# عكر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عكر

باب العين و الكاف والراء معهما
)ع ك ر، ع ر ك، ك ع ر، ك ر ع، ر ك ع مستعملات، و ر ع ك مهمل( عكر: عكر على الشيء يَعْكَرِ عُكُوراً وعَكْراً، وهو انصرافه عليه بعد مضيه عنه، واعتكر اللّيلُ إذا اختلط سوادُه والْتَبَسَ. قال:
تطاوَلَ اللّيلُ علينا واعتكر
واعتكرت الريح إذا جاءت بالغبار.
قال:
وبارحٌ معتكرُ الأشواط
يصف بلدا. أي: من ساره يحتاج إلى أن يعيد شوطاً بعد شوطٍ في السير. واعتكر العسكرُ: أي رجع بعضه على بعض فلا يُقْدَرُ على عده. قال رؤبة:
إذا أرادوا أن يَعُدّوهُ اعتكر
والعَكَرُ: رديء النبيذ والزّيت. يقال: عكّرته تعكيراً. والعَكَرُ: القطيع الضخم من الإبل فوق خمسمائة قال:
فيه الصواهل والرايات والعَكَرُ
قال حماس: رجالٌ معتكرون أي كثير.
عرك: عَرَكْتُ الأديم عَرْكا: دَلَكْتُهُ. وعِرِكْتُ القوم في الحرب عَرَكاً. قال جرير:
قد جرّبت عَرَكي في كلّ مُعْتَرَك
واعترك القوم للقتال والخصومة، والموضع المُعْتَرَكُ، والمعركة. وعريكة البعير: سنامه إذا عَرَكَهُ الحمل. قال سلامة بن جندل:
نهضنّا إلى أكوار عيسٍ قد تعرّكتْ		عرائِكَها شدُّ القُوى بالمـحـازم
أي: انكسرت أسنمتها من الحمل. وقال:
خِفاف الخُطى مطلنفئاتُ العرائك
أي: قد هُزِلت فلصِقَتْ أسنمتها بأصلابها. وفلانٌ ليّنُ العريكة: أي: ليس ذا إباءٍ فهو سلس.
وأرضَ معروكة: عَرَكَتْها السائمة بالرّعي فصارت جَدْبة.
وعَرَكْتُ الشاة عَرْكاً: جَسَسْتُها وغبطتها لأنْظُرَ سِمَنها، الغَبْطُ أحسنُ الجسّ، أما العَرْك فكثرة الجسّ. وناقةٌ عَروك: لا يُعْرف سِمَنها من هُزالها إلا بجسّ اليد لكثرة وبرها. ولقيته عَرْكَةً بعد عركةٍ: أي مّرةً بعد مرة، وعَركات: مرّات. وامرأةٌ عارِكٌ، أي طامن. وقد عَرَكَتْ تَعْرُكُ عِراكاً، قال:
لن تغسلوا أبداً عارا أظـلّـكُـمُ		غسل العوارك حيضاً بعد أطهار
ويُرْوَى: لن ترحضوا، ورَحْضَ العوارك. ورجلٌ عِركٌ وقومٌ عَرِكُونَ وهم الأِشدّاء الصُّرَّاع. والعَرْكُ عركُ مرفق البعير جنبه، قال الطرماح:
قليلُ العَرْكِ يهجر مِرْفَقَاهـا		خليف رحىً كقرزوم القيون
أي: كعلاة القيون. والخليف: ما بين العضُد والكركرة. ويهجر: يتنحّى عن. والرحى: الكركرة. والعَرَكْرَكُ: الرَّكَبُ الضخم من اركاب النساء وأصله من الثلاثيّ ولفظه خماسيّ، إنما هو من العَرْك فأردف بحرفين. وعَرَكْتُ القَومَ في الحرب عَرْكاً. قال زهير:
وتعرككم عرك الرّحى بثفالها
كعر: كَعِرَ الصبيُّ كَعَراً فهو كَعِرٌ: إذا امتلأ بطنه من كثرة الأكل. وكَعِرَ البطنُ، وكل شيءٍ يشبه هذا المعنى فهو الكَعِرُ. وأكْعَرَ البعيرُ اكتنز سنامه وكبر، فهو مُكْعِرٌ. قال الضرير: إذا حمل الحُوارُ أول الشحم فهو مُكْعِرٌ.
كرع: كَرَعَ في الماء يكرَعُ كَرْعاً وكُروعاً: إذا تناوله بفيه. وكَرَع في الإناء أمال عُنُقه نحوه فشرب. قال النابغة:
وتسقي إذا ما شئت غير مصـرّدٍ		بزوراء في أكنافها المسك كارع
قوله: بزوراء، أي: بسقاية يشرب بها. سُميت زوراء لازورار البصر فيها من شدة ما ثقلت. ورجلٌ كَرِعٌ: غَلِمٌ، وامرأةٌ كَرِعةٌ: غلمةٌ. وكَرِعَتِ المرأةُ إلى الفحل تكرَعُ كَرَعاً. والكُراعُ من الإنسان ما دون الركبة ومن الدواب ما دون الكعب. تقول: هذه كُراعٌ، وهو الوظيف نفسه. قال:
يا نفس لا تُراعي
إنْ قطعت كُراعي
إنّ معي ذراعـي
رعاكِ خيرُ راعي
وثلاثةُ أكْرُع. قال سيبويه: الكُراع: الماء الذي يُكْرَعُ فيه. الأكرعُ من الدواب: الدقيق القوائم، لقد كَرِعَ كَرَعاً، وكُراع كل شيء طَرَفُهُ، مثل كُراع الأرض، أي ناحيتها. والكُراعُ: اسم الخيل، إذا قال الكُراعُ والسِّلاحُ فإنَّه الخيل نفسها. ورجلا الجندب كُراعاه. قال أبو زيد:
ونَفَى الجندُب الحصَى بكُراعي		هِ وأذكت نيرانَها المـعـزاءُ
والكُراعُ أنف سائل من جَبَلٍ أو حرَّةٍ ويقال: الكُراعُ من الحرة ما استطال منها. قال الشماخ:
وهَمَّت بورد القنتين فصـدَّهـا		مضيق الكُراع والقنانُ اللواهز
ركع: كلّ قومةٍ من الصلاة ركعة، وركَعَ ركوعاً. وكلُّ شيءٍ ينكبُّ لوجهه فتمسُ ركبته الأرض أولا تمسها بعد أن يطأطئ رأسَه فهو راكع.
قال لبيد:
أُخبّر أَخْبار القرون التي مضت		أدِبّ كأنّي، كلّما قمت، راكع
وقال:
ولكنّي أنصّ العيس تدمع		أظلالها وتركع بالحزوم

