# عقرب (ع-ق-ر-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ق - ر - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عقرب:
العَقْرَبُ الأنثى والذَّكر فيه سواءٌ والغالِبُ التأنيث. ويقالُ للرّجل الذي يَقرِضُ النّاسَ: إنَّه لتدِبُّ عَقارِبُه. والعَقْرَبُ: سَيْرٌ مَضْفُورٌ في طَرَفه إبْزيمٌ يُشَدُّ به تَفَرُ الدّابّةِ في السَّرْج. والدّابّة مُعَقْرَبَةُ الخَلْقِ أي مُلَزَّزٌ مُجَمَّعٌ شديدٌ، قال العجّاج:
عَرْدَ التَراقي حَشْوَراً مُعَقْرَبا
شَذَّبَ عن عَاناتِه ما شَذَّبا
والعَقْرَبُ: حَديدةٌ تكونُ في سَيْرٍ في مُؤَخَّر السَّرج، يُعَلَّقُ فيه الشَّيْء، أو يُكَلَّبُ به الدرْع.
والعَقْرَبُ: بُرْجٌ في السَّماء، وهو بُرْجُ العَقْرَب، وطُلُوعُها في حَدِّ الشِّتاء. وقال قائل: إذا طَلَعَتِ العَقْرَبُ جَمَسَ المُذَنِّب وفَرَّ الأشْيَبُ وماتَ الجُنْدَب. قولُه: جَمَسَ أي: صارَ تَمْراً، ويُقال: لا بَلْ يَبقَى بُسْراً على حاله فلا يَرْطُبث، يعني: لا يَصِرُّ الجُنْدُب لِشدَّة البَرْد. والعُقْرُبان: دُوَيْبة، يُقال هو دَخَّال الآذان. ويقالُ: العَقْرَبان هو العَقْرَبُ الذَّكر.

##### Türkçe

عقرب:
**العَقْرَبُ** dişisi ve erkeği onda eşittir; galip olan dişilliktir. Ve insanları ısırıp (gıybet edip) yiyen adama denilir: “Şüphesiz onun **عَقارِبُه** sürünür.” Ve **العَقْرَبُ**: ucunda bir toka bulunan, onunla eyer içinde binitin göğsünü bağlamak için sıkılan, örülmüş bir kayıştır. Ve binit **مُعَقْرَبَةُ الخَلْقِ**tir; yani sıkılaştırılmış, toplanmış, şiddetli (sağlam)dır. el-Acçâc dedi ki:
عَرْدَ التَراقي حَشْوَراً مُعَقْرَبا
شَذَّبَ عن عَاناتِه ما شَذَّبا
Ve **العَقْرَبُ**: eyerin arka tarafında bir kayışta bulunan bir demirdir; onda şey asılır, yahut onunla zırh kancalanır.
Ve **العَقْرَبُ**: gökte bir burçtur; o, **بُرْجُ العَقْرَب**tır; onun doğuşu kışın sınırındadır. Bir söyleyen dedi ki: “**العَقْرَبُ** doğduğunda, **المُذَنِّب** kurur (sertleşir), **الأشْيَبُ** kaçar ve **الجُنْدَب** ölür.” Onun sözü: **جَمَسَ** yani: hurma oldu. Ve denilir: Hayır; bilakis olgunlaşmamış hurma olarak hâli üzere kalır da yumuşamaz; yani: şiddetli soğuktan dolayı çekirge ses çıkarmaz. Ve **العُقْرُبان**: küçük bir canlıdır; ona “kulaklara giren” denilir. Ve denilir: **العَقْرَبان** erkek **العَقْرَبُ**tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العقرب: واحدة العقارب، وهي تؤنث، والأنثى عَقْربة وعَقْرباءٌ ممدود غير مصروف، والذكر عُقْربانٌ بالضم، وهو أيضاً دابةٌ له أرجل طِوال، وليس ذنبُه كذنب العقارب. ومكان مُعَقْرِب، بكسر الراء: ذو عقارب، وأرض مُعَقْرِبة، وبعضهم يقول أرضٌ مَعْقَرة، وصُدْغ مُعَقْرَب، بفتح الراء، أي معطوف. والعَقْرب: برجٌ في السماء.

##### Türkçe

**العقرب**: akreplerin bir tanesi; o müennestir. Müennes olanı **عَقْربة** ve **عَقْرباءٌ**’dır; uzatmalı, gayr-i munsarıftır. Müzekker olanı, ötre ile **عُقْربانٌ**’dır. O, ayrıca uzun bacakları olan bir dabbedir; kuyruğu akreplerin kuyruğu gibi değildir.

**مُعَقْرِب** mekânı, **الراء**’nın kesresiyle: akrepleri olan. **مُعَقْرِبة** arazi: akrepleri olan; bazısı “**مَعْقَرة** arazi” der. **مُعَقْرَب** şakak, **الراء**’nın fethasıyla: yani kıvrılmış.

