# عقس (ع-ق-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ق - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والقاف مع السين
عسق ، عقس ، قعس ، سقع : مستعملة
عسق : أبو عبيد عن أبي عمرو : عَسِق به الشيءُ يَعسَق عَسَقاً ، إذا لصِق به .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : عَسِقَ به وعَكِس به بمعنى واحد . قال : والعُسُق : المتشدِّدُون على غرمائهم في التقاضي . قال : والعُسُق : اللقَّاحون . والعُسُق : عراجين النَّخل ، واحدها عَسَق .
وقال الليث وابن دريد : هو العَسَق للعُرجون الرديّ . والعرب تقول : عَسِق بي جُعَلُ فلانٍ ، إذا ألحَّ عليه في شيء يطالبه به .
عقس : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الأعقَس من الرجال : الشديد السّكّة في شرائه وبيعه . قال : وليس هذا مذموماً لأنّه يخاف الغَبْن ومنه قول عمر في بعضهم : ( عَقِسٌ لَقِسٌ ) .
وقال أبو زيد : العَوقس : ضربٌ من النبت . وقد ذكره ابن دريد في ( كتابه ) وقال : هو العَسَق .
وقال الليث : في خُلُقه عَقَسٌ ، أي التواء .
قعس : أبو عبيد عن الأصمعيّ : عزّة قعساء : ثابتة قال : وقال أبو عمرو : الأقعَس : الذي في عُنقه انكبابٌ إلى ظهره . وقال ابن الأعرابيّ : الأقعس : الذي في ظهره انكبابٌ وفي عنقه ارتداد . وقال في موضع آخر : الأقعس الذي قد خرجتْ عَجيزتُه . وقال غيره : هو المنكبُّ على صدره . قال أبو العباس : والقول قول صاحبنا . وأنشد :
أقعس أبْزى في استه استئخار
أبو زيد : بعيرٌ أقعَس : في رجليه قِصَر وفي حاركه انصِباب .
وقال الأصمعيّ : ليل أقعَس : شديد . وتقاعسَ الليلُ ، إذا طال .
وقال أبو عبيدة : الأقعسان هما أقعَس ومُقاعِس ابنا ضَمرة ، من بني مُجاشع .
وقال أبو عبيد : المُقْعنسس : الشديد . قال : وهو المتأخِّر أيضاً .
وقال اللِّحياني : اقعنسس البعير وغيرُه ، إذا امتنع فلم يتبع . وكلُّ ممتنع فهو مقعنسس .
وقال الليث : القعَس : نقيض الحدَب . قال : والقعساء من النَّمل : الرّافعةُ صدرها وذنبَها . قال والقُعاس : التواءٌ يأخذ في العنق من ريح كأنها تهصره إلى ما وراءه . قال : والقَوعس : الغليظ العنق الشديد الظهر من كلِّ شيء . قال : والقَعْوَس : الشيخ الكبير .
وتقعْوَسَ البيت إذا تهدَّم . وتقعوسَ الشيخ ، إذا كبِر . ذكر ذلك أبو عبيدٍ عن الفراء .
سقع : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الأسقع : المتباعِد من الأعداء والحسَدة . وقال الخليل : كلُّ صادٍ تجيء قبل القاف وكل سينٍ تجيء قبل القاف فللعرب فيه لغتان : منهم من يجعلها سيناً ومنهم من يجعلها صاداً ، لا يبالون أمتصلة كانت بالقاف أو منفصلة ، بعد أن تكونا في كلمةٍ واحدة ، إلاّ أن الصاد في بعضٍ أحسنُ والسينَ في بعضها أحسن .
قال : والسُّقع : ما تحت الركية وجُولُها من نواحيها ، والجميع الأسقاع ، وكلُّ ناحيةٍ سُقْع وصُقْع ، والسين أحسن .
والعُقاب أسقع وأصقع . والأسقع : اسم طويئرٍ كأنّه عصفور في ريشه خضرةٌ ورأسه أبيض ، يكون بقُرب الماء . والجميع الأساقع . وإن أردت بالأسقَع نعتاً فالجميع السُّقْع .
قال : والسَّوقعة من العمامة والرداء والخِمار : الموضع الذي يلي الرأس ، وهو أسرعه وسَخاً ، بالسين أحسن . قال : ووَقْبة الثَّريد سَوقعة ، بالسين أحسن .
وقال أبو تراب : قال النضر : هو صُقْع الركيّة وأصقاعها ، لنواحيها . قال : ويقال سُقْع . والديك يسقَع ويَصقَع .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : ضاف رجلٌ من العرب رجلاً فقدَّم إليه ثريدةً وقال له المُضيف : لا تَصقَعها ولا تَقعَرْهَا ولا تَشرِمْها . قال : فقال له الضيف : فمن أين آكل ؟ قال : لا أدري . فانصرف جائعاً .
قلت : قوله لا تَصقَعْها ، أي لا تأكلها من أعلاها . وقوله لا تَقعَرها ، أي لا تبتدىء في أكلها من أسفلها . وقوله لا تشرِمْها ، أي تأكلها من حروفها وجوانبها . فلمَّا قال له المضيفُ ذلك لم يجد سبيلاً إلى أكلها .

