# عكد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عكد

العكدة بالضم: العصعص. والتكملة: العكدة: القوة، وجحر الضب. والعكدة بالضوم وبالتحريك: أصل اللسان والذنب وعقدته، والجمع: عكد. وقيل: عكدة اللسان: معظمه وقيل: وسطه. والعكدة: أصل القلب بين الرئتين.والعكدة: ريش ينقط به الخبز، نقله الصاغاني. وعكد الشيء: وسطه. وعكدني الأمر: يعكدني، من حد ضرب: أمكنني، قال رجل من بلحارث بن كعب:
  سنصلي بها القوم الذين اصطلوا بها                      وإلا فمعكـود لـنـا أم جـنـدب أم جندب: الظلم، ومعكود: ممكن يقول: نقتل غير قاتله. وعكد فلان عنقه إليه: لجأ كعقد: كذا رواه إحاق بن فرج عن بعض الأعراب. والمعكد، كمجلس: الملجأ. والمعكود: المقيم اللازم، والمعكود: المحبوس، عن يعقوب. والمعكود، من الطعام: المعد الراهن الدائم، ويقال: هذا معكود، أي عتيد. وعكد الضب والبعير، كفرح، يعكد عكدا: سمن وصلب لحمه، كاستعكد، والنعت منه: عكد. وناقة عكدة: سمينة، كل ذلك بناء على ما أورده في سياقه. والذي في التكملة: استعكد الصبي، إذا سمن، وأما استعكد الضب فهو إذا تعصر بشجر أو حجر، مخافة عقاب، كما سيأتي، فلا إخال قوله: الضب، إلا تحريفا، فتأمل. وعكد به: لزق ولجأ. والعكد، ككتف: اليابس من الشجر، بعضها فوق بعض. وعكاد، كسحاب: جبل باليمن، قرب مدينة زبيد حرسها الله، وسائر بلاد الإسلام، أهلها باقية على اللغة الفصيحة إلى الآن، ولا يقيم الغريب عندهم أكثر من ثلاث ليال، خوفا على لسانهم. واعتكده: لزمه، كعكده. واستعكد الطائر: انضم إلى الشيء، وفي نسخة: إلى شيء، مخافة الجوارح من الطيور. وعبارة المحكم، والتهذيب: وكذلك استعكد الضب بحجر، أو شجر، إذا تعصر به، مخافة عقاب أو باز، وأنشد ابن الأعرابي للطرماح، يصف الضب:
  إذا استعكدت منـه بـكـل كـدية                      من الصخر وافاهأ لدى كل مسرح ومما يستدرك عليه: استعكد الماء: اجتمع، ويروى بيت امرئ القيس:
  ترى الفأر في مستعكد الماء لاحبـا                      على جدد الصحراء من شد ملهب وعكدك هذا الأمر، وحبابك، وشبابك، ومجهودك، ومعكودك أن تفعل كذا، معناه كله: غايتك وآخر أمرك، أي قصاراك، أنشد ابن الأعرابي:
  سنصلي بها القوم الذين اصطلوا بها                      وإلا فمعكـود لـنـا أم جـنـدب ثم فسره فقال: معكود لنا، أي قصارى أمرنا وآخره، أن نظلم فنقتل غير قاتلنا، وأم جندب هنا الغدر والداهية.

### Türkçe

**العكدة** (ضمme ile): **العصعص**. Ve **التكملة**: **العكدة**: kuvvet, ve kelerin ini. Ve **العكدة** (ضوم ile) ve harekeleme ile: dilin kökü ve kuyruk ve onun düğümü; çoğulu: **عكد**. Ve denildi: **عكدة اللسان**: onun çoğu; ve denildi: onun ortası. Ve **العكدة**: iki akciğer arasındaki kalbin kökü. Ve **العكدة**: ekmeğin onunla beneklendiği tüy; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **عكد** şey: onun ortası. Ve **عكدني الأمر**: beni **يعكدني**; **حد ضرب** babından: bana imkân verdi; **بلحارث بن كعب**’den bir adam dedi:
  Onunla ısınmış olan kavmi onunla yakacağız                      yoksa bizim için **أم جندب**’e kadar mümkün (olan) vardır
**أم جندب**: zulüm; ve **معكود**: mümkün; “onun katilinden başkasını öldürürüz” der. Ve **عكد** falan onun boynunu ona doğru: sığındı; **عقد** gibi: böylece **إحاق بن فرج** bazı bedevîlerden rivayet etti. Ve **المعكد** ( **مجلس** vezninde): sığınak. Ve **المعكود**: yerleşik, yapışıp kalan; ve **المعكود**: hapsedilmiş; **يعقوب**’dan. Ve **المعكود**, yemekten: hazır, bekleyen, sürekli olan; ve denilir: “bu **معكود**dur”, yani hazırdır. Ve **عكد** keler ve deve, **فرح** gibi, **يعكد** **عكدا**: semirdi ve eti sertleşti; **استعكد** gibi; ve ondan sıfat: **عكد**. Ve **ناقة عكدة**: semiz; bunların hepsi, onun bağlamında zikrettiğine binaen. Ve **التكملة**’de olan: **استعكد الصبي**: semirdiği zaman; ama **استعكد الضب** ise, kartaldan korkarak ağaç yahut taşla sıkışıp büzüldüğü zamandır; ileride geleceği üzere; şu hâlde onun “**الضب**” sözü, ancak bir tahrif olmalıdır; öyleyse düşün. Ve **عكد به**: yapıştı ve sığındı. Ve **العكد** ( **كتف** gibi): ağaçtan kuru olan; onun bir kısmı bir kısmının üstündedir. Ve **عكاد** ( **سحاب** gibi): Yemen’de bir dağ; **زبيد** şehrinin yakınında; Allah onu ve İslâm beldelerinin geri kalanını korusun; ahalisi şimdiye dek fasih dil üzere kalıcıdır; yabancı, dilleri hakkında korkudan, yanlarında üç geceden fazla ikamet etmez. Ve **اعتكده**: ona yapıştı; **عكده** gibi. Ve **استعكد الطائر**: şeye toplandı; bir nüshada: bir şeye; kuşlardan yırtıcılardan korkarak. Ve **المحكم** ve **التهذيب**’in ibaresi: ve yine **استعكد الضب** bir taşla yahut ağaçla, onunla sıkışıp büzüldüğü zaman; kartaldan yahut doğandan korkarak. Ve **ابن الأعرابي**, **الطرماح**’a ait, keleri vasfeden (şu beyti) inşad etti:
  Ondan her bir sertlik ile büzülüp sıkıştığı zaman                      kayadan, her bir otlak yerinde ona geldi
Ve ona ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: **استعكد الماء**: toplandı; ve **امرئ القيس**’in beyti rivayet olunur:
  Çölün yeni izleri üzerinde, şiddetli yakıcının şiddetinden                      suyun toplanmış yerinde fareyi kaygan görürsün
Ve “**عكدك هذا الأمر**”, ve “**حبابك**”, ve “**شبابك**”, ve “**مجهودك**”, ve “**معكودك**” şu ki şöyle yapasın; bunun hepsinin manası: senin gayen ve işinin sonu; yani senin en son varacağın. **ابن الأعرابي** inşad etti:
  Onunla ısınmış olan kavmi onunla yakacağız                      yoksa bizim için **أم جندب**’e kadar mümkün (olan) vardır
Sonra onu açıklayıp dedi: “**معكود لنا**”, yani işimizin en sonu ve sonu şudur: zulmedip katilimiz olmayanı öldürelim; ve burada **أم جندب**: gadr ve dehşetli musibettir.
