# عكف (ع-ك-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Örgülü saç demektir

- Harfler: ع - ك - ف
- Kur'an'da: 9 geçiş · 9 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [عَاكِفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Bağlananlar; İbadet edenler | 2 | 2 | [2:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/2:187.md) |
| [عَاكِفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Bağlananlar; İbadet edenler | 2 | 2 | [20:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/20:91.md) |
| [الْعَاكِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | الْفَاعِلُ | Bağlanan | 1 | 1 | [22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/22:25.md) |
| [عَاكِفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/siga/%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Bağlanan | 1 | 1 | [20:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/20:97.md) |
| [مَعْكُوفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Bağlanılan | 1 | 1 | [48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/48:25.md) |
| [وَالْعَاكِفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلِينَ | Ve bağlananlar | 1 | 1 | [2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/2:125.md) |
| [يَعْكُفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Bağlanırlar | 1 | 1 | [7:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/7:138.md) |

## Mücavir kökler — 89 mücavir (118 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 23 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
2. [صنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir
3. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Gölge demektir
4. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Alıkoyarlar
5. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
6. [خيط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hayt iplik demektir
7. [رفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır
8. [زيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Birbirinden ayrıldılar
9. [عرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “U’ryan” çıplak, “mu’terre” yoksul anlamında çıplak demektir
10. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Kadınlar
11. [برح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir
12. [نسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Toz halinde savurmak
13. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hiram keçe demektir
14. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
15. [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…
16. [وطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Vita” minder demektir
17. [لحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir
18. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
19. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
20. [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yanık demektir
21. [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kararan
22. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
23. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Büyük akarsu
24. [خون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir
25. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Sume” damga demektir
26. [إسماعيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ve İsmail
27. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Biid yumurta demektir
28. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Musa
29. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
30. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hadid demir demektir
31. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
32. [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fecr Yarık demektir
33. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevb dış elbise demektir
34. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
35. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Akar temiz sudur
36. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
37. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Açığa çıkarırsınız
38. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Affetti
39. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İçecek
40. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çeper demektir
41. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Söz
42. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bahr deniz demektir
43. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların ön ayaklarına denir
44. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Akan deredir
45. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyt ev demektir
46. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
47. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sağanak yağmur demektir
48. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ona dokundu
49. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
50. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İbrahim
51. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
52. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Su yosunudur
53. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
54. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İş ayakkabısı
55. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
56. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
57. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
58. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
59. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Namaz
60. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D9%81/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عكف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md), [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md), [قام](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin çevresini sararak onda hapsolmak, yüzünü başka yöne çevirmeksizin ona odaklanıp kalmak |
| Çekirdek Özet 2 | İster meşru bir ibadet (itikâf) ister bâtıl bir taabbüd (putperestlik) olsun, kalbî veya fiilî bir nesneye mutlak bir adanmışlıkla kilitlenmek |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sisteme veya değere yönelen dikkatin dağılmasını önleyen içsel ve dışsal alıkonulma hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca mescitteki fıkhî itikâf ritüeline indirgenmesi sebebiyle, bâtıl ideolojilere ve putlara yönelen sarsılmaz bağlılık psikolojisinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عك | Sıkışma, yoğunlaşma, dar bir alanda hapsolma ve tutunma; nitekim [عكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1.md) kökünde tortunun dipte toplanması, [عكش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B4.md) kökünde birbirine sarılıp sıkışma ve [عكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%85.md) kökünde yükün bağlanıp sıkıştırılması bu ortak çekirdeğe dayanır | ف | Dudak ve sınır imgesiyle fiile çevreleme, dış etkilerden koparak bir kenara çekilme ve yüzünü o hedeften ayırmama niteliği katılmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz | Bir hedefe odaklanma, bakışı ve dikkati belirli bir noktada sabitleme |
| ك | Avuç içi | Kavrama, sarma, bırakmama ve nesneyi denetim altında tutma |
| ف | Ağız | Açıklık, sınır hattı, kenar ve dışarıyla teması kesme |
| عكف | Bakışı bir hedefe dikerek avuçla kavrar gibi ona sarılmak, sınırlarını çizip dışarıyla ilişiği keserek o noktada sabit kalmak |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyuna takılan gerdanlıkta incilerin dağılmadan bir arada tutulması, saç örgüsünün bükülüp toplanması ve yırtıcı kuşların veya sineklerin bir leşin etrafında kümelenip oradan ayrılmaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ beytinde dizilmiş kolyenin iplik tarafından bir arada tutuluşunu bu kökle anlatır: وكأنَّ السُّمُوطَ عَكَّفَها السِّلْكُ / بعِطْفَيْ جَيداءَ أمِّ غزالِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairi el-Accâc, Nabî halkının bir oyun etrafında toplanıp durmasını kökün asıl fiiliyle tasvir etmiştir: فهنّ يعكِفْنَ به إذا حجا / عَكْفَ النبيط يلعبون الفَنْزَجا |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça عكف kökü, merkezi Sami dillerinde bir eksen etrafında bükülme, kıvrılma, çevreleme ve buna bağlı olarak bir mekânda veya durumda alıkonulma semantik sahasını temsil eder. İbranice ע-ק-ף kökü etrafını dolaşmak, kuşatmak, dolanmak anlamlarına gelirken, Süryanice עקף biçiminde dolanma ve bir sınırın çevresinde kalma manaları belirgindir. Arapçada kök, bu eğilme ve çevreleme hareketini salt fiziksel bir eğrilikten ziyade, dikkatin ve bedenin bir nesneye dönerek dış dünyadan yüz çevirmesi, yani yönelip odaklanma ve hapsolma semantik matrisine taşımıştır. Bu doğrultuda kök, fonetik akrabalıklarını koruyarak fiziksel kıvrılmadan bilinçli bir adanmışlık ve alıkoyma zeminine doğru anlam genişlemesine uğramıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin başına dikilme ve alıkoyma | Kökün türevleri saçın kıvrılması, kolyenin ipe dizilmesi ve kuşların leş başında beklemesi gibi somut toplanma görüntülerinden zihinsel/dinî adanmışlığa evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede çevreleme ve kuşatma kökleri | İbranicedeki ע-ק-ף ve Aramice akrabaları bir nesnenin çevresinde dolanma ve sınır çizme anlamını paylaşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu morfolojik dizilime dair doğrudan ve güvenilir bir soydaş kelime tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عكف | Anlamlı | Bir şeye kapanmak, bağlanmak | Hedef köktür; ayrılmaksızın bir şeye odaklanma ve alıkonulma | Kur'an'da geçer |
| [عفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%83.md) | Anlamlı | Ahmaklık ve beceriksizlik | Bir işi düzgün yapamama, akıl ve kavrayış noksanlığı | Hedef kökle anlam zıtlığı gösterir; Kur'an'da geçmez |
| [كعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilimiyle kurulmuş müsta'mel bir kök bulunmamaktadır | Kur'an'da geçmez |
| كفع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde terkip dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| فعك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde terkip dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [فكع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B9.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde terkip dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عكف | Merkez | Bir şeye kilitlenip bağlanmak | Yüzü başka yöne çevirmeksizin içsel ve dışsal bir alıkonulmayla adanma hali | Fiziksel mekan ve zihinsel odaklanmayı birleştiren ayrılmaz tutunma |
| [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) | Komşu | Ayrılmamak, gerektirmek | Bir şeyin gereği olarak peşini bırakmamayı ifade eder; vaktin ve mekânın sınırlandırılması şart değildir | Dışsal bir kuşatma veya ritüel boyutu içermeyebilir |
| [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Alıkoymak, engellemek | İradeli veya iradesiz biçimde bir yerde tutulmayı vurgular | İçsel bir yöneliş ve hürmet duygusu barındırması zorunlu değildir |
| [قام](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) | Komşu | Ayakta durmak, devam etmek | Bir görevi sürdürmek veya doğrultmak anlamındadır; bir hedefe kilitlenip yüz çevirmeme vurgusu ikincildir | Eylemsel devamlılık esastır |
| [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) | Zıt | Yüz çevirmek, yön değiştirmek | Bir şeyi yönünden saptırmak veya başka tarafa dönmektir | عكف kökünün yüzü hedeften ayırmama niteliğinin tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عكف | Bağlanmak, kapanmak | Bir nesneye yönelip yüzünü ondan ayırmaksızın ayrılmamak | Kesin |
| Latince | adhaerere, detinere | Bağlanmak, alıkonulmak | adhaerere fiziksel ve zihinsel yapışmayı, detinere ise dış engelle hapsolmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to cling, to be detained, to devote oneself | Yapışmak, adanmak, alıkonulmak | cling ve devote adanmışlık yönünü, detain ise kökün mâtuf/menedilme boyutunu verir | Güçlü |
| Almanca | verharren, anhaften, festhalten | Bir yerde kalmak, yapışmak | verharren bir durumda ısrarla durmayı, anhaften sıkı sıkıya bağlılığı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | s'attacher, s'adonner, être retenu | Bağlanmak, kendini vermek, alıkonmak | s'adonner ibadet veya tutkuyla bağlanmayı, retenu ise hapsedilme boyutunu verir | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mescitlerde ve mukaddes mekânda kalış | İbadet amacıyla itikâfa çekilme | Mescitte ibadet amacıyla bulunma ve Beytullah'ın arındırılması bağlamı (Bakara [2:125](https://lisan.digital/tr/ayet/2:125.md), Bakara [2:187](https://lisan.digital/tr/ayet/2:187.md), Hac [22:25](https://lisan.digital/tr/ayet/22:25.md)) |
| Putlara ve heykellere yöneliş | Sahte ilahlara körü körüne adanmışlık ve tapınma | Kavimlerin buzağıya, putlara veya heykellere bağlanıp tapınmaları bağlamı (A'râf [7:138](https://lisan.digital/tr/ayet/7:138.md), Tâhâ [20:91](https://lisan.digital/tr/ayet/20:91.md), Tâhâ [20:97](https://lisan.digital/tr/ayet/20:97.md), Enbiyâ [21:52](https://lisan.digital/tr/ayet/21:52.md), Şuarâ [26:71](https://lisan.digital/tr/ayet/26:71.md)) |
| Kurbanlığın engellenmesi | Fiziksel olarak hapsedilme ve hedefine ulaşmaktan menedilme | Hudeybiye'de kurbanlıkların Harem'e ulaşmasının engellenmesi bağlamı (Fetih [48:25](https://lisan.digital/tr/ayet/48:25.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirk psikolojisi ve ubûdiyet | Kalbin Allah'tan başka bir nesneye mutlak biçimde bağlanmasının şirk mahiyeti | Teveccühün yalnızca Allah'a has kılınması zorunluluğu |
| Fıkıh | İtikâf ibadeti | İtikâfın sıhhat şartları, mescitte kalma süresi ve oruçla irtibatı | Mescitte dünyevi ilişkilerden soyutlanarak kalma hali |
| Tefsir | Putperestlerin ruh hali | Müşriklerin heykeller başında bekleşmelerindeki kör taassup | Bir nesneye değer atfederek onda çakılı kalma hali |
| Hadis | Ramazan itikâfı | Hz. Peygamber'in Ramazan'ın son on gününde mescide çekilmesi | Dünyadan el çekip kalbi bütünüyle vahye açma pratiği |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve kulluk | İtikâf / Taabbüd | Bilinci tevhitte veya bâtılda sabitleme | Ruhun bütün dağınıklığını toplayarak tek bir hedefe kilitlenmesi | Kesin |
| İlmi | Odaklanma ve ihtisas | Fikrî temerküz | Dağılmayı önleyerek derinleşme sağlama | Bir mesele üzerine kapanarak zihni harici meşguliyetlerden koruma | Güçlü |
| Siyasi | Bloklaşma ve biat | Doktriner bağlılık | Kitleleri ideolojik merkez etrafında tutma | Bireylerin sorgulamaksızın bir lidere veya sembole kenetlenmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak blokajı | Haciz ve alıkoyma | Değer akışını durdurarak sabitleme | Kurbanlığın hedefine varmaktan alıkonulması gibi sermayenin bloke edilmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Çekim alanı tuzağı | Bir parçacığın yüksek enerji harcamadıkça dışına çıkamadığı kapalı bir çekim merkezine hapsolarak hareket serbestisini yitirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fikri sabit / Doktriner tutunma | Bireyin veya grubun alternatif verilere zihnini kapatarak tek bir inanç veya nesneye körü körüne odaklanması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Ramazan ayının son günlerinde camiye kapanmaktan ibaret fıkhî bir ritüel olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece meşru ibadeti değil, insanların sahte ideolojilere, heykellere, liderlere ve putlara gösterdiği sarsılmaz bağlılığı ve bir şeyin zorla alıkonulmasını da içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen müşriklerin putlara «âkifîn» oluşu anlaşılamaz; şirk sadece teorik bir kabul sanılır, oysa şirkin psikolojik temelinin bir nesneye adanmışlık ve onda kilitlenme olduğu gözden kaçar |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın adanma ihtiyacının tarafsız bir yönelim olduğunu; bu yönelimin hakka çevrildiğinde itikâf ve tefekkür, bâtıla çevrildiğinde ise putperestlik ve dogmatizm ürettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. İbrahim ve Hz. Musa kıssalarındaki putperestlikle mücadele sahnelerinde, Hac ve Bakara surelerindeki ibadet mekânı hükümlerinde ve Hudeybiye bağlamında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İtikâfın salt mekânsal bir hapis değil zihinsel bir kilitlenme olduğunu ortaya koyar; ayrıca putperestliğin basit bir heykel sevgisi değil derin bir odaklanma ve bağlanma mekanizması olduğunu açıklar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin etrafını çevirip yüzünü ondan ayırmaksızın başında durmak, kolyenin dağılmasını önlemek veya bir hedefe varışı engellemek.
- Soyut anlam: Zihinsel, kalbî ve fiilî yönelişi tek bir odakta sabitleyerek dış dünyaya karşı kapanma ve adanma durumu.
- Sistematik karşılık: Dağılma eğiliminde olan enerjinin veya iradenin, çekim gücü yüksek tek bir merkez etrafında sınırlandırılarak sabitlenmesi süreci.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \left\{ x \in \Omega \;\middle|\; \lim_{\Delta t \to 0} \frac{d(x, C)}{dt} = 0 \quad \text{ve} \quad \vec{v}_x \cdot \nabla \Phi(C) \le 0 \right\}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ bireyin yönelebileceği tüm eylemler ve inançlar uzayını temsil eder. $C$ yönelinen merkezi nesneyi (Kâbe veya put), $d(x, C)$ ise yönelimin bu merkezden uzaklığını gösterir; zamana göre değişimin sıfır olması merkezden ayrılmamayı simgeler. $\nabla \Phi(C)$ odak merkezinin çekim potansiyel gradyanı olup, bireyin hız vektörü $\vec{v}_x$ ile çarpımının sıfırdan küçük veya eşit olması sistemin dışarıya kaçışa kapalı tutulduğunu ve merkeze doğru kilitlendiğini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (9 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/2:125.md) — وَالْعَاكِفِينَ