Ve **العَقْرب**: gökte bir burçtur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العَقْرَبُ: واحدةُ العَقارِب من الـهَوامِّ، يكونُ للذكر والأُنثى بلفظ واحد، والغالبُ عليه التأْنيث، وقد يقال للأُنثى عَقْرَبة وعَقْرَباءُ، ممدود غير مصروف. والعُقْرُبانُ والعُقْرُبَّانُ: الذَّكَرُ منها؛ قال ابن جني: لَكَ فيه أَمْران: إِن شئتَ قلتَ إِنه لا اعْتِدادَ بالأَلف والنون فيه، فيَبْقَى حينئذ كأَنه عُقْرُبٌّ، بمنزلة قُسْقُبٍّ، وقُسْحُبٍّ، وطُرْطُبٍّ، وإِن شئتَ ذهبتَ مَذْهَباً أَصْنَعَ من هذا، وذلك أَنه قد جَرَتِ الأَلفُ والنونُ، من حيثُ ذكرنا في كثير من كلامهم، مُجْرَى ما ليس موجوداً على ما بَيَّنا، وإِذا كان كذلك، كانت الباءُ لذلك كأَنها حرفُ إِعراب، وحرفُ الإِعراب قد يَلحقُه التثقيل في الوقف، نحو: هذا خالدّ، وهو يَجْعَلّ؛ ثم إِنه قد يُطْلَقُ ويُقَرُّ تثقيله عليه، نحو: الأَضْخَمّا وعَيْهَلّ. فَكَأَنَّ عُقْرُباناً لذلك عُقْرُبٌ، ثم لحقها التثقيل لتصَوُّرِ معنى الوقف عليها، عند اعتقاد حذف الأَلف والنون من بعدها، فصارت كأَنها عُقْرُبٌّ، ثم لحقت الأَلف والنون، فبقي على تثقيله، كما بقي الأَضْخَمّا عند انطلاقه على تثقيله، إِذْ أُجْرِيَ الوصلُ مُجْرَى الوقفِ، فقيل عُقْرُبَّانٌ؛ قال الأَزهري: ذَكَرُ العَقارِبِ عُقْرُبانٌ، مُخَفَّف الباء. وأَرض مُعَقْرِبة، بكسر الراءِ: ذاتُ عَقارِبَ؛ وكذلك مُثَعْلِـبَةٌ: ذاتُ ثَعالِبَ؛ وكذلك مُضَفْدِعة، ومُطَحْلِـبة. ومكانٌ مُعَقْرِبٌ، بكسر الراء: ذو عَقارِبَ. وبعضهم يقول: أَرضٌ مَعْقَرة، كأَنه رَدَّ العَقْرَبَ إِلى ثلاثةِ أَحرف، ثم بَنى عليه. وعَيْشٌ ذو عَقارِبَ إِذا لم يكن سهلاً، وقيل: فيه شَرٌّ وخُشُونة؛ قال الأَعْلم: حتى إِذا فَقَدَ الصَّبُو *  حَ يقولُ: عيْشٌ ذو عَقارِبْ والعَقارِبُ: الـمِنَنُ. على التشبيه؛ قال النابغة:
عليَّ لِعَمْرٍو نِعْمةٌ، بعد نِعْمة *  لوالِدِه، ليست بذاتِ عَقارِبِ أَي هَنِـيئة غيرُ ممْنُونةٍ.
والعُقْرُبَّانُ: دُوَيبَّة تدخلُ الأُذُنَ، وهي هذه الطويلة الصَّفْراء، الكثيرة القوائم؛ قال الأَزهري: هو دَخَّالُ الأُذُنِ؛ وفي الصحاح: هو دابة له أَرْجُلٌ طِوالٌ، وليس ذَنَبهُ كذَنَبِ العَقارِبِ؛ قال إِياسُ بنُ الأَرَتِّ:
كأَنَّ مَرْعَى أُمِّكُمْ، إِذ غَدَتْ، *  عَقْرَبةٌ يَكُومُها عُقْرُبان ومَرْعَى: اسم امِّهم، ويُرْوى إِذ بَدَتْ. رَوَى
\<ص:625>
 ابن بري عن أَبي حاتم قال: ليس العُقْرُبانُ ذَكَرَ العَقاربِ، إِنما هو دابة له أَرْجُلٌ طِوالٌ، وليس ذَنَبُه كذَنَبِ العَقارِبِ. ويَكُومُها: يَنكِحُها. والعَقارِبُ: النَّمائمُ، ودَبَّتْ عَقارِبُه، منه على الـمَثَل؛ ويُقالُ للرجل الذي يَقترِضُ أَعراضَ الناسِ: إِنه لتَدِبُّ عَقارِبُه؛ قال ذو الإِصبَعِ العَدوانيُّ: تَسرِي عَقارِبه إِلَـ * ـيَّ، ولا تَدِبُّ له عَقارِبْ
أراد: ولا تَدِبُّ له مِني عَقَاربي.
وصُدْغٌ مُعَقْرَبٌ، بفتح الراءِ، أَي معطوف. وشيءٌ مُعَقْرَبٌ: مُعوَجٌّ. وعَقَارِبُ الشِّتاءِ: شدائدُه. وأَفرده ابن بري في أَماليه، فقال: عَقرَبُ الشِّتاءِ صَوْلَتُه، وشِدَّةُ بَرْدِهِ. والعَقْرَبُ: بُرْجٌ من بُرُوجِ السماءِ؛ قال الأَزهري: وله من المنازل الشَّوْلةُ، والقَلْب، والزُّبانى. وفيه يقول ساجعُ العرب: إِذا طَلَعت العَقرَب، حَمِسَ الـمِذْنَب، وقُرَّ الأَشْيَب، وماتَ الجُنْدَب؛ هكذا قاله الأَزهري في ترتيب المنازل، وهذا عجيب. والعَقرَبُ: سَيرٌ مَضفُور في طَرَفِه إِبزيمٌ، يُشَدُّ به ثَفَرُ الدابةِ في السَّرْجِ. والعَقربة: حديدة نحو الكُلاَّبِ، تُعَلَّقُ بالسَّرْج والرَّحل. وعَقرَبُ النَّعل: سَيرٌ من سُيُوره. وعَقرَبةُ النَّعلِ: عَقدُ الشِّراكِ.والـمُعَقرَبُ: الشديدُ الخَلْقِ الـمُجتَمِعُه. وحِمار مُعَقْرَبُ الخَلْقِ: مُلَزَّزٌ، مُجتَمِـع، شديد؛ قال العجاج: عَرْدَ التراقي حَشْوَراً مُعَقرَبا
 والعَقرَبة: الأَمَة العاقِلةُ الخَدُومُ. وعَقرَباءُ: موضع. وعَقرَبُ بنُ أَبي عَقرَبٍ: اسم رجل من تُجَّار المدينة مشهورٌ بالـمَطْلِ؛ يُقال في المثل: هو أَمْطَلُ من عَقرَبٍ، وأَتجر من عَقربٍ؛ حكى ذلك الزبيرُ بن بَكَّار، وذكر أَنه عامَلَ الفَضْلَ بن عباس بن عُتْبة بن أَبي لَـهَب، وكان الفضلُ أَشَدَّ الناسِ اقتِضاءً، وَذَكَر أَنه لَزِمَ بَيتَ عَقرَبٍ زماناً، فلم يُعْطِهِ شيئاً؛ فقال فيه: قد تَجِرَتْ في سُوقِنا عَقرَبٌ،  *  لا مَرْحَباً بالعَقْرَبِ التاجِرَهْ كُلُّ عَدُوٍّ يُتَّقَى مُقْبِـلا،  *  وعَقْرَبٌ يُخْشَى من الدَّابِرَه إِنْ عادَتِ العَقْرَبُ عُدْنا لها،  *  وكانَتِ النَّعْلُ لها حاضِرَه كُلُّ عَدُوٍّ كَيْدُه في اسْتِه،  *  فغَيْر مَخْشِـيٍّ ولا ضائرَه

##### Türkçe

**العَقْرَبُ**: **العَقارِب**den (haşerattan) bir tanedir; erkek ve dişi için tek bir lafızla olur; onda galip olan dişilliktir. Dişi için **عَقْرَبة** ve **عَقْرَباءُ** da denebilir; uzatmalı, gayr-i munsarıftır. **العُقْرُبانُ** ve **العُقْرُبَّانُ**: ondan olan erkektir; İbn Cinnî dedi ki: Senin için onda iki iş vardır: İstersen dersin ki onda **الألف** ve **النون**’a itibar yoktur; o vakit sanki **عُقْرُبٌّ** kalır; **قُسْقُبٍّ** ve **قُسْحُبٍّ** ve **طُرْطُبٍّ** menzilesinde. İstersen bundan daha sanatlı bir mezhebe gidersin; o da şudur: Bizim onların sözlerinin çoğunda zikrettiğimiz yönden **الألف** ve **النون** mevcut olmayanın yürütüldüğü yere yürütülmüştür; beyan ettiğimiz üzere. Böyle olunca, **الباء** bunun için sanki bir i‘rab harfi gibidir; i‘rab harfine vakıfta ağırlaştırma ilişebilir; şu gibi: هذا خالدّ, وهو يَجْعَلّ; sonra o ağırlaştırma onun üzerinde salıverilir ve yerleşik kılınır; şu gibi: **الأَضْخَمّا** ve **عَيْهَلّ**. Sanki bunun için **عُقْرُباناً** **عُقْرُبٌ**dur; sonra ondan sonra **الألف** ve **النون**’un hazfı itikadı yanında, onun üzerinde vakıf manasının tasavvur edilmesi için ağırlaştırma ona ilişti; böylece sanki **عُقْرُبٌّ** oldu; sonra **الألف** ve **النون** ilişti; böylece ağırlaştırması üzere kaldı; nitekim **الأَضْخَمّا** salıverildiğinde ağırlaştırması üzere kaldı; zira vasıl vakıf yürütümüyle yürütüldü; böylece **عُقْرُبَّانٌ** denildi. Ezherî dedi ki: **العَقارِب**in erkeği **عُقْرُبانٌ**dur; **الباء**’sı hafifletilmiş olarak.

Ve **مُعَقْرِبة** (râ’nın kesresiyle) bir yer: akrepli, yani **عَقارِب** sahibi. Ve yine **مُثَعْلِـبَةٌ**: tilkili, yani **ثَعالِب** sahibi; ve yine **مُضَفْدِعة** ve **مُطَحْلِـبة**. Ve **مُعَقْرِبٌ** (râ’nın kesresiyle) bir mekân: akrepli, yani **عَقارِب** sahibi. Bazıları der ki: **مَعْقَرة** bir yer; sanki **العَقْرَب**’ı üç harfe döndürdü, sonra onun üzerine bina etti.

