# عقف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عقف

العقف: الثعلب نقله الجوهري وابن فارس، وأنشد الأول لحميد بن ثور:
  كأنه عقف تولى يهرب
  من أكلب يعقفهن أكلب وقال ابن بري: هذا الرجز لحميد الأرق  ، ومثله لابن فارس، قال الصاغاني: وليس الرجز لأحد الحميدين.وعقفه، كضربه يعقفه عقفا: عطفه نقله الجوهري. وقال الليث: الأعقف: الفقير المحتاج وأنشد ليزيد بن معاوية:
  يا أيها الأعقف المزجي مطيته                      لنعمة تبتغي عندي ولا نشبـا والجمع: عقفان. والأعقف من الأعراب: الجافي نقله الجوهري. والأعوج: أعقف، عن ابن دريد، وأنشد للعبدي:
  إذا أخذت في يميني ذا القفا
  وفي شمالي ذا نصاب أعقفا
  وجدتني للدارعين منقـفـا

  والأعقف: المنحني المعوج. والعقفاء: حديدة قد لوي طرفها، وفيها انحناء. وقال ابن دريد: العقفاء: نبت قال الأزهري: الذي أعرفه في البقول: الفقعاء، ولا أعرف العقفاء، وقال أبو حنيفة: أخبرني أعرابي من اليمامة، قال: العقفاء: ورقه كالسذاب وله زهرة حمراء، وثمرة عقفاء، كأنها شص فيها حب يقتل الشاء، ولا يضر بالإبل، ويقال: هي العقيفاء بالتصغير. والعقافة، كرمانة: خشبة في رأسها حجنة يمد بها الشيء، كالمحجن ويقال: هي الصولجان، ومنه الحديث:  فانحنى واعوج، حتى صار كالعقافة  . والعقاف، كغراب: داء يأخذ في قوائم الشاء تعوج منه. ويقال: شاة عاقف، ومعقوفة الرجل وقد عقفت، وربما اعترى ذلك كل الدواب. وعقفان، كعثمان: حي من خزاعة نقله الليث. وعقفان: ع، بالحجاز. وقال أبو ضمضم النسابة البكري: للنمل جدان: عقفان وفازر، فعقفان: جد الحمر من النمل، وفازر: جد السود كذا في العباب، ونقل ابن بري عن دغفل النسابة أنه قال: ينسب النمل إلى عقفان والفازر، فعقفان: جد السود، والفازر: جد الشقر، فتأمل ذلك، وقال إبراهيم الحربي: النمل ثلاثة أصناف: الذر، والفازر، والعقيفان. فالعقيفان: النمل الطويل القوائم يكون في المقابر والخربات، قل: والذر: الذي يكون في البيوت يؤذي الناس، والفازر: المدور الأسود، يكون في التمر، وأنشد:
  سلط الذر فازر وعقيفا                      ن فأجلاهم لدار شطون وقال أبو حاتم: العقوف، كصبور، من ضروع البقر: ما يخالف شخبه عند الحلب. وانقعف: انعوج وانعطف، كما في الصحاح، وهو مطاوع عقفه عقفا، كتعقف: إذا تعوج.
 ومما يستدرك عليه: ظبي أعقف: معطوف القرون. والعقفاء من الشياه: التي التوى قرناها على أذنيها. وشوكة عقيفة: أي ملوية كالصنارة. وشيخ معقوف: انحنى من شدة الكبر. والتعقيف: التعويج، نقله الجوهري. والعيقفان، على فيعلان: نبت كالعرفج، له سنفة كسنفة الثفاء، عن أبي حنيفة. وعقفان بن قيس بن عاصم: شاعر.

### Türkçe

**العقف**: tilki; bunu el-Cevherî ve İbn Fâris nakletti. Birincisi Humeyd b. Sevr’e şu beyti okudu:
  Sanki o, kaçıp giden bir **عقف** gibidir; kaçar
  **أكلب**’den; onları **أكلب** **يعقفهن**. İbn Berrî dedi: Bu recez Humeyd el-Eraḳ’a aittir; İbn Fâris’te de bunun benzeri vardır. es-Sağânî dedi: Recez iki Humeyd’den hiçbirine ait değildir. Ve **عقفه**; **ضربه** gibi, **يعقفه** **عقفا**: onu büktü; bunu el-Cevherî nakletti. Leys dedi: **الأعقف**: muhtaç yoksul. Yezîd b. Muâviye’ye şu beyit okundu:
  Ey **الأعقف**, binitini süren;                      bende bir nimet ararsın, ne de bir azık. Ve çoğulu: **عقفان**. Araplardan **الأعقف**: kaba (câfî); bunu el-Cevherî nakletti. Ve **الأعوج**: **أعقف**; İbn Düreyd’den. el-‘Abdî’ye şu beyit okundu:
  Sağımda enseli birini aldığımda
  Solumda da **أعقفا** bir mızrak ucu sahibini
  Beni zırhlılara karşı **منقـفـا** bulursun