### Türkçe

باب **العين** ve **الكاف** ve **الراء** onlarla beraber
(**ع ك ر**، **ع ر ك**، **ك ع ر**، **ك ر ع**، **ر ك ع** استعمالdadır, ve **ر ع ك** ihmaldir) **عكر**: **عكر** bir şey üzerine **يَعْكَرِ** **عُكُوراً** ve **عَكْراً**: o, ondan geçip gitmesinden sonra onun üzerine dönmesidir. Ve **اعتكر** gece: siyahlığı karıştığı ve birbirine girdiği zaman. Dedi ki:
Gece üzerimize uzadı ve **اعتكر**
Ve rüzgâr **اعتكرت**: tozla geldiği zaman.
Dedi ki:
Ve dün gece, yolları **معتكرُ**
Bir beldeyi vasfeder. Yani: ona yürüyen kimse, yürüyüşte turdan sonra turu iade etmeye muhtaç olur. Ve ordu **اعتكر**: yani onun bir kısmı bir kısmının üzerine döndü de sayılmasına güç yetirilemez. Rü’be dedi ki:
Onu saymak istediklerinde **اعتكر**
Ve **العَكَرُ**: kötü şarap ve yağ. Denir: onu **عكّرته** **تعكيراً**. Ve **العَكَرُ**: beş yüzün üstünde develerden iri sürü. Dedi ki:
Onda kişnemeler, sancaklar ve **العَكَرُ** vardır
Hammâs dedi: **رجالٌ معتكرون** yani çok.

**عرك**: Deriyi **عَرَكْتُ** **عَرْكاً**: onu ovaladım. Ve savaşta kavmi **عِرِكْتُ** **عَرَكاً**. Cerîr dedi ki:
Her **مُعْتَرَك** içinde **عَرَكي**mi denedim
Ve kavim, savaş ve husumet için **اعترك**; ve yer **المُعْتَرَكُ**, ve **المعركة**. Ve devenin **عريكة**si: yük onu **عَرَكَهُ** ettiği zaman hörgücüdür. Selâme b. Cendel dedi ki:
Kalktık, yük develerinin semerlerine; **تعرّكتْ**		**عرائِكَها** kuvvetlerin bağlarla sıkması
Yani: yükten hörgüçleri kırıldı. Ve dedi ki:
Adımları hafif, **مطلنفئاتُ العرائك**
Yani: zayıflamışlardır da hörgüçleri sırt kemiklerinin aslına yapışmıştır. Ve falan **ليّنُ العريكة**: yani: inat sahibi değildir; o halde yumuşaktır.
Ve **أرضَ معروكة**: otlayan hayvanlar onu otlamakla **عَرَكَتْ** da çorak oldu.
Ve koyunu **عَرَكْتُ** **عَرْكاً**: onu yokladım ve gıpta ettim ki semizliğine bakayım; **الغَبْطُ** yoklamanın daha güzelidir; ama **العَرْك** yoklamanın çokluğudur. Ve **ناقةٌ عَروك**: çok yününden dolayı, elin yoklamasıyla ancak semizliği zayıflığından bilinir. Ve onu **عَرْكَةً** sonra **عركةٍ** gördüm: yani bir kereden sonra bir kere; ve **عَركات**: kereler. Ve **امرأةٌ عارِكٌ**: yani hayızlı. Ve gerçekten **عَرَكَتْ** **تَعْرُكُ** **عِراكاً**, dedi ki:
Sizin üzerinize gölge salan bir ayıbı asla yıkamayacaksınız		**العوارك**ın temizliklerden sonra hayız(ı) yıkaması
Ve şöyle rivayet edilir: **لن ترحضوا**, ve **رَحْضَ العوارك**. Ve **رجلٌ عِركٌ** ve **قومٌ عَرِكُونَ**: onlar en şiddetli güreşçilerdir. Ve **العَرْكُ**: devenin dirseğinin yanını **عركُ** etmesi (sürtmesi). Tırmâh dedi ki:
**العَرْكِ**i azdır; iki dirseğini ondan uzak tutar		Değirmen taşı **خليف**i gibi, demircilerin **قرزوم**u gibi
Yani: demircilerin **علاة**sı gibi. Ve **الخليف**: pazı ile **الكركرة** arasıdır. Ve **يهجر**: uzaklaşır. Ve **الرحى**: **الكركرة**. Ve **العَرَكْرَكُ**: kadınların bineklerinin iri dizidir; aslı üçlüdendir, lafzı beşlidir; ancak o, **العَرْك**tendir de iki harfle peşine eklenmiştir. Ve savaşta kavmi **عَرَكْتُ** **عَرْكاً**. Züheyr dedi ki:
Sizi, değirmenin altlığıyla öğütmesi gibi **تعرككم**

