# عكس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عكس

العكس، كالضرب: قلب الكلام، فإن جاء كالأول فهو المستوي، كقولهم: باب وخوخ ودعد، وهو مشهور عند البيانيين، وقيل: يراد بقلب الكلام ونحوه أن يؤتى في الإيراد من غير ترتيب. والعكس: رد آخر الشيء على أوله، وقد عكسه يعكسه، من حد ضرب. والعكس: أن تشد حبلا في خطم البعير إلى رسغ يديه ليذل، وقال الجعدي: هو أن تجعل في رأسه خطاما ثم تعقده على ركبته لئلا يصول. وقال أعرابي: شنقت البعير، وعكسته، إذا جذبت من جريره ولزمت من رأسه فهملج، وذلك الحبل: عكاس، ككتاب. وقيل عكس الدابة، إذا جذب رأسها إليه، لترجع إلى ورائها القهقرى، وقال ابن القطع: عكس البعير يعكسه عكسا وعكاسا: شد عنقه إلى إحدى يديه وهو بارك. والعكس: أن تصب العكيس في الطعام، وهو، أي العكيس، لبن يصب على مرق كائنا ما كان. والعكيس أيضا: القضيب من الحبلة يعكس تحت الأرض إلى موضع آخر، نقله الجوهري، ولو قال: والقضيب من الحتلة، إلى آخره، لأصاب. والعكيس من اللبن: الحليب تصب عليه الإهالة والمرق فيشرب، عن الأصمعي، وقيل: هو الدقيق يصب عليه ثم يشرب، وهذا عن أبي عبيد، قال منظور الأسدي:
  فلما سقيناها العكيس تمـدحـت                      خواصرها وازداد رشحا وريدها هكذا أنشده الأزهري. قلت: وهو من أبيات الحماسة، في قصيدة للراعي النميري، يخاطب فيها ابن عمه الخنزر، وفيها: تملأت مذاكرها. والعكيسة بهاء، من الليالي: الظلماء. والعكيسة: الكثير من الإبل، نقلها الصاغاني. وتعكس الرجل في مشيته: مشى مشي الأفعى، كأنه يبست عروقه، وربما مشى السكران كذلك. ويقال: دون هذا الأمر، عكاس ومكاس، بكسرهما، أي مرادة ومراجعة. وقيل: هو أن تأخذ بناصيته ويأخذ بناصيتك، أو هو إتباع. وانعكس الشيء مطاوع عكسه. واعتكس، مثل انعكس، أنشد الليث:
  طافوا به معتكسـين نـكـسـا                      عكف المجوس يلعبون الدعكسا ومما يستدرك عليه: عكس رأس البعير يعكسه: عطفه، قال المتلمس:
  جاوزتها بأمن ذات معـجـمة                      تنجو بكلكلها والرأس معكوس وفي حديث الربيع بن خيثم: اعكسوا أنفسكم عكس الخيل باللجم أي اقدعوها وكفوها وردوها. وعكس الشيء: جذبه إلى الأرض فضغطه شديدا ثم ضرب به الأرض، وكذلك عترسه. واعتكس اللبن، مثل عكس. والعكس: حبس الدابة على غير علف. والعكاس، كغراب: ذكر العنكبوت، عن كراع، ورواه غيره بالشين، وضبطه كرمان، كما سيأتي. وعكس به، مثل عسك به، نقله الصاغاني، أي لزمه ولصق به. ورجل متعكس: متثن غضون القفا، وأنشد ابن الأعرابي:

  وأنت امرؤ جعد القفا متعكـس                      من الأقط الحولي شبعان كانب ويقال: لمن تكلم بغير صواب: لا تعكس. كذا في الأساس. وعكس الرجل، كفرح: ضاق خلقه. وعكس: بخل. وعكس: بخل. وعكس الشعر: تلبد، ويروى بالشين أيضا، كما قاله ابن القطاع، وسيأتي في موضعه. والمعاكسة في الكلام ونحوه، كالعكس. وانعكاس الحال: انقلابه. والعكس: المقت، ويجمع على عكوس.

### Türkçe

**العكس**، **كالضرب**: sözün ters çevrilmesi; eğer birincisi gibi gelirse o **المستوي**’dir; onların “**باب** ve **خوخ** ve **دعد**” demeleri gibi. Ve o, **البيانيين** katında meşhurdur. Ve denildi: sözün ters çevrilmesi ve benzerinden murat, iradede tertip olmaksızın getirilmesidir.

Ve **العكس**: şeyin sonunu başına döndürmektir. Ve onu ters çevirdi: **يعكسه**; **من حد ضرب**.