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani; Biz Beyti insanlar için bir toplantı yeri ve emin bri mahal yapmıştık. Siz de İbrahim’in makamından bir namazgah edinin. İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik.

### [Bakara 2:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/2:187.md) — عَاكِفُونَ

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Oruç gecesi kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar sizin için, siz de onlar için bir elbisesiniz. Sizin nefislerinize hıyanet eder olduğunuzu Allah bildi de tevbenizi kabul edip, sizi bağışladı. Artık onlara yaklaşın ve Allah’ın hakkınızda yazdığını isteyin. Sizin için şafağın beyaz ipliği, siyah ipliğinden seçilinceye kadar yeyin, için sonra geceye kadar orucu tamamlayın. Mescidlerde i’tikafta bulunduğunuz zaman, kadınlarınıza yaklaşmayın. Bu Allah’ın hudududur. Sakın onlara yaklaşmayın. İşte Allah ayetlerini insanlara, korunsunlar diye böyle açıklar.

### [Araf 7:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/7:138.md) — يَعْكُفُونَ

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا يَامُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ

Meal (IK): İsrailoğullarını denizden geçirdik. Onlar, gönülden putlara tapagelen bir topluluğa rastladılar ve dediler ki: Ey Musa; onların tanrıları olduğu gibi bize de bir tanrı yap. O da dedi ki: Siz gerçekten cahil topluluksunuz.

### [Taha 20:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/20:91.md) — عَاكِفِينَ

قَالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنَا مُوسَى

Meal (IK): Onlar da: Musa bize dönene kadar, buna sarılmaktan asla vazgeçmeyeceğiz, demişlerdi.

### [Taha 20:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/20:97.md) — عَاكِفًا

قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا

Meal (IK): Dedi ki: Haydi git, doğrusu hayatta artık; bana dokunmayın, demenden başka yapacağın bir şey yoktur. Bir de senin için hiç kaçamayacağın bir ceza günü var. Sarılıp durduğun üstüne düşüp tapındığın ilahına bak; yemin olsun ki; biz onu yakacağız, sonra da parçaparça edip denize atacağız.

### [Enbiya 21:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/21:52.md) — عَاكِفُونَ

إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا هَذِهِ التَّمَاثِيلُ الَّتِي أَنْتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ

Meal (IK): Hani o, babasına ve kavmine demişti ki: Şu tapınıp durduğunuz heykeller de nedir?

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/22:25.md) — الْعَاكِفُ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Şuara 26:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/26:71.md) — عَاكِفِينَ

قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ

Meal (IK): Onlar da: Putlara tapıyoruz ve onlara bağlanıp duruyoruz, demişlerdi.

### [Fetih 48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/ayet/48:25.md) — مَعْكُوفًا

هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Onlar; küfretmiş olanlardır. Sizi Mescid-i Haram’ı ziyaretten ve bekletilmekte olan kurbanlıklarınızı da mahalline ulaşmaktan men’edenlerdir. Eğer orada henüz bilmediğiniz mü’min erkekler, mü’min kadınları bilmeyerek ezmek suretiyle üzüntüye kapılmanız ihtimali olmasaydı; Allah, savaşı önlemezdi. Dilediklerine rahmet etmek için Allah, böyle yapmıştır. Eğer onlar birbirinden ayrılmış olsalardı; o küfredenleri elim bir azabla azablandırırdık.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Örgülü saç demektir. Hayvanı bağlandığı ipe benzetilerek “a’kefe” bağlanmak anlamında kullanılmıştır. Bir işe bağlanmak anlamına da gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الكاف والفاء معهما
)ع ك ف، ع ف ك، مستعملان فقط( عكف: عَكَفَ يَعْكِفُ ويَعْكُفُ عكْفاً وعُكُوفاً وهو إقبالك على الشيء لا تصرف عنه وجهك. قال العجاج يصف حميرا وفحلا:
فهنّ يعكِفْنَ به إذا حجا
عَكْفَ النبيط يلعبون الفَنْزَجا
أي: وقَفْنَ وثَبَتْنَ. وقرئ "يَعْكِفُونَ على أصنامٍ لهم" ويعكُفون. ولو قيل: عكف في المسجد لكان صوابا، ولكن يقولون: اعتكف. قال الله عزّ وجلّ: "والعاكفين" وعَكَفَتِ الطّيرُ بالقتيل. ويقال للنظم إذا نُضِّد فيه الجوهر: عُكِّفَ تعكيفاً. قال الأعشى:
وكأنَّ السَّموط عكّفها السِّلْ		ك بِعِطْفَي جيداء أمّ غزال
عفك: الأَعْفَكُ: الأحمق. وقال أبو ليلى: الأعفكُ: الذي لا يُحسنُ عَمَلا، ولا خير عنده. قال:
صاح ألم تعجب لقول الضيطر
الأعفكِ الأحدل ثم الأعسر

##### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**الفاء** معهما
(**ع ك ف**، **ع ف ك**، yalnızca ikisi de kullanılmıştır) **عكف**: **عَكَفَ** **يَعْكِفُ** ve**يَعْكُفُ**; **عكْفاً** ve**عُكُوفاً** (olarak): o, senin bir şeye yönelmen; ondan yüzünü çevirmemendir. **العجاج** dedi; حميرleri ve bir aygırı vasfederken:
فهنّ يعكِفْنَ به إذا حجا
عَكْفَ النبيط يلعبون الفَنْزَجا
Yani: durdular ve sabit kaldılar. Ve “**يَعْكِفُونَ على أصنامٍ لهم**” diye okundu; ve **يعكُفون** (diye de). Ve eğer “mescidde **عكف** etti” denilseydi doğru olurdu; fakat onlar: **اعتكف** derler. Allah عزّ وجلّ dedi: “**والعاكفين**”. Ve kuşlar, öldürülmüşün yanında **عَكَفَتِ**. Ve dizme için, onda cevher üst üste dizildiği zaman: **عُكِّفَ**; **تعكيفاً** (denir). **الأعشى** dedi:
وكأنَّ السَّموط عكّفها السِّلْ		ك بِعِطْفَي جيداء أمّ غزال

**عفك**: **الأَعْفَكُ**: ahmak. Ve **أبو ليلى** dedi: **الأعفكُ**: bir işi iyi yapmayan ve yanında hayır bulunmayan kimsedir. Dedi:
صاح ألم تعجب لقول الضيطر
الأعفكِ الأحدل ثم الأعسر

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَكَفَهُ أي حبسه ووقفه، يعكُفُهُ ويعكِفُهُ عَكْفاً. ومنه قوله تعالى: "والهَدْيَ مَعْكوفاً". ويقال: ما عَكَفَكَ عن كذا. ومنه الاعتِكافُ في المسجد، وهو الاحتباس. وعَكَفَ على الشيء يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عُكوفاً، أي أقبل عليه مواظباً. وعَكَفوا حول الشيء: استداروا. يقال: عَكَفَ الجوهرُ في النظْم.