**كعر**: Çocuk **كَعِرَ** **كَعَراً**; o halde o **كَعِرٌ**dur: çok yemekten karnı dolduğu zaman. Ve karın **كَعِرَ**; ve bu manaya benzeyen her şey, o **الكَعِرُ**dur. Ve deve **أكْعَرَ**: hörgücü toplandı ve büyüdü; o halde o **مُكْعِرٌ**dir. Kör (şair) dedi: yavru deve ilk yağı taşıdığı zaman o **مُكْعِرٌ**dir.

**كرع**: Suda **كَرَعَ** **يكرَعُ** **كَرْعاً** ve **كُروعاً**: onu ağzıyla aldığı zaman. Ve kapta **كَرَع**: boynunu ona doğru eğdi de içti. Nâbiga dedi ki:
İstersen, soğutulmamış olarak içirirsin		Yanlarında misk **كارع** olan **بزوراء** ile
Sözü: **بزوراء**; yani: onunla içilen bir sulukla. Şiddetle ağırlaştığından dolayı bakışın onda sapması sebebiyle **زوراء** diye adlandırıldı. Ve **رجلٌ كَرِعٌ**: azgın; ve **امرأةٌ كَرِعةٌ**: azgın. Ve kadın, erkeğe **كَرِعَتِ** **تكرَعُ** **كَرَعاً**. Ve **الكُراعُ** insandan dizin altı; ve dört ayaklılardan topuğun altıdır. Dersin: bu bir **كُراعٌ**dır; ve o, **الوظيف**in kendisidir. Dedi ki:
Ey nefs, korkma
Eğer **كُراعي**mi keser(ler)se
Şüphesiz benimle **ذراعي**m vardır
Seni en hayırlı çoban gözetti
Ve üç **أكْرُع**. Sîbeveyh dedi: **الكُراع**: içinde **يُكْرَعُ** olunan sudur. Dört ayaklılardan **الأكرعُ**: ince bacaklıdır; gerçekten **كَرِعَ** **كَرَعاً**. Ve her şeyin **كُراع**ı onun ucudur; mesela **كُراع الأرض**: yani onun yanı. Ve **الكُراعُ**: atların adıdır; **الكُراعُ** ve **السِّلاحُ** dediği zaman, o bizzat atlardır. Ve çekirgenin iki ayağı **كُراعاه**dır. Ebû Zeyd dedi ki:
Çekirge, iki **كُراعي** ile çakılı savurdu		Ve **المـعـزاءُ** onun ateşlerini tutuşturdu
Ve **الكُراعُ**: bir dağdan yahut **حرَّة**den akan bir su burnudur; ve denir: **الكُراعُ** **الحرة**den uzayıp giden kısmıdır. Şemmâh dedi ki:
**القنتين**e varmaya niyet etti de onu geri çevirdi		**الكُراع**ın darlığı ve sivri tepeler, yakıcılar

**ركع**: Namazdan her bir kalkış bir **ركعة**dır; ve **ركَعَ** **ركوعاً**. Ve her şey ki yüzü üzerine kapanır da başını eğdikten sonra dizi yere değsin yahut değmesin, o **راكع**tır.
Lebîd dedi ki:
Geçmiş asırların haberlerini haber veririm		Sürünürüm; sanki ben, her ne zaman kalksam, **راكع**
Ve dedi ki:
Fakat ben develeri sürerim, (onlar) ağlar		Gölgeleri; ve bağlarla **تركع** ederler
