# عقر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عقر

العقرة، وتضم، هكذا في الأساس والذي في المحكم: العقر والعقر: العقم، وهو استعقام الرحم، وهو أن لا تحمل. وقد عقرت المرأة، كعنى، عقارة، بالفتح، وعقارة، بالضم، وعقرت تعقر، من حد ضرب، عقرا، بالفتح، وعقرا وعقارا، بضمهما، وفي بعض النسخ الثاني كسحاب، وهي عاقر، هذه العبارة هكذا في سائر النسخ. وقال ابن القطاع في تهذيبه: وعقرت المرأة وعقرت وعقرت، أي من حد ضرب وكرم وعلم، كما هو مضبوط مصحح، عقرا وعقارا، الأول بالضم، والثاني بالفتح: انقطع حملها. انتهى. وفي المحكم واللسان: وقد عقرت المرأة، أي مثل كرم، عقارة وعقارة، أي كسحابة وكتابة، وعقرت تعقر عقرا وعقرا، أي من حد ضرب. وعقرت عقارا - أي من حد علم - وهي عاقر. قلت: فهذه النصوص تدل على أن اللغة الأولى - يعني وقد عقرت - من باب كرم، وضبطه كعنى مخالف لنصوصهم، ويدل على ذلك أيضا قول ابن جنى ما نصه: ومما عدوه شاذا ما ذكروه من فعل فهو فاعل، نحو عقرت المرأة فهي عاقر، وشعر فهو شاعر، وحمض فهو حامض وطهر فهو طاهر. قال: وأكثر ذلك وعامته إنما هو لغات تداخلت فتركبت. قال هكذا ينبغي أن يعتقد، وهو أشبه بحكمة العرب. وقال مرة: ليس عاقر من عقرت، بمنزلة حامض من حمض، ولا خاثر من خثر، ولا طاهر من طهر، ولا شاعر من شعر، لأن كل واحد من هذه هو اسم الفاعل، وهو جار على فعل، فاستغنى به عما يجري على فعل وهو فعيل، ولكنه اسم بمعنى النسب، بمنزلة امرأة حائض وطالق. قلت: وبقى على المصنف أيضا عقرت من حد علم، وأن العقر بالضم، والعقار بالوجهين إنما هما مصدراه كما قدمنا آنفا، ففي كلام المصيف نظر بوجوه تدرك بالتأمل، ج عقر، كسكر، وكذلك الناقة، قال:
  ولو أن ما في بطنه بين نسوة                      حبلن ولو كانت قواعد عقرا

  ولقد عقرت، بضم القاف، وأعقر الله رحمها فهي معقرة وعقر الرجل، مثل المرأة. ويقال: رجل عاقر وعقير، الأول شاذ، والثاني قياسي: لا يولد له، بين العقر، بالضم، هكذا في التهذيب، وقوله: ولد، زيادة من عند المصنف من غير طائل، وزادوا: ولم نسمع في المرأة عقيرا. قلت: وقالوا: امرأة عقرة كهمزة. وقال ابن الأعرابي: هو الذي يأتي النساء ويلامسهن ويحاضنهن ولا يولد له. قلت: ورجال عقر، ونساء عقر. ويقال: عقر وعقر، أي كضرب وعلم: إذا عقر فلم يحمل له. والعقرة، كهمزة: خرزة: تحملها المرأة بأن تشدها على حقويها لئلا تلد، هكذا في سائر النسخ. وعبارة المحكم: لئلا تحبل. وعبارة التهذيب: ولنساء العرب خرزة يقال لها العقرة، يزعمن أنها إذا علقت على حقو المرأة لم تحمل إذا وطئت. قلت: وأعجب من هذا ما نقل عن ابن الأعرابي قال: إن العقرة خرزة تعلق على العاقر لتلد. وعقر الأمر، ككرم، عقرا، بالضم: لم ينتج عاقبة. قال ذو الرمة يمدح بلال بن أبي بردة بن أبي موسى الأشعري:
  أبوك تلافى الناس والدين بعدماتشاءوا وبيت الدين منقطع الكسر
  فشد إصار الدين أيام أذرح                      ورد حـروبـا قـد لـقـحـــن إلـــى عـــقـــر قوله: لقحن إلى عقر، أي رجعن إلى السكون. ويقال: رجعت الحرب إلى عقر، إذا فترت. ومن المجاز: العاقر من الرمل: ما لا ينبت يشبه بالمرأة. وقيل: هي الرملة التي تنبت جنباتها ولا ينبت وسطها، أنشد ثعلب:
  ومن عاقر ينفي الألاء سـراتـهـا                      عذارين عن جرداء وعث خصورها وقيل العاقر: العظيم منه، أي من الرمل، وخصه بعضهم بأنه لا ينبت شيئا. وقيل العاقر: رملة معروفة لا تنبت شيئا. قال:
  أما الفؤاد فلا يزال موكـلا                      بهوى حمامة أو بريا العاقر

  حمامة: رملة معروفة أو أكمة. والعاقر: المرأة التي لا مثل لها، أنشد ابن الأعرابي قول الشاعر: صرافة القب دموكا عاقرا. وهكذا فسره. والدموك هنا: البكرة التي يستقي بها على السانية. والعقر: الجرح، وقد عقره فهو عقير والعقر: أثر كالحز في قوائم الفرس والإبل، يقال: عقره، أي الفرس والإبل، بالسيف يعقره، من حد ضرب عقرا، بالفتح، وعقره تعقيرا: قطع قوائمه. وقال ابن القطاع: عقرت الناقة عقرا: حصدت قوائمها بالسيف. والعقير: المعقور، يقال: ناقة عقير وجمل عقير. وفي حديث خديجة رضي الله عنها: لما تزوجت رسول الله صلى الله عليه وسلم كست أباها حلة وخلقته ونحرت جزورا. فقال: ما هذا الحبير، وهذا العبير، وهذا العقير? أي الجزور المنحور. قيل: كانوا إذا أرادوا نحر البعير عقروه، أي قطعوا إحدى قوائمه ثم نحروه، يفعل ذلك به كيلا يشرد عند النحر. وفي النهاية في هذا المكان: وفي الحديث: أنه مر بحمار عقير أي أصابه عقر ولم يمت بعد. ولم يفسره ابن الأثير. وفي اللسان: عقر الناقة يعقرها ويعقرها عقرا وعقرها: إذا فعل بها ذلك حتى تسقط فنحرها مستمكنا منها، وكذلك كل فعيل مصروف عن مفعول به فإنه بغير هاء. وقال اللحياني: وهو الكلام المجتمع عليه، ومنه ما يقال بالهاء، وقول امرئ القيس: ويوم عقرت للعذارى مطيتي. فمعناه نحرتها، ج عقرى، يقال: خيل عقرى، قال الشاعر:
  بسلى وسلبرى مصـارع فـتـية                      كرام وعقرى من كميت ومن ورد

  وعاقره: فاخره وكارمه وفاضله في عقر الإبل. ويقال: تعاقرا، إذا عقرا إبلهما يتباريان بذلك ليرى أيهما أعقر لها. ومن ذلك معاقرة غالب بن صعصعة أبي الفرزدق وسحيم بن وثيل الرياحي، لما تعاقرا بصوأر، فعقر سحيم خمسا ثم بدا له، وعقر غالب مائة. وقد تقدم في ص أ ر. وفي حديث ابن عباس: لا تأكلوا من تعاقر الأعراب، فإني لا آمن أن يكون مما أهل به لغير الله. قال ابن الأثير: هو عقرهم الإبل؛ كان الرجلان يتباريان في الجود والسخاء، فيعقر هذا وهذا حتى يعجز أحدهما الآخر، وكانوا يفعلونه رياء وسمعة وتفاخرا، ولا يقصدون به وجه الله تعالى، فشبهه لما ذبح لغير الله. وفي الحديث: لا عقر في الإسلام. قال ابن الأثير: كانوا يعقرون الإبل على قبور الموتى، أي ينحرونها، ويقولون: إن صاحب القبر كان يعقر للأضياف أيام حياته، فنكافئه بمثل صنيعه بعد وفاته، وأصل العقر ضرب قوائم البعير أو الشاة بالسيف، وهو قائم. وفي الحديث: لا تعقرن شاة ولا بعيرا إلا لمأكلة. وإنما نهى عنه لأنه مثلة وتعذيب للحيوان. وقال الأزهري: العقر عند العرب: كسف عرقوب البعير، ثم يجعل النحر عقرا لأن ناحر الإبل يعقرها ثم ينحرها. والعقيرة: ما عقرت من صيد أو غيره، فعيلة بمعنى مفعولة. والعقيرة: صوت المغنى إذا غنى، والعقيرة: صوت الباكي إذا بكى، والعقيرة: صوت القارئ إذا قضرأ. وقيل: أصله أن رجلا عقرت رجله، فوضع العقيرة على الصحيحة، وبكى عليها بأعلى صوته، فقيل: رفع عقيرته، ثم كثر ذلك حتى صير الصوت بالغناء عقيرة. قال الجوهري: قيل لكل من رفع صوته: رفع عقيرته. ولم يقيد بالغناء. قلت: فالجوهري لا حظ أصل المعنى وترك ما يتفرع عليه، وهو من التفطن بمكان، كما لا يخفى. والعقيرة: الرجل الشريف يقتل، وفي بعض نسخ الإصلاح لابن السكيت: ما رأيت كاليوم عقيرة وسط قوم. قال الجوهري: يقال: ما رأيت كاليوم عقيرة وسط قوم، للرجل الشريف يقتل. والعقيرة: الساق المقطوعة قال الأزهري: وقيل فيه: هو رجل أصيب عضو من أعضائه، وله إبله، فرفع صوته بالأنين لما أصابه من العقر في بدنه فتسمعت إبله فحسبنه يحدو بها فاجتمعت إليه، فقيل لكل من رفع صوته بالغناء: قد رفع عقيرته. واعتقر الظهر من الرحل والسرج وانعقر: دبر، وقد عقره، إذا أدبره. ومنه قوله: عقرت بعيري يا امرأ القيس فانزل. يقال: عقر الرحل والقتب ظهر الناقة؛ والسرج ظهر الدابة، يعقره عقرا: حزه وأدبره. وسرج معقار، كمصباح، ومعقر، كمنبر ومعقر، مثل محسن، وعقرة، مثل همزة، وعقر، مثل صرد، وهذه عن أبي زيد، وعاقور، مثل قابوس، وهذه عن التكملة: غير واق، يعقر الظهر، وكذلك الرحل. وقال أبو عبيد: لا يقال معقر إلا لما كانت تلك عادته، فأما ما عقر مرة فلا يكون إلا عاقرا. وأنشد أبو زيد للبعيث:
  ألد إذا لاقيت قوما بخـطة                      ألح على أكتافهم قتب عقر

