# عكرس (ع-ك-ر-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%B1%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ك - ر - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العمرس، كعملس: القوي على السير السريع الشديد من الرجال، قال ابن فارس: هذا مما زيدت فيه العين، وإنما هو من الشيء المرس، وهو الشديد الفتل. انتهى. والعمرس والعملس في المعنى واحد، إلا أن العملس يقال للذئب. والعمرس: السريع من الورد، يقال: ورد عمرس، أي سريع، نقله الصاغاني. والعمرس: الشديد من السير والأيام، يقال: سير عمرس، ويوم عمرس، وشر عمرس، وكذلك عمرد. والعمرس: وكذلك عمرد. والعمرس: الشرس الخلق القوي الشديد. والعمروس، كعصفور: الخروف، كالطمروس، قاله الأزهري، وقيل: هو إذا بلغ العدو، وكذلك الجدي، لغة شامية، ويقال للجمل إذا أكل وشرب واجتر وبلغ النزو: فرفور وعمروس، الجوهري عماريس، وعمارس، نادر لضرورة الشعر، كقول حميد بن ثور، يصف نساء نشأن بالبادية:
  أولئك لم يدرين ما سمك القـرى                      ولا عصب فيها رئات العمارس والغلام الحادر ربما قيل له: عمروس، عن أبي عمر، وقال غيره: هو الغلام الشائل، وكأنه على التشبيه. وأبو الفضل محمد بن عبيد الله بن أحمد بن محمد بن عمروس المالكي، محدث بغدادي، روى عنه أبو بكر الخطيب وغيره، توفي سنة 453 وفتحه من لحن المحدثين، وتحريفهم، لعوز بناء فعلول، سوى صعفوق، وهو نادر، قاله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: العمروس: الغلام الحادر، عن أبي عمرو. والعمرس من الجبال: الشامخ الذي يمتنع أن يصعد عليه.
  ع م س
 العماس، كسحاب: الحرب الشديدة، عن الليث، كالعميس كأمير. والعماس: أمر لا يقام له، وكل ما لا يهتدي لوجهه عماس، كالعمس، بالفتح، والعموس، كصبور. والعميس، كأمير. يقال: أمر عماس وعموس، أي شديد، وقيل: مظلم لا يدري تمن أين يؤتى له، وكذلك معمس، كمعظم. وقال أبو عمرو: العميس: الأمر المغطى. والعماس من الليالي: المظلم الشديد الظلمة، وقد عمس وعمس، كفرح وكرم، نقله ابن القطع، الجوهري عمس، بضمتين، وعمس، بالضم. والعماس: الأسد الشديد، يقال: أسد عماس، وأنشد شمر لثابت قطنة:
  قبيلتان كالحذف المنـدى                      أطاف بهن ذو لبد عماس

  كالعموس، كصبور. وعمس يومنا، ككرم وفرح، الأخيرة عن ابن دريد، وفي كتاب ابن القطاع: كضرب فرح، أما كفرح وكرم فجعله في عمس الليل، كما تقدم، عماسة، بالفتح، وعموسا، كقعود، وعمسا، بالفتح، وعمسا، محركة، فالأول من مصادر عمس، ككرم، والآخر من مصادر عمس، كفرح، هذا هو القياس، وفاته من المصادر: عموسة، فقد ذكره ابن سيده وغيره، وزاد ابن القطاع: عماسا، كسحاب، وأورده كالعموس والعمس، من مصادر عمس، كفرح اشتد وسود وأظلم فالأول عام في الأمر واليوم، يقال: عمس الأمر واليوم، إذا اشتد، ومنه أمر عماس ويوم عماس، وكذلك الحرب والأسد، وقد عمسا، وأما الثاني والثالث ففي الليل والنهار، يقال: عمس الليل وعمس النهار، إذا أظلما، والعموس، كصبور: من يتعسف الأشياء، كالجاهل، وقد عمس، كفرح، نقله ابن القطاع. وعميس الحمائم، كأمير: واد بين ملل وفرش، كان أحد منازله صلى الله عليه وسلم حين مسيره إلى بدر. وعميس كزبير: أبو أسماء وسلامة وليلى، ابن معد بن الحارث بن تميم بن كعب بن مالك ابن قحافة بن عامر بن ربيعة بن زيد بن مالك بن نسر بن وهب الله بن شهران بن عفرس بن خلف ابن أفتل، وهو خثعم بن أنمار، وقوله: صحابي، فيه نظر، فإني لم أر أحدا ذكره في معجم الصحابة، وإنما الصحبة