##### Türkçe

**عَكَفَهُ**: yani onu hapsetti ve durdurdu; **يعكُفُهُ** ve **يعكِفُهُ** (onu) **عَكْفاً** (olarak).

Bundan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: "والهَدْيَ مَعْكوفاً".

Ve denir: **ما عَكَفَكَ عن كذا** (seni şundan alıkoyan nedir).

Ve bundan: mescitte **الاعتِكافُ**; o, alıkonmadır.

Ve **عَكَفَ على الشيء**: **يَعْكُفُ** ve **يَعْكِفُ** **عُكوفاً**; yani ona yöneldi, devamlılık göstererek.

Ve **عَكَفوا حول الشيء**: etrafında döndüler.

Denir: **عَكَفَ الجوهرُ في النظْم** (cevher dizimde alıkondu/yerleşti).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والكاف مع الفاء
عكف ، عفك
استعمل من وجوهه : عكف ، عفك .
عكف : قال الله جلّ وعزّ : ( وَأَنتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ ) ( البَقَرَة : 187 ) . عاكفون : مقيمون في المساجد ، عكَف يعكُف ويعكِفُ ، إذا أقام . ومنه قوله : ( يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَّهُمْ ) ( الأعرَاف : 138 ) أي يقيمون وأما قوله جلّ وعزّ : ( الْحَرَامِ وَالْهَدْىَ مَعْكُوفاً أَن يَبْلُغَ ) ( الفَتْح : 25 ) فإنَّ مجاهداً وعطاءً قالا : محبوساً . وكذلك قال الفراء . يقال عكفته أعكفه عكفاً ، إذا حبستَه . وقد عكَّفْت القوم عن كذا ، أي حبَستهم . وقال الأعشى :
وكأنَّ السُّموط عكَّفها السِّل
كُ بعِطَفيْ جَيداءَ أُمِّ غزالِ
أي حبسَها ولم يدعْها تتفرَّق .
ويقال إنّك لتَعكفني عن حاجتي ، أي تصرِفني عنها .
قلت : يقال عكفتُه عكفاً ، فعكف يعكف عكوفاً . وهو لازمٌ وواقع ، كما يقال رجعتُه فرجَع ، إلاّ أنّ مصدر اللازم العكوف ، ومصدر الواقع العَكْف .
وقال الليث : يقال عكَف يعكِفُ ويعكفُ عَكْفاً وعكوفاً ، وهو إقبالك على الشيء لا ترفع عنه وجهَك . وقال العجاج يصف ثوراً :
فهنَّ يعكُفن به إذا حَجَا
أي يقْبلنَ عليه . قال : وعكَفت الخيلُ بقائدها ، إذا أقبلَتْ عليه . وعكفت الطَّير بالقتلى .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يعتكف في العَشْر الأواخر في المسجد والاعتكاف في المسجد : الإقامة فيه وتركُ الخروج منه إلاّ لحاجة الإنسان ، يصلِّي فيه ويقرأ القرآن . وقومٌ عُكوف : مقيمون . وقال أبو ذؤيب يصف الأثافيّ :
فهنَّ عُكُوفٌ كنوح الكريم قد شفّ أكبادَهن الهوِيُّ
وقوله : ( ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفاً ) ( طاه : 97 ) ، أي مقيماً . وعكف على الشيء : أقام عليه .
عفك : أبو عبيد عن الأموي : الأعفك : الأحمق .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : امرأةٌ عَفْتاء وعفكاء ولَفْتَاء ، إذا كانت خرقاء . قال : والعَفَك والعَفَت يكونان العَسَر والخُرْق .
وقال الليث : الأعفك : الأحمق الذي لا يثبت على كلمة واحدة ولا يتمُّ أمراً حتَّى يأخذ في غيره . قال : وهو المخلَّع من الرجال . وأنشد :
صاحِ ألم تعجب لقول الضيطرِ
الأعفكِ الأحدلِ ثُمَّ الأعسرِ
وقال بعض العرب : هؤلاء الطماطمة يعفِكون الكلامَ عفكاً ويَلفِتونه لفتاً .
وقال أبو عمرو : العَفِيك واللَّفيك : المشبَع حُمقاً .

##### Türkçe

باب العين والكاف مع الفاء
**عكف** ، **عفك**

Şu yönlerinden kullanılmıştır: **عكف** ، **عفك** .

**عكف** : Allah, yüce ve aziz, dedi: ( وَأَنتُمْ **عَاكِفُونَ** فِي الْمَسَاجِدِ ) ( البَقَرَة : 187 ) . **عاكفون** : mescitlerde ikamet edenlerdir; **عكَف** **يعكُف** ve **يعكِفُ** , ikamet ettiğinde. Ve ondandır sözü: ( **يَعْكُفُونَ** عَلَى أَصْنَامٍ لَّهُمْ ) ( الأعرَاف : 138 ) yani ikamet ederler. Ama O’nun, yüce ve aziz, sözü: ( الْحَرَامِ وَالْهَدْىَ **مَعْكُوفاً** أَن يَبْلُغَ ) ( الفَتْح : 25 ) ise, şüphesiz Mücâhid ve Atâ dediler: “alıkonulmuş”. Ferrâ da böyle dedi. Denir: **عكفته** **أعكفه** **عكفاً** , onu alıkoyduğunda. Ve muhakkak **عكَّفْت** kavmi şundan, yani onları alıkoydum. A‘şâ dedi:
وكأنَّ السُّموط عكَّفها السِّل
كُ بعِطَفيْ جَيداءَ أُمِّ غزالِ
yani onu alıkoydu ve onun dağılmasına izin vermedi.

Ve denir: şüphesiz sen beni **تَعكفني** ihtiyacımdan, yani beni ondan çevirirsin.

Dedim: denir: **عكفتُه** **عكفاً** , derken o da **عكف** **يعكف** **عكوفاً** . Ve o, lâzım ve vâkı‘dır; denildiği gibi: **رجعتُه** derken o da **رجَع**; ancak lâzımın masdarı **العكوف** , vâkı‘ın masdarı **العَكْف**’tır.

Leys dedi: denir: **عكَف** **يعكِفُ** ve **يعكفُ** **عَكْفاً** ve **عكوفاً** ; ve o, senin bir şeye yönelmen, ondan yüzünü kaldırmaman demektir. ‘Accâc bir boğayı vasfederek dedi:
فهنَّ يعكُفن به إذا حَجَا
yani ona yönelirler. Dedi: ve **عكَفت** atlar, sürücüsüne, ona yöneldiğinde. Ve **عكفت** kuşlar, ölülerin başında.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o, mescitte son on günde **يعتكف** ederdi; ve mescitte **الاعتكاف**: onda ikamet etmek ve insanın ihtiyacı dışında ondan çıkmayı terk etmektir; onda namaz kılar ve Kur’an okur. Ve bir kavim **عُكوف**: ikamet edenlerdir. Ebû Züeyb, ocak taşlarını vasfederek dedi:
فهنَّ عُكُوفٌ كنوح الكريم قد شفّ أكبادَهن الهوِيُّ
Ve O’nun sözü: ( ظَلْتَ عَلَيْهِ **عَاكِفاً** ) ( طاه : 97 ) , yani ikamet eden. Ve **عكف** bir şey üzerine: onun üzerinde ikamet etti.

**عفك** : Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **الأعفك** : ahmaktır.

Münzirî bana haber verdi, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: **امرأةٌ عَفْتاء** ve **عفكاء** ve **لَفْتَاء** , beceriksiz olduğunda. Dedi: ve **العَفَك** ve **العَفَت** , güçlük ve beceriksizlik olurlar.

Leys dedi: **الأعفك** : tek bir söz üzerinde durmayan ve başka bir şeye girişmedikçe bir işi tamamlamayan ahmaktır. Dedi: ve o, erkeklerden gevşek olandır. Ve şu beyiti okudu:
صاحِ ألم تعجب لقول الضيطرِ
الأعفكِ الأحدلِ ثُمَّ الأعسرِ

Bazı Araplar dedi: şu **الطماطمة** olanlar, sözü **يعفِكون** **الكلامَ** **عفكاً** ve onu **يَلفِتونه** **لفتاً** .