  ورجل عقرة، كهمزة، وصرد، ومنبر، إذا كان يعقر الإبل من إتعابه لها. وفي اللسان: إياها، ولا يقال: عقور. ورجل معقر، كمحسن: كثير العقار، وقد أعقر؛ قاله ابن القطاع. وكلب عقور، كصبور، ج عقر بضم فسكون. وفي الحديث: خمس من قتلها، وهو حرام، فلا جناح عليه: العقرب، والفأرة، والغراب، والحدأ، والكلب العقور، قال ابن الأثير: هو كل سبع يعقر، أي يجرح ويقتل ويفترس، كالأسد والنمر والذئب والفهد وما أشبهها، سماها كلبا لاشتراكها في السبعية. وقال سفيان بن عيينة: هو كل سبع يعقر؛ ولم يخص به الكلب. والعقور من أبنية المبالغة، ولا يقال: عقور إلا في ذي الروح، وهذا معنى قوله أو العقور للحيوان، والعقرة، كهمزة للموات. وقال أبو عبيد: يقال لكل جارح أو عاقر من السباع: كلب عقور. وكلأ أرض كذا عقار، كسحاب، وفي نسخة التكملة بضم العين وعقار مثل رمان: يعقر المشية ويقتلها. ونقل الصاغاني عن أبي حنيفة العقار كرمان: عشب بعينه، كما سيأتي. ويقال للمرأة: عقرى حلقى. هكذا يروونه أصحاب الحديث فهما مصدران كدعوى، وينونان فيكونان مصدرى عقر وحلق. قال الأزهري: وعلى هذا مذهب العرب في الدعاء على الشيء من غير إرادة لوقوعه: أي عقرها الله تعالى وحلقها، أي حلق شعرها، أو أصابها بوجع في حلقها أو معناه تعقر قومها وتحلقهم بشؤمها وتستأصلهم. وقال أبو عبيد: معنى عقرها الله: عقر جسدها. وقال الزمخشري: هما صفتان للمرأة المشئؤمة، أي أنها تعقر قومها وتحلقهم، أي تستأصلهم من شؤمها عليهم، ومحلهما الرفع على الخبرية، أي هي عقرى وحلقى... ويحتمل أن يكونا مصدرين على فعلى بمعنى العقر والحلق كالشكوى للشكو. وقيل: الألف للتأنيث مثلها في غضبى وسكرى. وحكى اللحياني: لا تفعل ذلك، أمك عقرى، ولم يفسره، غير أنه ذكره مع قوله: أمك ثاكل، وأمك هابل. وحكى سيبويه في الدعاء: جدعا له وعقرا، أو العقرى: الحائض. وفي الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم حين قيل يوم النفر في صفية إنها حائض قال: عقرى حلقى، ما أراها إلا حابستنا. وعقر النخلة عقرا: قطع رأسها فيبست، وقد عقرت عقرا: قطع رأسها فلم يخرج من أصلها شئ؛ قاله ابن القطاع فهي عقيرة؛ هكذا في النسخ، والصواب: فهي عقرة بكسر القاف، وهكذا في المحكم. قال الأزهري: ويقال: عقر النخلة: قطع رأسها كله مع الجمار، فهي معقورة وعقير، والاسم العقار. وعقر الرجل بالصيد: وقع به، نقله الصاغاني. وعقر الكلأ: أكله، يقال: عقر كلأ هذه الأرض، إذا أكل. وطائر عقر، كفرح، وعاقر أيضا: أصاب في ريشه، ولو قال: أصاب ريشه، كما في المحكم كان أحسن، آفة فلم ينبت. وفي الحديث فيما روى الشعبي ليس على زان عقر أي مهر، وهو للمغتصبة من الإماء كمهر المثل للحرة. وهكذا فسره الإمام أحمد بن حنبل. وقال الليث: العقر بالضم: دية الفرج المغصوب، وقال أبو عبيدة: عقر المرأة: ثواب تثابه المرأة من نكاحها. وقيل: هو صداق المرأة، وقال الجوهري: هو مهر المرأة إذا وطئت على شبهة؛ فسماه مهرا. وفي الحديث: فأعطاهم عقرها. قال ابن الأثير: هو بالضم ما تعطاه المرأة على وطء الشبهة، وأصله أن واطئ البكر يعقرها إذا افتضها،

  فسمى ما تعطاه للعقر عقرا، ثم صار عاما لها وللثيب. وجمعه الأعقار. والعقر: محلة القوم بين الدار والحوض. ويفتح. وقيل: العقر مؤخر الحوض أو مقام الشارب، هكذا في سائر النسخ. وفي التهذيب والنهاية: مقام الشاربة منه، وفي الحديث: إني لبعقر حوضى أذود الناس لأهل اليمن: أي أطردهم لأجل أن يرد أهل اليمن؛ قاله ابن الأثير. والجمع أعقار. قال:ى ما تعطاه للعقر عقرا، ثم صار عاما لها وللثيب. وجمعه الأعقار. والعقر: محلة القوم بين الدار والحوض. ويفتح. وقيل: العقر مؤخر الحوض أو مقام الشارب، هكذا في سائر النسخ. وفي التهذيب والنهاية: مقام الشاربة منه، وفي الحديث: إني لبعقر حوضى أذود الناس لأهل اليمن: أي أطردهم لأجل أن يرد أهل اليمن؛ قاله ابن الأثير. والجمع أعقار. قال:
  يلذن بأعقار الحـياض كـأنـهـا                      نساء النصارى أصبحت وهي كفل وقال ابن الأعرابي: مفرغ الدلو من مؤخره عقره، ومن مقدمه إزاؤه، والعقر: معظم النار أو أصلها الذي تأجج منه، وقيل: مجتمعها ووسطها، قال عمرو بن الداخل يصف سهاما:
  وبيض كالسلاجم مرهفات                      كأن ظباتها عقر بعـيج

  قال ابن برى: العقر: الجمر، والجمرة عقرة، وبعيج: بمعنى مبعوج، أي بعج بعود يثار به، فشق عقر النار وفتح، كعقرها، بضمتين. وقد روى في عقر الحوض كذلك مخففا ومثقلا، كما صرح به صاحب اللسان، وعبارة المصنف لا تفهم ذلك. وفي الحديث: ما غزي قوم في عقر دارهم إلا ذلوا. العقر: وسط الدار، وهو محلة القوم، وقال الأصمعي: عقر الدار: أصلها، في لغة الحجاز، وبه فسر حديث: عقر دار الإسلام الشام، أي أصله وموضعه، كأنه أشار به إلى وقت الفتن، أي يكون الشام يومئذ آمنا منها، وأهل الإسلام به أسلم. ويفتح، في لغة أهل نجد، كما قاله الأصمعي. قال الأزهري: وقد خلط الليث في تفسير عقر الدار وعقر الحوض، وخالف فيه الأئمة، فلذلك أضربت عن ذكر ما قاله صفحا. والعقر: الطعمة، يقال: أعقرتك كلأ موضع كذا فاعقره. أي كله، نقله الصاغاني وصاحب اللسان. والعقر: خيار الكلإ، كعقاره، يالضم أيضا، وقالوا: البهمى عقر الكلإ، وعقار الكلإ، أي خيار ما يرعى من نبات الأرض ويعتمد عليه، بمنزلة عقر الدار. قال الصاغاني عن أبي حنيفة: عقار الكلإ: البهمى، يعني يبيسها. قال هذا عند ابن الأعرابي، والعقار عند غيره جميع اليبيس إذا كثر بأرض واجتمع فكان عدة وأصلا يرجع إليه. انتهى. هكذا ضبطه بالفتح. وأحسن أبيات القصيدة وخيارها يسمى العقر والعقار. قال ابن الأعرابي: أنشدني أبو محضة قصيدة، وأنشدني منها أبياتا، فقال: هذه الأبيات عقار هذه القصيدة، أي خيارها. وروى عن الخليل: العقر: استبراء المرأة لينظر أبكر أم غير بكر قال الأزهري: وهذا لا يعرف. والعقر في النخلة: أن يكشط ليفها عن قلبها ويؤخذ جذبها، فإذا فعل ذلك بها يبست وهمدت؛ قاله الأزهري، ونقله الصاغاني. والعقر، بالفتح: فرج ما بين كل شيئين. وخص بعضهم به ما بين قوائم المائدة، قال الخليل: سمعت أعرابيا من أهل الصمان يقول: كل فرجة تكون بين شيئين فهو عقر وعقر، لغتان؛ ووضع يديه على قائمتي المائدة، ونحن نتغدى، فقال: ما بينهما عقر. والعقر: المنزل، كالعقار، كسحاب. والعقر: القصر، ويضم، وهذه عن كراع، أو العقر: القصر المتهدم منه بعضه على بعض. وقال الأزهري العقر: القصر الذي يكون معتمدا لأهل القرية. قال لبيد بن ربيعة يصف ناقته:
  كعقر الهاجري إذا بناه                      بأشباه حذين على مثال وقيل: العقر: القصر على أي حال كان، وقيل: العقر: السحاب الأبيض، أو غيم ينشأ من قبل العين فيغشى عين الشمس وما حواليها، قال الليث، أو غيم ينشأ في عرض السماء فيمر على حياله، ولا تبصره إذا مر بك، ولكن تسمع رعده من بعيد قال حميد بن ثور يصف ناقته:
  وإذا أحز ألت في المناخ رأيتهاكالعقر أفردها العماء الممطر

  وقال الصاغاني: ويروى كالعرض، أي السحاب. وفي اللسان: وقال بعضهم: العقر في هذا البيت: القصر، أفرده العماء فلم يظلله وأضاء لعين الناظر لإشراق نور الشمس عليه من خلل السحاب. وقال بعضهم: العقر: قطعة من الغمام، ولكل مقال، لأن قطع السحاب تشبه بالقصور. وقيل العقر: البناء المرتفع، وقيل: كل أبيض عقر. وعقر: اسم مواضع كثيرة بين الجزيرة والعراق، وأشهرها ع ، قرب الكوفة حيث كانت منازل بختنصر بالقرب من بابل، قتل به يزيد بن المهلب يوم العقر.وعقر: ة، بدجيل، وقرية أخرى بالدسكور، منها أبو الدر لؤلؤ بن أبي الكرم بن لؤلؤ العقرى؛ ذكره السمعاني في الأنساب. وعقر: ة بلحف جبل حمرين، بالكسر، وعقر: اسم أرض ببلاد قيس بالعالية، قال الشاعر.

