# عقف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عقف

العَقْفُ: العَطْف والتلْوِيةُ. عَقَفَه يَعْقِفُه عَقْفاً وعَقَّفَه وانْعَقَف وتَعَقَّف أَي عطَفَه فانْعَطَفَ. والأَعْقَفُ: المنْحَني المُعْوَجّ. وظبْي أَعْقَفُ: معطوف القُرون. والعَقْفاء من الشياه: التي التوى قرْناها على أُذنيها. والعُقَّافة: خَشَبة في رأْسها حُجْنة يُمَدُّ بها الشيء كالمِحْجَن. والعَقْفاء: جديدة قد لُوِيَ طَرَفُها. وفي حديث القيامةِ: وعليه حَسَكةٌ مُفَلْطحةٌ لها شوكة عَقِيفةٌ أَي مَلْوِيَّةٌ كالصِّنَّارة. وفي حديث القاسم بن مُخَيْمِرة: أَنه سُئل عن العُصْرةِ للمرأَة فقال: لا أَعلم رُخِّص فيها إلا للشيخ المَعْقُوفِ أَي الذي انْعَقَفَ من شدَّة الكِبَر فانْحنى واعْوجّ حتى صار كالعُقّافةِ، وهي الصَّوْلَجانُ.
والعُقاف: داء يأْخذ الشاة في قوائمها فتعوَجُّ، وقد عُقِفَتْ، فهي مَعْقُوفة. والتعْقِيفُ: التَّعْويج. وشاة عاقِفٌ: مَعْقُوفة الرِّجل، وربما اعْتَرى كل الدوابِّ. والأَعْقَف: الفقير المحتاج؛ قال:
يا أَيُّها الأَعْقَفُ المُزْجِي مَطِيَّتَه،
لا نِعْمةً تَبْتَغي عندي ولا نَشَبا
والجمع عُقْفان. وعُقْفان: جنس من النمل. ويقال: للنمل جَدّان: فازِرٌ وعُقْفانُ، ففازِرٌ جَدُّ السُّود، وعُقفان جد الحُمْر، وقيل: النمل ثلاثة أَصناف: النمل والفازِرُ والعُقَيْفانُ، والعُقَيْفانُ: الطويلُ القوائم يكون في المَقابِر والخَراباتِ؛ وأَنشد:
سُلِّطَ الذَّرُّ فازِرٌ أَو عُقَيفا
نُ، فأجْلاهُمُ لدارٍ شَطُونِ
قال: والذَّرّ الذي يكون في البيوت يؤذي الناس، والفازِرُ: المُدوَّر الأَسود يكون في التمر، قال ابن بري: قال دَغْفَلٌ النسَّابة: يُنْسبُ النملُ إلى عُقْفان والفازر، فعُقْفان جد السود، والفازِر جَدّ الشُّقْر. وعُقْفانُ: حَيٌّ من خُزاعةَ. والعَقْفاء والعَقَفُ: ضرب من النبْت. حكى الأَزهري عن الليث: والعَقْفاء ضرب من البقول معروف، قال: والذي أَعرفه في البقول القَفْعاء، ولا أَعرف العَقْفاء. والعَيْقُفانُ: نبت كالعَرْفَجِ له سَنِفةٌ كسَنِفةِ الثُّفاء؛ عن أَبي حنيفة. وقال مرة: العُقَيْفاء نبْتة ورقها مثل ورق السَّذاب لها زهْرة حمراء وثمرة عَقْفاء كأَنها شِصٌّ فيها حَبٌّ، وهي تقتل الشاء ولا تضر الإبل؛ قال الجوهري: وأَما قول حميد بن ثَوْر الهِلالي:
كأَنه عَقْفٌ تَوَلَّى يَهْرُبُ،
من أَكْلُب يَعْقُفُهُنَّ أَكْلُبُ
فيقال: هو الثعلب؛ قال ابن بري: وهذا الرجز لحُميد الأَرقط لا لحميد بن ثَوْر. وأَعرابي أَعْقَفُ أي جافٍ.