Ve **العكس**: deveye zelil olsun diye, devenin burnuna (yularına) bir ipi, ellerinin bileğine bağlayarak sıkmaktır. Ve **الجعدي** dedi: o, başına bir burunluk yapman, sonra onu dizine bağlamandır; saldırmasın diye. Ve bir bedevî dedi: “Deveyi **شنقت** ettim ve onu **عكسته** ettim”; yani ipinden çektim ve başından yapıştım da o, hızlı yürüdü; ve o ip: **عكاس**’tır, **ككتاب**.

Ve denildi: **عكس الدابة**; yani başını kendine çekti; geriye doğru, geri geri dönsün diye. Ve **ابن القطع** dedi: **عكس البعير يعكسه عكسا وعكاسا**: o, çökmüş iken boynunu ellerinden birine doğru bağladı.

Ve **العكس**: yemeğe **العكيس** dökmendir; ve o, yani **العكيس**, her ne olursa olsun, et suyunun üzerine dökülen süttür.

Ve **العكيس** ayrıca: **الحبلة**’den bir çubuktur; yer altında başka bir yere doğru ters çevrilir; onu **الجوهري** nakletti. Ve eğer “ve **الحتلة**’den çubuk” deseydi, sonuna kadar, isabet ederdi.

Ve sütten **العكيس**: üzerine iç yağı ve et suyu dökülen süt; sonra içilir; **الأصمعي**’den. Ve denildi: o, üzerine dökülen undur; sonra içilir; ve bu, **أبي عبيد**’dendir. **منظور الأسدي** dedi:

  “Onu **العكيس** ile sulayınca övündü;
  böğürleri genişledi ve şah damarı daha çok terledi.”

Böylece onu **الأزهري** rivayet etti. Dedim: o, **الحماسة** beyitlerindendir; **الراعي النميري**’nin bir kasidesinde; onda amcaoğlu **الخنزر**’e hitap eder; ve onda: “**تملأت مذاكرها**”.

Ve **العكيسة** (ه ile), gecelerden: karanlık olan.

Ve **العكيسة**: develerin çok olanı; onu **الصاغاني** nakletti.

Ve adam yürüyüşünde **تعكس** etti: yılan yürüyüşü gibi yürüdü; sanki damarları kurumuştu; ve bazen sarhoş da böyle yürür.

Ve denilir: bu işin altında **عكاس** ve **مكاس** vardır; ikisi de kesre ile; yani çekişme ve geri dönme. Ve denildi: o, onun perçeminden alman ve onun da senin perçeminden almasıdır; yahut o, izlemektir.

Ve **انعكس** olan şey, **عكسه**’nin mutavaatı (edilgen karşılığı)dır. Ve **اعتكس**; **انعكس** gibi. **الليث** şu beyti okudu:

  “Onun etrafında ters dönmüşler olarak dolaştılar, baş aşağı;
  Mecûsîlerin **الدعكسا** ile oynayarak ibadet etmeleri gibi.”

Ve üzerinde istidrâk edilenlerdendir: devenin başını **عكس** etti, **يعكسه**: onu büktü. **المتلمس** dedi:

  “Onu, işaretli bir dişi deve ile güven içinde geçtim;
  göğsüyle seni kurtarır, baş ise ters çevrilmiştir.”

Ve **الربيع بن خيثم** hadîsinde: “Kendinizi, atların gemlerle ters çevrilmesi gibi **اعكسوا** edin”; yani onları engelleyin, geri çevirin ve döndürün.

Ve **عكس** etti şeyi: onu yere çekti, şiddetle bastırdı, sonra onunla yere vurdu; ve **عترسه** de böyledir.

Ve süt **اعتكس** etti; **عكس** gibi.

Ve **العكس**: hayvanı yem olmaksızın hapsetmektir.

Ve **العكاس**، **كغراب**: örümceğin erkeği; **كراع**’dan. Ve başkası onu **بالشين** ile rivayet etti; ve onu **كرمان** gibi ضبط etti; ileride geleceği üzere.

Ve onunla **عكس** etti; **عسك** ile gibi; onu **الصاغاني** nakletti; yani ona yapıştı ve ona yapışıp kaldı.

Ve **متعكس** bir adam: ensenin kırışıklıkları bükülmüş olan. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:

  “Ve sen, ensesi kıvırcık, **متعكس** bir kimsesin;
  yıllık kuruttan tok, **كانب**.”

Ve doğru olmayanla konuşana denilir: “**لا تعكس**.” Böylece **الأساس**’ta.

Ve adam **عكس** etti, **كفرح**: huyu daraldı.

Ve **عكس**: cimrilik etti.

Ve **عكس**: cimrilik etti.

Ve saç **عكس** etti: keçeleşti; **بالشين** ile de rivayet olunur; **ابن القطاع**’ın dediği gibi; ve yerinde gelecektir.

Ve sözde ve benzerinde **المعاكسة**: **العكس** gibidir.

Ve hâlin **انعكاس**’ı: onun tersine dönmesidir.

Ve **العكس**: buğzdur; ve **عكوس** üzerine cem‘ olunur.