لابنته أسماء المذكورة، وأمها هند بنت عوف بن زهير بن الحارث بن كنانة، وهي أخت ميمونة بنت الحارث الهلالية زوج النبي صلى الله عليه وسلم، أمهما واحدة. وأخت لبابة أم الفضل امرأة العباس، وكن تسع أخوات، وكانت أسماء فاضلة جليلة، هاجرت مع جعفر إلى الحبشة، وولدت له عونا وعبد الله، وكانت قبل جعفر عند حمزة بن عبد المطلب، فولدت له أمة الله، ثم كانت عند شداد بن الهاد، فولدت له عبد الله وعبد الرحمن، وقيل: إن التي كانت عند حمزة وعند شداد هي أختها سلمى لا أسماء، وتزوجها بعد جعفر أبو بكر الصديق رضي الله عنه، فولدت له محمدا، وتزوجها بعده علي بن أبي طالب، كرم الله وجهه، فولدت له يحيى وعونا، ذكر ذلك كله أبو القاسم السهيلي في الروض، واستوفيته عنها لأجل تمام الفائدة، وقد ساق ابن سعد نسبها في الطبقات، كما ساق السهيلي، مع بعض اختلاف فيه. وعمس الكتاب: درس، ظاهره أنه من حد نصر، وكذا ضبطه في الأصول، إلا ابن القطاع، فقد جعله من حد فرح، وأن مصدره العمس، محركة. عمس عليه الشيء يعمسه أخفاه، وفي التهذيب: خلطه ولم يبينه، كأعمسه، وفي التهذيب: عمسه. والعمس أيضا: أن تري أنك لا تعرف الأمر وأنت تعرفه، وبه فسر قول علي رضي الله تعالى عنه: وإن معاوية قاد لمة من الغواة وعمس عليهم الخبر ويروى بالغين المعجمة. وفي النوادر: حلف فلان على العميسة، كسفينة، وفي النسخ من النوادر: العميسية بزيادة ياء النيسبة، هكذا في سائر أصول القاموس، والذي في اللسان: على العميسة والغميسة، بالعين والغين، كلاهما بالضم. وفي التكملة على العميسية والغميسية، بالتصغير والتشديد فيهما، وبالعين والغين، ويوافقه نص الأرموي في كتابه، وقد ضبطه بخطه هكذا، وهو منقول من كتاب النوادر، أي على يمين غير حق، وفي كتاب الأرموي: على يمين مبطل. وتعامس عن الأمر: أرى أنه لا

  يعلمه، وقيل تغافل عنه وهو به عالم، كتغامس وتعامش، قال الأزهري: ومن قال: تغامس، بالغين، فهو مخطئ. و تعامس علي، أي تعامى علي وتركني في شبهة من أمره، ويقال: تعامست على الأمر، وتعامشت وتعاميت، بمعنى واحد، ولا يخفى أن قوله علي مكر، فلو حذفه لأصاب، لأن المعنى يتم بدونه. وعامسه معامسة: ساتره ولم يجاهره بالعداوة وعامس فلانا: ساره، وهي المعامسة. وامرأة معامسة: تتستر في شبيبتها ولا تتهتك، قال الراعي: وقيل تغافل عنه وهو به عالم، كتغامس وتعامش، قال الأزهري: ومن قال: تغامس، بالغين، فهو مخطئ. و تعامس علي، أي تعامى علي وتركني في شبهة من أمره، ويقال: تعامست على الأمر، وتعامشت وتعاميت، بمعنى واحد، ولا يخفى أن قوله علي مكر، فلو حذفه لأصاب، لأن المعنى يتم بدونه. وعامسه معامسة: ساتره ولم يجاهره بالعداوة وعامس فلانا: ساره، وهي المعامسة. وامرأة معامسة: تتستر في شبيبتها ولا تتهتك، قال الراعي:
  إن الحلال وخنزرا ولدتهما                      أم معامسة على الأطهار أي تأتي ما لا خير فيه غير معالنة به، هذه رواية الأزهري، ورواية غيره: أم مقارفة وهي أشهر. وقال ابن جبلة: المقارفة: هي المدانية المعارضة من أنء تصيب الفاحشة، وهي التي تلقح لغير فحلها. ويقال: جاءنا بأمور معمسات، بفتح الميم المشددة وكسرها، أي مظلمة ملوية عن وجهها، قيل: هو مأخوذ من قولهم: أمر عماس: لا يدرى من أين يؤتى له، كما في التهذيب. ومما يستدرك عليه: العماس، بالفتح: الداهية. والعمس، محركة: الحمس، وهو الشدة، حكاها ابن الأعرابي، وأنشد: إن أخوالي جميعا من شقر لبسوا لي عمسا جلد النمر وعمس تعميسا، أي أتى ما لا خير فيه غير معالن به. وأمر معمس كمعظم: شديد.

