# عكر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عكر

عكر على الشيء يعكر عكرا، بالفتح، وعكورا، بالضم، واعتكر: كر وانصرف، والعكرة: الكرة. وفر من قرنه ثم عكر عليه بالرمح: كر، كذا في الأساس. وقال ابن دريد: وكل من كر بعد فرار فقد عكر واعتكر؛ نقله الصاغاني. والعكار: الكرار العطاف، وفي الحديث: أنتم العكارون لا الفرارون أي الكرارون إلى الحرب والعطافون نحوها. وقال ابن الأعرابي: العكار: الذي يحمل في الحرب تارة بعد تارة. وقال غيره: العكار: الذي يولى في الحروب ثم يكر راجعا. يقال: عكر واعتكر، بمعنى واحد. وفي الحديث: أن رجلا فجر بامرأة عكورة، أي عكر عليها فتسنمها وغلبها على نفسها. وعكر به بعيره، مثل عجر به بعيره، إذا عطف به على أهله وغلبه. وعكر الزمان عليه بخير: عطف، قاله ابن القطاع. واعتكروا: اختلطوا في الحرب، كتعاكروا، واعتكر العسكر: رجع بعضه على بعض فلم يقدر على عده، قال رؤبة: إذا أرادوا أن يعدوه اعتكر. واعتكر الليل: اشتد سواده وفي الأساس: كثف ظلامه واختلط والتبس، وكر بعضه على بعض. قال عبد الملك بن عمير: عاد عمرو بن حريث أبا العريان الأسدي فقال له كيف تجدك? فأنشده:
  تقارب المشي وسوء في البصر                      وكثرة النسيان فـيمـا يدكـر
  وقلة النوم إذا الليل اعتـكـر واعتكر الظلام: اختلط كأنه كر بعضه على بعض من بطء انجلائه، كأعكر، إذا اشتد سواده، نقله الصاغاني، واعتكر المطر: اشتد وكثر، واعتكرت الريح: جاءت بالغبار. واعتكر الشباب: دام وثبت حتى ينتهي منءتهاه؛ أورده الصاغاني. وتعاكروا: تشاجروا في الخصومة، كاعتكروا. والعكر، محركة: ما فوق خمسمائة من الإبل، نقله الصاغاني، أو الستون منها، أو ما بين الخمسين إلى السبعين، عن ابن القطاع، أو إلى المائة، هذا قول أبي عبيد وتسكن الكاف، عن ابن دريد، وقال: هو اسم لجماعة الإبل. وقال الأصمعي: العكر: الخمسون إلى الستين إلى السبعين. وعكر: اسم والعكر: صدأ السيف وغيره، عن ابن الأعرابي، وأنشد للمفضل:

