# عقق — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%82/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%82%D9%82/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%82.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عقق

العَقيقَةُ: صوت الجَذَعِ. وشَعَرُ كلِّ مولودٍ من الناس والبهائم الذي يولد عليه عَقيقَةٌ، وعَقيقٌ، وعِقَّةٌ أيضاً بالكسر. قال ابن الرقاع يصف حماراً:
تَحَسَّرَتْ عِقَّةٌ عنه فأنْـسَـلَـهـاواجْتابَ أخرى جديداً بعد ما ابْتَقَلا
ومنه سمِّيت الشاة التي تُذبحُ عن المولود يوم أسبوعه عَقيقَةً. وقال أبو عبيد: العِقَّةُ في الناس والحُمُرِ، ولم نسمعه في غيرهما. وعَقيقَةُ البرقِ: ما انْعَقَّ منه، أي تَضَرَّبَ في السحاب؛ وبه شبِّه السيف. قال عنترة:
وسيفي كالعَقيقَةِ فهو كِمْعيسلاحي لا أفَلَّ ولا فُطارا
وكلُّ انشقاقٍ فهو انْعقاقٌ، وكل شقٍّ وخرقٍ في الرمل وغيره فهو عَقٌّ. ويقال: انعَقَّتِ السحابة، إذا تَبَعَّجت بالماء. والعَقيقُ: ضربٌ من الفصوص. وكلُّ مسيلٍ شَقَّه ماء السيل فوسَّعه فهو عَقيقٌ؛ والجمع أعِقّةٌ. وعَقَّ بالسهم، إذا رمى به نحو السماء. وينشد للهذليّ:
عَقُّوا بسهمٍ ثم قالوا صـالِـحـوايا ليتني في القوم إذ مَسَحوا اللِحى
وذلك السهم يسمَّى عَقيقةً؛ وهو سهم الاعتذار، وكانوا يفعلونه في الجاهلية. وكان مسح اللِحى علامةً للصلح. وعَقَّ عن ولده يَعُقُّ عَقًّا، إذا ذَبَح عنه يوم أسبوعه، وكذلك إذا حلق عَقيقَتَهُ. وعَقَّ والدَه يَعُقُّ عُقوقاً ومَعَقَّةً، فهو عاقٌّ وعقَقٌ، والجمع عَققة. وفي الحديث: "ذُقْ عُقَقُ" أي ذُقْ جزاءَ فعلك يا عاقُّ. تقول منه: أعَقَّ فلانٌ، إذا جاء بالعُقوقِ. وأعَقَّتِ الفرسُ، أي حملتْ فهي عَقوقٌ، ولا يقال مُعِقٌّ إلا في لغة رديئة وهو من النوادر؛ والجمع عُقَقٌ. ونَوى العَقوقِ: نوًى رِخْوٌ تعلفُهُ الإبلُ العُقَقُ. وربَّما سمُّوا تلك النواة عَقيقَةً. والعِقاقُ: الحوامل من كل حافرٍ، وهو جمع عُقُقٍ. والعَقاقُ بالفتح: الحَمْلُ. يقال: أظهرت الأتانُ عَقاقاً؛ وكذلك العَقَقُ. وقولهم: طلب الأبلَقَ العَقوقَ، مثلٌ لما لا يكون؛ وذلك إن الأبلق ذَكَرٌ ولا يكون الذكر حاملاً. وأمَّا قول الشاعر، أنشده ابن السكيت:
ولو طَلَبوني بالعَقوقِ أتيتُهُـمْبألفٍ أؤدِّيهِ إلى القوم أقْرَعا
فيقال الأبلقُ، ويقال موضعٌ. وماءٌ عُقٌّ مثل قُعٍّ. وأعَقَّه الله، أي أمَرَّهُ، مثل أقَعَّهُ. وعِقَّانُ النخيل والكروم: ما يخرج من أصولها. وإذا لم تقطع العِقَّانُ فسدت الأصول. وقد أعَقَّتِ النخلة والكرمة.

