# عكظ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D8%B8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عكظ

عَكَظ دابَّتَه يَعْكِظُها عَكْظاً: حبَسها. وتعَكَّظ القومُ تَعَكُّظاً إِذا تَحَبَّسُوا لينظروا في أُمورهم، ومنه سميت عُكاظ. وعكظَ الشيءَ يَعْكِظُه: عَرَكَه. وعَكَظ خَصْمَه باللَّدَد والحُجَج يَعْكِظه عَكْظاً: عَرَكه وقَهَره. وعَكَّظَه عن حاجته ونَكَّظه إِذا صرَفَه عنها. وتَعاكَظَ القومُ: تَعارَكُوا وتَفاخَرُوا.
وعُكاظ: سُوق للعرب كانوا يتَعاكَظُون فيها؛ قال الليث: سميت عكاظاً لأَن العرب كانت تجتمع فيها فيَعْكِظ بعضُهم بعضاً بالمُفاخَرة أَي يَدْعَكُ، وقد ورد ذكرها في الحديث؛ قال الأَزهري: هي اسم سُوق من أَسْواق العرب ومَوْسمٌ من مَواسِم الجاهلية، وكانت قبائل العرب تجتمع بها كل سنة ويتفاخرون بها ويَحْضُرها الشعراء فيتناشدون ما أَحدثوا من الشعر، ثم يَتفرّقون، قال: وهي بقرب مكة كان العرب يجتمعون بها كل سنة فيُقيمون شهراً يَتبايَعُون ويتفاخرون ويتناشدون، فلما جاء الإِسلام هدَمَ ذلك؛ ومنه يَوْما عُكاظ لأَنه كانت بها وقعة بعد وقعة؛ قال دُرَيْد بن الصِّمّة: تَغَيَّبْتُ عن يَوْمَيْ عُكاظ كِلَيْهِما،
وإِن يَكُ يومٌ ثالِثٌ أَتَغَيَّبُ
قال اللحياني: أَهل الحجاز يُجرونها وتَمِيم لا تجريها؛ قال أَبو ذؤيب: إِذا بُنيَ القِبابُ على عُكاظٍ،
وقامَ البيْعُ واجْتَمعَ الأُلوفُ
أَراد بعكاظ فوضَع على موضع الباء. وأَدِيمٌ عُكاظِيٌّ: منسوب إِليها وهو مما حُمل إِلى عكاظ فبيعَ بها. وتَعَكَّظ أَمرُه: التَوَى. ابن الأَعرابي: إِذا اشتد على الرجل السفَر وبعدُ قيل تَنَكَّظ، فإِذا التوى عليه أَمرُه فقد تعكَّظ. تقول العرب: أَنت مرة تَعَكَّظُ ومرة تَنَكَّظُ؛ تَعَكَّظُ: تمنَّع، وتنكَّظُ: تعجَّل. وتعكَّظ عليه أَمرُه: تمنَّع وتحبَّس. ورجل عَكِظٌ: قصير.

### Türkçe

**عَكَظ** binek hayvanını **يَعْكِظُها** **عَكْظاً**: onu hapsetti. Ve kavim **تَعَكَّظ** eder **تَعَكُّظاً**; işlerine bakmak için hapsoldukları vakit; bundan dolayı **عُكاظ** adlandırıldı. Ve **عكظَ** şeyi **يَعْكِظُه**: onu ovarak yoğurdu. Ve **عَكَظ** hasmını inat ve delillerle, onu **يَعْكِظه** **عَكْظاً**: onu ovarak yoğurdu ve onu kahretti. Ve onu ihtiyacından **عَكَّظَه** ve **نَكَّظه**; ondan çevirdiği vakit. Ve kavim **تَعاكَظَ** etti: birbirleriyle boğuştular ve övündüler.

Ve **عُكاظ**: Araplar için bir pazar; orada **يتَعاكَظُون** ederlerdi; Leys dedi: **عكاظاً** diye adlandırıldı; çünkü Araplar orada toplanırdı da onların bazısı bazısını övünme ile **يَعْكِظ** ederdi, yani ovar; ve onun zikri hadiste varid olmuştur; Ezherî dedi: o, Arapların pazarlarından bir pazarın adı ve cahiliye mevsimlerinden bir mevsimdir; Arap kabileleri her sene orada toplanırdı ve orada övünürlerdi ve şairler ona hazır bulunurdu da şiirden ihdas ettiklerini karşılıklı okurlardı, sonra ayrılırlardı; dedi: o, Mekke yakınındadır; Araplar her sene orada toplanırdı da bir ay ikamet ederlerdi; alışveriş yaparlar, övünürler ve karşılıklı şiir okurlardı; İslâm gelince bunu yıktı; ve ondan **يَوْما عُكاظ**; çünkü onda, vukuadan sonra vukua vardı; Düreyd b. es-Sımme dedi:

تَغَيَّبْتُ عن يَوْمَيْ عُكاظ كِلَيْهِما،
وإِن يَكُ يومٌ ثالِثٌ أَتَغَيَّبُ

Lihyânî dedi: Hicaz ehli onu i‘râb üzere yürütür, Temîm onu i‘râb üzere yürütmez; Ebû Züeyb dedi:

إِذا بُنيَ القِبابُ على عُكاظٍ،
وقامَ البيْعُ واجْتَمعَ الأُلوفُ

**عكاظ** ile murad etti de **الباء**’nın mevkii üzerine **على** koydu. Ve **أَدِيمٌ عُكاظِيٌّ**: ona nisbetli; ve o, **عكاظ**’a taşınıp da orada satılan şeylerdendir. Ve onun işi **تَعَكَّظ** etti: dolandı. İbnü’l-A‘râbî: yolculuk erkeğe şiddetli olup uzaklaştığı vakit **تَنَكَّظ** denildi; işi ona dolandığı vakit ise muhakkak **تعكَّظ** etmiştir. Araplar der: sen bir kere **تَعَكَّظُ** edersin, bir kere **تَنَكَّظُ** edersin; **تَعَكَّظُ**: çekindi/kaçındı, **تنكَّظُ**: acele etti. Ve onun işi ona karşı **تعكَّظ** etti: çekindi ve hapsoldu. Ve **رجل عَكِظٌ**: kısa.
