# عكس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عكس

باب العين و الكاف والسين معهما
)ع ك س، ك ع س، ك س ع، ع س ك مستعملات( عكس: العكس: ردّك آخر الشيء على أوّله. قال:
وهنّ لدى الأكوار يُعْكَسْنْ بالبرى		على عَجَلٍ منها ومنهـنّ نُـزّع
ويقال: عكست أي عطفت على معني النّسقْ. ويُكَس: يُطْرد. والعكيس من اللبن: الحليبُ يصبّ عليه الإهالة ثم يشرب، ويقال: بل هو مَرَقٌ يُصَبُّ على اللبن. يقال:
فلمّا سقيناها العكـيس تـمـلأت		مذاخرها وارفضَّ رجحاً وريدها
مذاخرها: حوايا بطنها. والتَّعَكُّسُ: مشيٌ كمشي الأفعة، كأنه قد يبست عروقه. والسَّكران يتعكّس في مشيه إذا مشى كذلك.
كعس: الكعْسُ: عظام السُّلامَى، وجمعه: كِعاس، وهو أيضاً عظام البراجم من الأصابع، ومن الشَّاء أيضاً وغيرها.
كسع:
الكسع: ضربُ يدٍ أو رجلٍ على دبر شيءٍ. وكَسَعَهم، وكسَع أدبارهم إذا تبع أدبارهم فضربهم بالسيف. وكسعته بما ساءه إذا تكلّم فرميته على إثر قوله بكلمةٍ تسوءه بها. وكسعتُ الناقةَ بغُبْرِها إذا تركت بقيّة اللبن في ضرعها وهو أشدُّ لها، قال:
لا تكسعِ الشول بأغبارها		إنّك لا تدري مَنِ النّاتجُ
هذا مثل. يقول: إذا نالت يدُك ممن بينك وبينه إحنةٌ فلا تُبْقِ على شيء، لأنك لا تدري ما يكون في غد، وقال الليث: لا تَدَعْ في خِلْفها لبناً تريد قوّة ولدها، فإنك لا تدري من ينتجها، أي لمن يصير ذلك الولد، وقال أبو سعيد: الكَسْعُ كسعان، فكسعٌ للدِّرّة، وهو أن يَنْهَزَ الحالب ضرعَها فتدِرَّ، أو أن ينهزه الولد. والكسع الآخر: أن تدع ما اجتمع في ضرعها، ولا تحلبه حتى يتراد اللبن في مجاريه ويغزر. وقوله:
لا تكسعِ الشولَ بأغبارها
أي: احلُبْ وافضل. والكُسَعُ: حيٌ من اليمن رماة. قال:
ندمت ندامةَ الكَّسَعيّ لمّـا		رأت عيناه ما عملت يداه
والكُسْعَة: ريشٌ أبيض يجتمع تحت ذَنَب العُقاب ونحوها من الطير. وجمعه: كُسَع. والكَسْعة الحمير والدواب كلها، سمّيت كُسْعة لأنها تكسع من خلفها.
سكع: سَكَعَ فلانٌ إذا مشى متعسّفاً، لا يدري أين يَسْكَعُ من أرض الله، أي أين يأخذ. قال:
ألا إنّه في غمرةٍ يتسكّع
عسك: تقول: عَسِكْتُ بالرجل أعْسَكُ عَسَكاً إذا لزمتَه ولم تفارقه.

### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**السين** معهما
(**ع ك س**، **ك ع س**، **ك س ع**، **ع س ك** kullanımdadır) **عكس**: **العكس**: bir şeyin sonunu onun başına geri döndürmendir. Dedi ki:
وهنّ لدى الأكوار يُعْكَسْنْ بالبرى		على عَجَلٍ منها ومنهـنّ نُـزّع
Ve denilir: **عكست** yani, nesak (diziliş) mânâsı üzere büktüm/çevirdim. Ve **يُكَس**: kovulur. Ve sütten **العكيس**: üzerine içyağı dökülüp sonra içilen süttür; ve denilir: bilakis o, sütün üzerine dökülen bir et suyudur. Denilir:
فلمّا سقيناها العكـيس تـمـلأت		مذاخرها وارفضَّ رجحاً وريدها
**مذاخرها**: karnının iç bağırsak kıvrımlarıdır. Ve **التَّعَكُّسُ**: engereğin yürüyüşü gibi bir yürüyüştür; sanki damarları kurumuş gibidir. Ve sarhoş, böyle yürüdüğü zaman yürüyüşünde **يتعكّس** eder.

**كعس**: **الكعْسُ**: **السُّلامَى** kemikleridir; çoğulu: **كِعاس**; o, ayrıca parmakların **البراجم** kemikleridir; koyundan da ve başkalarından da.

**كسع**:
**الكسع**: bir elin veya bir ayağın bir şeyin arkasına vurmasıdır. Ve **كَسَعَهم**; ve arkalarını izleyip kılıçla vurduğu zaman **كسَع أدبارهم**. Ve konuştu da onu, sözünün ardından onu kötüleyeceğin bir kelimeyle attığın zaman, onu kötüleyen şey ile **كسعته**. Ve devenin memesindeki sütün geri kalanını bıraktığın zaman, bu ona daha ağır olduğu hâlde, onun **غُبْرِها**’sı ile deveyi **كسعتُ**. Dedi ki:
لا تكسعِ الشول بأغبارها		إنّك لا تدري مَنِ النّاتجُ
Bu bir meseldir. Der ki: seninle onun arasında kin bulunan kimseden elin bir şeye eriştiği zaman hiçbir şeyi bırakma; çünkü yarın ne olacağını bilmezsin. Ve Leys dedi: yavrusunun kuvvetini istemek üzere onun arkasında süt bırakma; çünkü onu kimin doğurtacağını bilmezsin; yani o yavru kime varır. Ve Ebû Saîd dedi: **الكَسْعُ** iki **كسعان**dır: bir **كسع** sağma için olandır; o, sağanın memesini dürtüp sütü akıtmasıdır; yahut yavrunun dürtmesidir. Diğer **الكسع**: memesindeki toplananı bırakmandır; süt, yollarında geri dönüp çoğalıncaya kadar onu sağmazsın. Ve onun sözü:
لا تكسعِ الشولَ بأغبارها
yani: sağ ve fazla bırak. Ve **الكُسَعُ**: Yemen’den okçular bir kabiledir. Dedi ki:
ندمت ندامةَ الكَّسَعيّ لمّـا		رأت عيناه ما عملت يداه
Ve **الكُسْعَة**: kartalın kuyruğu altında ve onun benzeri kuşlardan olanların altında toplanan beyaz tüydür. Çoğulu: **كُسَع**. Ve **الكَسْعة**: eşekler ve bütün binek hayvanlarıdır; arkalarından vurdukları için **كُسْعة** diye adlandırılmıştır.

**سكع**: bir kimse zorlayarak yürüdüğü, Allah’ın arzından nerede **يَسْكَعُ** edeceğini, yani nereden alacağını bilmediği zaman **سَكَعَ**. Dedi ki:
ألا إنّه في غمرةٍ يتسكّع

**عسك**: dersin ki: bir adama yapışıp ondan ayrılmadığın zaman, adam ile **عَسِكْتُ**; **أعْسَكُ** **عَسَكاً**.