Ve **ذو عَقارِبَ** bir yaşayış: kolay olmadığında; ve denildi ki: onda şer ve sertlik vardır; **الأَعْلم** dedi ki:
حتى إِذا فَقَدَ الصَّبُو *  حَ يقولُ: عيْشٌ ذو عَقارِبْ

Ve **العَقارِبُ**: minnetlerdir; benzetme üzere; Nâbiga dedi ki:
عليَّ لِعَمْرٍو نِعْمةٌ، بعد نِعْمة *  لوالِدِه، ليست بذاتِ عَقارِبِ
Yani: minnet edilmemiş, hoş.

Ve **العُقْرُبَّانُ**: kulağa giren küçük bir canlıdır; o, bu uzun sarı, ayakları çok olan şeydir. Ezherî dedi ki: o **دَخَّالُ الأُذُنِ**’dür. Ve Sıhâh’ta: o, uzun ayakları olan bir dabbedir; kuyruğu **العَقارِب**in kuyruğu gibi değildir. İyâs b. el-Eret dedi ki:
كأَنَّ مَرْعَى أُمِّكُمْ، إِذ غَدَتْ، *  عَقْرَبةٌ يَكُومُها عُقْرُبان

Ve **مَرْعَى**: onların annelerinin adıdır; **إِذ بَدَتْ** diye de rivayet olunur. İbn Berrî, Ebû Hâtim’den rivayet etti; dedi ki: **العُقْرُبانُ** **العَقارب**in erkeği değildir; ancak o, uzun ayakları olan bir dabbedir; kuyruğu **العَقارِب**in kuyruğu gibi değildir. Ve **يَكُومُها**: onu nikâhlar.

Ve **العَقارِبُ**: nemîmelerdir; ve mesel olarak: ondan **دَبَّتْ عَقارِبُه**. Ve insanların ırzlarını kemiren adama denilir ki: “Onun **عَقارِبُه** debbeder.” Zü’l-İsba‘ el-‘Advânî dedi ki:
تَسرِي عَقارِبه إِلَـ * ـيَّ، ولا تَدِبُّ له عَقارِبْ
Murad etti: ve ona benden **عَقَاربي** debbemez.

Ve **مُعَقْرَبٌ** bir şakak (râ’nın fethasıyla): yani bükülmüş. Ve **مُعَقْرَبٌ** bir şey: eğri. Ve **عَقَارِبُ الشِّتاءِ**: onun şiddetleridir. İbn Berrî bunu Emâlî’sinde tek başına zikretti; şöyle dedi: **عَقرَبُ الشِّتاءِ** onun saldırısı ve soğuğunun şiddetidir.

Ve **العَقْرَبُ**: göğün burçlarından bir burçtur. Ezherî dedi ki: onun menzillerinden **الشَّوْلةُ** ve **القَلْب** ve **الزُّبانى** vardır. Bunun hakkında Arapların seci‘cisi şöyle der: “**العَقرَب** طلوع ettiğinde, **الـمِذْنَب** kızışır, **الأَشْيَب** soğur, **الجُنْدَب** ölür.” Ezherî bunu menzillerin tertibinde böyle söyledi; bu acayiptir.

Ve **العَقرَبُ**: ucunda bir tokası örülmüş bir kayıştır; eyerde binitin **ثَفَر**’i onunla bağlanır.

Ve **العَقربة**: kancaya benzer bir demirdir; eyer ve **الرَّحل**a asılır. Ve **عَقرَبُ النَّعل**: onun kayışlarından bir kayıştır. Ve **عَقرَبةُ النَّعلِ**: bağın düğümüdür. Ve **الـمُعَقرَبُ**: yaratılışı şiddetli, toplanmış olan. Ve **مُعَقْرَبُ الخَلْقِ** bir eşek: sıkılaştırılmış, toplanmış, şiddetli; ‘Accâc dedi ki:
عَرْدَ التراقي حَشْوَراً مُعَقرَبا

Ve **العَقرَبة**: akıllı, hizmetçi câriyedir. Ve **عَقرَباءُ**: bir yerdir.

Ve **عَقرَبُ بنُ أَبي عَقرَبٍ**: Medine tüccarlarından, oyalama ile meşhur bir adamın adıdır; meselde denilir: “O, **عَقرَبٍ**’den daha çok oyalayıcıdır; ve **عَقربٍ**’den daha çok tüccardır.” Bunu Zübeyr b. Bekkâr nakletti; ve zikretti ki o, Ebû Leheb’in oğlu Utbe’nin oğlu Abbâs’ın oğlu Fazl ile muamele etti; Fazl insanların en şiddetli tahsil edeni idi; ve zikretti ki **عَقرَب**’ın evine bir zaman yapıştı da ona hiçbir şey vermedi; bunun üzerine onun hakkında şöyle dedi:
قد تَجِرَتْ في سُوقِنا عَقرَبٌ،  *  لا مَرْحَباً بالعَقْرَبِ التاجِرَهْ
كُلُّ عَدُوٍّ يُتَّقَى مُقْبِـلا،  *  وعَقْرَبٌ يُخْشَى من الدَّابِرَه
إِنْ عادَتِ العَقْرَبُ عُدْنا لها،  *  وكانَتِ النَّعْلُ لها حاضِرَه
كُلُّ عَدُوٍّ كَيْدُه في اسْتِه،  *  فغَيْر مَخْشِـيٍّ ولا ضائرَه

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ق ر ب * * العَقْرب * مؤنثة والأنثى * عَقْرَبة * و * عَقْرَباءُ * مفتوح ممدود غير مصروف والذكر * عُقْرُبان * بضم العين والراء ومكان * مُعَقْرِب * بكسر الراء أي ذو * عَقَارِبَ * وأرض * مُعَقْرِبة * أيضا وبعضهم يقول * مَعْقَرَةٌ * كمشجرة وصدغ * مُعَقْرَب * بفتح الراء أي معطوف

##### Türkçe

* ع ق ر ب * * **العَقْرب** * müennestir; dişisi **عَقْرَبة** ve **عَقْرَباءُ**’dur; (bu) fethalı, medli, gayr-i munsarıftır. Erkeği **عُقْرُبان**’dır; **العين** ve **الراء**’ın zammıyla. Ve (bir) yer: **مُعَقْرِب**; **الراء**’ın kesriyle; yani **عَقَارِبَ** sahibi. Ve (bir) arazi: **مُعَقْرِبة** de. Bazıları **مَعْقَرَةٌ** der; **كمشجرة** gibi. Ve (bir) şakak: **مُعَقْرَب**; **الراء**’ın fethasıyla; yani bükülmüş.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العقرب: واحدة العقارب من الهوام م يذكر ويؤنث بلفظ واحد عن الليث، والغالب عليه التأنيث العقرب: سير للنعل على هيئتها. وعقربة النعل: عقد الشراك، وسير مضفور في طرفه إبزيم يشد به ثفر الدابة في السرج قاله الليث. وفي نسخة من السرج. العقرب: برج في السماء يقال له: عقرب الرباع. قال الأزهري: وله من المنازل الشولة والقلب والزبانى وفيه يقول ساجع العرب: إذا طلعت العقرب، حمس المذنب، وقر الأشيب، ومات الجندب. هكذا قال الأزهري في ترتيب المنازل، هذا عجيب. قاله ابن منظور. عقرب: اسم فرس عتبة بن رحضة بفتح فسكون، الغفاري. وعقراباء: أرض باليمامة ثم كانت الوقائع مع مسيلمة الكذاب. وفي لسان العرب: موضع. وفي مختصر المراصد: كورة من كور دمشق كان ينزلها الملك الغساني. ثم رأيت الحافظ جمال الدين يوسف ابن شاهين سبط الحافظ ابن حجر ذكر في معجمه في ترجمة ساعد بن ساري بن مسعود بن عبد الرحمن نزيل دمشق أنه مات بقرية عقرباء سنة 819. وهي أيضا أنثى العقارب -على قول- ممدود غير مصروف، كالعقربة بالهاء. ونقل شيخنا عن مختصر البيان فيما يحل ويحرم من الحيوان: وقد سمع العقراب في اسم الجنس قال:
  أعوذ بالله من العقراب
  السائلات عقد الأذناب قال: وعند أهل الصرف ألف عقراب للإشباع، لفقدان فعلال بالفتح. والعقربان بالضم، ويشدد الرابع وهذه عن الصاغاني: دويبة تدخل الأذن، وهي هذه الطويلة الصفراء الكثيرة القوائم. قال الأزهري: يقال: هو دخال الأذن. وفي الصحاح: هو دابة له أرجل طوال وليس ذنبه كذنب العقارب. قال إياس بن الأرت:
  كأن مرعى أمكم إذ غدت                      عقربة يكومها عقربـان