##### Türkçe

**العمرس**، **كعملس**: erkeklerden hızlı, şiddetli sürüşe güçlü olan; İbn Fâris dedi: Bu, içine **العين** artırılmış olanlardandır; aslında o, **الشيء المرس**’tendir; o da, bükümü şiddetli olandır. Bitti. **العمرس** ve **العملس** mânada birdir; ancak **العملس** kurda denir. **العمرس**: **الورد**’dan hızlı olan; denir ki: **ورد عمرس**; yani hızlı; bunu **الصاغاني** nakletti. **العمرس**: yürüyüşün ve günlerin şiddetlisi; denir ki: **سير عمرس** ve **يوم عمرس** ve **شر عمرس**; aynı şekilde **عمرد**. **العمرس**: ve aynı şekilde **عمرد**. **العمرس**: yaratılışı huysuz, güçlü, şiddetli olan. **العمروس**، **كعصفور**: koç yavrusu; **كالطمروس**; bunu **الأزهري** söyledi; ve denildi ki: o, koşuya ulaştığı zaman böyledir; aynı şekilde **الجدي**; Şam dili. Ve deveye, yiyip içtiği, geviş getirdiği ve sıçramaya ulaştığı zaman denir: **فرفور** ve **عمروس**; **الجوهري**: **عماريس** ve **عمارس**; şiir zarureti için nadir; **حميد بن ثور**’un sözü gibi; çölde yetişmiş kadınları vasfeder:
  Onlar, köyün semizliğinin ne olduğunu bilmezlerdi                      ve onda **العمارس**’in akciğerleri sinirle bağlanmazdı

Ve **الغلام الحادر**’a bazen **عمروس** denir; Ebû Ömer’den. Başkası dedi: o, **الغلام الشائل**’dir; sanki benzetme üzerinedir. Ve Ebû’l-Fazl Muhammed b. Ubeydullah b. Ahmed b. Muhammed b. **عمروس** el-Mâlikî; Bağdatlı muhaddis; ondan Ebû Bekr el-Hatîb ve başkaları rivayet etti; 453 yılında vefat etti; ve onun fethası, muhaddislerin lahnından ve tahriflerindendir; **فعلول** binasının azlığından dolayı; **صعفوق** dışında; o da nadirdir; bunu **الصاغاني** söyledi. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **العمروس**: **الغلام الحادر**; Ebû Amr’dan. Ve dağlardan **العمرس**: üzerine çıkılmaktan imtina eden yüksek olan.
  ع م س
**العماس**، **كسحاب**: şiddetli savaş; Leys’ten; **كالعميس كأمير**. **العماس**: kendisine kalkışılmayan iş; ve yönüne hidayet olunmayan her şey **عماس**’tır; **كالعمس** (fetha ile) ve **العموس**، **كصبور**. Ve **العميس**، **كأمير**. Denir ki: **أمر عماس وعموس**; yani şiddetli; ve denildi ki: karanlık; kendisine nereden gelinip ulaşılacağı bilinmez; aynı şekilde **معمس**، **كمعظم**. Ebû Amr dedi: **العميس**: örtülü iş. Gecelerden **العماس**: çok karanlık, şiddetli karanlık olan; ve **عمس** ve **عمس** oldu; **كفرح وكرم**; bunu İbnü’l-Kat‘ nakletti; Cevherî: **عمس** (iki damme ile) ve **عمس** (damme ile). **العماس**: şiddetli aslan; denir ki: **أسد عماس**; ve Şemmer, Sâbit Kutne için inşâd etti:
  İki kabile, ıslanmış ok uçları gibi                      etraflarını, yeleli bir **عماس** sardı