Ebû Amr dedi: **العَفِيك** ve **اللَّفيك** : ahmaklıkla doyurulmuş olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والكاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عكل) العين والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على جمعٍ وضمّ.
قال الخليل: يقال عَكَل السّائق الإبلَ يعكِلُ عَكْلاً، إذا ضمَّ قواصِيهَا وجَمَعها. قال الفرزدق:
وهُمُ على شَرَف الأمِيل تَدارَكُوا  *** نَعَماً تُشَلُّ إلى الرئيس وتُعكَلُ([1])
ويقال عكلتُ الإبل: حبستُها. وكلُّ شيء جمَعتَه فقد عكلتَه. والعَوكل: ظهر الكثيب المجتمع. قال:
 بكلِّ عقنقلٍ أو رأس بَرْثٍ  *** وعَوكلِ كلِّ قَوزٍ مستطيلِ([2])
ويقال: العوكلة: العَظيمة من الرَّمْل. قال:
* وقد قابلَتْهُ عوكلاتٌ عَوازِلٌ([3]) *
 فأمَّا قولهم: إنّ العَوْكلَ المرأةُ الحمقاء، فهو محمولٌ على الرَّمل المجتمع، لأنَّه لا يزال يَنهال، فالمرأةُ القليلةُ التّماسُك مشبَّهة بذلك، كما مَرَّ في تُرْب العَقِد. ويقال: العَوكل من الرِّجال: القصير. وذلك بمعنى التجمُّع. قال:
* ليس بِراعي نَعَجاتٍ عَوكل([4]) *
 ويقال: إبلٌ معكولة، أي محبوسة مَعقولة. وهذا من القياسِ الصحيح. وعُكْلٌ: قبيلة معروفة.
 ومن الباب: عكلت المتاع بعضَه على بعضٍ، إذا نَضَدْتَه.
(عكم) العين والكَاف والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ضمٍّ وجمعٍ لشيء في وعاءٍ. قال الخليل: يقال عَكَمْت المتاعَ أَعكِمُه عَكماً، إذا جمعتَه في وعاءٍ. والعِكمانِ: العِدلان يُشدَّانِ من جانبي الهَودج. قال:
يا ربِّ زوِّجْني عجوزاً كبيرةً  *** فلا جَدَّ لي يا ربِّ بالفَتَياتِ
تحدِّثُني عمّا مضى من شبابها  *** وتُطعِمُني من عِكْمِها تَمَراتِ
ويقال في المثل للمتساويين: "وقَعَا كالعِكْمَين([5]) ". وأعْكَمت الرّجُل: أعنتُه على حَمل عِكْمه. وعاكمته: حملت معه([6]) . قال القُطاميّ في أعْكَمَ:
إذا وَكّرتْ منها قطاةٌ سِقاءَها  *** فلا تُعْكِمُ الأخرى ولا تستعينُها([7])
أي إنّها تَحمِل الماءَ إلى فراخها في حواصلها، فإذا ملأت حَوصلتَها لم تُعِن القطاةَ الأُخرى على حَمْلها.
وتقول: أعكِمْني، أي أعِنِّي على حمل العِكْم. فإنْ أمرْتَه بحمله قلت: اِعكِمْني مكسورة الألف إن ابتدأت، ومدرجةً إن وصلت. كما تقول أَبْغِني ثوباً، أي أعنِّي على طَلبِه.
ويقال عكّمَت النّاقةُ وغيرُها: [حَمَلت([8]) ] شحماً على شحم، وسِمَناً على سِمَن. واعتكم الشّيءُ وارتكَمَ، بمعنىً.
وأمّا قولهم عَكَم عنه، إذا عَدَلَ جُبْناً، فهو من البابِ، لأنَّ الفَزِعَ إلى جانبٍ يَتَضَامُّ. وقال:
ولاحَتْه مِن بعد الوُرودِ ظَمَاءَةٌ  *** ولم يَكُ عن ورد المياه عَكُوما([9])