  ومرعى: اسم أمهم. ويروى إذ بدت. روى ابن بري عن أبي حاتم قال: ليس العقربان ذكر العقارب وإنما هو دابة له أرجل طوال، وليس ذنبه كذنب العقارب، ويكومها: ينكحها. يطلق ويراد به العقرب، أو الذكر منه أي من جنس العقارب. وفي المصباح: العقرب يطلق على الذكر والأنثى، فإذا أريد تأكيد التذكير قيل عقربان، بضم العين والراء. وقيل: لا يقال إلا عقرب للذكر والأنثى. وفي تحرير التنبيه: العقرب والعقربة والعقرباء كله للأنثى، وأما الذكر فعقربان. وقال ابن منظور: قال ابن جني لك فيه أمران، إن شئت قلت إنه لا اعتداد بالألف والنون فيه فيبقة حينئذ كأنه عقرب بمنزلة قسقب وقسحب وطرطب، وإن شئت ذهبت مذهبا أصنع من هذا؛ وذلك أنه قد جرت الألف والنون من حيث ذكرنا في كثير من كلامهم مجرة ما ليس موجودا، على ما بينا. وإذا كان كذلك كانت الباء لذلك، كأنها حرف إعراب، وحرف الإعراب قد يلحقه التثقيل في الوقف، نحو: هذا خالد، وهو يجعل، ثم إنه قد يطلق ويقر تثقيله عليه نحو الأضخما، وعيهل فكأن عقربانا لذلك عقرب ثم لحقها التثقيل لتصور معنى الوقف عليها عند اعتقاد حذف الألف والنون من بعدها، فصارت كأنها عقرب، ثم لحقت الألف والنون، فبقي على ثقله كما بقي الأضخما عنه انطلاقه على تثقيله إذ أجري الوصل مجرى الوقف فقيل عقربان. قال الأزهري: ذكر العقارب عقربان مخفف الباء، كذا في لسان العرب. وأرض معقربة بكسر الراء، بعضهم يقول: أرض معقرة كأنه رد العقرب إلى ثلاثة أحرف، ثم بنى عليه، أي ذات عقارب أو كثيرتها وكذلك مثعلبة ومضفدعة ومطحلبة، ومكان معقرب بكسر الراء: ذو عقارب. والمعقرب بفتح الراء وهكذا في النسخ التي بأيدينا، وقد سقط من نسخة شيخنا فاعترض على المؤلف في ترك الضبط كما قبله، ولا يخفى أن هذا الضبط الأخير يقيد ويفيد أن الذي سبق بكسر الراء، كما هو من عادته في كثير من عباراته: المعوج والمعطوف. وفي الصحاح: وصدغ معقرب بفتح الراء أي معطوف وشيء معقرب أي معوج. المعقرب: الشديد الخلق المجتمعه، وحمار معقرب الخلق: ملزز مجتمع شديد. قال العجاج:
  عرد التراقي حشورا معقربا المعقرب: النصور كصبور، من النصر، للمبالغة المنيع، وهو ذو عقربانة. قال شيخنا: ولو قال: الناصر البالغ المنعة كان أدل على المراد وأبعد عن الإيهام؛ لأن بناء فعول من نصر ولو كان مقيسا لكنه قليل في الاستعمال، ولا سيما في مقام التعريف لغيره، انتهى. ثم إن هذه العبارة لم أجدها في كتاب من كتب اللعة، كلسان العرب والمحكم والنهاية والتهذيب والتكملة. والعقارب: النمائم. ودبت عقاربه، منه، على المثل، وسيأتي. قال شيخنا: وقد استعملوه في دبيب العذار، وهو من مستحسنات الأوصاف وملح الكنايات. عقارب الشتاء: الشدائد، و أفرده ابن بري في أماليه، فقال: العقرب من الشتاء: صولته وشدة برده. وإنه لتدب عقاربه، من المعنى الأول على المثل. ويقال أيضا للذي يقترض، من باب الافتعال، وفي بعض النسخ: يقرض أعراض الناس، قال ذو الإصبع العدواني:
  تسري عقاربه إلـي                      ولا تدب له عقارب

  أراد ولا تدب له مني عقاربي. والعقربة، هكذا بالهاء في سائر النسخ وهو أيضا بخط ابن مكتوم، ومثله في التكملة، والذي في لسان العرب: العقرب: الأمة الخدوم، أي الكثيرة الخدمة، العاقلة. العقربة: حديدة كالكلاب تعلق في السرج، وفي نسخة بالسرج والرحل حكاه ابن دريد. ومما يستدرك به على المؤلف قولهم: عيش ذو عقارب، إذا لم يكن سهلا وقيل: فيه شر وخشونة. قال الأعلم:
  حتى إذا فقد الـصـبـو                      ح يقول عيش ذو عقارب والعقارب: المنن، على التشبيه قال النابغة:
  علي لعمرو ونعمة بعد نعمة                      لوالده ليست بذات عقارب أي هنيئة غير ممنونة. وعقربة الجهني: صحابي، له حديث عند بنيه، قتل يوم أحد، رواه ابن مندة، كذا في المعجم. وعقرب بن أبي عقرب: اسم رجل من تجار المدينة، مشهور بالمطل، يقال في المثل: هو أمطل من عقرب وأتجر من عقرب حكى ذلك الزبير بن بكار، وذكر أنه عامل الفضل بن عباس بن عتبة بن أبي لهب، وكان الفضل أشد الناس اقتضاء، وذكر أنه لزم بيت عقرب زمانا فلم يعطه شيئا، فقال فيه:
  قد تجرت في سوقنا عقرب                      لا مرحبا بالعقرب التاجره
  كل عدو يتقـى مـقـبـلا                      وعقرب يخشى من الدابره
  إن عادت العقرب عدنا لها                      وكانت النعل لها حاضره كل عدو كيده في استه فغير مخشي ولا ضائره كذا في لسان العرب، ومثله في مجمع الأمثال للميداني وغيرهما. قلت: وأبو عقرب البكري وقيل الكناني الليثي والد أبي نوفل، صحابي اسمه خالد بن حجير، وقيل عويج بن خويلد، واسم أبي نوفل معاوية، كذا في المعجم. وعقيرباء ممدودا مصغرا: ناحية بحمص. والعقيربان مصغرا هو درونح.

##### Türkçe

**العقرب**: haşerelerden akreplerin bir tanesi; Leys’ten: tek bir lafızla hem müzekker hem müennes zikredilir; ve galip olanı müennesliktir. **العقرب**: onun şekli üzere nalın için bir kayış. **عقربة النعل**: bağın düğümü; ve ucunda bir toka bulunan örülü bir kayış; onunla eyerde binitin **ثفر**’i sıkılır; Leys bunu söyledi. Ve eyerden bir nüshada.

**العقرب**: gökte bir burç; ona: **عقرب الرباع** denir. Ezherî dedi: ve onun menzillerden **الشولة** ve **القلب** ve **الزبانى** vardır; ve onda Arapların seci yapanı şöyle der: “**إذا طلعت العقرب، حمس المذنب، وقر الأشيب، ومات الجندب.**” Ezherî menzillerin tertibinde böyle dedi; bu acayip. İbn Manzûr bunu söyledi.