### Türkçe

**العَقيقَةُ**: **الجَذَعِ**’ın sesi. Ve insanlardan ve dört ayaklılardan her doğanın üzerinde doğduğu kıl: **عَقيقَةٌ** ve **عَقيقٌ** ve ayrıca kesre ile **عِقَّةٌ**. İbn er-Riqāʿ bir eşeği vasfederek dedi:
تَحَسَّرَتْ **عِقَّةٌ** عنه فأنْـسَـلَـهـاواجْتابَ أخرى جديداً بعد ما ابْتَقَلا
Bundan dolayı, haftasının günü doğan hakkında kesilen koyuna **عَقيقَةً** adı verildi. Ebû ʿUbeyd dedi: **العِقَّةُ** insanlarda ve eşeklerdedir; onu ikisi dışında işitmedik. Ve **عَقيقَةُ البرقِ**: ondan **انْعَقَّ** olan şeydir; yani bulutta dalgalandı; bununla kılıç benzetildi. ʿAntere dedi:
وسيفي ك**العَقيقَةِ** فهو كِمْعيسلاحي لا أفَلَّ ولا فُطارا
Her yarılma **انْعقاقٌ**’tır; ve kumda ve başkasında her yarık ve yırtık **عَقٌّ**’tır. Ve denilir: **انعَقَّتِ السحابة**; su ile yarılıp açıldığında. Ve **العَقيقُ**: faslardan bir türdür. Ve sel suyunun yardığı ve genişlettiği her akıntı yatağı **عَقيقٌ**’tur; çoğulu **أعِقّةٌ**’dir. Ve **عَقَّ** ok ile; onu göğe doğru attığında. Huzelî’ye ait olarak okunur:
عَقُّوا بسهمٍ ثم قالوا صـالِـحـوايا ليتني في القوم إذ مَسَحوا اللِحى
Ve o ok **عَقيقةً** diye adlandırılır; o, özür okudur; câhiliyede onu yaparlardı. Ve sakalları sıvazlamak barışın alâmeti idi. Ve **عَقَّ عن ولده يَعُقُّ عَقًّا**; haftasının günü onun hakkında kestiğinde; aynı şekilde **عَقيقَتَهُ**’ni tıraş ettiğinde de. Ve **عَقَّ والدَه يَعُقُّ عُقوقاً ومَعَقَّةً**; o hâlde o **عاقٌّ** ve **عقَقٌ**’tır; çoğulu **عَققة**. Hadiste: "ذُقْ **عُقَقُ**" yani: ey **عاقّ** yaptığının cezasını tat. Ondan dersin: **أعَقَّ** falan; **العُقوقِ** ile geldiğinde. Ve **أعَقَّتِ الفرسُ**; yani yüklendi, o hâlde o **عَقوقٌ**’tur; ve **مُعِقٌّ** denilmez, ancak kötü bir dilde; ve o nadirlerdendir; çoğulu **عُقَقٌ**. Ve **نَوى العَقوقِ**: gevşek bir çekirdektir; onu **الإبلُ العُقَقُ** yer. Ve bazen o çekirdeğe **عَقيقَةً** adını verdiler. Ve **العِقاقُ**: her toynaklıdan gebe olanlardır; o, **عُقُقٍ**’un çoğuludur. Ve fetha ile **العَقاقُ**: gebeliktir. Denilir: dişi eşek **عَقاقاً** gösterdi; aynı şekilde **العَقَقُ**. Ve onların sözü: **الأبلَقَ**’ı **العَقوقَ** için istedi; olmayacak şeye bir meseldir; çünkü **الأبلق** erkektir ve erkek gebe olmaz. Şairin sözüne gelince, İbn es-Sikkît onu rivayet etti:
ولو طَلَبوني ب**العَقوقِ** أتيتُهُـمْبألفٍ أؤدِّيهِ إلى القوم أقْرَعا
Bunun üzerine **الأبلقُ** denilir; ve bir yer denilir. Ve **ماءٌ عُقٌّ**; **قُعٍّ** gibi. Ve **أعَقَّه الله**; yani onu acılaştırdı; **أقَعَّهُ** gibi. Ve **عِقَّانُ النخيل والكروم**: köklerinden çıkan şeydir. Ve **العِقَّانُ** kesilmezse kökler bozulur. Ve hurma ağacı ve asma **أعَقَّتِ**.