  **كالعموس**، **كصبور**. Ve günümüz **عمس** oldu; **ككرم وفرح**; sonuncusu İbn Düreyd’den; İbnü’l-Kat‘’ın kitabında: **كضرب فرح**; أما **كفرح وكرم** ise onu, daha önce geçtiği üzere, gecenin **عمس**’inde kıldı; **عماسة** (fetha ile) ve **عموسا**، **كقعود** ve **عمسا** (fetha ile) ve **عمسا** (harekeli); birincisi, **عمس**’ın (ككرم) masdarlarındandır; diğeri, **عمس**’ın (كفرح) masdarlarındandır; kıyas budur. Ve masdarlardan ondan kaçırdığı: **عموسة**; zira onu İbn Sîde ve başkaları zikretti; İbnü’l-Kat‘ artırdı: **عماسا**، **كسحاب**; ve onu **كالعموس والعمس** olarak getirdi; **عمس**’ın (كفرح) masdarlarındandır: şiddetlendi, karardı ve karanlıklaştı. Birincisi, işte ve günde geneldir; denir ki: **عمس الأمر واليوم**; şiddetlendiği zaman; bundan: **أمر عماس** ve **يوم عماس**; aynı şekilde savaş ve aslan; ve ikisi **عمسا** oldu. İkinci ve üçüncü ise gecede ve gündüzdedir; denir ki: **عمس الليل** ve **عمس النهار**; karardıkları zaman. **العموس**، **كصبور**: şeyleri zorlayarak yapan; cahil gibi; ve **عمس** oldu; **كفرح**; bunu İbnü’l-Kat‘ nakletti. **عميس الحمائم**، **كأمير**: **ملل** ile **فرش** arasında bir vadi; Bedir’e yürüyüşü sırasında, sallallahu aleyhi ve sellem’in menzillerinden biriydi. Ve **عميس** **كزبير**: Ebû Esmâ ve Selâme ve Leylâ’nın babası; Ma‘d b. el-Hâris b. Temîm b. Ka‘b b. Mâlik b. Kahâfe b. Âmir b. Rabîa b. Zeyd b. Mâlik b. Nesr b. Vehbullah b. Şehrân b. ‘Afras b. Halef b. Eftel; o da Heth‘am b. Enmâr’dır. Ve onun “sahâbî” sözü, onda nazar vardır; çünkü ben, onu sahâbe mu‘ceminde zikreden birini görmedim; sahâbelik ancak zikredilen kızı Esmâ’yadır. Annesi: Hind bt. ‘Avf b. Züheyr b. el-Hâris b. Kinâne; o, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in zevcesi Meymûne bt. el-Hâris el-Hilâliyye’nin kız kardeşidir; ikisinin annesi birdir. Ve Lübâbe’nin kız kardeşi; o, Abbâs’ın hanımı Ümmü’l-Fazl’dır; ve dokuz kız kardeş idiler. Esmâ faziletli, celîl idi; Ca‘fer ile Habeşistan’a hicret etti; ona Avn ve Abdullah’ı doğurdu. Ca‘fer’den önce Hamza b. Abdülmuttalib’in yanında idi; ona Ümetullah’ı doğurdu. Sonra Şeddâd b. el-Hâd’ın yanında idi; ona Abdullah ve Abdurrahman’ı doğurdu. Ve denildi ki: Hamza’nın yanında ve Şeddâd’ın yanında olan, Esmâ değil, kız kardeşi Selmâ’dır. Ca‘fer’den sonra Ebû Bekr es-Sıddîk radıyallahu عنه onunla evlendi; ona Muhammed’i doğurdu. Ondan sonra Ali b. Ebî Tâlib onunla evlendi; Allah yüzünü keremli kılsın; ona Yahyâ ve Avn’ı doğurdu. Bunların hepsini Ebû’l-Kâsım es-Süheylî **الروض**’da zikretti; tam fayda için onu ondan istîfâ ettim. İbn Sa‘d, **الطبقات**’ta onun nesebini sevk etti; Süheylî’nin sevk ettiği gibi; onda bir miktar ihtilafla. **عمس الكتاب**: silindi/eskidi; zahiri, onun **حد نصر**’dan olduğudur; asıllarda da böyle ضبط edilmiştir; ancak İbnü’l-Kat‘ müstesna; zira onu **حد فرح**’tan kıldı; ve masdarının **العمس** (harekeli) olduğunu. **عمس عليه الشيء يعمسه**: onu gizledi; **التهذيب**’de: onu karıştırdı ve onu açıklamadı; **كأعمسه**; **التهذيب**’de: **عمسه**. Ve **العمس** ayrıca: sen, işi bildiğin hâlde bilmediğini göstermen; bununla Ali radıyallahu تعالى عنه’nun sözü tefsir edildi: “Ve Muâviye, azgınlardan bir topluluğu sevk etti ve haberi onların üzerine **عمس** etti”; ve **بالغين المعجمة** ile rivayet olunur. **النوادر**’de: Falan, **العميسة** üzerine yemin etti; **كسفينة**. **النوادر**’den nüshalarda: **العميسية**; nisbet **ياء**’sının