  كرهنا العقر عقر بني شليل                      إذا هبت لقارئها الـرياح وعقر: ع ببلاد بجيلة قال الشاعر:
  ومنا حبيب العقر حين يلـفـهـم                      كما لف صردان الصريمة أخطب والعقر: قطعة بالموصل. وقال الصاغاني: موضع بين تكريت والموصل منها محمد بن فضلون العدوي النحوي الفقيه المناظر ذكره ياقوت في المعجم. وبيضة العقر بالضم: التي تمتحن بها المرأة عند الافتضاض، أو هي أول بيضة للدجاج، لأنها تعقرها، أو هي آخرها إذا هرمت، أو هي بيضة الديك يبيضها في السنة مرة واحدة، وقيل: يبيضها في عمره مرة واحدة، إلى الطول ما هي، سميت بذلك لأن عذرة الجارية تختبر بها. وقال الليث: بيضة العقر: بيضة الديك، تنسب إلى العقر، لأن الجارية العذراء يبلى ذلك منها ببيضة الديك، فيعلم شأنها، فتضرب بيضة الديك مثلا لكل شئ لا يستطاع مسه رخاوة وضعفا. ويضرب بذلك مثلا للعطية القليلة التي لا يربها معطيها ببريتلوها. وقال أبو عبيد في البخيل يعطى مرة ثم لا يعود: كانت بيضة الديك. قال: فإن كان يعطى شيئا ثم يقطعه آخر الدهر قيل للمرة الأخيرة: كانت بيضة العقر. وقيل: بيض العقر، إنما هو كقولهم: بيض الأنوق، والأبلق العقوق، فهو مثل لما لا يكون. ويقال للذي لا غناء عنده: بيضة العقر، على التشبيه بذلك ويقال: كان ذلك بيضة العقر، معناه كان ذلك مرة واحدة لا ثانية لها. وبيضة العقر: الأبتر الذي لا ولد له، على التشبيه. واستعقر الذئب: رفع صوته بالتطريب في العواء، قاله ابن السكيت، وأنشد:
  فلما عوى الذئب مستعقرا                      أنسنا به والدجى أسدف

  وقيل: معناه يطلب شيئا يفرسه، وهؤلاء قوم لصوص أمنوا الطلب حين عوى الذئب. والعقار، بالفتح: الضيعة والنخل والأرض ونحو ذلك، يقال: ماله دار ولا عقار، كالعقرى، بالضم، وهذه عن الصاغاني. والعقار: رملة بالقريتين قرب الدهناء. والعقار: أرض لبني ضبة بن أد، وأيضا أرض لباهلة، بأكناف اليمامة. وعقار: قلعة باليمن، وهو غير عفار بالفاء، أو هوهو، وعقار: ع بديار بني قشير. وفي التكملة: العقار: الصبغ الأحمر. وفي اللسان: وخص بعضهم بالعقار النخل، يقال للنخل خاصة من بين المال: عقار: وقيل العقار: متاع البيت ونضده الذي لا يبتذل إلا في الأعياد والحقوق الكبار ونحوها، وبيت حسن الأهرة والظهرة والعقار. وقيل: عقار المتاع: خياره، وهو نحو ذلك، لأنه لا يبسط في الأعياد إلا خياره. وفي الحديث: فرد النبي صلى الله عليه وسلم ذراريهم وعقار بيوتهم. أي وفود بني العنبر. قال الحربي: أراد بعقار بيوتهم أراضيهم. وقد غلط. بل أراد به أمتعة بيوتهم من الثياب والأدوات. وعقار كل شيء: خياره. ويقال: في البيت عقار حسن، أي متاع وأداة، هكذا رواه أبو زيد وابن الأعرابي عقار البيت في الحديث بالفتح، وقد يضم، وهو قول الأصمعي، وقد خالف به الجمهور. وقال ابن الأعرابي: عقار الكلإ: البهمي، كل دار لا يكون فيها بهمى فلا خير في رعيها إلا أن يكون فيها طريفة، وهي النصى والصليان. وقال مرة: العقار: جميع اليبيس. والعقار، بالضم: الخمر سميت لمعاقرتها، أي لملازمتها الدن، يقال: عاقره، إذا لازمه وداوم عليه. والمعاقرة: الإدمان. ومعاقرة الخمر: إدمان شربها. وفي الحديث: لا تعاقروا، أي لا تدمنوا شرب الخمر. وفي الحديث: لا يدخل الجنة معاقر خمر: هو الذي يدمن شربها، قيل: هو مأخوذ من عقر الحوض لأن الواردة تلازمه. وقيل: سميت عقارا لأن أصحابها يعاقرونها، أي يلازمونها، أو لعقرها شاربها عن المشي، وقيل: هي التي لا تلبث أن تسكر. وقال ابن الأعرابي: سميت الخمر عقارا لأنها تعقر العقل. وقال أبو سعيد: معاقرة الشراب: مغالبته، يقول: أنا أقوى على شربه، فيغالبه فيغلبه، فهذه المعاقرة. وفي الصحاح: والعقار: ضرب من الثياب أحمر، قال طفيل يصف هوادج الظعائن:
  عقار تظل الطير تخطف زهوه                      وعالين أعلاقا على كل مفـأم

  والعقار، ككتان: ما يتداوى به من النبات أو أصولها والشجر، جمعه عقاقير. وفي الصحاح: العقاقير: أصول الأدوية. وعبارة اللسان: ما يتداوى به من النبات والشجر. وقال الأزهري: العقاقير: الأدوية التي يستمشى بها. قال أبو الهيثم: العقار والعقاقير: كل نبت ينبت مما فيه شفاء. قال: ولا يسمى شئ من العقاقير فوها كالعقير كسكيت. والعقار، بالضم: عشبة ترتفع نصف القامة ربعية لها أفنان، وورق أوسع من ورق الحوك، شديدة الخضرة ولها ثمرة كالبنادق، ولا نور لها ولا حب، ولا يلابسها حيوان إلا أمضته حتى كأنما كوى بالنار، ثم يشرى له الجسد، وإذا التبس بها الكلب يعوي مما يناله، وكذلك غير الكلب، وتدعى أيضا عقار ناعمة، وذلك أن أمة في أول الدهر راعية، يقال لها ناعمة، أصابها جوع شديد فطبختها فأكلتها، وهي تظن أن الطبخ يذهب بغائلتها، فأحرقت جوفها فقتلتها، فقيل لها: عقار ناعمة. قال ذلك كله أبو حنيفة في كتاب النبات. وعقر الرجل، كفرح، عقرا: فجئه الروع فدهش فلم يقدر أن يتقدم أو يتأخر. وفي حديث عمر رضي الله عنه: فعقرت حتى خررت إلى الأرض. وفي المحكم: فعقرت حتى ما أقدر على الكلام. وفي النهاية: فعقرتث وأنا قائم حتى وقعت إلى الأرض. أو عقر وبعل، إذا دهش، قاله أبو عبيد. وأعقره غيره: أدهشه. وفي حديث العباس: أنه عقر في مجلسه حين أخبر أن محمدا صلى الله عليه وسلم قتل. وفي حديث ابن عباس: فلما رأوا النبي صلى الله تعالى عليه وسلم سقطت أذقانهم على صدورهم وعقروا في مجالسهم. فهو عقير: لا يقدر أن يمشي من الفرق والدهش. وفي الصحاح: لا يستطيع أن يقاتل. والعقرة، هكذا بالفتح في النسخ والصواب العقرة بكسر القاف: ناقة لا تشرب إلا من الروع، أي الخوف. والذي نقل عن ابن الأعرابي أن العقرة: هي الناقة التي لا تشرب إلا من العقر، وهو مؤخر الحوض، والأزية: التي لا تشرب إلا من الإزاء، وهو مقدم الحوض، فانظره مع كلام المصنف وتأمل. وعقاراء، بلا لام، والعقاراء، باللام، والعقور، بالضم والعواقر، كلها مواضع، قال حميد بن ثور يصف الخمر:
  ركود الحميا طلة شاب ماءها                      بها من عقاراء الكروم ربيب

  قال الجوهري: أراد من كروم عقاراء، فقدم وأخر. قال شمر: ويروى: لها من عقارات الخمور وقال: والعقارات: الخمور. وربيب: من يربها فيملكها. والعقير، كزبير: د، بهجر على شاطئ البحر. والعقير: نخل لبني ذهل بن شيبان باليمامة. والعقير: نخل لبني عامر بن صعصعة، بها أيضا. ومعقر كمسكن: واد باليمن عند القحمة، وكسر الميم تصحيف، وكذلك تشديد القاف منه أحمد بن جعفر المعقري أبو الحسن البزاز، نزيل مكة شيخ مسلم صاحب الصحيح، كان حيا في سنة خمس وخمسين ومائتين. ومعقر بن أويس البارقي، كمحدث: شاعر، هكذا نسبه ابن الكلبي. ويقال: هو معقر بن حمار البارقي، حليف بني نمير، وبارق هو سعد بن عدي بن حارثة بن عمرو بن عامر. وسموا عقارا، ككتان، وعقران بالضم، فمن الأول عقار بن المغيرة بن شعبة، وسلمة بن عقار، وعبس بن عقار، والحسن بن هارون بن عقار، وعلي بن إبراهيم بن أحمد بن عقار الطغامي، وعقار بن مغيث الحراني، محدثون. وتعقر الغيث: دام، نقله الصاغاني وفي اللسان: تعقر شحم الناقة، إذا اكتنز كل موضع منها شحما. وتعقر النبات: طال، نقله الصاغاني. والأعقار، بالفتح: شجر، نقله الصاغاني. والعقراء: الرملة المشرفة لا ينبت وسطها شيئا. ويقال: حديد جيد العقاقير، أي كريم الطبع، نقله الصاغاني. وعقرى، كسكرى: ماء، نقله الصاغاني. وعقار، ككتان: اسم كلب. والمعاقرة: المنافرة والسباب والهجاء والملاعنة. وبه سمى أبو عبيدة كتابه فيما جرى بين فحلى مضر والشعراء كتاب المعاقرات. وتقول: إياك والمعاقرة، فإنها أم المعاقرة؛ قاله الزمخشري: وجمل أعقر: تهضمت أنيابه، نقله الصاغاني. وقالوا: امرأة عقرة، كهمزة، إذا كان برحمها داء فلا تحبل بذلك. وأعقر الله رحمها فهي معقرة، وأعقر فلانا أطعمه عقرة، بالضم، اسم للطعمة، وقد تقدم في كلام المصنف. ويقال أيضا: أعقرتك كلأ موضع كذا فاعقره، أي كله. واعتقرت الطير، أي لم أزجرها، نقله الصاغاني. وغب العقار، بالضم، قرب بلاد مهرة، باليمن، وهو بلد بحري؛ كذا في المعجم. ومما يستدرك عليه: العقر، بضمتين: كل ما شربه إنسان فلم يولد له، قال: سقى الكلابي العقيلي العقر. قال الصاغاني: وقيل: هو العقر، بالتخفيف فثقله للقافية. وعقرة العلم النسيان، وهو مجاز. وعقر النوى، بالفتح: صرفها حالا بعد حال. قال أبو وجزة:
  حلت به حلة أسماء نـاجـعة                      ثم استمرت لعقر من نوى قذفا