### Türkçe

**العَقْفُ**: bükme ve kıvırmadır. **عَقَفَه يَعْقِفُه عَقْفاً**; ve **عَقَّفَه**; ve **انْعَقَف** ve **تَعَقَّف**: yani onu büktü de o da büküldü. Ve **الأَعْقَفُ**: eğilmiş, çarpık olan. Ve **وظبْي أَعْقَفُ**: boynuzları bükülmüş olan. Ve koyunlardan **العَقْفاء**: iki boynuzu iki kulağının üzerine kıvrılan. Ve **العُقَّافة**: başında bir kanca bulunan bir tahta; onunla şey, **المِحْجَن** gibi çekilir. Ve **العَقْفاء**: ucu bükülmüş yeni (bir şey). Kıyamet hadîsinde: “Onun üzerinde yassı bir **حَسَكةٌ** vardır; onun **شوكة عَقِيفةٌ**’si vardır” yani olta iğnesi gibi bükülmüş. Ve **القاسم بن مُخَيْمِرة** hadîsinde: kendisine kadına **العُصْرةِ** hakkında sorulduğu, bunun üzerine dedi ki: “Ben onda, ancak **الشيخ المَعْقُوفِ** için ruhsat verildiğini bilirim”; yani şiddetli ihtiyarlıktan **انْعَقَفَ** edip eğilen ve çarpılan, nihayet **العُقّافةِ** gibi olan; o da **الصَّوْلَجانُ**’dır.

Ve **العُقاف**: koyunu ayaklarında tutan bir hastalıktır; böylece eğrilir; ve **عُقِفَتْ**; o hâlde o **مَعْقُوفة**’dir. Ve **التعْقِيفُ**: eğriltmedir. Ve **شاة عاقِفٌ**: ayağı bükülmüş (olan), ve belki bütün binek hayvanlarına arız olur. Ve **الأَعْقَف**: fakir, muhtaç; dedi ki:
يا أَيُّها **الأَعْقَفُ** المُزْجِي مَطِيَّتَه،
لا نِعْمةً تَبْتَغي عندي ولا نَشَبا
Ve çoğulu **عُقْفان**’dır. Ve **عُقْفان**: karıncadan bir cinstir. Ve denilir ki: karıncanın iki ceddi vardır: **فازِرٌ** ve **عُقْفانُ**; böylece **فازِرٌ** siyahların ceddi, **عُقفان** kırmızıların ceddidir. Ve denildi ki: karınca üç sınıftır: karınca, **الفازِرُ** ve **العُقَيْفانُ**; ve **العُقَيْفانُ**: uzun bacaklıdır; kabirlerde ve harabelerde olur; ve inşad etti:
سُلِّطَ الذَّرُّ **فازِرٌ** أَو **عُقَيفا**
نُ، فأجْلاهُمُ لدارٍ شَطُونِ
Dedi ki: evlerde olan **الذَّرّ** insanlara eziyet eder; ve **الفازِرُ**: hurmada bulunan yuvarlak siyah olandır. İbn Berrî dedi ki: **دَغْفَلٌ النسَّابة** dedi ki: karınca **عُقْفان** ve **الفازر**’a nisbet edilir; böylece **عُقْفان** siyahların ceddi, **الفازِر** sarıların ceddidir. Ve **عُقْفانُ**: **خُزاعةَ**’dan bir kabiledir. Ve **العَقْفاء** ve **العَقَفُ**: bitkiden bir türdür. Ezherî, Leys’ten nakletti: ve **العَقْفاء** bilinen baklagillerden bir türdür; dedi ki: benim baklagillerde bildiğim **القَفْعاء**’dır; **العَقْفاء**’yı bilmem. Ve **العَيْقُفانُ**: **العَرْفَجِ** gibi bir bitkidir; **الثُّفاء**’nın **سَنِفة**’si gibi bir **سَنِفة**’si vardır; Ebû Hanîfe’den. Ve bir defa dedi ki: **العُقَيْفاء** bir bitkidir; yaprağı **السَّذاب** yaprağı gibidir; kırmızı bir çiçeği ve **عَقْفاء** bir meyvesi vardır; sanki içinde tane bulunan bir **شِصٌّ** gibidir; ve o koyunları öldürür, develere zarar vermez. Cevherî dedi ki: Humeyd b. Sevr el-Hilâlî’nin sözüne gelince:
كأَنه **عَقْفٌ** تَوَلَّى يَهْرُبُ،
من أَكْلُب يَعْقُفُهُنَّ أَكْلُبُ
denilir ki: o tilkidir. İbn Berrî dedi ki: bu recez Humeyd el-Arkat’ındır, Humeyd b. Sevr’inki değildir. Ve **أَعرابي أَعْقَفُ**: yani kaba.