 أي لم ينصرِفْ ولم يتضامَّ إلى جانب. فأمَّا قولُه:
فجال قلم يَعْكِم وشَيَّع إِِلفَه  *** بمنقَطَع الغضراء شَدٌّ مُوالفُ([10])
فقوله: "لم يعكم" معناه لم يكُرَّ، لأنّ الكارَّ على الشيء متضامٌّ إليه.
ويقال: ما عَكَمَ عن شتمي، أي ما انقبض. ومنه قول الهذليّ([11]) :
أزُهيرُ هل عن شَيبةٍ من مَعْكِم *** أم لا خُلودَ لباذِلٍ متكرّمِ([12])
يريد بمعكِم: المَعْدِل.
وأمّا قول الخليل* يقال للدابّة إذا شربت فامتلأ بطنُها: ما بقِيتْ في جوفها هَزْمة ولا عَكْمةٌ إلاّ امتلأت، فإنَّه يريد بالعَكْمة الموضعَ الذي يجتمع فيه الماء فيَرْوَى. والقياسُ واحد. قال:
حتَّى إذا ما بلّت العُكوما  *** من قَصَب الأجواف والهُزُوما([13])
ومن الباب: رجل مُعَكَّم([14]) ، أي صُلب اللَّحم.
(عكن) العين والكاف والنون أصلٌ صحيحٌ قريب من الذي قبله، قال الخليل: العُكَن: جمع عُكْنة، وهي الطَّيُّ في بطن الجارِية من السِّمَن. ولو قيلَ جاريةٌ عكْناء لجاز، ولكنهم يقولون: مُعَكَّنة. ويقال تعكَّن الشّيءُ تعكناً، إذا ارتكمَ بعضُه على بعض. قال الأعشى:
إليها وإنْ فاته شُبْعَةٌ  *** تأتّى لأخرَى عظيم العُكَنْ([15])
ومن الباب: النَّعَم العَكَنَانُ: الكثير المجتمع، ويقال عَكْنانٌ بسكون الكاف أيضاً. قال:
* وصَبَّحَ الماءَ بوِردٍ عَكْنان([16]) *
قال الدريديّ: ناقة عَكْناءُ، إذا غلُظَت ضَرَّتُها وأخلافُها([17]) .
(عكو) العين والكاف والحرف المعتلّ أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تجمُّع وغِلَظٍ أيضاً، وهو قريب من الذي قبله.
[العَُكوَة([18]) ]: أصل الذَّنب. وعكَوْتَ ذَنَب الدّابَّة، إذا عطَفتَ الذَّنَب عند العَُكْوة وعقَدتَه. ويقال: عَكَتِ المرأةُ شعرها: ضفَرته. وربما قالوا عَكَا على قِرْنِه، مثل عَكَر وعَطَفَ. فإنْ كان صحيحاً فهو القياس. وجمع عَُكوة الذَّنَب عُكىً قال:
* حَتَّى تُولِّيك عُكَى أذنابِها([19]) *
ويقال للشَّاة التي ابيضَّ مؤخَّرها وسائرها أسود: عَكواء. وإنِّما قيل ذلك لأن البياض منها عند العَُكوة. فأمّا قولُ ابنِ مقبل:
* لا يَعكُون بالأُزُرِ([20]) *
 فمعناه أنّهم أشرافٌ وثيابُهم ناعمة، فلا يظهر لمعاقد أُزُرِهم عكىً. وهذا صحيح لأنَّه إذا عَقَد ثوبَه فقد عكاه وجمّعه. ويقال: عَكَت النّاقةُ: غلظت. وناقةٌ مِعكاءٌ، أي غليظةٌ شَديدة.
(عكب) العين والكاف والباء أصلٌ صحيح واحد، وليس ببعيدٍ من الباب
الذي قبلَه، بل يدلُّ على تجمُّعٍ أيضاً. يقال: للإبل عُكوبٌ على الحوض، أي ازدحام.
وقال الخليل: العَكَب: غِلظٌ في لَحْيِ الإنسان. وأمَةٌ عكباءُ: عِلْجَة جافية الخَلْق، من آمٍ عُكْبٍ. ويقال عَكَبت حولَهم الطّير، أي تجمَّعَتْ، فهي عُكُوبٌ. قال:
تظلُّ نُسورٌ من شَمَامِ عليهما *** عُكُوباً مع العِقبان عقبانِ يَذْبُل([21])
ويقال العَكَب: عَوَج إبهام القدم، وذلك كالوَكَع. وهو من التضامِّ أيضاً. وقال قومٌ: رجلٌ أعكب، وهو الذي تدانت أصابع رجلهِ بعضِها من بعض.
قال الخليل: العَكوب: الغُبار الذي تثِير الخيلُ. وبه سمِّي عُكَابة ابن صَعْب. قال بشر:
نقَلناهُم نَقلَ الكلابِ جرَاءَها  *** على كلِّ مَعلوبٍٍ يثور عَكُوبُها([22])
والغُبار عَكُوبٌ لتجمُّعه أيضاً. قال أبو زيد: العُكاب: الدُّخَان، وهو صحيح، وفي القياس الذي ذكرناه.
ومن الباب: رجل عِكَبٌّ، أي قصيرٌ. وكلُّ قصيرٍ مجتمعُ الخلق.
فأمّا قول الشيبانيّ: يقال: قد ثار عَكُوبُهُ، وهو الصَّخَب والقتال، فهذا إنما هو على معنى تشبيهِ ما ثار: الغبار الثائر والدُّخان. وأنشد:
لَبينما نحنُ نرجو أن نصبِّحكم  *** إذْ ثار منكم بنصف الليل عَكُّوبُ([23])
والتشديد الذي تراه لضرورة الشِّعر.
(عكد) العين والكاف والدال أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على مثلِ ما دلَّ عليه الذي قبلَه. فالعكدة([24]) : أصل اللسان. ويقال اعتكَدَ الشيءَ، إذا لزِمَه([25]) .
قال ابن الأعرابيّ: وهو مشتقٌّ من عَكَدة اللِّسان. فأمَّا قول القائل:
سَيَصْلَى به القومُ الذين عُنُوا بها  *** وإلاّ فمعكودٌ لنا أمُّ جندبِ([26])
فمعناه أنَّ ذلك ممكنٌ لنا مُعَدٌّ مُجمَع عليه. وأمّ جندب: الغَشْم والظُّلم. ويقال لأصل القلب عَكَدة.
ومن الباب عَكَدَ الضبُّ عَكَداً، إذا سَمِنَ وغلُظ لحمه. قال: والعَكد([27]) بمنْزلة الكِدْنة، وهي السِّمَن. ويقال: إنّ العَكَد في النَّبات غلظهُ وكثرتُه. وشجرٌ عكِدٌ، أي يابس* بعضُه على بعض. وناقة عَكِدةٌ: متلاحِمَةٌ سِمَنا. ويقال: استعكد الضبُّ، إذا لاذَ بحَجَر أو جُحْر. قال الطِّرِمَّاح:
إذا استعكدتْ منه بكلِّ كُدَايةٍ  *** من الصَّخر وافاها لدى كلِّ مسرَحِ([28])
وعُكِد مثل حُبِس. والشيء المعَدّ معكود.
(عكر) العين والكاف والراء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على مثل ما دلَّ عليه الذي قبله من التجمُّع والتّراكُم. يقال اعتكر الليلُ، إذا اختلط سوادُه. قال:
* تطاوَلَ اللَّيلُ علينا واعتَكَرْ *
ويقال اعتَكَر المطرُ بالمكان، إذا اشتدَّ وكثُر. واعتكرت الرِّيح بالتُّرَاب، إذا جاءت به.
ومن الباب العَكر: دُرْدِيُّ الزَّيت. يقال عَكِرَ الشَّرَاب يَعْكَر عكَراً. وعكَّرتُه أنا جعلت فيه عَكراً.
ومن الباب عكر على قِرنِه، أي عطَفَ؛ لأنَّه إذا فعل فهو كالمتضامِّ إليه. قال:
يازِمْلُ إنِّي إن تكن لي حادياً  *** أعْكِر عليك وإن تَرُغْ لا نَسْبِقِ([29])
ويقال: ليس له مَعْكِر، أي مرجع ومَعطِف. ويقال: المَعكِر: أصل الشَّيء. وهو القياس الصحيح؛ لأنَّ كلَّ شيءٍ يتَضامُّ إلى أصله. ورجع فلان إلى عِكْرِه، أي أصله. ويقولون: "عادت لعِكرِها لَمِيسُ". ومن الباب. العَكَر: القطيع الضَّخْم من الإبل فوق الخمسمائة. قال:
* فيهِ الصَّوَاهلُ والراياتُ والعَكَرُ *
ويقال للقِطعة عَكَرة، والجمع عَكَر، وربما زادوا في أعداد الحروف والمعنى واحدٌ، يقال: العَكَرْكَرُ: اللبن الغليظ. قال:
فجاءَهُمْ باللَّبَنِ العَكَرْكَرِ([31]) *** عِضٌّ لئيمُ المنتمَى والمَفْخَرِ([30])
وذكر ابن دريد([32]) : تعاكر القوم: اختلطوا في خصومةٍ أو نَحْوها.
(عكز) العين والكاف والزاء أُصَيلٌ يقرُب من الباب قبله. قال الدريديّ([33]): العَكْز: التقبُّض. يقال عَكِزَ يَعْكَزُ عَكْزاً. فأمَّا العُكَّازَة فأظنُّها عربيّة، ولعلَّها أن تكون سمِّيت بذلك لأنَّ الأصابع تتجمَّع عليها إذا قَبَضَت. وليس هذا ببعيد.
(عكس) العين والكاف والسين أصلٌ صحيح واحدٌ، يدلُّ على مثل ما تقدَّم ذكره من التجمّع والجَمْع.
قال الخليل: العَكيس من اللبن: الحليب تصَبُّ عليه الإهالة. قال:
فلما سقيناها العَكِيس تَمَلأَّتْ *** مذاخِرُها وارفضَّ رَشْحاً وريدُها([34])
المذاخر: الأمعاء التي تذْخرُ الطَّعام.
ومن الباب: العَكْس، قال الخليل: هو ردُّك آخرَ الشيءِ، على أوله، وهو كالعَطْف. ويقال تعكَّسَ في مِشْيَتِه. ويقال العَكس: عَقْل يدِ البعير والجمعُ بينهما وبين عنقه، فلا يقدرُ أن يرفعَ رأسه. ويقال: "مِن دون ذلك الأمر عِكاسٌ"، أي تَرادٌّ وتراجُع.
(عكش) العين والكاف والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الذي تقدّمَ من التجمُّع. يقال عَكِشَ شعرُه إذا تلبَّد. وشعر مُتَعكِّش وقد تَعكَّش. قال دريد:
تمنَّيْتَنِي قيسَ بنَ سعدٍ سفاهةً *** وأنت امرؤٌ لا تحتويك المَقَانبُ
وأنت امرؤٌ جعد القفا متعكِّشٌ  *** من الأَقِطِ الحَوليِّ شَبْعان كانبُ([35])
وأنشد ابنُ الأعرابيّ:
إذ تَسْتَبِيك بفاحمٍ متعكّشٍ  *** فُلَّتْ مَدَاريهِ أحَمُّ رَفَالُ
وقد يقال ذلك في النبات. يقال: نباتٌ عكِشٌ، إذا التفَّ. وقد عَكِشَ عَكَشاً. والذي ذُكِر في الباب فهو راجعٌ إلى هذا كلّه.
وفي كتاب الخليل أنّ هذا البناء مهمل. وقد يشِذُّ عن العالِم البابُ من الأبواب. والكلام أكثر من ذلك.
(عكص) العين والكاف والصاد قريبٌ من الذي قبلَه، إلاّ أن فيه زيادةَ معنى، هي الشّدَّة. قال الفرّاء: رجل عَكِصٌ، أي شديد الخُلُق سيِّئُه. وعَكَصُ الرَّمل: شِدّة وُعوثتُه. يقال رملةٌ عَكِصَةٌ.
(عكف) العين والكاف والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مقابلةٍ([36]) وحبس، يقال: عَكَفَ يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عُكوفاً، وذلك إقبالك على الشَّيء لا تنصرف عنه. قال:
فهن يعكفن به إذا *حجا *** عَكْف النَّبيط يلعبون الفَنْزَجا([37])
ويقال عكفَت الطَّيرُ بالقتيل. قال عمرو:
تركنا الخيلَ عاكفةً عليه  *** مقلَّدةً أعنّتها صُفُونا([38])
والعاكف: المعتكف. ومن الباب قولهم للنَّظم إذا نُظم فيه الجوهر: عُكّف تعكيفاً. قال:
وكأنَّ السُّمُوطَ عَكَّفَها السِّلْـ  *** كُ بعِطْفَيْ جَيداءَ أمِّ غزالِ([39])
والمعكوف: المحبوس. قال ابن الأعرابيّ: يقال: ما عَكَفَكَ من كذا، أي ما حبَسك. قال الله تعالى: ﴿وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً أنْ يَبْلُغَ مَحِلَّه﴾ [الفتح 25].
--------------ــــ
([1]) ديوان الفرزدق 818 برواية: "وهم الذين على الأميل". واللسان(عكل)برواية: "وهم على صدف الأميل". وقد جاء البيت برواية اللسان في معجم البلدان (ترجمة الأميل) بدون نسبة.
([2]) في اللسان(عكل) : "مستطير"، بالراء.
([3]) صدر بيت لذي الرمة في ديوانه 30 واللسان (عكل). وفيهما: "عوانك" موضع "عوازل".وعجزه: * ركام نفين النبت غبر المآزر *
([4]) بعده في اللسان: * أحل يمشي مشية المحجل *
([5]) في الأصل: "كالعكمتين"، تحريف.
([6]) في الأصل: "معكه".
([7]) البيت من أبيات رواها الجاحظ في الحيوان (5: 585-587) منسوبة إلى البعيث، وهي النسبة الصحيحة، وليست في ديوان القطامي.
([8]) التكملة من اللسان.
([9]) في اللسان: "عكوم" بفتح العين أيضاً وبالرفع. وفسر "العكوم" فيه بأنه المنصرف.
([10]) البيت لأوس بن حجر في ديوانه 16 بهذه الرواية أيضاً. وفي المجمل مع نسبته إلى أوس كذلك: "وشيع نفسه". وفي اللسان مع النسبة: "وشيع أمره".
([11]) هو أبو كبير الهذلي. ديوان الهذليين (2: 111)، واللسان(عكم) . وصدره في المجمل بدون نسبة.
([12]) الباذل: الذي يبذل ماله. وفي اللسان: "بازل"، تحريف.
([13]) الرجز في اللسان (عكم، هزم).
([14]) كذا ضبط في الأصل والمجمل والجمهرة (3: 136). وضبطه في القاموس بلفظ "كمنبر". ومثله في اللسان: "ورجل معكم بالكسر: مكتنِز اللحم".
([15]) البيت مما لم يرو في ديوان الأعشى ولا ملحقات ديوانه.
([16]) أنشده في الصحاح واللسان (عكن).
([17]) نص الجمهرة (3: 137): "إذا غلظ لحم ضرتها وأخلافها". ومما يجدر ذكره أن "العكناء" لم تذكر في اللسان.
([18]) التكملة من المجمل واللسان.
([19]) قبله في اللسان (عكا) : * هلكت إن شربت في إكبابها *
([20]) وبهذه القطعة مع النسبة استشهد أيضاً في المجمل. والشعار بتمامه في اللسان(عكا)مع النسبة: * شم مخاميص لا يعكون بالأزر *
وأنشده في المخصص (4: 97) برواية: "بيض مخاميص"، وفي (13: 30): "شم العرانين"، بدون نسبة في الموضعين.
([21]) البيت لمزاحم العقيلي، كما في اللسان (عكب).
([22]) البيت من قصيدة لـه في المفضليات (2: 129-133). وأنشده في اللسان(عكب، علب) . وفي الأصل: "كل العكوب"، صوابه باللام.
([23]) في الأصل: "أن نصححكم".
([24]) العكدة، بالضم وبالتحريك.
([25]) الكلمة وتفسيرها في القاموس والمجمل، ولم ترد في اللسان.
([26]) في المجمل: "سيصلى به القوم"، وفي اللسان: "سنصلى بها القوم".
([27]) في الأصل: "العكدة".
([28]) ديوان الطرماح 85 واللسان (عكد) بدون نسبة، ويروى: "إذا استترت".
([29]) البيت لسالم بن دارة، كما في الحماسة (1: 149)، وروي في الحيوان (3: 391). منسوباً إلى أرطاة بن سهية. وهو برواية أخرى في الأغاني (11: 137) مع نسبته إلى أرطاة.
([30])  الرجز لنجاد الخيبري، كما في اللسان (عضض). وروايته في (عكر، عضض): "فجعهم".
([31]) في الأصل واللسان (عكر): "غض"، تحريف. وفي اللسان: "المنتمي والعنصر".
([32]) في الجمهرة (2: 385).
([33]) الجمهرة (3: 6).
([34]) سبقت نسبته في (ذخر) إلى منظور الأسدي. وكذا جاءت نسبته في اللسان (رشح، عكس). ونسب في اللسان (مذح، ذخر) إلى الراعي.
([35]) هذا البيت في اللسان (كنب) والأصمعيات 12 ليبسك، من قصيدته التي مطلعها:
يا راكباً إما عرضت فبلغن *** أيا غالب أن قد ثأرنا بغالب
 ([36]) في الأصل: "مقامة".
([37]) للعجاج في ديوانه 8 واللسان (عكف، حجا، فنْزج).
([38]) البيت من معلقة عمرو بن كلثوم.
([39]) للأعشى في ديوانه 5 واللسان (عكف).