ziyadesiyle; **القاموس**’un sair asıllarında böyledir. **اللسان**’da olan: **على العميسة والغميسة**; **بالعين والغين**; ikisi de damme iledir. **التكملة**’de: **على العميسية والغميسية**; ikisinde de tasğîr ve teşdîd ile; ve **بالعين والغين** ile; ve Ermevî’nin kitabındaki nass ona muvafıktır; onu kendi hattıyla böyle ضبط etmiştir; ve o, **النوادر** kitabından nakledilmiştir; yani hak olmayan bir yemin üzere. Ermevî’nin kitabında: bâtıl bir yemin üzere. **وتعامس عن الأمر**: görürüm ki o, bilmezmiş gibi gösterdi…

Öğretir; ve denildi: Ondan gafil görünmek, hâlbuki o, onu bilendir; **تغامس** ve **تعامش** gibi. Ezherî dedi: “Kim **تغامس** derse, **بالغين** (yani **الغين** ile), o hatalıdır.” Ve **تعامس علي**: yani bana karşı **تعامى** etti ve beni, işinden bir şüphe içinde bıraktı. Ve denilir: **تعامست على الأمر**; ve **تعامشت** ve **تعاميت**; tek bir mânâ ile. Ve gizli değildir ki onun “**علي**” sözü bir hiledir; onu çıkarsaydı isabet ederdi; çünkü mânâ onsuz tamam olur. Ve onu **معامسة** ile **عامسه**: onu örttü ve düşmanlıkla ona açıkça karşı çıkmadı. Ve birini **عامس**: onunla gizlice konuştu; bu da **المعامسة**dir. Ve **امرأة معامسة**: gençliğinde örtünür ve açılıp saçılmaz. Râî dedi: Ve denildi: Ondan gafil görünmek, hâlbuki o, onu bilendir; **تغامس** ve **تعامش** gibi. Ezherî dedi: “Kim **تغامس** derse, **بالغين** (yani **الغين** ile), o hatalıdır.” Ve **تعامس علي**: yani bana karşı **تعامى** etti ve beni, işinden bir şüphe içinde bıraktı. Ve denilir: **تعامست على الأمر**; ve **تعامشت** ve **تعاميت**; tek bir mânâ ile. Ve gizli değildir ki onun “**علي**” sözü bir hiledir; onu çıkarsaydı isabet ederdi; çünkü mânâ onsuz tamam olur. Ve onu **معامسة** ile **عامسه**: onu örttü ve düşmanlıkla ona açıkça karşı çıkmadı. Ve birini **عامس**: onunla gizlice konuştu; bu da **المعامسة**dir. Ve **امرأة معامسة**: gençliğinde örtünür ve açılıp saçılmaz. Râî dedi:
  “Şüphesiz helâl ve **خنزرا**; ikisini de doğurdu
  **أم معامسة**; temizler üzerine” yani, içinde hayır olmayan şeyi, ancak onu açıkça ilan ederek yapar; bu, Ezherî’nin rivayetidir; başkasının rivayeti ise: **أم مقارفة**; ve o daha meşhurdur. İbn Cebele dedi: **المقارفة**: o, fuhşu işlemekten, bir şeyin yakınlığı, karşı karşıya gelmesidir; ve o, kendi erkeği olmayan için gebe kalandır. Ve denilir: Bize **بأمور معمسات** ile geldi; şeddeli **الميم**in fethasıyla ve kesresiyle; yani karanlık, yüzünden çevrilmiş (bükülmüş) şeyler. Denildi: Bu, onların “**أمر عماس**” sözünden alınmıştır: ona nereden varılacağı bilinmez; **التهذيب**’de olduğu gibi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **العماس**; fetih ile: musibet. Ve **العمس**, harekeli: **الحمس**; o da şiddettir; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve şu beyti okudu:
“Dayılarımın hepsi **شقر**dandır;
Bana, pars derisi gibi bir **عمسا** giydirdiler.”
Ve **عمس**’u **تعميسا**: yani içinde hayır olmayan şeyi, ancak onu açıkça ilan ederek yaptı. Ve **أمر معمس**; **كمعظم** gibi: şiddetli.