  Ve **الأعقف**: eğri büğrü, bükülmüş. **العقفاء**: ucu bükülmüş bir demir; onda bir eğrilik vardır. İbn Düreyd dedi: **العقفاء**: bir bitki. el-Ezherî dedi: Sebzeler içinde bildiğim **الفقعاء**’dır; **العقفاء**’yı bilmem. Ebû Hanîfe dedi: Yemâme’den bir bedevî bana haber verdi; dedi ki: **العقفاء**: yaprağı **السذاب** gibidir; kırmızı bir çiçeği vardır; meyvesi **عقفاء**dır; içinde koyunu öldüren taneler bulunan bir **شص** gibidir; develere zarar vermez. Ve denilir ki: küçültme ile o **العقيفاء**dır. **العقافة**, **رمانة** gibi: başında bir kanca bulunan, onunla şeyin uzatıldığı bir tahta; **المحجن** gibi. Ve denilir ki: o **الصولجان**dır. Ondan hadis: “Eğildi ve eğrildi; nihayet **العقافة** gibi oldu.” **العقاف**, **غراب** gibi: koyunun ayaklarında meydana gelen, ondan dolayı eğrilen bir hastalık. Ve denilir ki: **شاة عاقف**; ve **معقوفة الرجل**; ve **عقفت**. Bazen bu, bütün binek hayvanlarının hepsine arız olur. **عقفان**, **عثمان** gibi: Huzâa’dan bir kabile; bunu Leys nakletti. Ve **عقفان**: Hicaz’da bir yer adı. Ebû Ḍamḍam en-Nessâbe el-Bekrî dedi: Karıncanın iki ceddi vardır: **عقفان** ve **فازر**. Şu halde **عقفان**: karıncanın kırmızılarının ceddi; **فازر**: siyahların ceddi; **العباب**’da böyledir. İbn Berrî, nesep âlimi Dağfel’den nakletti ki o şöyle dedi: Karınca **عقفان** ve **الفازر**’e nisbet edilir; şu halde **عقفان**: siyahların ceddi; **الفازر**: sarımsıların ceddi; bunu düşün. İbrâhîm el-Ḥarbî dedi: Karınca üç sınıftır: **الذر** ve **الفازر** ve **العقيفان**. Şu halde **العقيفان**: uzun bacaklı karıncadır; kabirlerde ve harabelerde olur. Dedi ki: **الذر**: evlerde olan, insanlara eziyet eden. **الفازر**: yuvarlak siyah; hurmada olur. Ve şu beyit okundu:
  **الذر**’ü, **فازر**’i ve **عقيفا**                      n’ı musallat etti; onları **دار شطون**’a sürdü. Ebû Ḥâtim dedi: **العقوف**, **صبور** gibi, sığır memelerinden: sağımda, sağılırken süt akışına muhalefet eden (memedir). **انقعف**: eğrildi ve büküldü; **الصحاح**’ta olduğu gibi; o, **عقفه**’nin **عقفا** ile edilgenidir; **تعقف** gibi: eğrildiği zaman.
 Ve ona ilâve olarak kaydedilenlerdendir: **ظبي أعقف**: boynuzları bükük. Ve koyunlardan **العقفاء**: iki boynuzu kulaklarının üzerine dolanan. Ve **شوكة عقيفة**: yani olta iğnesi gibi bükülmüş. Ve **شيخ معقوف**: şiddetli ihtiyarlıktan eğildi. **التعقيف**: eğriltme; bunu el-Cevherî nakletti. **العيقفان**, **فيعلان** vezninde: **العرفج** gibi bir bitki; **الثفاء**’nın **سنفة**si gibi bir **سنفة**si vardır; Ebû Hanîfe’den. Ve **عقفان بن قيس بن عاصم**: şair.
