbil dedi ki:
  Onu uzaklaştırmak istediklerinde kardeşlerini mükâfatlandırdılar;
  perçemleri bağlayan (**عاقدين النواصيا**) kamçılarla.

Ve hadiste: “Atların perçemlerinde hayır bağlanmıştır (**معقود في نواصيها الخير**)”; yani ona bitişiktir; sanki onda bağlanmış gibidir. Ve dua hadîsinde: “Kalplerimizden sana nedametin bir düğümü (**عقدة الندم**) vardır.” Niyeti: nedamete azmetmenin bağlanmasıdır; bu, tevbenin tahkikidir. Ve her şeyin düğümü (**عقدة**) : onu sağlamlaştırmasıdır. Ve hadiste: “Kim cizyeyi boynuna bağlarsa (**عقد الجزية في عنقه**) Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in getirdiğinden berî olmuştur.” Cizyeyi bağlamak, onu kendi üzerine takrir etmeye kinayedir; nasıl ki zimmet, kitap ehline onun üzerine bağlanır. Ve şeyi **اعتقد** etti: katılaştı ve şiddetlendi. Ondandır: İkisi arasında kardeşliği **اعتقد** etti: doğru oldu ve sabit oldu. Ve kardeşlik bağlandı (**تعقد الإخاء**): sağlamlaştı. Ve toprak bağlandı (**تعقد الثرى**): kıvırcıklaştı. Ve **ثرى عقد**: nisbe üzere; kıvırcık. Ve yağ bağlar (**عقد الشحم يعقد**): oluştu ve göründü. Ve **العقد** (harekeli): çok yağmurdan kumun nemlenmesidir. Ve **لئيم أعقد**: yaratılışı zor; kolay değil. Ve dişlerde **العقد**: **القادح** gibidir. Ve sırtı bağlanmış deve (**ناقة معقودة القرا**): sırtı sağlamlaştırılmış. Ve **العقدة**: otlağın kalıntısıdır; çoğulu: **عقد** ve **عقاد**. Ve kalbiyle şunu **اعتقد** etti. Ve yırtıcıları bağladım (**عقدت السباع**): yani hayvanlara zarar vermelerini engelledim; yani yakalama ve tılsımlarla tedavi edildi. Ve Ebû Mûsâ hadîsinde: Yemin kefaretinde iki elbise giydirdi: **ظهرانيا** ve **معقدا**; **المعقد** Hecer’in çizgili elbiselerinden bir türdür. Ve **الأساس**’ta: Bir kâtip kalemini yeninin (kolunun) ile sildi; ona denildi. O da dedi: Biz ancak şunu şuna bağladık (**اعتقدنا ذا بذا**). Ve **العاقدات**: büyücüler. Ve **عقدة**: Mısır’da bir köydür. Ve **المعقد** ( **مكرم** gibi): okları tüyleyen bir okçu adamın adıdır; ve bununla, müşrikler onu öldürdüğünde, Âsım b. Sâbit b. Ebî’l-Aklah el-Ensârî’nin sözü tefsir edildi:

  Ebû Süleymân ve **ريش المعقد**.

Böyle rivayet edilir; ve **القاف**’ın öne alınmasıyla da rivayet edilir. Ve **ق ع د** maddesinde gelecektir.