##### Türkçe

باب **العين** ve **القاف** ile **السين**

**عسق** ، **عقس** ، **قعس** ، **سقع** : kullanımdadır.

**عسق** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **عَسِق** onunla şey **يَعسَق** **عَسَقاً**; ona yapıştığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **عَسِقَ** onunla ve **عَكِس** onunla, tek bir mânâdadır. Dedi: ve **العُسُق**: alacaklılarına karşı tahsilde sıkı davrananlar. Dedi: ve **العُسُق**: dölleyiciler. Ve **العُسُق**: hurma salkımı sapları; onun teki **عَسَق**tır.
Leys ve İbn Düreyd dedi: o, kötü (kalitesiz) salkım sapı için **العَسَق**tır. Ve Araplar der: **عَسِق** bende falanın **جُعَل**’ı; bir şeyde ona ısrar ettiği, onunla onu talep ettiği zaman.

**عقس** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: erkeklerden **الأعقَس**: alışında ve satışında pazarlıkta şiddetli olandır. Dedi: bu yerilmiş değildir; çünkü aldanmaktan korkar. Ve ondan, Ömer’in bazılarında sözü: ( **عَقِسٌ لَقِسٌ** ).
Ebû Zeyd dedi: **العَوقس**: bitkiden bir türdür. İbn Düreyd onu (kitabında) zikretti ve dedi: o **العَسَق**tır.
Leys dedi: huyunda **عَقَس** vardır; yani bükülme.

**قعس** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **عزّة قعساء**: sabit. Dedi: Ebû Amr dedi: **الأقعَس**: boynunda sırtına doğru bir kapanma olan. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الأقعس**: sırtında bir kapanma ve boynunda bir geri dönme olan. Başka bir yerde dedi: **الأقعس**: kalçası çıkmış olan. Başkası dedi: o, göğsüne doğru eğilmiş olandır. Ebû’l-Abbâs dedi: söz, bizim sahibimizin sözüdür. Şiir okudu:
أقعس أبْزى في استه استئخار
Ebû Zeyd: **بعيرٌ أقعَس**: bacaklarında kısalık ve hörgücünde aşağı doğru akma vardır.
Asma‘î dedi: **ليل أقعَس**: şiddetli. Ve **تقاعسَ** gece; uzadığı zaman.
Ebû Ubeyde dedi: **الأقعسان** ikisi, **أقعَس** ve **مُقاعِس**; Damra’nın iki oğlu, Benî Mücâşi‘’dendir.
Ebû Ubeyd dedi: **المُقْعنسس**: şiddetli. Dedi: o, geri kalan da olur.
Lihyânî dedi: **اقعنسس** deve ve başkası; imtina edip uymadığı zaman. Ve her imtina eden **مقعنسس**tir.
Leys dedi: **القعَس**: kamburluğun zıddıdır. Dedi: karıncadan **القعساء**: göğsünü ve kuyruğunu kaldıran. Dedi: ve **القُعاس**: rüzgârdan boyunda meydana gelen bir bükülmedir; sanki onu arkasına doğru büker. Dedi: ve **القَوعس**: her şeyden kalın boyunlu, güçlü sırtlı olan. Dedi: ve **القَعْوَس**: büyük ihtiyar.
Ve **تقعْوَسَ** ev; yıkıldığı zaman. Ve **تقعوسَ** ihtiyar; yaşlandığı zaman. Bunu Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan zikretti.