**عقرب**: Utbe b. Rahda’nın atının adı; fetha ile sonra sükûn ile; Gıfârî.

**وعقراباء**: Yemâme’de bir yer; sonra vâkıalar Müseyleme el-Kezzâb ile oldu. Ve **لسان العرب**’da: bir mevki. Ve **مختصر المراصد**’da: Dımaşk’ın kûrelerinden bir kûre; Gassânî melik oraya inerdi. Sonra hâfız Cemâleddîn Yûsuf İbn Şâhîn, hâfız İbn Hacer’in torunu, mu‘ceminde Sâ‘id b. Sârî b. Mes‘ûd b. Abdirrahmân, Dımaşk sakini tercümesinde zikretti ki o, 819 senesinde **عقرباء** köyünde öldü.

Ve o, ayrıca akreplerin dişisi —bir görüşe göre—; medli, gayr-i munsarif; **العقربة** gibi, **الهاء** ile.

Şeyhimiz, **مختصر البيان فيما يحل ويحرم من الحيوان**’dan nakletti: ve cins ismi olarak **العقراب** işitilmiştir; dedi ki:
  “**أعوذ بالله من العقراب**
  **السائلات عقد الأذناب**”
Dedi: ve sarf ehli yanında **عقراب**’ın elifi, **الإشباع** içindir; fetha ile **فعلال**’ın bulunmayışından dolayı.

Ve **العقربان** zamme ile; ve dördüncüsü şeddelenir; ve bu, Sâgânî’dendir: kulağa giren küçük bir canlı; ve o, bu uzun, sarı, çok ayaklı olandır. Ezherî dedi: ona **دخال الأذن** denir. Ve **الصحاح**’ta: o, uzun ayakları olan bir dabbedir; ve kuyruğu akreplerin kuyruğu gibi değildir. İyâs b. el-Ert dedi ki:
  “**كأن مرعى أمكم إذ غدت                      عقربة يكومها عقربـان**”

Ve **مرعى**: onların annesinin adıdır. Ve “**إذ بدت**” diye rivayet olunur.

İbn Berrî, Ebû Hâtim’den rivayet etti; dedi: **العقربان** akreplerin erkeği değildir; ancak o, uzun ayakları olan bir dabbedir; ve kuyruğu akreplerin kuyruğu gibi değildir; ve **يكومها**: onu nikâhlar.

Bırakılır ve onunla **العقرب** kastedilir; yahut onun erkeği, yani akrepler cinsinden.

Ve **المصباح**’ta: **العقرب** erkek ve dişiye ıtlak olunur; eğer müzekkerliği te’kîd istenirse **عقربان** denir; **العين** ve **الراء**’ın zammesiyle. Ve denildi ki: erkek ve dişi için ancak **عقرب** denir.

Ve **تحرير التنبيه**’de: **العقرب** ve **العقربة** ve **العقرباء** hepsi dişi içindir; erkeğe gelince, **عقربان**’dır.

İbn Manzûr dedi: İbn Cinnî dedi: onda senin için iki iş vardır: istersen dersin ki onda **الألف** ve **النون**’a itibar yoktur; o vakit o, sanki **عقرب** gibi kalır; **قسقب** ve **قسحب** ve **طرطب** menzilesinde. Ve istersen bundan daha sanatlı bir mezhebe gidersin; o da şudur: zikrettiğimiz cihetten **الألف** ve **النون** onların sözlerinin çoğunda, mevcut olmayanın cereyanı gibi cereyan etmiştir; beyan ettiğimiz üzere. Böyle olunca, **الباء** bunun için, sanki bir i‘rab harfi gibidir; ve i‘rab harfine vakıfta ağırlaştırma lâhik olabilir; meselâ: “**هذا خالد**” ve “**هو يجعل**”; sonra o, ağırlaştırması üzerine ıtlak olunur ve onun ağırlaştırması takrir edilir; **الأضخما** ve **عيهل** gibi. Sanki **عقربانا** bunun için **عقرب**’dur; sonra ona ağırlaştırma lâhik oldu; ondan sonra **الألف** ve **النون**’un hazfı itikadında, onun üzerinde vakıf manasının tasavvurundan dolayı; böylece o, sanki **عقرب** gibi oldu; sonra **الألف** ve **النون** ona lâhik oldu; böylece ağırlığı üzere kaldı; **الأضخما**’nın, vaslı vakıf menzilesine icra edildiğinde ağırlaştırması üzere ıtlakı kaldığı gibi; böylece **عقربان** denildi.

Ezherî dedi: akreplerin erkeği **عقربان**’dır; **الباء**’sı muhaffef; **لسان العرب**’da böyledir.

Ve **أرض معقربة** **الراء**’ın kesresiyle: bazısı der ki: **أرض معقرة**; sanki **العقرب**’i üç harfe döndürdü, sonra onun üzerine bina etti; yani akrepli yahut çok akrepli; ve bunun gibi **مثعلبة** ve **مضفدعة** ve **مطحلبة**. Ve **مكان معقرب** **الراء**’ın kesresiyle: akrepli.

Ve **المعقرب** **الراء**’ın fethasıyla; ve nüshalarımızda böyledir; ve şeyhimizin nüshasından düşmüştür; böylece müellife, bundan önceki gibi zabtı terk etmesinden dolayı itiraz etti; ve gizli değildir ki bu son zabt, kayıtlar ve fayda verir: öncekinin **الراء**’ın kesresiyle olduğunu; onun birçok ibaresindeki âdeti üzere: **المعوج** ve **المعطوف**.

Ve **الصحاح**’ta: **وصدغ معقرب** **الراء**’ın fethasıyla; yani bükülmüş. Ve **شيء معقرب**: yani eğri.

**المعقرب**: yaratılışı şiddetli, toplanmış. Ve **حمار معقرب الخلق**: sıkı, toplanmış, şiddetli. A‘câc dedi ki:
  “**عرد التراقي حشورا معقربا**”

**المعقرب**: **النصور**; **صبور** gibi; **النصر**’dan; mübalağa için; menî‘; ve o, **عقربانة** sahibidir. Şeyhimiz dedi: “**الناصر البالغ المنعة**” deseydi murada daha delâletli ve vehimden daha uzak olurdu; çünkü **نصر**’dan **فعول** binası, kıyasî olsa da, kullanılışta azdır; hele başkasını tarif makamında; bitti. Sonra, bu ibareyi lugat kitaplarından bir kitapta bulmadım; **لسان العرب** ve **المحكم** ve **النهاية** ve **التهذيب** ve **التكملة** gibi.

Ve **العقارب**: koğucular. Ve “**دبت عقاربه**” ondan; mesel olarak; ve gelecektir. Şeyhimiz dedi: ve onu, bıyığın yürümesi hakkında kullanmışlardır; ve o, vasıfların güzelliklerindendir ve kinayelerin tuzlarındandır.

**عقارب الشتاء**: şiddetler. İbn Berrî onu **أماليه**’sinde müfred kıldı; dedi ki: kıştan **العقرب**: onun saldırısı ve soğuğunun şiddeti. Ve “**إنه لتدب عقاربه**”: birinci manadan, mesel olarak.

Ve ayrıca, ifti‘âl babından, borç alan kimseye denir. Ve bazı nüshalarda: insanların ırzlarını keser. Zû’l-İsba‘ el-‘Advânî dedi ki:
  “**تسري عقاربه إلـي                      ولا تدب له عقارب**”

Muradı: “ve benim **عقاربي**’m ona yürümez.”

Ve **العقربة**; diğer nüshalarda **الهاء** ile böyledir; ve o, İbn Mektûm’un hattında da böyledir; ve **التكملة**’de de onun gibidir. Ve **لسان العرب**’da olan: **العقرب**: hizmetçi cariye; yani hizmeti çok olan, akıllı.