  وعقربه: قتل مركوبه وجعله راجلا، ومنه الحديث: فعقر حنظلة الراهب بأبي سفيان بن حرب، أي عرقب دابته، ثم اتسع في العقر حتى استعمل في القتل والهلاك. ومنه الحديث أنه قال لمسيلمة الكذاب: وإن أدبرت ليعقرنك الله، أي ليهلكنك. وحديث أم زرع: وعقر جارتها، أي هلاكها من الحسد والغيظ. وقولهم: عقرت بي، أي أطلت حبسي، كأنك عقرت بعيري فلا أقدر على السير. وأنشد ابن السكيت: قد عقرت بالقوم أم خزرج. وفي الأساس: وعقرت فلانة بالركب: برزت لهم فطال وقوفهم عليها، فكأنها عقرت بهم ركابهم. وبنو فلان عقروا مراعي القوم: قطعوها، وأفسدوها. وفي اللسان: قال ابن بزرج: يقال: قد كانت لي حاجة فعقرني عنها، أي حبسني عنها وعاقني. قال الأزهري: وعقر النوى منه مأخوذ. والعقيرة: منتهى الصوت، عن ابن السكيت. وحكى سيبويه في الدعاء: جدعا له وعقرا. وقال: جدعته وعقرته: قلت له ذلك. والعرب تقول: نعوذ بالله من العواقر والنواقر. حكاه ثعلب قال: والعواقر: ما يعقر، والنواقر: السهام التي تصيب. وفي الحديث: أنه مر بأرض تسمى عقرة، فسماها خضرة. قال ابن الأثير. كأنه كره لها اسم العقر، لأن العاقر المرأة التي لا تحمل. وشجرة عاقر: لا تحمل، فسماها خضرة تفاؤلا فيها، ويجوز أن يكون من قولهم: نخلة عقرة، إذا قطع رأسها فيبست. والعقير: فرس كسف عرقوباه فلم يحضر. قال لبيد:
  لما رأى لبد النسور تطايرت                      رفع القوادم كالعقير الأعزل وفي المثل: إنما يهدم الحوض من عقره، أي إنما يؤتى الأمر من وجهه. وعقر البئر، بالضم: حيث تقع أيدي الواردة إذا شربت. وعقر كل شيء، بالفتح: أصله. ويقال: عقرت ركيتهم، على ما لم يسم فاعله، إذا هدمت. وفي الحديث: قالت أم سلمة لعائشة رضي الله عنهما عند خروجها إلى البصرة: سكن الله عقيراك فلا تصحريها، أي أسكنك الله بيتك وعقارك وسترك فيه فلا تبرزيه. قال ابن الأثير: هو اسم مصغر مشتق من عقر الدار. وقال القتيبي: لم أسمع بعقيري إلا في هذا الحديث. قال الزمخشري كأنها تصغير العقرى على فعلى، من عقر، إذا بقي مكانه لا يتقدم ولا يتأخر فزعا أو أسفا أو خجلا، وأصله من عقرت به، إذا أطلت حبسه، كأنك عقرت راحلته فبقي لا يقدر على البراح؛ وأرادت بها نفسها، أي سكنى نفسك التي حقها أن تلزم مكانها ولا تبرز إلى الصحراء، من قوله تعالى: وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى. كذا في اللسان. وفي الحديث: خير المال العقر: أراد أصل مال له نماء. وفي الحديث: أنه أقطع حصين بن مشمت ناحية كذا، واشترط عليه أن لا يعقر مرعاها، أي لا يقطع شجرها. وظبي عقير: دهش. قال المنخل اليشكري:
  فلثمتها فتنـفـسـت                      كتنفس الظبي العقير

  والعقير: البرق، عن كراع. ويقال: عقر المرأة، بالضم: بضعها، نقله الصاغاني. وفي الأساس زورة فلان زورة العقر. وتقول: جئتنا عن عقر. ولقح لقاؤك عن عقر. ورجعت الحرب إلى عقر، أي فترت. والعاقر: لقب زفر بن الوصيد الكلابي صاحشب المرباع. وشميسة بنت عزيز بن عاقر، حدثت وبنو عاقر: بطن. وعلي بن إبراهيم بن أحمد بن عقار العقاري، بالفتح، نسب إلى جده.

### Türkçe

**العقرة**; ve (ق harfinin) dammesiyle: asılda böyle; **المحكم**’de olan ise: **العقر** ve **العقر**: kısırlık; o, rahmin eğrileşmesidir; o da hamile kalmamasıdır. Ve kadın **عقرت** oldu; **عنى** gibi; **عقارة** fetha ile, ve **عقارة** damme ile; ve **عقرت تعقر**; **ضرب** bâbından; **عقرا** fetha ile; ve **عقرا** ve **عقارا** ikisinin de dammesiyle; bazı nüshalarda ikincisi **سحاب** gibi; ve o **عاقر**’dır; bu ibare diğer bütün nüshalarda böyle. İbnü’l-Kattâ‘, **تهذيبه**’inde dedi: Kadın **عقرت** ve **عقرت** ve **عقرت**; yani **ضرب** ve **كرم** ve **علم** bâbından; zaptedilmiş tashih edilmiş olduğu üzere; **عقرا** ve **عقارا**; birincisi damme ile, ikincisi fetha ile: hamli kesildi. Bitti. **المحكم** ve **اللسان**’da: Kadın **عقرت** oldu; yani **كرم** gibi; **عقارة** ve **عقارة**; yani **سحابة** ve **كتابة** gibi; ve **عقرت تعقر** **عقرا** ve **عقرا**; yani **ضرب** bâbından. Ve **عقرت عقارا** — yani **علم** bâbından — ve o **عاقر**’dır. Dedim: Şu halde bu naslar birinci lugatin — yani “ve kadın **عقرت** oldu”nun — **كرم** bâbından olduğuna delâlet eder; onu **عنى** gibi zaptetmek onların naslarına muhaliftir; buna ayrıca İbn Cinnî’nin sözü de delâlet eder; lafzı şudur: Onların şâz saydıklarından, zikrettikleri “**فعل** ise **فاعل**”dir; meselâ: kadın **عقرت** oldu, o hâlde o **عاقر**’dır; ve **شعر** oldu, o hâlde o **شاعر**’dir; ve **حمض** oldu, o hâlde o **حامض**’dır; ve **طهر** oldu, o hâlde o **طاهر**’dir. Dedi: Bunun çoğu ve umumisi ancak birbirine giren lugatlardır; birleşip terkib oldular. Dedi: Böyle inanılmalıdır; bu, Arapların hikmetine daha benzer. Bir defa da dedi: **عاقر**, **عقرت**’ten, **حامض**’ın **حمض**’tan olduğu menzilede değildir; ne **خاثر** **خثر**’den, ne **طاهر** **طهر**’den, ne **شاعر** **شعر**’den; çünkü bunların her biri ism-i fâildir ve **فعل** üzerine cârîdir; onunla, **فعل** üzerine cârî olan ve **فعيل** olan şeyden müstağnî olundu; fakat o, nisbet mânâsında bir isimdir; **امرأة حائض** ve **طالق** menzilesinde. Dedim: Musannifin üzerinde ayrıca şunlar kaldı: **عقرت**’in **علم** bâbından oluşu; ve **العقر**’un damme ile oluşu; ve **العقار**’ın iki vecihle oluşu ancak ikisinin de masdarıdır; az önce takdim ettiğimiz üzere; şu halde musannifin sözünde, teemmülle idrak edilen vecihlerle nazar vardır. Çoğulu **عقر**; **سكر** gibi; ve aynı şekilde dişi deve de. Dedi:
  ولو أن ما في بطنه بين نسوة                      حبلن ولو كانت قواعد عقرا

Ve muhakkak **عقرت** oldum; **القاف**’ın dammesiyle; ve Allah onun rahmini **أعقر** etti; o hâlde o **معقرة**’dir; ve erkeğin **عقر**’u, kadınınki gibidir. Ve denir: **رجل عاقر** ve **عقير**; birincisi şâzdır, ikincisi kıyasîdir: ona çocuk doğurulmaz; **العقر**’un dammesiyle; **التهذيب**’de böyle. Ve onun “**ولد**” sözü: musanniften, faydasız olarak, bir ziyadedir. Ve eklediler: Kadında **عقير**’i işitmedik. Dedim: Ve dediler: **امرأة عقرة**; **همزة** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, kadınlara gelen, onlara dokunan, onlarla kucaklaşan ve kendisine çocuk doğurulmayan kimsedir. Dedim: Ve **رجال عقر** ve **نساء عقر**. Ve denir: **عقر** ve **عقر**; yani **ضرب** ve **علم** gibi: eğer **عقر** oldu da ona haml taşınmadıysa. Ve **العقرة**; **همزة** gibi: bir boncuk; kadın onu, doğurmamak için, iki böğrüne bağlayarak taşır; diğer bütün nüshalarda böyle. **المحكم**’in ibaresi: hamile kalmaması için. **التهذيب**’in ibaresi: Arap kadınlarının **العقرة** denilen bir boncuğu vardır; zannederler ki o, kadının böğrüne asılırsa, cima edildiğinde hamile kalmaz. Dedim: Bundan daha acayibi, İbnü’l-A‘râbî’den nakledilendir; dedi: **العقرة** kısır kadına asılan bir boncuktur; doğursun diye. Ve iş **عقر** oldu; **كرم** gibi; **عقرا** damme ile: bir âkıbet netice vermedi. Zü’r-Rumme, Bilâl b. Ebî Burde b. Ebî Mûsâ el-Eş‘arî’yi överken dedi:
  أبوك تلافى الناس والدين بعدماتشاءوا وبيت الدين منقطع الكسر
  فشد إصار الدين أيام أذرح                      ورد حـروبـا قـد لـقـحـــن إلـــى عـــقـــر

