# عكد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عكد

العُكْدَةُ والعَكَدَةُ: أَصل اللسان والذنب وعُقْدَتُه، والجمع عُكَدٌ وعَكَد. وفي الحديث: إِذا قطع اللسان من عُكْدَتِه ففيه كذا؛ العُكْدَةُ عُقْدَةِ أَصل اللسان، وقيل: معظمه، وقيل: وَسَطُه. وعَكْدُ كلِّ شيءٍ: وسَطُه. وعَكَدَة القلب: أَصله بين الرئتين.
وعَكِدَ الضبّ يَعْكَدُ عَكَداً، فهو عَكِدٌ، واستَعْكَدَ: سَمِنَ وصَلُبَ لحمُه. واستَعْكَدَ الضبُّ بحجر أَو شجر إِذا تَعَصَّرَ به مخافةَ عُقابٍ أَو بازٍ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي يصف الضب:
إِذا اسْتَعْكَدَتْ منه بكلِّ كُدايَةٍ
من الصَّخْرِ، وافاها لَدى كلِّ مسرح
وناقة عَكِدَةٌ: سمينة. واسْتَعْكَدَ الماءُ: اجتمع؛ ويروى بيت امرئِ القيس:
تَرى الفَأْرَ في مُسْتَعْكِدِ الماءِ لاحِباً
على جَدَدِ الصَّحْراءِ، مِن شَدِّ مَلْهَبِ
وعَكْدُكَ هذا الأَمْرُ. وحَبابُك وشَبابُكَ ومجهودُك ومعكودُك أَن تفعل كذا معناه كلِّه: غايتُك وآخِرُ أَمْرِكَ أَي قِصاراكَ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
سَنُصْلي بها القَوْمَ الذين اصْطَلَوْا بها،
وإِلاَّ فمَعكودٌ لَنا أُمُّ جُندُبِ
ثم فسره فقال: مَعْكود لنا أَي قُصارى أَمْرِنا وآخره أَن نَظْلِمَ فنَقْتُلَ غيرَ قاتِلِنا. وأُم جندب هنا: الغَدْرُ والداهيةُ، وهذا معكودٌ أَي عَتِيدٌ. والمَعْكُودُ: المحبوس؛ عن يعقوب.
ولبن عُكالِدٌ وعُكَلِدٌ أي خاثر، بزيادة اللام.
والعِلْكِدُ: القَصيرةُ اللَّحِيمةُ.

### Türkçe

**العُكْدَةُ** ve **العَكَدَةُ**: dilin kökü ve kuyruk ve onun **عُقْدَتُه**’si; çoğulu **عُكَدٌ** ve **عَكَد**. Hadiste: “Dilin **عُكْدَتِه**’sinden kesilirse onda şöyle şöyledir”; **العُكْدَةُ**, dilin kökünün **عُقْدَة**’sidir; ve denildi: onun çoğudur; ve denildi: onun ortasıdır. Her şeyin **عَكْدُ**’u: onun ortasıdır. Kalbin **عَكَدَة**’si: iki akciğer arasındaki köküdür.

Kertenkele **عَكِدَ** eder, **يَعْكَدُ** **عَكَداً**; o hâlde o **عَكِدٌ**’dir; ve **استَعْكَدَ**: semirdi ve eti katılaştı. Kertenkele taşla yahut ağaçla **استَعْكَدَ** eder; bir kartal yahut doğandan korkarak onunla büzüşüp sıkıştığı zaman; İbnü’l-A‘râbî kertenkeleyi vasfederek inşad etti:
إِذا اسْتَعْكَدَتْ منه بكلِّ كُدايَةٍ
من الصَّخْرِ، وافاها لَدى كلِّ مسرح
Ve **ناقة عَكِدَةٌ**: semizdir. Su **اسْتَعْكَدَ** etti: toplandı; İmruü’l-Kays’ın beyti rivayet olunur:
تَرى الفَأْرَ في مُسْتَعْكِدِ الماءِ لاحِباً
على جَدَدِ الصَّحْراءِ، مِن شَدِّ مَلْهَبِ
Ve “Bu işin **عَكْدُكَ**’u.” Ve “**حَبابُك** ve **شَبابُكَ** ve **مجهودُك** ve **معكودُك** şunu yapmandır”ın mânası, hepsi: gayen ve işinin sonu, yani en son sınırın; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
سَنُصْلي بها القَوْمَ الذين اصْطَلَوْا بها،
وإِلاَّ فمَعكودٌ لَنا أُمُّ جُندُبِ
Sonra onu tefsir etti ve dedi: “Bize **مَعْكود**” yani işimizin en sonu ve sonu, zulmedip katilimiz olmayanı öldürmemizdir. Ve burada **أُم جندب**: hainlik ve musibet (dehşetli iş)tir; ve “Bu **معكودٌ**” yani hazırdır. **المَعْكُودُ**: hapsedilmiş olan; Ya‘kūb’dan.

**ولبن عُكالِدٌ** ve **عُكَلِدٌ** yani koyu (yoğun); **اللام**’ın ziyadesiyle.

**والعِلْكِدُ**: kısa, etli olan (dişi).