**العقربة**: eyerde asılan, köpekler gibi bir demir. Ve bir nüshada: eyer ve semerde; İbn Düreyd onu hikâye etti.

Ve müellif üzerine istidrâk olunacak şeylerdendir onların sözü: “**عيش ذو عقارب**”, eğer kolay olmadıysa; ve denildi ki: onda şer ve sertlik vardır. A‘lem dedi ki:
  “**حتى إذا فقد الـصـبـو                      ح يقول عيش ذو عقارب**”

Ve **العقارب**: minnetler; teşbih üzere. Nâbiga dedi ki:
  “**علي لعمرو ونعمة بعد نعمة                      لوالده ليست بذات عقارب**”
Yani: minnetli olmayan, hoş.

Ve **عقربة الجهني**: sahâbî; oğulları yanında bir hadisi vardır; Uhud günü öldürüldü; İbn Mende rivayet etti; mu‘cemde böyledir.

Ve **عقرب بن أبي عقرب**: Medine tüccarlarından bir adamın adı; oyalamasıyla meşhur. Meselde denir: “o, **عقرب**’dan daha çok oyalayıcıdır ve **عقرب**’dan daha çok tüccardır.” Zübeyr b. Bekkâr bunu hikâye etti; ve zikretti ki o, Fadl b. Abbâs b. Utbe b. Ebî Leheb’in âmili idi; ve Fadl, insanların en şiddetli alacaklısı idi; ve zikretti ki o, **عقرب**’in evine bir zaman yapıştı da o ona hiçbir şey vermedi; bunun üzerine onda şöyle dedi:
  “**قد تجرت في سوقنا عقرب                      لا مرحبا بالعقرب التاجره**
  **كل عدو يتقـى مـقـبـلا                      وعقرب يخشى من الدابره**
  **إن عادت العقرب عدنا لها                      وكانت النعل لها حاضره**
  **كل عدو كيده في استه فغير مخشي ولا ضائره**”
**لسان العرب**’da böyledir; ve onun gibisi **مجمع الأمثال**’de, Meydânî’nin ve başkalarının yanında.

Dedim: ve **أبو عقرب** el-Bekrî, ve denildi ki el-Kinânî el-Leysî, Ebû Nevfel’in babası; sahâbî; adı Hâlid b. Huceyr; ve denildi ki ‘Uveyc b. Huveylid. Ve Ebû Nevfel’in adı Muâviye; mu‘cemde böyledir.

Ve **عقيرباء** medli, küçültülmüş olarak: Humus’ta bir nâhiye.

Ve **العقيربان** küçültülmüş olarak: o, **درونح**’tur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَقْرَبَ
Q. 1 عَقْرَبَ ذ He twisted, wreathed, curled, curved, or bent, a thing. (MA.) -A2- [And, accord. to Freytag, He imitated the scorpion in acting: but for this he names no authority; and I doubt its correctness: see the next paragraph.]

تَعَقْرَبَ
Q. 2 تَعَقْرَبَ ذ [It was crisp and curved; said of a lock of hair hanging down upon the temple: so accord. to Reiske, as mentioned by Freytag. ― -b2- And He acted like 'Akrab; a man notorious for putting off the fulfilment of his promises; as is said in the TA in the present art.]. (A and TA in art. عرقب: see Q. 2 in that art.)

عَقْرَبٌ
عَقْرَبٌ ذ [The scorpion;] a certain venomous reptile, (TA,) well known: (K, TA:) the word is masc. (TA) and it is fem., (S, O, K, TA,) generally the latter; (T, Msb, TA;) but is applied to the male and the female: (Lth, T, O, Msb, TA:) and the male is called ↓ عُقْرُبَانٌ, (T, S, O, Msb, K, TA,) accord. to some, (O,) when one desires to denote it in a corroborative manner, (Msb, TA,) and ↓ عُقْرُبَّانٌ also; (K;) or these two words are syn. with عَقْرَبٌ: (K:) and the female is called ↓ عَقْرَبَةٌ, (T, S, O, Msb, K,) sometimes, (T, Msb,) and ↓ عَقْرَبَآءُ, which is imperfectly decl.; (S, O, K;) or these two words and عَقْرَبٌ, accord. to the “ Tahreer et-Tembeeh, ” all denote the female, and the male is called ↓ عُقْرُبَانٌ: (TA:) or, as some say, the male and the female are called only عَقْرَبٌ: (Msb, TA:) and of ↓ عُقْرُبَانٌ it is said by IB, on the authority of AHلt, that it does not signify the male of عَقَارِب, but [as expl. below] “ a certain creeping thing, having long legs: ” (TA:) IJ says that you may drop the ا and ن, and say ↓ عُقْرُرَّان: (L, TA:) and an instance occurs of ↓ عَقْرَابٌ, as a coll. gen. n., in the following verse:
أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ العَقْرَابِ
اَلشَّائِلَاتِ عُقَدَ الأَذْنَابِ
[I seek protection by God from the scorpions raising the joints of the tails]: but the ا here is said to be inserted for the purpose of what is termed الاـِشْبَاع: (MF, from the “ Mukhtasar el-Bayلn: ”) and الشائلات is applied as an epithet to a sing. n. because this is used as a coll. gen. n.: (M voce سَبْسَبٌ:) the pl. of عَقْرَبٌ is عَقَارِبُ. (S, O.) ― -b2- And [hence] العَقْرَبُ is the name of (assumed tropical:) A certain sign of the Zodiac, (T, S, O, K,) [i. e. Scorpio,] to which belong the Mansions of the Moon called الشَّوْلَةُ and القَلْبُ [and الاـِكْلِيلُ] and الزُّبَانَيَانِ. (T, TA. [See these words, and see also شِيبَانُ, and مَنَازِلُ القَمَرِ in art. نزل. It should also be observed that the Arabs extended the figure of this constellation (as they did that of Leo) far beyond the limits that we assign to it.]) ― -b3- [Hence, likewise,] عَقْرَبٌ signifies (assumed tropical:) A thong, or strap, of a sandal, (O, K, TA,) in the form of the reptile of this name. (TA.) [See also عَقْرَبَة.] ― -b4- And (assumed tropical:) A thong, or strap, (O, K,) plaited, and having a buckle at its extremity, (O,) by which the crupper of a horse, or the like, is bound to the saddle. (O, K.) ― -b5- And the pl. عَقَارِبُ signifies also (tropical:) Malicious and mischievous misrepresentations, calumnies, or slanders. (O, K, TA.) One says, اـِنَّهُ لَتَدِبُّ عَقَارِبُهُ (tropical:) Verily his malicious and mischievous misrepresentations, &c., creep along: (TA:) or he traduces, or defames, people behind their backs, or otherwise. (O, K.) And the phrase دَبَّتْ عَقَارِبُهُ is sometimes used to signify (tropical:) His downy hair crept [along his cheeks]. (MF.) ― -b6- And (tropical:) Reproaches for benefits conferred: so in the saying of En-Nلbighah,
عَلَىَّ لِعَمْرٍو نِعْمَةٌ بَعْدَ نِعْمَةٍ
لِوَالِدِهِ لَيْسَتْ بِذَاتِ عَقَارِبِ
(tropical:) [I owe unto 'Amr favour after favour, for his father, not accompanied by reproaches for benefits conferred]. (TA.) ― -b7- And (assumed tropical:) Hardships, severities, difficulties, troubles, or distresses. (K.) عَقَارِبُ الشِّتَآءِ means (assumed tropical:) The hardships, severities, &c., of winter: (TA:) or the intense cold thereof: (O, K:) and عَقْرَبُ الشِّتَآءِ, accord. to IB, the assault, and intense cold, of winter. (TA.) And عَيْشٌ ذُو عَقَارِبَ means (assumed tropical:) An uneasy life: or a life in which is evil and roughness. (TA.) ― -b8- See also the next paragraph.

عَقْرَبَةٌ
عَقْرَبَةٌ ذ : see عَقْرَبٌ, first sentence. ― -b2- Also (assumed tropical:) An iron thing like the كُلَّاب [or flesh-hook], which is suspended, or attached, to the horse's saddle. (O, K.) ― -b3- And, of a sandal, (assumed tropical:) The knots of the [thong, or strap, called] شِرَاك [q. v.]. (TA.) ― -b4- And, (O, K,) thus in all the copies of the K, and in the handwriting of Ibn-Mektoom, but in the L ↓ عَقْرَب, (TA,) (assumed tropical:) An intelligent female slave, who does much service, or work. (O, L, K, TA.)