Onun sözü: **لقحن إلى عقر**; yani sükûna döndüler. Ve denir: Savaş **عقر**’a döndü; eğer gevşediyse. Mecazdan: kumun **العاقر**’ı: bitirmeyen; kadınla benzetilir. Ve denildi: O, kenarları bitiren, ortası bitirmeyen kum tepesidir. Sa‘leb inşâd etti:
  ومن عاقر ينفي الألاء سـراتـهـا                      عذارين عن جرداء وعث خصورها

Ve denildi: **العاقر**: ondan — yani kumdan — büyük olanıdır; bazıları onu, hiçbir şey bitirmemekle tahsis etti. Ve denildi: **العاقر**: bilinen bir kum tepesidir; hiçbir şey bitirmez. Dedi:
  أما الفؤاد فلا يزال موكـلا                      بهوى حمامة أو بريا العاقر

**حمامة**: bilinen bir kum tepesi yahut bir tümsek. Ve **العاقر**: benzeri olmayan kadın. İbnü’l-A‘râbî şairin sözünü inşâd etti: **صرافة القب دموكا عاقرا**. Ve onu böyle tefsir etti. Buradaki **الدموك**: **السانية** üzerinde su çekilen kovadır. Ve **العقر**: yara; ve onu **عقره**; o hâlde o **عقير**’dir. Ve **العقر**: atın ve devenin ayaklarında, yarık gibi bir iz; denir: onu **عقره**; yani atı ve deveyi; kılıçla onu **يعقره**; **ضرب** bâbından; **عقرا** fetha ile; ve onu **عقره تعقيرا**: ayaklarını kesti. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: Dişi deveyi **عقرت**; **عقرا**: kılıçla ayaklarını biçtim. Ve **العقير**: **المعقور**; denir: **ناقة عقير** ve **جمل عقير**. Hadiste, Hatice (Allah ondan razı olsun): Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile evlendiğinde babasına bir hülle giydirdi, onu sarhoş etti ve bir deve kesti. O dedi: Bu **الحبير**, bu **العبير**, bu **العقير** nedir? Yani kesilmiş deve. Denildi: Onlar, deveyi kesmek istediklerinde onu **عقروه** ederlerdi; yani ayaklarından birini keserlerdi; sonra onu keserlerdi; bunu, kesim sırasında kaçmasın diye yaparlardı. **النهاية**’de bu yerde: Hadiste: “**حمار عقير**”e uğradı; yani ona **عقر** isabet etmişti ve henüz ölmemişti. İbnü’l-Esîr onu tefsir etmedi. **اللسان**’da: Dişi deveyi **عقر** eder; onu **يعقرها** ve **يعقرها**; **عقرا** ve **عقرها**: eğer onunla bunu yaparsa; ta ki düşsün de ondan sağlamca tutunmuş olarak onu kessin; ve aynı şekilde her **فعيل** ki **مفعول**’dan sarf olunmuştur, o hâlde o, **هاء**sızdır. Lihyânî dedi: Bu, üzerinde ittifak edilen sözdür; ondan, **هاء** ile söylenen de vardır. İmru’ul-Kays’ın sözü: **ويوم عقرت للعذارى مطيتي**; mânâsı: onu kestim. Çoğulu **عقرى**; denir: **خيل عقرى**. Şair dedi:
  بسلى وسلبرى مصـارع فـتـية                      كرام وعقرى من كميت ومن ورد

Ve onu **عاقره**: onunla övündü, ona ikramda yarıştı, onu üstünledi; develeri **عقر** etmede. Ve denir: **تعاقرا**; eğer ikisi de develerini **عقر** ettilerse; bununla yarışırlar; hangisinin ona daha çok **أعقر** ettiği görülsün diye. Bundan, Gâlib b. Sa‘saa‘a (el-Ferazdak’ın babası) ile Sühaym b. Vethîl er-Riyâhî’nin **معاقرة**’si vardır; **صوأر**’da **تعاقرا** ettiklerinde; Sühaym beş tane **عقر** etti, sonra ona göründü; Gâlib yüz tane **عقر** etti. **ص أ ر**’da geçti. İbn Abbâs’ın hadisinde: Bedevîlerin **تعاقر**’ından yemeyin; çünkü ben, onun Allah’tan başkası için adanmış şeyden olmasından emin değilim. İbnü’l-Esîr dedi: O, onların develeri **عقر** etmeleridir; iki adam cömertlik ve sehâda yarışırdı; bu da, şu da **يعقر** ederdi; ta ki birisi diğerini âciz bırakıncaya kadar; bunu riyâ ve şöhret ve övünme için yaparlardı; Allah Teâlâ’nın vechini kastetmezlerdi; bu yüzden onu, Allah’tan başkası için kesilene benzetti. Hadiste: İslâm’da **عقر** yoktur. İbnü’l-Esîr dedi: Ölülerin kabirleri üzerinde develeri **يعقرون** ederlerdi; yani onları keserlerdi; ve derlerdi: Kabir sahibi hayatında misafirlere **يعقر** ederdi; biz de ölümünden sonra onun fiiline benzeriyle mukabele ederiz. **العقر**’un aslı, deve yahut koyunun ayaklarına, o ayakta iken, kılıçla vurmaktır. Hadiste: Yemek için olmadıkça ne bir koyunu ne bir deveyi **تعقرن** etmeyin. Ancak ondan nehyetti; çünkü o, müsle ve hayvana azaptır. Ezherî dedi: Araplarda **العقر**: devenin aşilini kesmektir; sonra kesmeyi **عقر** diye adlandırdı; çünkü deve kesen, onu **يعقرها** eder, sonra onu keser. Ve **العقيرة**: avdan yahut başkasından **عقرت** edilen şey; **فعيلة**, **مفعولة** mânâsındadır. Ve **العقيرة**: şarkıcı şarkı söylediğinde onun sesi; ve **العقيرة**: ağlayan ağladığında onun sesi; ve **العقيرة**: okuyanın okuduğunda onun sesi. Ve denildi: Aslı şudur: Bir adamın ayağı **عقرت** edildi; o, **العقيرة**’yi sağlam olanın üzerine koydu ve ona en yüksek sesiyle ağladı; bunun üzerine “**رفع عقيرته**” denildi; sonra bu çoğaldı; ta ki şarkıdaki sesi **عقيرة** kıldı. Cevherî dedi: Her kim sesini yükseltirse ona: “**رفع عقيرته**” denildi. Onu şarkıyla kayıtlamadı. Dedim: Cevherî, mânânın aslını gözetti ve ondan dallananı bıraktı; bu, fark ediş bakımından bir yerdedir; gizli değildir. Ve **العقيرة**: öldürülen şerefli adam. İbnü’s-Sikkît’in **الإصلاح**’ının bazı nüshalarında: “**ما رأيت كاليوم عقيرة وسط قوم**”. Cevherî dedi: “**ما رأيت كاليوم عقيرة وسط قوم**” denir; öldürülen şerefli adam için. Ve **العقيرة**: kesilmiş bacak. Ezherî dedi: Ve onda denildi: O, uzuvlarından bir uzvu isabet almış bir adamdır; onun develeri vardır; bedenindeki **العقر** sebebiyle inlemesiyle sesini yükseltti; develeri onu işitti; onu, onlara **يحدو** ediyor sandılar; ona toplandılar; bunun üzerine şarkıyla sesini yükselten her kimse için: “**قد رفع عقيرته**” denildi. Ve sırt, semer ve eyerden **اعتقر** oldu; ve **انعقر** oldu: yara yaptı; ve onu **عقره**; eğer onu yara yaptıysa. Ondan onun sözü: **عقرت بعيري يا امرأ القيس فانزل**. Denir: semer ve **القتب**, dişi devenin sırtını; ve eyer, binitin sırtını **يعقره** eder; **عقرا**: onu yarar ve yara yapar. Ve **سرج معقار**; **مصباح** gibi; ve **معقر**; **منبر** gibi; ve **معقر**; **محسن** gibi; ve **عقرة**; **همزة** gibi; ve **عقر**; **صرد** gibi; bu, Ebû Zeyd’dendir. Ve **عاقور**; **قابوس** gibi; bu da **التكملة**’dendir: koruyucu olmayan; sırtı **يعقر** eder; ve aynı şekilde semer. Ebû Ubeyd dedi: **معقر** ancak âdeti bu olan için söylenir; bir defa **عقر** eden şeye gelince, o ancak **عاقر** olur. Ebû Zeyd, el-Ba‘îs’e ait olarak inşâd etti:
  ألد إذا لاقيت قوما بخـطة                      ألح على أكتافهم قتب عقر

