# عكر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عكر

عَكَر على الشيء يَعْكِرُ عَكْراً واعتَكر: كَرَّ وانصرف؛ ورجل عَكَّارٌ في الحرب عطّاف كرّار، والعَكْرة الكَرّة. وفي الحديث: أَنتم العَكّارُون لا الفرّارون أَي الكَرّارون إِلى الحَرْب والعطّافون نحوها. قال ابن الأَعرابي: العَكّار الذي يُوَلِّي في الحروب ثم يَكُرُّ راجعاً. يقال: عَكَرَ واعْتَكَر بمعنى واحد، وعَكَرْت عليه إِذا حَمَلْت، وعَكَرَ يَعْكِرُ عَكْراً: عطَفَ. وفي الحديث: أَن رجلاً فَجر بامرأَة عَكْوَرةً أَي عَكَرَ عليها فتَسَنَّمها وغَلَبَها على نفسها. وفي حديث أَبي عبيدة يوم أُحُدٍ: فَعَكَرَ على إِحداهما فنزَعَها فسَقَطَتْ ثَنيَّتُه ثم عكَرَ على الأُخرى فنزعها فسقطت ثنيتُه الأُخرى، يعني الزِّرَدَتَيْن اللتين نَشِبَتا في وجه رسول الله، صلى الله عليه وسلم. وعَكَرَ به بَعِيرُه، مثل عَجَرَ به، إِذا عطف به على أَهله وغلَبَه. وتعاكَرَ القومُ: اخْتَلَطُوا. واعْتَكَروا في الحرب: اختلطوا. واعْتَكَرَ العَسْكَرُ: رجع بعضه على بعض فلم يُقْدَرْ على عَدِّه؛ قال رؤبة:
إِذا أَرادُوا أَن يَعُدّوه اعْتَكَرْ
واعْتَكَرَ الليل: اشتد سواده واختلط والتبس؛ قال رؤبة:
وأَعْسِف الليلَ إِذا اللَّيْلُ اعْتَكَرْ
قال عبد الملك بن عمير: عاد عمرو بن حُرَيْث أَبا العُرْيان الأَسدي فقال له: كيف تجدك؟ فأَنشده:
تَقارُبُ المَشْي وسُوءٌ في البَصْر،
وكَثْرةُ النِّسْيان فيما يُدَّكَرْ
وقلّةُ النوم، إِذا اللّيلُ اعْتَكَرْ،
وتَرْكِيَ الحَسْناءَ في قُبْل الطُّهَرْ
واعْتَكَر الظلامُ: اختلط كأَنه كرّ بعضُه على بعض من بُطْء انجلائه. وفي حديث الحرث بن الصِّمّة: وعليه عَكَرٌ من المشركين أَي جماعة، وأَصله من الاعْتِكار وهو الازدحام والكثرة. وفي حديث عمرو ابن مُرّة: عند اعْتِكارِ الضرائر أَي اختلاطِها؛ والضرائرُ: الأُمورُ المختلفة، أَي عند اختلاط الأُمور، ويروى: عند اعتكال الضرائر، وسنذكره في موضعه. واعْتَكَر المطر: اشتدّ وكَثُر. واعْتَكَرت الريحُ: جاءت بالغبار. واعْتَكر الشَّبابُ: دام وثبت حتى ينتهي منتهاه، واسْبَكَرَّ الشَّبابُ إِذا مضى عن وجهه وطالَ. وطعامٌ مُعْتَكِرٌ أَي كثير. وتعاكَرَ القومُ: تَشاجَرُوا في الخصومة.والعَكَرُ: دُرْدِيُّ كلّ شيء. وعَكَرُ الشرابِ والماء والدهن: آخرُه وخائرُه، وقد عَكِرَ، وشرابٌ عَكِرٌ. وعَكِرَ الماءُ والنبيذُ عَكَراً إِذا كَدِرَ. وعَكَّرَه وأَعْكَرَه: جعله عَكِراً. وعَكَّرَه وأَعْكَرَه: جعل فيه العَكَر. ابن الأَعرابي: العَكَرُ الصَّدَأُ على السيف وغيره؛ وأَنشد للمفضل:
فصِرْت كالسَّيْفِ لا فِرِنْدَ له،
وقد عَلاه الخَبَاطُ والعَكَرُ
الخَباطُ: الغُبار. ونَسَق بالعَكَرِ، على الهاء
(* قوله: «ونسق بالعكر
على الهاء إلخ» هكذا في الأصل، وظاهر أنه معطوف على الخباط)، فكأَنه قال: وقد علاه يعني السيفَ، وعَكّره الغبارُ. قال: ومن جعل الهاء للخَباط فقد لَحَنَ لأَن العرب لا تقدم المكنّى على الظاهر، وقد عَكِرت المِسْرَجةُ، بالكسر، تَعْكَرُ عَكَراً إِذا اجتمع فيها الدُّرْدِيُّ. والعَكَرةُ: القطعة من الإِبل، وقيل: العَكَرة الستون منها. وقال أَبو عبيد: العَكَرةُ ما بين الخمسين إِلى المائة. وقال الأَصمعي: العَكَرةُ الخمسون إِلى الستين إِلى السبعين، وقيل: العَكَرة الكثيرُ من الإِبل، وقيل: العَكَرُ ما فوق خمسمائة من الإِبل، والعَكرُ جمع عَكَرة، وهي القطيع الضخم من الإِبل. يقال: أَعْكَرَ الرّجلُ إِذا كانت عنده عَكَرةٌ. وفي الحديث: أَنه مَرَّ برجل له عَكَرةٌ فلم يذبح له شيئاً؛ العَكَرَةُ، بالتحريك: ما بين الخمسين إِلى السبعين إِلى المائة؛ وقول ساعدة بن جؤية:
لَمّا رَأَى نَعْمان حلَّ بِكِرْفِئٍ
عَكِرٍ، كما لَبَجَ النُّزولَ الأَرْكُبُ
جعل للسحاب عَكَراً كَعَكَرِ الإِبل، وإِنما عنى بذلك قِطَع السحاب وقَلَعَه، والقطعةُ عَكَرة وعَكْرة. ورجل مُعْكِرٌ: عنده عَكَرة. والعَكَرةُ: أَصل اللسان كالعَكَدة، وجمعها عَكَرٌ.
والعِكْر، بالكسر: الأَصل مثل العِتْر، ورجع فلانٌ إِلى عِكْرِه؛ قال الأَعشى:
لَيَعُودَنْ لِمعَدٍّ عِكْرُها،
دَلَجُ الليلِ وتَأْخاذُ المِنَحْ
ويقال: باع فلان عِكْرة أَرضِه أَي أَصلَها، وفي الصحاح: باع فلان عِكْرَه أَي أَصلَ أَرضه. وفي الحديث: لما نزل قوله تعالى: اقترب للناس حسابُهم، تَناهَى أَهلُ الضلالة قليلاً ثم عادوا إِلى عِكْرِهم عِكْرِ السوء أَي أَصل مذهبهم الرّديء وأَعمالهم السوء. ومنه المثل: عادت لِعِكْرِها لَمِيس؛ وقيل: العِكْر العادةُ والدَّيْدَنُ؛ وروي عَكَرهم، بفتحتين، ذهاباً إِلى الدنس والدَّرِن، من عَكَر الزيت، والأَول الوجه.
والعَكَرْكَرُ: اللبن الغليظ؛ وأَنشد:
فَجَعَّهم باللَّبَنِ العَكَرْكَرِ،
غَضّ لَئِيم المُنْتَمى والعُنْصُرِ
وعاكِرٌ وعُكَيرٌ ومِعْكَر وعَكَّار: أَسماء.