**سقع** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الأسقع**: düşmanlardan ve hasetçilerden uzak duran. Halîl dedi: her **صاد** ki **القاف**’tan önce gelir ve her **سين** ki **القاف**’tan önce gelir; Arapların onda iki dili vardır: onlardan kimi onu **سين** yapar, onlardan kimi onu **صاد** yapar; **القاف** ile bitişik mi idi yoksa ayrı mı idi aldırmazlar; ikisi bir kelimede olduktan sonra; ancak **الصاد** bazısında daha güzeldir ve **السين** bazısında daha güzeldir.
Dedi: ve **السُّقع**: kuyunun altı ve çevresinin yan taraflarıdır; hepsi **الأسقاع**tır. Ve her yan **سُقْع** ve **صُقْع**tır; **السين** daha güzeldir.
Ve **العُقاب** **أسقع** ve **أصقع**tır. Ve **الأسقع**: tüyünde yeşillik olan ve başı beyaz, serçeye benzer bir küçük kuşun adıdır; suya yakın olur. Hepsi **الأساقع**tır. Eğer **الأسقَع** ile bir niteleme istersen, hepsi **السُّقْع**tır.
Dedi: ve sarıktan, ridâdan ve başörtüsünden **السَّوقعة**: başa bitişik olan yerdir; o, en çabuk kirlenenidir; **السين** ile daha güzeldir. Dedi: ve **وَقْبة** tiridin **سَوقعة**dır; **السين** ile daha güzeldir.
Ebû Turâb dedi: Nadr dedi: o, kuyunun yan tarafları için **صُقْع** kuyudur ve onun **أصقاع**’ıdır. Dedi: ve **سُقْع** denir. Ve horoz **يسقَع** ve **يَصقَع**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Araplardan bir adam bir adama misafir oldu; ona bir tirid sundu ve ev sahibi ona dedi: **لا تَصقَعها** ve **لا تَقعَرْهَا** ve **لا تَشرِمْها**. Dedi: misafir ona dedi: öyleyse nereden yerim? Dedi: bilmiyorum. Böylece aç olarak döndü.
Dedim: onun sözü **لا تَصقَعْها**; yani onu üstünden yeme. Ve onun sözü **لا تَقعَرها**; yani onu yemeye altından başlama. Ve onun sözü **لا تشرِمْها**; yani onu kenarlarından ve yanlarından yeme. Ev sahibi ona bunu söyleyince, onu yemeye bir yol bulamadı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَعْقَسُ من الرجال: الشديد الشَّكَّة في شرائه وبيعه؛ قال: وليس هذا مذموماً لأَنه يخاف الغبْن، ومنه قول عمر في بعضهم: عَقِس لَقِس. وقال ابن دريد: في خُلقه عَقَس أَي التواء.
والعَقَس: شجيرة تنبت في الثُّمام والمَرْخ والأَراك تَلْتَوي. والعَوْقَسُ: ضرْب من النبْت، ذكره ابن دريد وقال: هو العَشَق.

##### Türkçe

**الأَعْقَسُ** erkeklerden: alışında ve satışında şiddetli **الشَّكَّة** sahibi olan; dedi ki: ve bu yerilmiş değildir; çünkü **الغبْن**’den korkar. Bunundandır: Ömer’in bazılarında söylediği sözü: **عَقِس لَقِس**.

İbn Düreyd dedi: onun huyunda **عَقَس** vardır; yani bükülme.

**العَقَس**: **الثُّمام** ve **المَرْخ** ve **الأَراك** içinde biten, bükülen bir çalıcıktır.

**العَوْقَسُ**: bitkiden bir türdür; onu İbn Düreyd zikretti ve dedi ki: o, **العَشَق**’tır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ومما يستدرك عليه: العقس، سقط من سائر أصول القاموس التي بأيدينا، وكذا في العباب، وقد أورده الأزهري والصاغاني في التكملة، وذكره صاحب اللسان أيضا، وهو واجب الذكر بقلم الحمرة، لأنه أهمله الجوهري، قال ابن الأعرابي: الأعقس من الرجال: الشديد الشكة في شرائه وبيعه، قال: وليس هذا مذموما، لأنه يخاف الغبن، ومنه قول عمر للزبير رضي الله عنهما عقس لقس. وقال الليث في خلقه عقس، بالتحريك، أي التواء. والعوقس: نبت، قاله أبو زيد، وقال ابن دريد: هو العشق، والعشق: شجرة تنبت في الثمام والمرخ والأراك، تلتوي.

##### Türkçe

Ve kendisine istidrâk olunan şeylerdendir: **العقس**; elimizde bulunan **القاموس**’un diğer bütün asıllarından düşmüştür; **العباب**’da da böyledir. Onu **الأزهري** ve **الصاغاني** **التكملة**’de zikretmiştir; **اللسان**’ın sahibi de onu zikretmiştir. Ve o, kırmızı kalemle zikredilmesi vaciptir; çünkü **الجوهري** onu ihmal etmiştir. **ابن الأعرابي** dedi: Erkeklerden **الأعقس**: alışında ve satışında şiddetli şüphe sahibi olandır. Dedi: Bu zemmedilmiş değildir; çünkü aldanmaktan korkar. Bundan, **عمر**’un **الزبير**’e (Allah ikisinden de razı olsun) sözü: **عقس لقس**. **الليث** dedi: Onun yaratılışında **عقس** vardır, hareke ile; yani bükülme. **العوقس**: bir bitkidir; **أبو زيد** bunu söyledi. **ابن دريد** dedi: O, **العشق**’tır. **العشق**: **الثمام** ve **المرخ** ve **الأراك** içinde biten bir ağaçtır; bükülür.