عَقْرَبَآءُ
عَقْرَبَآءُ ذ : see عَقْرَبٌ, first sentence.

عُقْرُبَانٌ
عُقْرُبَانٌ ذ : see عَقْرَبٌ, first sentence, in three places. ― -b2- Also, [or it has this meaning only, as stated above, voce عَقْرَبٌ,] A certain creeping thing, having long legs, and the tail of which is not like that of the عَقْرَب [or scorpion]: (S, IB, O, TA:) or a small creeping thing that enters the ear; long, yellow, and having many legs: (TA:) i. q. دَخَّالُ الأُذُنِ [an appellation now applied to the earwig]; (Az, K;) and (K) so ↓ عُقْرُبَّانٌ. (O, K.)

عُقْرُبَانَة
عُقْرُبَانَة ذ : see مُعَقْرَبٌ.

عُقْرُبٌّ
عُقْرُبٌّ ذ : see عَقْرَبٌ, first sentence.

عُقْرُبَّانٌ
عُقْرُبَّانٌ ذ : see عَقْرَبٌ, first sentence: ― -b2- and عُقْرُبَانٌ.

عَقْرَابٌ
عَقْرَابٌ ذ : see عَقْرَبٌ, first sentence.

مُعَقْرَبٌ
مُعَقْرَبٌ ذ [Twisted, wreathed, curled,] curved, or bent. (K.) A صُدْغ [or lock of hair hanging down upon the temple curled, or] curved, or having one part turned upon another. (S, O.) ― -b2- And Strong and compact in make: (K:) or مُعَقْرَبُ الخَلْقِ, applied to a wild ass, compact and strong in make. (O.) ― -b3- Also, and ↓ ذُو عُقْرُبَانَةٍ, One who aids, or assists, much, or well, (O, * K, * TA,) and resists attack: (K:) or an aider who resists attack with energy. (MF.)

مَكَانٌ مُعَقْرِبٌ
مَكَانٌ مُعَقْرِبٌ ذ A place having in it scorpions (عَقَارِب). (S, O.) And أَرْضٌ مُعَقْرِبَةٌ (S, O, Msb, K) and مَعْقَرَةٌ, (S, O, * K,) the latter as though formed from عَقْرَبٌ after reducing it to three letters, (S,) A land in which are scorpions: (S, O, Msb:) or a land abounding with scorpions. (K.)

##### Türkçe

عَقْرَبَ
Q. 1 **عَقْرَبَ** ذ O, bir şeyi büktü, doladı, kıvırdı, eğdi yahut büküp eğdi. (MA.) -A2- [Ve Freytag’a göre, davranışta akrebi taklit etti: fakat bunun için hiçbir kaynak zikretmez; ve ben onun doğruluğundan şüphe ederim: sonraki paragrafa bak.]

تَعَقْرَبَ
Q. 2 **تَعَقْرَبَ** ذ [Kıvırcık ve eğri oldu; şakak üzerine sarkan bir saç lülesi hakkında söylenir: Reiske’ye göre; Freytag’ın zikrettiği üzere. ― -b2- Ve **عَقْرَب** gibi davrandı; vaatlerinin yerine getirilmesini ertelemekle meşhur bir adam; TA’da, bu maddede söylendiği üzere.]. (A ve TA, **عرقب** maddesinde: o maddede Q. 2’ye bak.)

عَقْرَبٌ
**عَقْرَبٌ** ذ [Akrep;] (TA,) bilinen, zehirli bir sürüngen: (K, TA:) kelime müzekkerdir (TA) ve müennestir, (S, O, K, TA,) genellikle ikincisi; (T, Msb, TA;) fakat erkeğe ve dişiye uygulanır: (Lth, T, O, Msb, TA:) ve erkek, ↓ **عُقْرُبَانٌ** diye adlandırılır, (T, S, O, Msb, K, TA,) bazılarına göre, (O,) onu pekiştirici bir tarzda belirtmek istendiğinde, (Msb, TA,) ve ↓ **عُقْرُبَّانٌ** da; (K;) yahut bu iki kelime **عَقْرَبٌ** ile eşanlamlıdır: (K:) ve dişi, ↓ **عَقْرَبَةٌ** diye adlandırılır, (T, S, O, Msb, K,) bazen, (T, Msb,) ve ↓ **عَقْرَبَآءُ**, ki bu eksik i‘râblıdır; (S, O, K;) yahut bu iki kelime ve **عَقْرَبٌ**, “Tahreer et-Tembeeh”e göre, hepsi dişiyi gösterir, ve erkek ↓ **عُقْرُبَانٌ** diye adlandırılır: (TA:) yahut, bazılarınca söylendiği üzere, erkek ve dişi yalnız **عَقْرَبٌ** diye adlandırılır: (Msb, TA:) ve ↓ **عُقْرُبَانٌ** hakkında IB tarafından, AHl t’nin rivayetine dayanarak, onun **عَقَارِب**’in erkeğini ifade etmediği, fakat [aşağıda açıklandığı üzere] “uzun bacakları olan belirli bir sürünen şey” olduğu söylenir: (TA:) IJ der ki, **ا** ve **ن**’yi düşürüp ↓ **عُقْرُرَّان** diyebilirsin: (L, TA:) ve aşağıdaki beyitte, cem‘î cins isim olarak ↓ **عَقْرَابٌ** örneği vârid olmuştur:

أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ العَقْرَابِ
اَلشَّائِلَاتِ عُقَدَ الأَذْنَابِ

[Allah’a, kuyrukların boğumlarını kaldıran akreplerden sığınırım]: fakat buradaki **ا**’nın, **الاـِشْبَاع** denilen şey için sokulduğu söylenir: (MF, “Mukhtasar el-Bayلn”dan:) ve **الشائلات**, bu tekil isim cem‘î cins isim olarak kullanıldığı için, tekil isme sıfat olarak uygulanmıştır: (M, **سَبْسَبٌ** maddesinde:) **عَقْرَبٌ**’ün çoğulu **عَقَارِبُ**’dür. (S, O.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] **العَقْرَبُ**, (farzedilen mecaz olarak:) Zodyak’ın belirli bir burcunun adıdır, (T, S, O, K,) [yani Akrep,] ki ona, Ay’ın menzillerinden **الشَّوْلَةُ** ve **القَلْبُ** [ve **الاـِكْلِيلُ**] ve **الزُّبَانَيَانِ** aittir. (T, TA. [Bu kelimelere bak; ayrıca **شِيبَانُ**’a ve **نزل** maddesinde **مَنَازِلُ القَمَرِ**’e de bak. Ayrıca, Arapların bu takımyıldızın şeklini (Aslan’ınkini yaptıkları gibi) bizim ona tayin ettiğimiz sınırların çok ötesine genişlettikleri de göz önünde bulundurulmalıdır.]) ― -b3- [Yine bundan dolayı,] **عَقْرَبٌ** (farzedilen mecaz olarak:) bu isimdeki sürüngenin şeklinde olan, bir nalının kayışı yahut bağı demektir, (O, K, TA,). (TA.) [Ayrıca **عَقْرَبَةٌ**’ye bak.] ― -b4- Ve (farzedilen mecaz olarak:) bir kayış yahut bağ, (O, K,) örülmüş, ve ucunda bir toka bulunan, (O,) bununla bir atın sağrılık kayışının yahut benzerinin eyere bağlandığı. (O, K.) ― -b5- Ve çoğul **عَقَارِبُ** ayrıca (mecaz olarak:) kötü niyetli ve fesatçı çarpıtmalar, iftiralar yahut karalamalar demektir. (O, K, TA.) Şöyle denir: **اـِنَّهُ لَتَدِبُّ عَقَارِبُهُ** (mecaz olarak:) Şüphesiz onun kötü niyetli ve fesatçı çarpıtmaları vb. sürünür: (TA:) yahut o, insanların arkasından yahut başka şekilde, onları çekiştirir yahut karalar. (O, K.) Ve **دَبَّتْ عَقَارِبُهُ** ibaresi bazen (mecaz olarak:) onun ince tüyleri [yanakları boyunca] yürüdü demek için kullanılır. (MF.) ― -b6- Ve (mecaz olarak:) yapılan iyilikler için başa kakmalar: nitekim En-Nâbighah’ın şu sözünde:

عَلَىَّ لِعَمْرٍو نِعْمَةٌ بَعْدَ نِعْمَةٍ
لِوَالِدِهِ لَيْسَتْ بِذَاتِ عَقَارِبِ

(mecaz olarak:) [‘Amr’a, babası için, başa kakmalarla birlikte olmayan, iyilik üstüne iyilik borçluyum]. (TA.) ― -b7- Ve (farzedilen mecaz olarak:) meşakkatler, şiddetler, güçlükler, sıkıntılar yahut darlıklar. (K.) **عَقَارِبُ الشِّتَآءِ** (farzedilen mecaz olarak:) kışın meşakkatleri, şiddetleri vb. demektir: (TA:) yahut onun şiddetli soğuğu: (O, K:) ve **عَقْرَبُ الشِّتَآءِ**, IB’ye göre, kışın saldırısı ve şiddetli soğuğu. (TA.) Ve **عَيْشٌ ذُو عَقَارِبَ** (farzedilen mecaz olarak:) huzursuz bir hayat; yahut içinde kötülük ve sertlik bulunan bir hayat demektir. (TA.) ― -b8- Ayrıca sonraki paragrafa bak.

عَقْرَبَةٌ
**عَقْرَبَةٌ** ذ: **عَقْرَبٌ**’e bak, ilk cümle. ― -b2- Ayrıca (farzedilen mecaz olarak:) **كُلَّاب** [yahut et kancası] gibi demir bir şey; atın eyerine asılır yahut iliştirilir. (O, K.) ― -b3- Ve bir nalda, (farzedilen mecaz olarak:) [**شِرَاك** denilen kayışın] düğümleri [bk.]. (TA.) ― -b4- Ve, (O, K,) K’nin bütün nüshalarında ve İbn-Mektoom’un el yazısında böyle; fakat L’de ↓ **عَقْرَب**, (TA,) (farzedilen mecaz olarak:) çok hizmet yahut iş yapan zeki bir cariye. (O, L, K, TA.)

عَقْرَبَآءُ
**عَقْرَبَآءُ** ذ: **عَقْرَبٌ**’e bak, ilk cümle.

عُقْرُبَانٌ
**عُقْرُبَانٌ** ذ: **عَقْرَبٌ**’e bak, ilk cümle, üç yerde. ― -b2- Ayrıca, [yahut yukarıda, **عَقْرَبٌ** maddesinde belirtildiği üzere, yalnız bu mânâya sahiptir,] uzun bacakları olan, ve kuyruğu **عَقْرَب**’ın [yahut akrebin] kuyruğu gibi olmayan, belirli bir sürünen şey: (S, IB, O, TA:) yahut kulağa giren küçük bir sürünen şey; uzun, sarı, ve çok bacaklı: (TA:) **دَخَّالُ الأُذُنِ** ile aynı mânâda [şimdi kulağakaçan için kullanılan bir ad]; (Az, K;) ve (K) böylece ↓ **عُقْرُبَّانٌ**. (O, K.)

عُقْرُبَانَة
**عُقْرُبَانَة** ذ: **مُعَقْرَبٌ**’e bak.

عُقْرُبٌّ
**عُقْرُبٌّ** ذ: **عَقْرَبٌ**’e bak, ilk cümle.

عُقْرُبَّانٌ
**عُقْرُبَّانٌ** ذ: **عَقْرَبٌ**’e bak, ilk cümle: ― -b2- ve **عُقْرُبَانٌ**.

عَقْرَابٌ
**عَقْرَابٌ** ذ: **عَقْرَبٌ**’e bak, ilk cümle.

مُعَقْرَبٌ
**مُعَقْرَبٌ** ذ [Bükülmüş, dolanmış, kıvrılmış,] eğri yahut bükük. (K.) Bir **صُدْغ** [yahut şakak üzerine sarkan bir saç lülesi; kıvrılmış yahut] eğri; yahut bir kısmı diğer kısmı üzerine dönmüş olan. (S, O.) ― -b2- Ve yapılışta güçlü ve sıkı: (K:) yahut **مُعَقْرَبُ الخَلْقِ**, yaban eşeğine söylenir; yapılışta sıkı ve güçlü. (O.) ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **ذُو عُقْرُبَانَةٍ**, çok yahut iyi yardım eden, (O, * K, * TA,) ve saldırıya karşı koyan: (K:) yahut enerjiyle saldırıya karşı koyan bir yardımcı. (MF.)

مَكَانٌ مُعَقْرِبٌ
**مَكَانٌ مُعَقْرِبٌ** ذ İçinde akrepler (**عَقَارِب**) bulunan bir yer. (S, O.) Ve **أَرْضٌ مُعَقْرِبَةٌ** (S, O, Msb, K) ve **مَعْقَرَةٌ**, (S, O, * K,) ikincisi, sanki **عَقْرَبٌ**’den, onu üç harfe indirgedikten sonra türetilmiş gibi, (S,) içinde akrepler bulunan bir arazi: (S, O, Msb:) yahut akrebi bol bir arazi. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَقْرَبَ
عَقْرَبَ
a.  Bent, curved; twisted.

تَعَقْرَبَ
تَعَقْرَبَ II ,
a.  Pass. of I.

عَقَاْرِبُ
عَقَاْرِبُ 47 ,
a.  Calumnies, slanders.

b.  Calamities.

عَقْرَب
عَقْرَب 51 , ( pl. عَقَاْرِبُ 47 ),
a.  Scorpion.

b.  [ art. ], Scorpio ( sign of the zodiac ).

c.  [ coll. ], Needle; hand ( of a watch &  c. ).

عَقْرَبَة
عَقْرَبَة 51t ,
a.  Female scorpion.

عَقْرَبَ
N. P. عَقْرَبَ I ,
a.  Bent, curved, crooked; twisted, wreathed, curled.

b.  Strong, sturdy.

عُقْرُبَان
عُقْرُبَان
a.  Male scorpion.

b.  Earwig.

عَقَارِب الشِّتَآء
عَقَارِب الشِّتَآء
a.  The rigours of winter.

عَقْز
عَقْز
a.  Swarm ( of ants ).

##### Türkçe

**عَقْرَبَ**
**عَقْرَبَ**
a. Büküldü, eğrildi; buruldu.

**تَعَقْرَبَ**
**تَعَقْرَبَ** II ,
a. I’in meçhûlü.

**عَقَاْرِبُ**
**عَقَاْرِبُ** 47 ,
a. İftiralar, karalamalar.

b. Felâketler.

**عَقْرَب**
**عَقْرَب** 51 , ( çoğ. **عَقَاْرِبُ** 47 ),
a. Akrep.

b. [ art. ], Akrep (burçlar kuşağının işareti).

c. [ coll. ], İğne; akrep (saatin vb. ibresi).

**عَقْرَبَة**
**عَقْرَبَة** 51t ,
a. Dişi akrep.

**عَقْرَبَ**
N. P. **عَقْرَبَ** I ,
a. Bükülmüş, eğri, çarpık; burulmuş, sarılmış, kıvrılmış.

b. Güçlü, sağlam.

**عُقْرُبَان**
**عُقْرُبَان**
a. Erkek akrep.

b. Kulağakaçan.

**عَقَارِب الشِّتَآء**
**عَقَارِب الشِّتَآء**
a. Kışın şiddetleri.

**عَقْز**
**عَقْز**
a. (Karıncaların) sürüsü.