ـ

##### Türkçe

(باب العين والكاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عكل) **العين** ve **الكاف** ve **اللام** sağlam bir asıldır; bir toplama ve birleştirmeye delâlet eder.
Halîl dedi: denir: **عَكَل** sürücü develeri **يعكِلُ عَكْلاً**, yani onların uzaklarını birleştirip topladığı zaman. Ferazdak dedi:
وهُمُ على شَرَف الأمِيل تَدارَكُوا  *** نَعَماً تُشَلُّ إلى الرئيس وتُعكَلُ([1])
Ve denir: **عكلتُ الإبل**: onları hapsettim. Ve her neyi topladıysan, onu **عكلتَه**. Ve **العَوكل**: toplanmış kum tepesinin sırtıdır. Dedi:
 بكلِّ عقنقلٍ أو رأس بَرْثٍ  *** وعَوكلِ كلِّ قَوزٍ مستطيلِ([2])
Ve denir: **العوكلة**: kumdan büyük olan. Dedi:
* وقد قابلَتْهُ عوكلاتٌ عَوازِلٌ([3]) *
Ama onların sözü: “Şüphesiz **العَوْكل** ahmak kadındır” ise, toplanmış kuma hamledilmiştir; çünkü o durmadan dökülür; öyleyse az tutunurlu kadın buna benzetilmiştir; nitekim **تُرْب العَقِد**’de geçtiği gibi. Ve denir: erkeklerden **العَوكل**: kısa olandır. Bu, toplanma mânâsınadır. Dedi:
* ليس بِراعي نَعَجاتٍ عَوكل([4]) *
Ve denir: **إبلٌ معكولة**; yani hapsedilmiş, bağlanmış. Bu, sahih kıyastandır. Ve **عُكْلٌ**: bilinen bir kabiledir.
 Ve babdandır: **عكلت المتاع بعضَه على بعضٍ**, onu üst üste dizdiğin zaman.

(عكم) **العين** ve **الكَاف** ve **الميم** sağlam bir asıldır; bir şeyi bir kap içinde birleştirip toplamaya delâlet eder. Halîl dedi: denir: **عَكَمْت المتاعَ أَعكِمُه عَكماً**, onu bir kapta topladığın zaman. Ve **العِكمانِ**: hevcenin iki yanından bağlanan iki yük denkleridir. Dedi:
يا ربِّ زوِّجْني عجوزاً كبيرةً  *** فلا جَدَّ لي يا ربِّ بالفَتَياتِ
تحدِّثُني عمّا مضى من شبابها  *** وتُطعِمُني من عِكْمِها تَمَراتِ
Ve meselde eşit olanlar için denir: “**وقَعَا كالعِكْمَين([5])**”. Ve **أعْكَمت الرّجُل**: onun **عِكْم**’ini taşımaya yardım ettim. Ve **عاكمته**: onunla birlikte taşıdım([6]). Kutâmî **أعْكَمَ** hakkında dedi:
إذا وَكّرتْ منها قطاةٌ سِقاءَها  *** فلا تُعْكِمُ الأخرى ولا تستعينُها([7])
Yani: o, suyu kursaklarında yavrularına taşır; kursağını doldurduğu zaman diğer kumruya onu taşımada yardım etmez.
Ve dersin: **أعكِمْني**, yani **العِكْم**’i taşımada bana yardım et. Eğer ona onu taşımasını emredersen: başlarken elif kırık olarak **اِعكِمْني** dersin; bağlayarak (vasl ile) okursan düşürülmüş olarak. Nitekim “**أَبْغِني** bir elbise” dersin; yani onu istemede bana yardım et.
Ve denir: **عكّمَت النّاقةُ** ve başkası: [şişmanlığı] yağ üstüne yağ, semizlik üstüne semizlik taşıdı. Ve **اعتكم** şey ve **ارتكَم**, aynı mânâdadır.
Ama onların sözü **عَكَم عنه**, korkaklıkla saptı demekse, bu babdandır; çünkü yanağa kaçan, bir yana toplanır. Ve dedi:
ولاحَتْه مِن بعد الوُرودِ ظَمَاءَةٌ  *** ولم يَكُ عن ورد المياه عَكُوما([9])

Yani: dönmedi ve bir yana toplanmadı. Ama onun sözü:
فجال قلم يَعْكِم وشَيَّع إِِلفَه  *** بمنقَطَع الغضراء شَدٌّ مُوالفُ([10])
Buradaki “**لم يعكم**” sözü: geri dönmedi demektir; çünkü bir şeye geri dönen, ona doğru toplanandır.
Ve denir: **ما عَكَمَ عن شتمي**, yani büzülmedi. Ondandır Hüzeylî’nin([11]) sözü:
أزُهيرُ هل عن شَيبةٍ من مَعْكِم *** أم لا خُلودَ لباذِلٍ متكرّمِ([12])
**بمعكِم** ile kasteder: sapma yeri.
Ama Halîl’in sözü: binek hayvanı içtiğinde karnı dolarsa ona denir: “Onun içinde ne bir **هَزْمة** ne de bir **عَكْمةٌ** kaldı ki dolmamış olsun”; o, **العَكْمة** ile suyun toplandığı ve doyurucu olduğu yeri kasteder. Kıyas birdir. Dedi:
حتَّى إذا ما بلّت العُكوما  *** من قَصَب الأجواف والهُزُوما([13])
Ve babdandır: **رجل مُعَكَّم([14])**, yani eti sert.

(عكن) **العين** ve **الكاف** ve **النون** sağlam bir asıldır; bir öncekine yakındır. Halîl dedi: **العُكَن**: **عُكْنة**’nin çoğuludur; o da semizlikten genç kızın karnındaki kıvrımdır. “**جاريةٌ عكْناء**” denilse câiz olurdu; fakat onlar “**مُعَكَّنة**” derler. Ve denir: **تعكَّن الشّيءُ تعكناً**, bir kısmı bir kısmı üstüne yığıldığı zaman. A‘şâ dedi:
إليها وإنْ فاته شُبْعَةٌ  *** تأتّى لأخرَى عظيم العُكَنْ([15])
Ve babdandır: **النَّعَم العَكَنَانُ**: çok, toplanmış olan. Ve **عَكْنانٌ** da denir; **الكاف** sükûnlu olarak da. Dedi:
* وصَبَّحَ الماءَ بوِردٍ عَكْنان([16]) *
Düreydî dedi: **ناقة عَكْناءُ**, memesi ve meme başları kalınlaştığı zaman([17]).

(عكو) **العين** ve **الكاف** ve illetli harf sağlam bir asıldır; yine toplanma ve kalınlığa delâlet eder; bir öncekine yakındır.
[**العَُكوَة([18])**]: kuyruğun kökü. Ve **عكَوْتَ ذَنَب الدّابَّة**, kuyruğu **العَُكْوة** yanında büktüğün ve bağladığın zaman. Ve denir: **عَكَتِ المرأةُ شعرها**: onu ördü. Bazen “**عَكَا على قِرْنِه**” derler; **عَكَر** ve **عَطَفَ** gibi. Eğer sahihse, o kıyastır. Ve kuyruğun **عَُكوة**’sinin çoğulu **عُكىً**’dır. Dedi:
* حَتَّى تُولِّيك عُكَى أذنابِها([19]) *
Ve arka tarafı beyaz, geri kalanı siyah olan koyuna **عَكواء** denir. Bu ancak, beyazlığın ondan **العَُكوة** yanında olmasından dolayıdır. Ama İbn Mukbil’in sözü:
* لا يَعكُون بالأُزُرِ([20]) *
Mânâsı: onlar eşraftır ve elbiseleri yumuşaktır; bu yüzden izarlarının bağ yerlerinde **عكىً** görünmez. Bu sahihtir; çünkü elbisesini bağladığında onu **عكاه** ve topladı. Ve denir: **عَكَت النّاقةُ**: kalınlaştı. Ve **ناقةٌ مِعكاءٌ**, yani kalın, şiddetli.

(عكب) **العين** ve **الكاف** ve **الباء** tek bir sağlam asıldır; önceki babdan uzak değildir; bilakis yine toplanmaya delâlet eder. Denir: havuz başında develer için **عُكوبٌ**, yani sıkışıklık.
Halîl dedi: **العَكَب**: insanın çenesinde kalınlıktır. Ve **أمَةٌ عكباءُ**: kaba yaratılışlı bir acemî cariye; **آمٍ عُكْبٍ**’dendir. Ve denir: **عَكَبت حولَهم الطّير**, yani kuşlar toplandı; o hâlde onlar **عُكُوبٌ**’dur. Dedi:
تظلُّ نُسورٌ من شَمَامِ عليهما *** عُكُوباً مع العِقبان عقبانِ يَذْبُل([21])
Ve denir: **العَكَب**: ayak başparmağının eğriliğidir; bu, **الوَكَع** gibidir. Bu da toplanmadandır. Bir topluluk dedi: **رجلٌ أعكب**, o, ayağının parmakları birbirine yaklaşmış olandır.
Halîl dedi: **العَكوب**: atların kaldırdığı tozdur. Bununla **عُكَابة** İbn Sa‘b adlandırıldı. Bişr dedi:
نقَلناهُم نَقلَ الكلابِ جرَاءَها  *** على كلِّ مَعلوبٍٍ يثور عَكُوبُها([22])
Ve toz, yine toplanmasından dolayı **عَكُوبٌ**’dur. Ebû Zeyd dedi: **العُكاب**: dumandır; bu sahihtir ve zikrettiğimiz kıyastadır.
Ve babdandır: **رجل عِكَبٌّ**, yani kısa. Ve her kısa, yaratılışı toplanmış olandır.
Ama Şeybânî’nin sözü: denir: “**قد ثار عَكُوبُهُ**”, o da gürültü ve savaş demektir; bu ancak, yükselen şeyin benzetilmesi mânâsınadır: yükselen toz ve duman. Ve şu beyti okudu:
لَبينما نحنُ نرجو أن نصبِّحكم  *** إذْ ثار منكم بنصف الليل عَكُّوبُ([23])
Gördüğün şeddeli okunuş, şiir zaruretindendir.