  فصرت كالسيف لا فرند له                      وقد علاه الخباط والعكـر والعكر: دردى كل شئ وعكر، الشراب والماء والدهن: آخره وخاثره. وقد عكر الماء والنبيذ، كفرح، عكرا، إذا كدر. وعكره تعكيرا وأعكره: جعله عكرا، أي كدرا، وعكره وأعكره: جعل فيه العكر، محركة، وهي التربة؛ قاله ابن القطاع، وقال أيضا: أعكرت النبيذ وعكرته عكرا كذلك. ويقال: عكرت المسرجة تعكر عكرا، إذا اجتمع فيها الدردى. والعكرة، محركة: القطعة من الإبل، وقيل: الستون منها، وقيل: هي القطيع الضخم من الإبل.. وقد أعكر. وبه فسر الحديث: أنه مر برجل له عكرة فلم يذبح له شيئا والعكرة: أصل اللسان، كالعكدة، بالدال، وقد تقدم، ج عكر. والعكر، بالكسر: الأصل، مثل العتر. ورجع فلان إلى عكره، قال الأعشى:
  ليعودن لمعد عكرهـا                      دلج الليل وتأخاذ المنح ويقال: باع فلان عكرة أرضه، أي أصلها. وفي الصحاح: باع فلان عكره، أي أصل أرضه. وفي الحديث لما نزل قوله تعالى: اقترب للناس حسابهم تناهى أهل الضلالة قليلا ثم عادوا إلى عكرهم، أي أصل مذهبهم الردئ وأعمالهم السوء، وروى: إلى عكرهم محركة، ذهابا إلى الدنس والدرن، من عكر الزيت؛ والأول الوجه. والعكركر: اللبن الغليظ، قال بجاد الخيبري:
  فجعهم باللبن العـكـركـر                      عض لئيم المنتمى والعنصر وعاكر والعكير، كزبير، وفي اللسان والتكملة: عكير، بلا لام، ومعكر، كمنبر: أسماء، ومن الثاني عاصم بن العكير المزني حليف الأنصار، ذكره الطبري وابن عقبة في البدريين، ونظره بعضهم. وتعكر كتمنع: حصن باليمن، قال الصاغاني: وسمعت أهل اليمن يقولون: التعكر، بالألف واللام، والصواب عندي إسقاطهما. وتعكر عندي تفعل غير مجرى، مثل توزر، وعلى ما يقولون فعلل فينصرف، وهو بعيد. وتعكر، أيضا: جبل من جبال عدن على يسار من يخرج من الباب إلى البر. وأعكر السنام، سنام البعير، وعنكر: صار فيه شحم، قاله الصاغاني، وسيأتي للمصنف: كعر السنام وأكعر وكوعر بهذا المعنى. وعكار، ككتان: أبو بطن من همدان، وهو عكار بن الحارث بن تزيد بن جشم بن حاشد. ومما يستدرك عليه: طعام معتكر، أي كثير؛ نقله الصاغاني عن ابن شميل. والعكر، محركة: من الأعلام. والعكر: الجماعة من الناس. واعتكار الضرائر: اختلاط الأمور المختلفة. وسحاب عكر، إذا أقلع فصار قطعا، تشبيها بعكر الإبل. ورجل معكر: عنده عكرة. والعكر، بالكسر: العادة والديدن. ومنه المثل: عادت لعكرها لميس. ويقال: وقعوا في عكرة، أي اختلاط أمر. ومحمد بن بشر العكري، محركة، حدث عن بحر بن نصر، وله جزء. وأبو العباس الأندريني العكري بالتشديد: شيخ العربية بدمشق. وأبو العكر سلم بن سمى، له صحبة. وأبو الحسن علي بن محمد العكاري، حدث عن أبي علي الحسن بن مسعود اليوسى وغيره، حدث عنه شيوخنا.

### Türkçe

**عكر** bir şey üzerine **يعكر** **عكرا** (fetha ile), ve **عكورا** (damme ile), ve **اعتكر**: döndü ve geri döndü; ve **العكرة**: dönüş. Ve (kişi) rakibinden kaçtı, sonra mızrakla onun üzerine **عكر** etti: döndü; **الأساس**’ta böyledir. İbn Düreyd dedi: “Ve her kim kaçıştan sonra dönerse, muhakkak **عكر** etmiştir ve **اعتكر** etmiştir”; bunu es-Sağânî nakletti. Ve **العكار**: çok dönen, geri dönüp saldıran; ve hadiste: “Siz **العكارون**sunuz, **الفرارون** değil” yani savaşa dönenler ve ona doğru geri dönüp saldıranlar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العكار**: savaşta bir defadan sonra bir defa (tekrar tekrar) hücum eden kimsedir. Başkası dedi: **العكار**: savaşlarda arkasını dönüp giden, sonra geri dönerek dönen kimsedir. Denir: **عكر** ve **اعتكر**, tek bir mânâ ile. Ve hadiste: “Bir adam bir **عكورة** kadınla zina etti” yani onun üzerine **عكر** etti de onu bindi ve onu kendi nefsi üzerinde yendi. Ve **عكر** etti onunla devesini; **عجر** etti onunla devesi gibi; eğer onunla ailesine doğru döndürür ve onu yenerse. Ve zaman onun üzerine hayır ile **عكر** etti: döndü; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve **اعتكروا**: savaşta karıştılar; **تعاكروا** gibi. Ve **اعتكر** ordu: onun bir kısmı bir kısmının üzerine döndü de onu saymaya güç yetiremedi; Ru’be dedi: “Onu saymak istediklerinde **اعتكر** etti.” Ve **اعتكر** gece: karalığı şiddetlendi; ve **الأساس**’ta: karanlığı yoğunlaştı ve karıştı ve karışıklaştı; bir kısmı bir kısmının üzerine döndü. Abdülmelik b. Umeyr dedi: Amr b. Harîs, Esedî Ebü’l-‘Uryân’ı ziyaret etti; ona: “Kendini nasıl buluyorsun?” dedi; o da ona şu beyitleri inşad etti:
  Yürüyüşün yaklaşması ve görmede kötülük
  Ve hatırlanan şeylerde unutkanlığın çokluğu
  Ve gecenin **اعتكر** ettiği vakit uykunun azlığı