Ve **عقرة** bir adam, **همزة** gibi, ve **صرد** ve **منبر** (vezinlerinde): develeri ona yormasından dolayı onları boğazlıyor ise. Ve Lisân’da: “onları”; ve “**عقور**” denilmez. Ve **معقر** bir adam, **محسن** gibi: çok **عقار** sahibi; ve gerçekten **أعقر** etti; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve **عقور** bir köpek, **صبور** gibi; çoğulu **عقر** (aynın dammesiyle sonra sükûn ile). Ve hadiste: “Beş şey vardır ki onları öldüren kimseye—o haram iken—bir günah yoktur: **العقرب** (akrep), **الفأرة** (fare), **الغراب** (karga), **الحدأ** (çaylak), ve **الكلب العقور**”; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, yaralayan her yırtıcıdır; yani yaralar ve öldürür ve parçalar; aslan, kaplan, kurt, pars ve benzerleri gibi; onları, yırtıcılıkta ortak olmalarından dolayı “köpek” diye adlandırdı. Süfyân b. ‘Uyeyne dedi ki: O, yaralayan her yırtıcıdır; onu köpeğe tahsis etmedi. Ve **العقور** mübalağa kalıplarındandır; ve **عقور** ancak canlı olanda söylenir; ve bu, onun “yahut **العقور** hayvan içindir, **العقرة** ise, **همزة** gibi, ölü (cansız) içindir” sözünün mânasıdır. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Yırtıcılardan her yaralayıcı yahut boğazlayıcı için: **كلب عقور** denir. Ve “şu yerin otu **عقار**”, **سحاب** gibi; ve Tekmile nüshasında aynın dammesiyle; ve **عقار** “**رمان**” gibi: yürüyüşü bozar ve onu öldürür. Sâgânî, Ebû Hanîfe’den **العقار** “**رمان**” gibi: bizzat bir ot (tür)dür, ileride geleceği üzere, diye nakletti. Ve kadına: **عقرى حلقى** denir. Hadis ehli onu böyle rivayet eder; ikisi de **دعوى** gibi iki mastardır; ve tenvinlenirler, böylece **عقر** ve **حلق**ın iki mastarı olurlar. Ezherî dedi ki: Ve bu, Arapların bir şeye, onun vukuunu istemeksizin, beddua etmedeki mezhebidir: yani Allah Teâlâ onu **عقر** etsin ve onu **حلق** etsin; yani saçını kazısın; yahut boğazında bir ağrı ile onu vursun; yahut mânası: uğursuzluğu ile kavmini **تعقر** eder ve onları **تحلق** eder ve onları kökünden kazır. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: “Allah onu **عقر** etsin”in mânası: onun bedenini **عقر** etsin. Zemahşerî dedi ki: İkisi de uğursuz kadın için iki sıfattır; yani o, kavmini **تعقر** eder ve onları **تحلق** eder; yani onlara uğursuzluğu sebebiyle onları kökünden kazır; ve ikisinin yeri, haber olmak üzere merfûdur; yani o **عقرى** ve **حلقى**dır... Ve muhtemeldir ki ikisi de **الشكوى**nın **الشكو** mânasında olması gibi, **فعلى** üzere iki mastar olsun: **العقر** ve **الحلق** mânasında. Ve denildi ki: elif, **غضبى** ve **سكرى**daki gibi te’nîs içindir. Lihyânî nakletti: “Bunu yapma; annen **عقرى**dır”; onu açıklamadı; ancak onu şu sözüyle birlikte zikretti: “annen **ثاكل**dir” ve “annen **هابل**dir”. Sîbeveyh, bedduada şunu nakletti: “ona **جدعا** ve **عقرا**”; yahut **العقرى**: hayızlı (kadın). Hadiste: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’e, Nefr günü Safiyye hakkında “o hayızlıdır” denildiğinde, dedi ki: **عقرى حلقى**; ben onu ancak bizi alıkoyan görüyorum. Ve hurma ağacını **عقرا** ile **عقر** etti: başını kesti de kurudu; ve gerçekten onu **عقرا** ile **عقرت**: başını kesti de kökünden hiçbir şey çıkmadı; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi; artık o **عقيرة**dir; nüshalarda böyle; doğrusu: o, kâfın kesresiyle **عقرة**dir; ve **المحكم**’de de böyledir. Ezherî dedi ki: Ve denilir: hurma ağacını **عقر** etti: başının tamamını **الجمار** ile birlikte kesti; artık o **معقورة** ve **عقير**dir; isim **العقار**dır. Ve adamı av ile **عقر** etti: ona rastladı; Sâgânî onu nakletti. Ve otu **عقر** etti: onu yedi; denilir: bu yerin otunu **عقر** etti, yediği zaman. Ve **عقر** bir kuş, **فرح** gibi; ve **عاقر** da: tüyünde isabet aldı; ve eğer “tüyünü isabet aldı” deseydi, **المحكم**’de olduğu gibi, daha iyi olurdu; bir âfet (isabet) (oldu) da bitmedi. Ve hadiste, Şa‘bî’nin rivayet ettiğine göre: “Zina edene **عقر** yoktur”; yani mehir; ve o, cariyelerden zorla alınana (tecavüze uğrayana) aittir; hür kadın için misil mehri gibi. İmam Ahmed b. Hanbel onu böyle tefsir etti. Leys dedi ki: damme ile **العقر**: gasbedilmiş ferç (cinsel organ) diyeti. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: kadının **عقر**ı: kadının nikâhından dolayı kendisine sevap olarak verilen şeydir. Ve denildi ki: o, kadının sadakıdır. Cevherî dedi ki: o, şüphe üzere cima edildiğinde kadının mehridir; onu mehir diye adlandırdı. Ve hadiste: “onlara onun **عقر**ını verdi.” İbnü’l-Esîr dedi ki: O, damme ile, şüphe cimaı üzerine kadına verilen şeydir; ve aslı şudur ki bakireyi cima eden, onu iftizaz ettiğinde onu **يعقر** eder;

  böylece **العقر** için ona verilen şeye **عقرا** adını verdi; sonra o, bakire ve dul için genel oldu. Çoğulu **الأعقار**dır. Ve **العقر**: ev ile havuz arasındaki kavmin mahallesi. Ve fetha ile de gelir. Ve denildi ki: **العقر** havuzun arkası yahut içenin makamıdır; diğer bütün nüshalarda böyledir. **التهذيب** ve **النهاية**’de: ondan içenin makamı. Ve hadiste: “Ben, havuzumun **عقر**unda, Yemen ehli için insanları kovuyorum”: yani Yemen ehli varsın gelsin diye onları kovuyorum; bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Çoğulu **أعقار**dır. Dedi:
  “Havuzların **أعقار**ına sığınırlar; sanki onlar,                      Hristiyan kadınlarıdır; sabahlamıştır, o ise kalçalıdır.”
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: kovanın arka tarafından boşaltılan yeri onun **عقر**ıdır; ön tarafından (boşaltılan yeri) onun **إزاء**sıdır. Ve **العقر**: ateşin çoğu yahut aslıdır ki ondan alevlenir; ve denildi ki: onun toplanma yeri ve ortasıdır. ‘Amr b. ed-Dâhil, okları vasfederek dedi ki:
  “Ve beyazlar, **السلاجم** gibi; inceltilmiş keskinler;                      sanki onların ağızları, **عقر** (olan) **بعـيج**dir.”

İbn Berrî dedi: **العقر**: kor’dur; kor parçası **عقرة**’dir. Ve **بعيج**: **مبعوج** mânâsınadır; yani, onunla (ateş) karıştırılıp alevlendirilen bir çubukla yarıldı; böylece ateşin **عقر**’u yarıldı ve açıldı; onun **عقر**’u gibi; iki ötre ile. Ve havuzun **عقر**’u hakkında da, Lisân sahibinin açıkça belirttiği üzere, hafifletilmiş ve ağırlaştırılmış olarak böyle rivayet edilmiştir; musannifin ibaresi bunu anlamaz.

Hadiste: “Bir kavim kendi yurtlarının **عقر**’unda gazâya uğratılmadı ki ancak zelil oldular.” **العقر**: evin ortasıdır; o, kavmin mahallesidir. Asmaî dedi: **عقر الدار**: onun aslıdır; Hicaz lügatinde. Bununla “İslâm yurdunun **عقر**’u Şam’dır” hadisi tefsir edilmiştir; yani onun aslı ve yeri; sanki bununla fitneler vaktine işaret etti; yani o gün Şam onlardan emniyette olur ve İslâm ehli orada daha selâmette olur. Ve Necd ehlinin lügatinde fetha ile de gelir; Asmaî’nin dediği gibi.

Ezherî dedi: Leys, **عقر الدار** ve **عقر الحوض** tefsirinde karıştırdı ve bunda imamlara muhalefet etti; bu sebeple onun dediğini anmaktan yüz çevirerek vazgeçtim.

Ve **العقر**: yiyecek payıdır; “Sana falan yerin otlağını **أعقرتك**; öyleyse onu **اعقره**” denir; yani onu ye. Bunu Sâğânî ve Lisân sahibi nakletti.

Ve **العقر**: otlağın seçkinidir; **عقاره** gibi; ötre ile de. Dediler ki: **البهمى** otlağın **عقر**’udur ve otlağın **عقار**’ıdır; yani yer bitkisinden otlanan şeyin seçkini ve kendisine dayanılanıdır; **عقر الدار** menzilesinde. Sâğânî, Ebû Hanîfe’den: “**عقار الكلإ**: **البهمى**’dır” dedi; yani onun kurusunu. “Bu, İbnü’l-A‘râbî katında böyledir; **العقار** ise başkasının katında, yerde çoğalıp toplanınca bir dayanak ve asıl olup kendisine dönülen bütün kuru ottur.” Bitti. Onu fetha ile böyle ضبط etti.

Kasidenin en güzel beyitleri ve seçkini **العقر** ve **العقار** diye adlandırılır. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ebû Mahda bana bir kaside okuttu; ondan bana beyitler okuttu; sonra dedi: “Bu beyitler bu kasidenin **عقار**’ıdır”; yani onun seçkinidir.

Halîl’den rivayet edildi: **العقر**: kadının istibrâsıdır; bakire mi yoksa bakire değil mi diye bakılır. Ezherî dedi: Bu bilinmez.

Ve hurma ağacında **العقر**: lifini göbeğinden kazıyıp sıyırmak ve onun **جذب**’ını almak; ona bu yapıldığında kurur ve söner; Ezherî söyledi; Sâğânî nakletti.

Ve **العقر** (fetha ile): iki şey arasındaki açıklığın ferci. Bazıları bunu sofranın ayakları arasına tahsis etti. Halîl dedi: Sımân ehli bir bedevîyi işittim, diyordu ki: “İki şey arasında bulunan her açıklık **عقر** ve **عقر**’dur; iki lügattir.” Ve biz öğle yemeği yerken ellerini sofranın iki ayağı üzerine koydu da dedi: “İkisi arasındaki **عقر**.”

Ve **العقر**: konaktır; **العقار** gibi; **سحاب** vezninde.

Ve **العقر**: saraydır; ötre ile de gelir; bu, Kurâ‘dan. Yahut **العقر**: bir kısmı bir kısmı üzerine yıkılmış harap saraydır. Ezherî dedi: **العقر**: köy halkının dayandığı saraydır. Lebîd b. Rebî‘a devesini vasfederken dedi:

  **كعقر الهاجري إذا بناه                      بأشباه حذين على مثال**

Ve denildi ki: **العقر**: her hâl üzere saraydır. Ve denildi ki: **العقر**: beyaz buluttur; yahut göz tarafından doğup güneşin gözünü ve çevresini örten buluttur; Leys dedi. Yahut göğün eninde doğup karşısına doğru geçer; yanından geçtiğinde onu görmezsin, fakat uzaktan gök gürültüsünü işitirsin. Humeyd b. Sevr devesini vasfederken dedi:

  **وإذا أحز ألت في المناخ رأيتهاكالعقر أفردها العماء الممطر**

Sâğânî dedi: **كالعرض** diye de rivayet edilir; yani bulut. Lisân’da: Bazıları dedi ki: Bu beyitte **العقر**: saraydır; **العماء** onu tek başına bırakmıştır; onu gölgelemedi; bulutların arasından güneş nurunun ona vurmasının parıltısıyla bakanın gözüne aydınlık verdi. Bazıları dedi ki: **العقر**: buluttan bir parçadır. Her sözün bir yönü vardır; çünkü bulut parçaları saraylara benzetilir. Ve denildi ki: **العقر**: yüksek bina. Ve denildi ki: Her beyaz şey **عقر**’dur.