(عكد) **العين** ve **الكاف** ve **الدال** tek bir sağlam asıldır; bir öncekinin delâlet ettiği şeye benzer şeye delâlet eder. O hâlde **العكدة([24])**: dilin köküdür. Ve denir: **اعتكَدَ الشيءَ**, ona yapıştığı zaman([25]).
İbnü’l-A‘râbî dedi: o, dilin **عَكَدة**’sinden türetilmiştir. Ama söyleyenin sözü:
سَيَصْلَى به القومُ الذين عُنُوا بها  *** وإلاّ فمعكودٌ لنا أمُّ جندبِ([26])
Mânâsı: şüphesiz bu, bize mümkün, hazırlanmış, üzerinde toplanılmıştır. Ve **أمّ جندب**: zorbalık ve zulümdür. Ve kalbin köküne **عَكَدة** denir.
Ve babdandır: **عَكَدَ الضبُّ عَكَداً**, semirdiği ve eti kalınlaştığı zaman. Dedi: ve **العَكد([27])** **الكِدْنة** menzilesindedir; o da semizliktir. Ve denir: bitkide **العَكَد** onun kalınlığı ve çokluğudur. Ve **شجرٌ عكِدٌ**, yani bir kısmı bir kısmı üstüne kuru. Ve **ناقة عَكِدةٌ**: semizlikçe birbirine bitişik. Ve denir: **استعكد الضبُّ**, bir taş veya deliğe sığındığı zaman. Tırimmâh dedi:
إذا استعكدتْ منه بكلِّ كُدَايةٍ  *** من الصَّخر وافاها لدى كلِّ مسرَحِ([28])
Ve **عُكِد** “**حُبِس**” gibi (meçhul). Ve hazırlanmış şey **معكود**dur.

(عكر) **العين** ve **الكاف** ve **الراء** tek bir sağlam asıldır; bir öncekinin toplanma ve yığılmadan delâlet ettiği şeye benzer şeye delâlet eder. Denir: **اعتكر الليلُ**, karalığı karıştığı zaman. Dedi:
* تطاوَلَ اللَّيلُ علينا واعتَكَرْ *
Ve denir: **اعتَكَر المطرُ بالمكان**, şiddetlendiği ve çoğaldığı zaman. Ve **اعتكرت الرِّيح بالتُّرَاب**, onu getirdiği zaman.
Ve babdandır **العَكر**: zeytinyağının tortusu. Denir: **عَكِرَ الشَّرَاب يَعْكَر عكَراً**. Ve ben onu **عكَّرتُه**: içine **عَكراً** koydum.
Ve babdandır: **عكر على قِرنِه**, yani büktü; çünkü bunu yaptığında, ona doğru toplanan gibidir. Dedi:
يازِمْلُ إنِّي إن تكن لي حادياً  *** أعْكِر عليك وإن تَرُغْ لا نَسْبِقِ([29])
Ve denir: onun **مَعْكِر**’i yoktur; yani dönüş yeri ve bükülme yeri yoktur. Ve denir: **المَعكِر**: şeyin köküdür. Bu sahih kıyastır; çünkü her şey köküne doğru toplanır. Ve falan kişi **عِكْرِه**’ine döndü; yani köküne. Ve derler: “**عادت لعِكرِها لَمِيسُ**”. Ve babdandır: **العَكَر**: beş yüzün üstünde büyük deve sürüsü. Dedi:
* فيهِ الصَّوَاهلُ والراياتُ والعَكَرُ *
Ve parçaya **عَكَرة** denir; çoğulu **عَكَر**. Bazen harflerin sayısında artırırlar, mânâ birdir: **العَكَرْكَرُ** denir: kalın süt. Dedi:
فجاءَهُمْ باللَّبَنِ العَكَرْكَرِ([31]) *** عِضٌّ لئيمُ المنتمَى والمَفْخَرِ([30])
İbn Düreyd([32]) zikretti: **تعاكر القوم**: bir husumette veya benzerinde birbirine karıştılar.

(عكز) **العين** ve **الكاف** ve **الزاء** önceki bab’a yakın bir asıldır. Düreydî([33]) dedi: **العَكْز**: büzülmedir. Denir: **عَكِزَ يَعْكَزُ عَكْزاً**. Ama **العُكَّازَة**’ye gelince, onu Arapça sanıyorum; belki de bununla adlandırılmıştır; çünkü parmaklar, kavradığı zaman onun üzerinde toplanır. Bu uzak değildir.

(عكس) **العين** ve **الكاف** ve **السين** tek bir sağlam asıldır; daha önce zikredilen toplanma ve toplama gibi şeye delâlet eder.
Halîl dedi: sütten **العَكيس**: üzerine içyağı dökülen süttür. Dedi:
فلما سقيناها العَكِيس تَمَلأَّتْ *** مذاخِرُها وارفضَّ رَشْحاً وريدُها([34])
**المذاخر**: yemeği biriktiren bağırsaklardır.
Ve babdandır: **العَكْس**. Halîl dedi: o, şeyin sonunu başına döndürmendir; o, bükme gibidir. Ve denir: yürüyüşünde **تعكَّسَ**. Ve denir: **العَكس**: devenin elini bağlamak ve ikisini boynuyla birleştirmek; böylece başını kaldıramaz. Ve denir: “**مِن دون ذلك الأمر عِكاسٌ**”, yani karşılıklı dönme ve geri çekilme.

(عكش) **العين** ve **الكاف** ve **الشين** sağlam bir asıldır; daha önce geçen toplanma gibi şeye delâlet eder. Denir: **عَكِشَ شعرُه**; keçeleştiği zaman. Ve saç **مُتَعكِّش**; ve **تَعكَّش** etmiştir. Düreyd dedi:
تمنَّيْتَنِي قيسَ بنَ سعدٍ سفاهةً *** وأنت امرؤٌ لا تحتويك المَقَانبُ
وأنت امرؤٌ جعد القفا متعكِّشٌ  *** من الأَقِطِ الحَوليِّ شَبْعان كانبُ([35])
İbnü’l-A‘râbî okudu:
إذ تَسْتَبِيك بفاحمٍ متعكّشٍ  *** فُلَّتْ مَدَاريهِ أحَمُّ رَفَالُ
Bu, bitkide de söylenebilir. Denir: **نباتٌ عكِشٌ**, dolandığı zaman. Ve **عَكِشَ عَكَشاً** etmiştir. Babda zikredilen şey, bunun hepsine dönmektedir.
Halîl’in kitabında bu bina ihmal edilmiştir. Âlime bablardan bir bab şâz olabilir. Söz bundan daha fazladır.

(عكص) **العين** ve **الكاف** ve **الصاد** bir öncekinin yakınıdır; ancak onda bir mânâ ziyadesi vardır; o da şiddettir. Ferrâ dedi: **رجل عَكِصٌ**, yani huyu sert, kötüsü. Ve **عَكَصُ الرَّمل**: onun gevşekliğinin şiddetidir. Denir: **رملةٌ عَكِصَةٌ**.

(عكف) **العين** ve **الكاف** ve **الفاء** sağlam bir asıldır; bir karşı duruşa([36]) ve hapsetmeye delâlet eder. Denir: **عَكَفَ يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عُكوفاً**; bu, bir şeye yönelip ondan ayrılmamandır. Dedi:
فهن يعكفن به إذا *حجا *** عَكْف النَّبيط يلعبون الفَنْزَجا([37])
Ve denir: **عكفَت الطَّيرُ بالقتيل**. Amr dedi:
تركنا الخيلَ عاكفةً عليه  *** مقلَّدةً أعنّتها صُفُونا([38])
Ve **العاكف**: **المعتكف**. Ve babdandır: cevherin dizildiği nazma, onda dizildiği zaman “**عُكّف تعكيفاً**” demeleri. Dedi:
وكأنَّ السُّمُوطَ عَكَّفَها السِّلْـ  *** كُ بعِطْفَيْ جَيداءَ أمِّ غزالِ([39])
Ve **المعكوف**: hapsedilmiş. İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: “**ما عَكَفَكَ من كذا**”, yani “seni bundan ne hapsetti?”. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً أنْ يَبْلُغَ مَحِلَّه﴾ [el-Feth 25].

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- العكوف: الإقبال على الشيء وملازمته على سسبيل التعظيم له، والاعتكاف في الشرع: هو الاحتباس في المسجد على سبيل القربة ويقال: عكفته على كذا، أي: حبسته عليه، لذلك قال: ﴿سواء العاكف فيه والباد﴾ [الحج/25]، ﴿والعاكفين﴾ [البقرة/125]، ﴿فنظل لها عاكفين﴾ [الشعراء/71]، ﴿يعكفون على أصنام لهم﴾ [الأعراف/138]، ﴿ظلت عليه عاكفا﴾ [طه/97]، ﴿وأنتم عاكفون في المساجد﴾ [البقرة/187]، ﴿والهدي معكوفا﴾ [الفتح/25]، أي: محبوسا ممنوعا.

##### Türkçe

- **العكوف**: bir şeye yönelme ve onu yüceltme yolu üzere ona devamlı bağlı kalma; şer‘de **الاعتكاف**: yakınlık (kurbet) yolu üzere mescidde alıkonmadır. Ve denilir: **عكفته على كذا**; yani: onu bunun üzerinde hapsettim. Bundan dolayı dedi: ﴿سواء **العاكف** فيه والباد﴾ [الحج/25]، ﴿و**العاكفين**﴾ [البقرة/125]، ﴿فنظل لها **عاكفين**﴾ [الشعراء/71]، ﴿**يعكفون** على أصنام لهم﴾ [الأعراف/138]، ﴿ظلت عليه **عاكفا**﴾ [طه/97]، ﴿وأنتم **عاكفون** في المساجد﴾ [البقرة/187]، ﴿والهدي **معكوفا**﴾ [الفتح/25]، yani: hapsedilmiş, menedilmiş.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ك ف
‏"‏ يعكفون على أصنام لهم ‏"‏‏.‏
وعكفت الطير على القتيل‏.‏
وهم عليه عكوف‏.‏
ويقال‏:‏ إنك لتعكفني عن حاجتي‏.‏
‏"‏ والهديَ معكوفاً ‏"‏‏.‏
وهو في معتكفه‏.‏
وشعر معكف‏:‏ مجعد‏.‏
وعكف النظام الجوهر‏:‏ حبسه لا يدعه يتفرّق‏.‏
قال الأعشى‏:‏
وكأنّ السُّموط عكّفها السّلْكُ بِعِطفيْ جيداء أمّ غزالِ