Ve **اعتكر** karanlık: karıştı; sanki açılmasının yavaşlığından dolayı bir kısmı bir kısmının üzerine dönmüş gibidir; **أعكر** gibi; eğer karalığı şiddetlenirse; bunu es-Sağânî nakletti. Ve **اعتكر** yağmur: şiddetlendi ve çoğaldı. Ve **اعتكرت** rüzgâr: toz ile geldi. Ve **اعتكر** gençlik: devam etti ve sabit kaldı, nihayetine varıncaya kadar; es-Sağânî onu zikretti. Ve **تعاكروا**: husumette çekiştiler; **اعتكروا** gibi. Ve **العكر** (harekeli): develerden beş yüzün üstü olan şeydir; es-Sağânî nakletti; yahut onlardan altmıştır; yahut elli ile yetmiş arasıdır; İbnü’l-Kattâ‘dan; yahut yüze kadardır; bu Ebû Ubeyd’in sözüdür; ve kâf sakinlenir; İbn Düreyd’den; ve dedi ki: “O, deve topluluğu için bir isimdir.” Asma‘î dedi: **العكر**: elli, altmış, yetmiş (arasıdır). Ve **عكر**: bir isimdir. Ve **العكر**: kılıcın ve başkasının pasıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Müfaddal için şu şiiri inşad etti:

  Böylece ben, üzerinde suyu olmayan bir kılıç gibi oldum
  Üzerine **الخباط** ve **العكـر** ve **العكر** yükselmişken

Ve **العكر**: her şeyin tortusudur. Ve **عكر**: içkinin, suyun ve yağın sonu ve tortusu. Ve suyu ve nebîzi **عكر** etti; **فرح** gibi; **عكرا** (olarak); eğer bulandırırsa. Ve onu **تعكيرا** ile **عكره** etti ve onu **أعكره** etti: onu **عكرا** yaptı; yani bulandırdı. Ve onu **عكره** etti ve onu **أعكره** etti: içine **العكر** (harekeli) koydu; o da topraktır; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve ayrıca dedi: Nebîzi **أعكرت** ettim ve onu **عكرته** ettim, **عكرا** olarak, yine böyledir. Ve denir: kandili **عكرت** ettim, **تعكر** eder, **عكرا**; eğer içinde tortu toplanırsa. Ve **العكرة** (harekeli): develerden bir parçadır; ve denildi: onlardan altmıştır; ve denildi: o, develerden iri sürüdür. Ve muhakkak **أعكر** etti. Ve bununla hadis tefsir edildi: “Bir adamın yanından geçti; onun bir **عكرة**si vardı; ona hiçbir şey kesmedi.” Ve **العكرة**: dilin köküdür; **العكدة** gibi; **الدال** ile; ve daha önce geçti; çoğulu **عكر**. Ve **العكر** (kesre ile): asıl/kök; **العتر** gibi. Ve falan kimse **عكره**sine döndü; A‘şâ dedi:
  Elbette onun **عكر**ine geri dönecek
  Gecenin yürüyüşü ve bağışları almak