Ve **عقر**: Cezîre ile Irak arasında birçok yerin adıdır; en meşhuru **ع**’dır; Kûfe yakınında; Babil yakınında Buhtunnasr’ın konakları oradaydı; Yezîd b. el-Mühelleb **يوم العقر**’da orada öldürüldü. Ve **عقر**: **ة**’dir; Dicle’de. Ve Duskûr’da başka bir köy; ondan Ebû’d-Durr Lu’lu’ b. Ebî’l-Kerem b. Lu’lu’ el-**العقرى**; Sem‘ânî onu **الأنساب**’da zikretti. Ve **عقر**: Humerîn dağı eteğinde bir **ة**’dir; kesra ile. Ve **عقر**: Âliye’de Kays diyarında bir arazinin adıdır; şair dedi:

  **كرهنا العقر عقر بني شليل                      إذا هبت لقارئها الـرياح**

Ve **عقر**: Becîle diyarında bir **ع**’dır; şair dedi:

  **ومنا حبيب العقر حين يلـفـهـم                      كما لف صردان الصريمة أخطب**

Ve **العقر**: Musul’da bir parçadır. Sâğânî dedi: Tikrît ile Musul arasında bir yerdir; ondan, Yâkût’un **المعجم**’de zikrettiği, Muhammed b. Fadlûn el-‘Adevî en-nahvî el-fakîh el-münâzır.

Ve **بيضة العقر** (ötre ile): kadının iftizâz sırasında onunla imtihan edildiği (yumurta)dır; yahut tavuğun ilk yumurtasıdır; çünkü onu **تعقرها**; yahut yaşlanınca son yumurtasıdır; yahut horozun yılda bir defa yumurtladığı yumurtadır; ve denildi ki: ömründe bir defa yumurtlar; ne kadar uzun olursa olsun; bu adla adlandırıldı, çünkü kızın bekâreti onunla sınanır. Leys dedi: **بيضة العقر**: horoz yumurtasıdır; **العقر**’a nisbet edilir; çünkü bakire kızdan bununla (bir şey) eskir; böylece onun hâli bilinir. Horoz yumurtası, yumuşaklık ve zayıflıktan dolayı dokunulması mümkün olmayan her şey için misal vurulur. Ve bunu, vereni onu çoğaltmayan az bağış için misal vururlar; **ببريتلوها**.

Ebû Ubeyd, cimri hakkında—bir kere verir sonra dönmez—dedi: “Horoz yumurtası idi.” Dedi: Eğer bir şey verir sonra ömrün sonunda onu keserse, son sefer için denir ki: “**كانت بيضة العقر**.” Ve denildi ki: **بيض العقر** ancak onların “**بيض الأنوق**” ve “**الأبلق العقوق**” demeleri gibidir; o, olmayan şeye misaldir. Ve kendisinde fayda olmayan kimseye, buna benzeterek, “**بيضة العقر**” denir. Ve “Bu, **بيضة العقر** idi” denir; mânâsı: bu, ikinci olmayan bir defa idi.

Ve **بيضة العقر**: çocuğu olmayan ebterdir; benzetme üzere.

Ve **استعقر الذئب**: ulumada nağmeli yükselterek sesini kaldırdı; İbnü’s-Sikkît söyledi; ve şu beyti okudu:

  **فلما عوى الذئب مستعقرا                      أنسنا به والدجى أسدف**

Ve denildi ki: mânâsı, parçalayacağı bir şey arar; bunlar hırsız bir kavimdir; kurt uluduğunda takibi emniyete aldılar.

Ve **العقار** (fetha ile): çiftlik, hurmalık, arazi ve bunun benzeri; “Onun ne evi var ne **عقار**’ı” denir; **العقرى** gibi; ötre ile. Bu, Sâğânî’dendir.

Ve **العقار**: Dehnâ yakınında Kurayyatayn’da bir kumluktur.

Ve **العقار**: Benî Dabba b. Edd’e ait bir arazidir; ayrıca Bâhile’ye ait bir arazi; Yemâme’nin kenarlarında.

Ve **عقار**: Yemen’de bir kaledir; o, **عفار** (ف ile) değildir; yahut o odur. Ve **عقار**: Benî Kuşeyr diyarında bir **ع**’dır.

Ve **التكملة**’de: **العقار**: kırmızı boya.

Lisân’da: Bazıları **العقار**’ı hurmalığa tahsis etti; “Mal arasında özellikle hurmalığa **عقار** denir.” Ve denildi ki: **العقار**: ev eşyası ve onun sergisi; bayramlar ve büyük haklar ve benzerleri dışında hor kullanılmayan. Ve (denilir): “Ev, güzel **الأهرة** ve **الظهرة** ve **العقار** sahibidir.” Ve denildi ki: **عقار المتاع**: onun seçkinidir; bu da buna yakındır; çünkü bayramlarda ancak onun seçkini serilir.

Hadiste: “Peygamber صلى الله عليه وسلم onların zürriyetlerini ve evlerinin **عقار**’ını iade etti”; yani Benî’l-‘Anber heyetini. Harbî dedi: “Evlerinin **عقار**’ı ile arazilerini kastetti.” Yanıldı. Bilakis onunla, evlerinin elbise ve aletlerden olan eşyasını kastetti.

Her şeyin **عقار**’ı: onun seçkinidir. Ve “Evde güzel **عقار** var” denir; yani eşya ve alet. Ebû Zeyd ve İbnü’l-A‘râbî, hadiste **عقار البيت**’i fetha ile böyle rivayet etti; ötre ile de gelebilir; bu, Asmaî’nin sözüdür; bununla cumhura muhalefet etmiştir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **عقار الكلإ**: **البهمي**’dir; içinde **بهمى** bulunmayan her evin otlağında hayır yoktur; ancak içinde **طريفة** olursa; o da **النصى** ve **الصليان**’dır. Bir kere de dedi: **العقار**: bütün kuru ottur.

Ve **العقار** (ötre ile): şaraptır; **لمعاقرتها** sebebiyle adlandırıldı; yani küpe yapışıp kalmasından. “Ona **عاقره**” denir; ona yapışıp kaldığında ve onda devam ettiğinde. Ve **المعاقرة**: iptilâdır. Şaraba **معاقرة**: onu içmeye iptilâdır. Hadiste: “**لا تعاقروا**”; yani şarap içmeye iptilâ etmeyin. Hadiste: “Cennete şarap **معاقر**’ı girmez”; o, onu içmeye iptilâ edendir. Denildi ki: bu, havuzun **عقر**’undan alınmıştır; çünkü suya gelenler ona yapışıp kalır. Ve denildi ki: **عقار** diye adlandırıldı; çünkü sahipleri onu **يعاقرونها**; yani ona yapışıp kalırlar. Yahut onu içeni yürümekten **لعقرها** (alıkoymasından). Ve denildi ki: o, sarhoş etmeye gecikmeyendir. İbnü’l-A‘râbî dedi: Şarap **عقار** diye adlandırıldı; çünkü aklı **تعقر** eder. Ebû Saîd dedi: İçkiye **معاقرة**: onunla üstünlük yarışına girmektir; “Ben onu içmeye daha güçlüyüm” der; onunla yarışır da o onu yener; işte bu **المعاقرة**’dir.

Ve **الصحاح**’ta: **العقار**: kırmızı bir elbise türüdür. Tufeyl, kadınların hevdelerini vasfederken dedi:

  **عقار تظل الطير تخطف زهوه                      وعالين أعلاقا على كل مفـأم**

Ve **العقار**, **كتان** gibi: bitkiden yahut köklerinden ve ağaçtan tedavi olunan şey; çoğulu **عقاقير**’dir. **الصحاح**’ta: **العقاقير**: ilaçların kökleri. **اللسان**’ın ibaresi: bitkiden ve ağaçtan tedavi olunan şey. **الأزهري** dedi: **العقاقير**: onunla yürütülen ilaçlar. **أبو الهيثم** dedi: **العقار** ve **العقاقير**: içinde şifa bulunan şeylerden biten her bitki. Dedi: **العقاقير**’den hiçbir şeye, **العقير** gibi, **سكيت** gibi, “ağız” denilmez. Ve **العقار**, zamme ile: boyun yarısı kadar yükselen, dört mevsimlik, dalları olan bir ot; yaprağı **الحوك** yaprağından daha geniş, pek yeşildir; **البنادق** gibi meyvesi vardır; ne çiçeği vardır ne tanesi; ona hiçbir hayvan temas etmez ki onu yakıp geçirmesin; sanki ateşle dağlamış gibi; sonra ona beden satın alınır; köpek ona bulaşırsa, kendisine erişenden dolayı ulur; köpek dışındakiler de böyledir. Ona ayrıca **عقار ناعمة** da denir; şu ki: ilk devirde bir ümmet çoban idi, ona **ناعمة** denirdi; ona şiddetli bir açlık isabet etti de onu pişirdi ve yedi; pişirmenin onun zararını gidereceğini sanıyordu; derken içini yaktı da onu öldürdü; ona: **عقار ناعمة** denildi. Bunların hepsini **أبو حنيفة** bitkiler kitabında söyledi.

Ve adam **عقر** etti, **فرح** gibi, **عقرا**: ona korku ansızın geldi de şaşırdı; ne ileri gidebildi ne geri. **عمر** رضي الله عنه hadîsinde: “derken **عقرت** ettim, nihayet yere düştüm.” **المحكم**’de: “**عقرت** ettim, nihayet konuşmaya güç yetiremiyorum.” **النهاية**’de: “ben ayakta iken **عقرتث** ettim, nihayet yere düştüm.” Yahut **عقر** ve **بعل**, şaşırdığı zaman; bunu **أبو عبيد** söyledi. Başkası onu **أعقره** etti: onu şaşırttı. **العباس** hadîsinde: Muhammed صلى الله عليه وسلم’in öldürüldüğü haber verildiğinde meclisinde **عقر** etti. **ابن عباس** hadîsinde: “Nebi صلى الله تعالى عليه وسلم’i görünce çeneleri göğüslerine düştü ve meclislerinde **عقروا** ettiler.” O, **عقير**’dir: korku ve şaşkınlıktan yürümeye güç yetiremez. **الصحاح**’ta: savaşamaz.