### Türkçe

**عَكَر** bir şeyin üzerine **يَعْكِرُ** **عَكْراً** ve **اعتَكر**: geri döndü ve ayrıldı; ve savaşta bir adam **عَكَّارٌ**: atılıp dönen, tekrar tekrar hücum eden; ve **العَكْرة**: hücum ediştir. Ve hadiste: “Siz **العَكّارُون**sunuz, kaçanlar değil” yani savaşa doğru tekrar tekrar hücum edenler ve ona doğru dönüp atılanlar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العَكّار** savaşlarda arkasını dönüp sonra geri dönerek hücum edendir.

Denir: **عَكَرَ** ve **اعْتَكَر** tek bir mânâdadır; ve “**عَكَرْت عليه**” dediğin zaman, (ona) yüklendim (hücum ettim) demektir; ve **عَكَرَ يَعْكِرُ عَكْراً**: döndü (yöneldi). Ve hadiste: bir adam bir kadınla **عَكْوَرةً** fuhuş yaptı; yani onun üzerine **عَكَرَ** etti, sonra onun üzerine çıktı ve onu kendi nefsi üzerinde yendi. Ve Ebû Ubeyde’nin Uhud günü hadîsinde: “İkisinden birinin üzerine **فَعَكَرَ** etti, onu çekip çıkardı da ön dişi düştü; sonra ötekisinin üzerine **عكَرَ** etti, onu çekip çıkardı da öteki ön dişi düştü”; yani Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) yüzüne saplanan iki zırh halkasını. Ve “devesi onunla **عَكَرَ** etti”, “onunla **عَجَرَ** etti” gibidir; yani onu ehline doğru döndürdü ve ona galip geldi. Ve kavim **تعاكَرَ** etti: karıştılar. Ve savaşta **اعْتَكَروا**: karıştılar. Ve ordu **اعْتَكَرَ** etti: bir kısmı bir kısmının üzerine döndü de sayılması mümkün olmadı; Rü’be dedi:

إِذا أَرادُوا أَن يَعُدّوه **اعْتَكَرْ**

Ve gece **اعْتَكَرَ** etti: karalığı şiddetlendi, karıştı ve karışıklaştı; Rü’be dedi:

وأَعْسِف الليلَ إِذا اللَّيْلُ **اعْتَكَرْ**

Abdülmelik b. Umeyr dedi: Amr b. Hureys, Esedli Ebü’l-Uryân’ı ziyaret etti ve ona dedi: “Kendini nasıl buluyorsun?” O da ona şu beyti okudu:

تَقارُبُ المَشْي وسُوءٌ في البَصْر،
وكَثْرةُ النِّسْيان فيما يُدَّكَرْ
وقلّةُ النوم، إِذا اللّيلُ **اعْتَكَرْ**،
وتَرْكِيَ الحَسْناءَ في قُبْل الطُّهَرْ

Ve **اعْتَكَر الظلامُ**: karıştı; sanki açılmasının yavaşlığından dolayı bir kısmı bir kısmının üzerine tekrar dönmüş gibidir. Ve Hâris b. es-Sımme hadîsinde: “Onun üzerinde müşriklerden **عَكَرٌ** vardı” yani bir topluluk; aslı **الاعْتِكار**dandır; o da sıkışma ve çokluktur. Ve Amr b. Murre hadîsinde: “**اعْتِكارِ الضرائر** عند” yani onun karışması sırasında; ve **الضرائرُ**: farklı işlerdir; yani işlerin karışması sırasında; ve “**اعتكال الضرائر** عند” diye de rivayet edilir; onu yerinde zikredeceğiz. Ve yağmur **اعْتَكَر** etti: şiddetlendi ve çoğaldı. Ve rüzgâr **اعْتَكَرت**: tozla geldi. Ve gençlik **اعْتَكَر** etti: devam etti ve sabit kaldı, nihayetine varıncaya kadar; ve **اسْبَكَرَّ الشَّبابُ**: yüzünden geçip gittiği ve uzadığı zaman. Ve **طعامٌ مُعْتَكِرٌ**: yani çok. Ve kavim **تعاكَرَ** etti: çekişmede kavga ettiler. Ve **العَكَرُ**: her şeyin tortusudur. Ve içeceğin, suyun ve yağın **عَكَرُ**u: onun sonu ve tortusudur; ve (o) **عَكِرَ** olmuştur; ve **شرابٌ عَكِرٌ**. Ve su ve nebîz **عَكِرَ** oldu **عَكَراً**: bulanıklaştığı zaman. Ve onu **عَكَّرَه** ve **أَعْكَرَه**: onu **عَكِراً** yaptı. Ve onu **عَكَّرَه** ve **أَعْكَرَه**: onun içine **العَكَر** koydu. İbnü’l-A‘râbî: **العَكَرُ** kılıç ve başkası üzerindeki pastır; ve Mufaddal’den şu beyti okudu:

فصِرْت كالسَّيْفِ لا فِرِنْدَ له،
وقد عَلاه الخَبَاطُ و**العَكَرُ**

**الخَباطُ**: tozdur. Ve **العَكَرِ** ile nesak etti, **الهاء** üzerine
(* “**ونسق بالعكر على الهاء إلخ**” sözü: asılda böyledir; görünen odur ki **الخَباط** üzerine atfedilmiştir), sanki şöyle dedi: “Onun üzerine çıktı” yani kılıcın üzerine; ve toz onu **عَكَّرَه** etti. Dedi: **الهاء**yı **الخَباط** için yapan kimse lahn etmiştir; çünkü Araplar zamirliyi zâhirin önüne geçirmez. Ve **المِسْرَجةُ** **عَكِرت** oldu, kesre ile, **تَعْكَرُ عَكَراً**: içinde tortu toplandığı zaman. Ve **العَكَرةُ**: develerden bir parçadır; ve denildi ki: **العَكَرة** onlardan altmıştır. Ebû Ubeyd dedi: **العَكَرةُ** elli ile yüz arasıdır. Asma‘î dedi: **العَكَرةُ** elli ile altmış ile yetmiş arasıdır; ve denildi ki: **العَكَرةُ** develerden çok olandır; ve denildi ki: **العَكَرُ** develerden beş yüzün üstüdür; ve **العَكرُ** **عَكَرة**nin cem‘idir; o da develerden iri sürüdür. Denir: adam **أَعْكَرَ** etti: yanında bir **عَكَرةٌ** bulunduğu zaman. Ve hadiste: bir **عَكَرةٌ**sı olan bir adamın yanından geçti de onun için bir şey kesmedi; **العَكَرَةُ** (harekeli): elli ile yetmiş ile yüz arasıdır; ve Sâ‘ide b. Cüveyye’nin sözü:

لَمّا رَأَى نَعْمان حلَّ بِكِرْفِئٍ
عَكِرٍ، كما لَبَجَ النُّزولَ الأَرْكُبُ

Buluta, develerin **عَكَر**i gibi bir **عَكَراً** kıldı; bununla ancak bulut parçalarını ve kopuklarını kastetti; ve parça **عَكَرة** ve **عَكْرة**dir. Ve **رجل مُعْكِرٌ**: yanında **عَكَرة** vardır. Ve **العَكَرةُ**: dilin kökü, **العَكَدة** gibi; cem‘i **عَكَرٌ**dur.

Ve **العِكْر** (kesre ile): **العِتْر** gibi asıldır; falan kimse **عِكْرِه**ne döndü; A‘şâ dedi:

لَيَعُودَنْ لِمعَدٍّ **عِكْرُها**،
دَلَجُ الليلِ وتَأْخاذُ المِنَحْ

Ve denir: falan kimse arazisinin **عِكْرة**sini sattı; yani onun aslını; ve **الصحاح**’ta: falan kimse **عِكْرَه**ni sattı; yani arazisinin aslını. Ve hadiste: Allah Teâlâ’nın “İnsanlar için hesapları yaklaştı” sözü inince, sapıklık ehli az bir süre (kendini) tuttu, sonra **عِكْرِهم**e, kötülüğün **عِكْرِ**ine döndüler; yani kötü mezheplerinin aslına ve kötü amellerine. Ve ondan mesel: “**عادت لِعِكْرِها لَمِيس**”; ve denildi ki: **العِكْر** âdet ve süreklilik (dîden)dir; ve “**عَكَرهم**” (iki fetha ile) diye rivayet edilmiştir; pisliğe ve kire gitme olarak; **عَكَر الزيت**ten; birincisi (okuyuş) ise veçhtir.

Ve **العَكَرْكَرُ**: koyu süttür; ve şu beyit okundu:

فَجَعَّهم باللَّبَنِ **العَكَرْكَرِ**،
غَضّ لَئِيم المُنْتَمى والعُنْصُرِ

Ve **عاكِرٌ** ve **عُكَيرٌ** ve **مِعْكَر** ve **عَكَّار**: isimlerdir.