Ve denir: falan kimse arazisinin **عكرة**sini sattı; yani onun aslını. **الصحاح**’ta: falan kimse **عكره**sini sattı; yani arazisinin aslını. Ve hadiste, Allah Teâlâ’nın sözü indiğinde: “İnsanlar için hesapları yaklaştı”; dalâlet ehli az bir süre (geri) durdu, sonra **عكر**lerine döndüler; yani kötü mezheplerinin aslına ve kötü amellerine. Ve rivayet edildi: **عكرهم** (harekeli)ye; pisliğe ve kire gitme olarak; zeytinyağının **عكر**inden (dolayı); ve birincisi veçhtir. Ve **العكركر**: koyu süttür. Biccâd el-Hayberî dedi:
  Onları **العـكـركـر** süt ile aç bıraktı
  Soyu ve unsuru (belli) alçak kimseyi ısır

Ve **عاكر** ve **العكير** (Zübeyr gibi); ve **اللسان** ve **التكملة**’de: **عكير**; lamsız; ve **معكر** (Minber gibi): isimlerdir. Ve ikinciden: Ensâr’ın müttefiki Müzenî **عاصم بن العكير**; Taberî ve İbn Ukbe onu Bedr ehli içinde zikretti; ve bazıları onu (bu hususta) tartıştı. Ve **تعكر** (Temennu‘ gibi): Yemen’de bir kaledir. Es-Sağânî dedi: “Yemen ehlinin **التعكر** (elif-lâm ile) dediklerini işittim; ve bana göre doğrusu ikisini düşürmektir.” Ve bana göre **تعكر**, yürümeyen bir **تفعل**dir; **توزر** gibi. Ve onların söylediklerine göre **فعلل**dir, böylece irab alır; ve bu uzaktır. Ve **تعكر**, ayrıca: Aden dağlarından bir dağdır; kapıdan karaya çıkanın solunda. Ve hörgücü **أعكر** etti; devenin hörgücü; ve **عنكر**: onda yağ oldu; bunu es-Sağânî söyledi. Ve musannif için gelecektir: **كعر** hörgüç ve **أكعر** ve **كوعر** bu mânâ ile. Ve **عكار** (Kettân gibi): Hemdân’dan bir batnın babasıdır; o, Hâşid’in oğlu Cuşm’un oğlu Tezîd’in oğlu Hâris’in oğlu **عكار**dır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **طعام معتكر**; yani çok; es-Sağânî bunu İbn Şümeyl’den nakletti. Ve **العكر** (harekeli): özel adlardandır. Ve **العكر**: insanlardan topluluktur. Ve **اعتكار الضرائر**: farklı işlerin karışmasıdır. Ve **سحاب عكر**: eğer dağılıp parça parça olursa; develerin **عكر**ine benzetme olarak. Ve **رجل معكر**: yanında bir **عكرة** vardır. Ve **العكر** (kesre ile): âdet ve süreklilik. Ondan mesel: “**عادت لعكرها لميس**.” Ve denir: bir **عكرة** içine düştüler; yani işin karışması. Ve **محمد بن بشر العكري** (harekeli): Bahr b. Nasr’dan hadis rivayet etti; ve onun bir cüzü vardır. Ve **أبو العباس الأندريني العكري** (şeddeli ile): Dımaşk’ta Arapçanın şeyhidir. Ve **أبو العكر** Selm b. Semmâ: onun sahâbeliği vardır. Ve **أبو الحسن علي بن محمد العكاري**: Ebû Ali el-Hasen b. Mes‘ûd el-Yûsî ve başkasından hadis rivayet etti; şeyhlerimiz ondan rivayet etti.