Ve **العقرة**, nüshalarda böyle fetha ile; doğrusu **العقرة** kāfın kesri iledir: ancak korkudan, yani havftan içen bir dişi deve. İbnü’l-A‘râbî’den nakledilen: **العقرة**: ancak **العقر**’dan içer olan dişi devedir; o da havuzun arka tarafıdır. Ve **الأزية**: ancak **الإزاء**’dan içer olan; o da havuzun ön tarafıdır; onu, musannifin sözüyle birlikte gör ve düşün.

Ve **عقاراء**, lamsız; ve **العقاراء**, lamlı; ve **العقور**, zamme ile; ve **العواقر**; hepsi yerlerdir. **حميد بن ثور** şarabı vasfederek dedi:
  ركود الحميا طلة شاب ماءها                      بها من عقاراء الكروم ربيب

**الجوهري** dedi: “**عقاراء**’ın bağlarından” demek istedi; öne aldı ve sona bıraktı. **شمر** dedi: “**عقارات الخمور**’dan ona vardır” diye rivayet olunur. Ve dedi: **العقارات**: şaraplar. Ve **ربيب**: onu terbiye edip sahip olan kimse.

Ve **العقير**, **زبير** gibi: Hecer’de deniz kıyısında bir yer. Ve **العقير**: Yemâme’de Benî Zühl b. Şeybân’a ait hurmalık. Ve **العقير**: orada da Benî Âmir b. Sa‘sa‘a’ya ait hurmalık.

Ve **معقر** **مسكن** gibi: Yemen’de **القحمة** yanında bir vadi; mimin kesri tashîftir. Kāfın şeddelenmesi de böyledir. Ondan: **أحمد بن جعفر المعقري أبو الحسن البزاز**, Mekke sakini, Müslim’in şeyhi, Sahîh sahibi; iki yüz elli beş yılında hayatta idi.

Ve **معقر بن أويس البارقي**, **محدث** gibi: şair; İbnü’l-Kelbî onu böyle nisbet etti. Ve denir: o **معقر بن حمار البارقي**’dir; Benî Numeyr’in halîfi. Ve **بارق**, Sa‘d b. ‘Adî b. Hârise b. ‘Amr b. ‘Âmir’dir.

Ve **عقارا**, **كتان** gibi, ve **عقران** zamme ile diye adlandırıldılar. Birinciden: **عقار بن المغيرة بن شعبة**, ve **سلمة بن عقار**, ve **عبس بن عقار**, ve **الحسن بن هارون بن عقار**, ve **علي بن إبراهيم بن أحمد بن عقار الطغامي**, ve **عقار بن مغيث الحراني**; muhaddislerdir.

Ve **تعقر الغيث**: sürdü; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **اللسان**’da: **تعقر شحم الناقة**, onun her yeri yağla dolup biriktiği zaman. Ve **تعقر النبات**: uzadı; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **الأعقار**, fetha ile: ağaç; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **العقراء**: ortasında hiçbir şey bitmeyen yüksek kumluk. Ve denir: **حديد جيد العقاقير**, yani tabiatı kerîm; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **عقرى**, **سكرى** gibi: su; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **عقار**, **كتان** gibi: bir köpeğin adı.

Ve **المعاقرة**: çekişme, sövüşme, hiciv ve lânetleşme. Bununla **أبو عبيدة**’nin, Mudar’ın iki şairi ile şairler arasında cereyan eden şey hakkında olan kitabına **كتاب المعاقرات** adı verildi. Ve dersin: **إياك والمعاقرة**; çünkü o, **أم المعاقرة**’dir; bunu **الزمخشري** söyledi.

Ve **جمل أعقر**: azı dişleri aşınmış; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve dediler: **امرأة عقرة**, **همزة** gibi: rahminde hastalık olup bununla hamile kalmadığı zaman. Allah onun rahmini **أعقر** etti; o da **معقرة**’dir. Ve falanı **أعقر** etti: ona **عقرة** yedirdi; zamme ile; yiyeceğin adıdır; musannifin sözünde geçti.

Ve ayrıca denir: “Sana şu yerin otu **أعقرتك** etti; onu **فاعقره** et”, yani onu ye. Ve **اعتقرت الطير**, yani onu ürkütmedim; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **غب العقار**, zamme ile: Yemen’de, Mehra beldeleri yakınında; deniz kıyısı bir beldedir; **المعجم**’de böyledir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **العقر**, iki zamme ile: insanın içtiği her şey ki ondan çocuk doğurulmadı. Dedi: “**سقى الكلابي العقيلي العقر**.” **الصاغاني** dedi: ve denildi ki o **العقر**’dur, hafifletme ile; kafiyeden dolayı ağırlaştırdı.

Ve **عقرة العلم النسيان**’dır; bu mecazdır.

Ve **عقر النوى**, fetha ile: onu hâlden hâle çevirmek. **أبو وجزة** dedi:
  حلت به حلة أسماء نـاجـعة                      ثم استمرت لعقر من نوى قذفا

Ve **عقربه**: bindiğini öldürdü ve onu yaya bıraktı. Ondandır hadîs: “**فعقر حنظلة الراهب بأبي سفيان بن حرب**”, yani onun binitini **عرقب** etti. Sonra **العقر**’da genişletildi de öldürme ve helâkte kullanıldı. Ondandır hadîs: Müseylime el-Kezzâb’a dedi ki: “Ve eğer yüz çevirirsen Allah seni mutlaka **ليعقرنك** eder”, yani seni mutlaka helâk eder. Ve Ümmü Zer‘ hadîsi: “Ve komşusunun **عقر**’u”, yani haset ve kin yüzünden onun helâki.

Ve onların sözü: “Bana **عقرت بي** ettin”, yani hapsimi uzattın; sanki deveyi **عقرت** ettin de yürümeye güç yetiremiyorum. İbnü’s-Sikkît inşâd etti: “**قد عقرت بالقوم أم خزرج**.” Ve **الأساس**’ta: “Falan kadın kervanla **عقرت** etti”: onlara göründü de onun yanında duruşları uzadı; sanki onların bineklerini onlarla **عقرت** etmiş gibi.

Ve falan oğulları kavmin otlaklarını **عقروا** ettiler: onları kestiler ve bozdular. Ve **اللسان**’da: İbn Bezrec dedi: “Benim bir ihtiyacım vardı da ondan beni **عقرني** etti”, yani ondan beni hapsetti ve engelledi. **الأزهري** dedi: ve **عقر النوى** ondan alınmıştır.

Ve **العقيرة**: sesin sonu; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve Sîbeveyh duada rivayet etti: “**جدعا له وعقرا**.” Ve dedi: “Onu **جدعته** ettim ve onu **عقرته** ettim”: ona bunu söyledim. Ve Araplar der: “Allah’a **العواقر** ve **النواقر**’dan sığınırız.” Bunu Sa‘leb rivayet etti. Dedi: **العواقر**: **يعقر** olunan şeyler; **النواقر**: isabet eden oklar.

Ve hadîste: **عقرة** denilen bir araziden geçti de ona **خضرة** adını verdi. İbnü’l-Esîr dedi: sanki ona **العقر** adını kerih gördü; çünkü **العاقر** hamile kalmayan kadındır. Ve **شجرة عاقر**: meyve vermez; onda uğur umarak ona **خضرة** adını verdi. Ve caizdir ki onların sözü olan: “**نخلة عقرة**”, başı kesilip kuruduğu zaman, bundan olsun.

Ve **العقير**: iki aşil kirişi kesilmiş bir at; hazır bulunmadı. Lebîd dedi:
  لما رأى لبد النسور تطايرت                      رفع القوادم كالعقير الأعزل

Ve meselde: “Havuzu ancak **عقره**’undan yıkar”, yani iş ancak yüzünden gelir.

Ve **عقر البئر**, zamme ile: su içenlerin içtiğinde ellerinin düştüğü yer. Ve her şeyin **عقر**’u, fetha ile: aslı. Ve denir: “Onların kuyusunu **عقرت** edildi”, faili anılmadan, yıkıldığı zaman.

Ve hadîste: Ümmü Seleme, Âişe رضي الله عنهما’ya Basra’ya çıkışı sırasında dedi ki: “Allah senin **عقيراك**’ını sakin kılsın; onu açığa çıkarma”; yani Allah seni evinde ve **عقار**’ında oturtsun ve onda seni örtsün; onu açığa çıkarma. İbnü’l-Esîr dedi: o, **عقر الدار**’dan türemiş küçültme isimdir. **القتيبي** dedi: bu hadîs dışında **عقيري** işitmedim. **الزمخشري** dedi: sanki o, **العقرى**’nın **فعلى** üzere küçültmesidir; **عقر**’dan: korkudan yahut eseften yahut utançtan yerinde kalıp ne ileri ne geri gitmediği zaman. Aslı, “Onunla **عقرت به** ettin”dendir: hapsini uzattığın zaman; sanki onun binitini **عقرت** ettin de o, ayrılmaya güç yetiremeyip kaldı. Bununla kendi nefsini kastetti; yani hakkı, yerini tutup çöle çıkmamak olan nefsinin sükûnu; Allah تعالى’nın sözü olan: “**وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى**”den. **اللسان**’da böyledir.

Ve hadîste: “Malın hayırlısı **العقر**’dur”: artışı olan bir malın aslı demek istedi. Ve hadîste: Husayn b. Meşmet’e şu tarafı iktâ etti ve ona, onun otlağını **يعقر** etmemesini şart koştu; yani onun ağacını kesmemesini.

Ve **ظبي عقير**: şaşırmış. **المنخل اليشكري** dedi:
  فلثمتها فتنـفـسـت                      كتنفس الظبي العقير

**والعقير**: şimşek; Kıra‘dan. Ve denilir: **عقر المرأة**; zamme ile: onunla cima etmek; bunu es-Sağânî nakletti. Ve **الأساس**’ta: “Falanın ziyareti, **زورة العقر** ziyareti(dir).” Ve dersin: “Bize **عن عقر** geldin.” Ve “Senin karşılaşman **عن عقر** gebe bıraktı.” Ve savaş **إلى عقر**’a döndü; yani gevşedi. Ve **العاقر**: Züfer b. el-Vasîd el-Kilâbî’nin lakabıdır; **المرباع** sahibi. Ve Şümeyse bt. Azîz b. **عاقر**, rivayette bulundu; ve **بنو عاقر**: bir batın. Ve Ali b. İbrâhîm b. Ahmed b. **عقار** el-‘Akkârî; fetha ile; dedesine nisbet edildi.