##### Türkçe

ع ك ف
“Onlar kendilerine ait putlar üzerine **يعكفون**.”
Kuşlar ölünün üzerine **عكفت**.
Ve onlar onun üzerinde **عكوف**turlar.
Ve denilir: Şüphesiz sen beni ihtiyacımdan **تعكفني** ediyorsun.
“Ve kurbanlık, **معكوفاً** olarak.”
Ve o, kendi **معتكفه**sindedir.
**شعر معكف**: kıvırcık.
**عكف** dizgi, cevheri: onu hapsetti; onun dağılmasına izin vermez.
A‘şâ dedi ki:
Ve sanki gerdanlıklar, iplik onları, ceylan anası olan uzun boyunlunun boynunun iki yanına doğru **عكّفها** etmişti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عَكَف على الشيء يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: أَقبل عليه مُواظِباً لا يَصْرِفُ عنه وجهه، وقيل: أقام؛ ومنه قوله تعالى: يَعكفون على أَصنام لهم، أَي يُقيمون؛ ومنه قوله تعالى: ظَلْتَ عليه عاكفاً، أَي مُقيماً. يقال: فلان عاكِفٌ على فرج حَرام؛ قال العجاج يصِفُ ثوراً: فهُنَّ يَعْكُفْن به إذا حجا،
عَكْفَ النَّبيطِ يَلْعَبون الفَنْزَجا
أَي يُقْبِلْن عليه؛ وقومٌ عُكَّفٌ وعُكُوفٌ. وعَكفَتِ الخيلُ بقائدها إذا أَقبَلَت عليه، وعَكَفَتِ الطيرُ بالقَتِيل، فهي عُكُوف؛ كذلك أَنشد ثعلب:
تَذُبُّ عنه كَفٌّ بها رَمَقٌ
طيراً عُكوفاً، كَزُوّرِ العُرُسِ
يعني بالطير هنا الذِّبّان فجعلهنَّ طيراً، وشبَّه اجتماعهن للأَكل باجتماع الناس للعُرْس. وعَكَفَ يَعْكُف ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: لزم المكان. والعُكُوفُ: الإقامةُ في المسجد: قال اللّه تعالى: وأَنتم عاكِفونَ في المَساجد؛ قال المفسرون وغيرهم من أَهل اللغة: عاكِفون مُقيمون في المساجد لا يُخْرُجون منها إلا لحاجة الإنسان يُصلّي فيه ويقرأُ القرآن. ويقال لمن لازَمَ المسجد وأَقام على العِبادة فيه: عاكف ومُعْتَكِفٌ. والاعْتِكافُ والعُكوف: الإقامةُ على الشيء وبالمكان ولزُومهما. وروي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه كان يَعْتَكِفُ في المسجد. والاعتِكافُ: الاحْتِباس وعَكَفُوا حولَ الشيء: استداروا. وقوم عُكوف: مُقِيمون؛ قال أَبو ذؤيب يصف الأَثافيّ:
فَهُنَّ عُكوفٌ، كنَوْحِ الكَرِيـ
ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوَى
وعَكَفَه عن حاجته يَعْكُفه ويَعْكِفُه عَكْفاً: صَرَفَه وحَبَسه. ويقال: إنك لتَعْكِفُني عن حاجتي أَي تَصْرفُني عنها. قال الأَزهري: يقال عَكَفْته عَكْفاً فعكَفَ يعكف عُكوفاً، وهو لازمٌ وواقعٌ كما يقال رَجَعْتُه فرَجَعَ، إلاّ أَن مصدر اللازم العُكوف، ومصدر الواقع العَكْف. وأَما قوله تعالى: والهَدْيَ مَعْكوفاً، فإنَّ مجاهداً وعطاء قالا مَحْبوساً. قال الفراء: يقال عكفته أَعكفه عَكْفاً إذا حبسته.
وقد عَكَّفْت القومَ عن كذا أَي حبستهم. ويقال: ما عَكَفَكَ عن كذا؟ وعُكِّفَ النظمُ: نُضِّدَ فيه الجوهرُ؛ قال الأَعشى:
وكأَنَّ السُّموطَ عَكَّفَها السِّلْـ
ـكُ بعِطْفَيْ جَيْداء أُمِّ غَزالِ
أَي حَبَسها ولم يَدَعْها تتفرق. والمُعَكَّف: المُعَوَّجُ المُعَطَّفُ. وعُكَيْفٌ: اسم.

##### Türkçe

**عَكَف** bir şey üzerine **يَعْكُفُ** ve **يَعْكِفُ** (olarak) **عَكْفاً** ve **عُكوفاً**: ona yöneldi; yüzünü ondan çevirmeyen, devamlılık gösteren (kimse olarak). Ve denildi ki: ikamet etti; bundan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: **يَعكفون على أَصنام لهم**, yani ikamet ederler; ve bundan Yüce Allah’ın sözü: **ظَلْتَ عليه عاكفاً**, yani ikamet eden. Denir ki: falan kimse haram bir ferç üzerine **عاكِفٌ**’tir; el-‘Accâc bir boğayı vasfederek dedi:
فهُنَّ يَعْكُفْن به إذا حجا،
عَكْفَ النَّبيطِ يَلْعَبون الفَنْزَجا
yani ona yönelirler; ve bir kavim **عُكَّفٌ** ve **عُكُوفٌ**. Ve atlar, sürücülerine (karşı) **عَكَفَتِ**: ona yöneldikleri zaman; ve kuşlar ölünün başına **عَكَفَتِ**: o hâlde onlar **عُكُوف**’tur; Sa‘leb böyle inşad etti:
تَذُبُّ عنه كَفٌّ بها رَمَقٌ
طيراً عُكوفاً، كَزُوّرِ العُرُسِ
Burada kuş ile sinekleri kastediyor; onları kuşlar kıldı; ve onların yemek için toplanmalarını, insanların düğün için toplanmasına benzetti. Ve **عَكَفَ** **يَعْكُف** ve **يَعْكِفُ** (olarak) **عَكْفاً** ve **عُكوفاً**: mekâna yapıştı. Ve **العُكُوفُ**: mescitte ikamet; Yüce Allah dedi: **وأَنتم عاكِفونَ في المَساجد**; müfessirler ve dil ehlinden başkaları dedi ki: **عاكِفون** mescitlerde ikamet edenlerdir; insanın ihtiyacı için (olan) dışında onlardan çıkmazlar; onda namaz kılar ve Kur’an okur. Ve mescide devam eden ve onda ibadet üzere ikamet eden kimseye denir: **عاكف** ve **مُعْتَكِفٌ**. Ve **الاعْتِكافُ** ve **العُكوف**: bir şey üzerinde ve mekânda ikamet etmek ve ikisine yapışmak. Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet olundu: mescitte **يَعْتَكِفُ** idi. Ve **الاعتِكافُ**: alıkonma; ve bir şeyin etrafında **عَكَفُوا**: çevresinde döndüler. Ve bir kavim **عُكوف**: ikamet edenler; Ebû Züeyb **الأَثافيّ**’yi vasfederek dedi:
فَهُنَّ عُكوفٌ، كنَوْحِ الكَرِيـ
ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوَى
Ve onu ihtiyacından **عَكَفَه**; **يَعْكُفه** ve **يَعْكِفُه** (olarak) **عَكْفاً**: onu çevirdi ve hapsetti. Ve denir ki: sen gerçekten beni ihtiyacımdan **تَعْكِفُني**; yani beni ondan çeviriyorsun. el-Ezherî dedi: denir ki: onu **عَكَفْته** **عَكْفاً**; böylece o **عَكَفَ** **يعكف** **عُكوفاً**; ve o lâzım ve vâki‘dir; tıpkı “onu geri döndürdüm” (**رَجَعْتُه**) denilip de “geri döndü” (**فرَجَعَ**) denildiği gibi; ancak lâzımın masdarı **العُكوف**’tur, vâki‘in masdarı **العَكْف**’tır. Ama Yüce Allah’ın sözü: **والهَدْيَ مَعْكوفاً**; şüphesiz Mücâhid ve Atâ dediler ki: **مَحْبوساً** (hapsedilmiş). el-Ferrâ dedi: onu hapsettiğin zaman “onu **عكفته** **أَعكفه** **عَكْفاً**” denir. Ve gerçekten “kavmi şundan **عَكَّفْت**” (denir); yani onları hapsettim. Ve denir ki: seni şundan alıkoyan nedir: **ما عَكَفَكَ عن كذا؟** Ve **عُكِّفَ النظمُ**: onda cevher dizildi; el-A‘şâ dedi:
وكأَنَّ السُّموطَ عَكَّفَها السِّلْـ
ـكُ بعِطْفَيْ جَيْداء أُمِّ غَزالِ
yani onu hapsetti ve onun dağılmasına izin vermedi. Ve **المُعَكَّف**: eğri, bükülmüş, kıvrılmış. Ve **عُكَيْفٌ**: bir isim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ك ف * * عَكَفَهُ * حبسه ووقفه وبابه ضرب ونصر ومنه قوله تعالى ﴿والهدى معكوفا﴾ ومنه * الاعْتِكافُ * في المسجد وهو الاحتباس و * عَكَف * على الشيء أقبل عليه مواظبا وبابه دخل وجلس قال الله تعالى ﴿يعكفون على أصنام لهم﴾

##### Türkçe

* ع ك ف * * **عَكَفَهُ** * onu hapsetti ve onu durdurdu; bâbı **ضرب** ve **نصر**’dır. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿ve hidayet **معكوفا** (tutulmuş/durdurulmuş) olarak﴾; ve ondan: * **الاعْتِكافُ** * mescitte (olan)dır; o, alıkonma/hapsedilmedir. Ve * **عَكَف** * şey üzerine: ona yöneldi, devamlılık üzere; bâbı **دخل** ve **جلس**’tir. Yüce Allah dedi: ﴿kendilerine ait putlar üzerine **يعكفون**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عكفه يعكفه بالضم ويعكفه بالكسر عكفا: حبسه ووقفه، ومنه قوله تعالى:  والهدي معكوفا  . يقال: ما عكفك عن كذا? قاله الجوهري، وفي التهذيب: يقال: عكفته عكفا، فعكف يعكف عكوفا، وهو لازم وواقع، كما يقال: رجعته فرجع، إلا أن مصدر اللازم العكوف، ومصدر الواقع العكف، وأما قوله تعالى:  والهدى معكوفا  فإن مجاهدا وعطاء قالا: محبوسا. وعكف عليه يعكف، ويعكف عكفا، وعكوفا: أقبل عليه مواظبا لا يصرف عنه وجهه، وقيل: أقام، ومنه قوله تعالى:  يعكفون على أصنام لهم  أي: يقيمون، وقرأ الكوفيون غير عاصم:  يعكفون  بكسر الكاف، والباقون بضمها. وعكف القوم حوله: استداروا وقال العجاج:
  عكف النبيط يلعبون الفنزجا وكذا عكف الطير حول القتيل أنشد ثعلب:
  تذب عنه كف بهـا رمـق                      طيرا عكوفا كزور العرس يعني بالطير هنا الذبان، فجعلهم طيرا، وشبه اجتماعهن للأكل باجتماع الناس للعرس، وقال عمرو بن كلثوم:
  تركنا الطير عاكفة عليه                      مقلدة أعنتها صفـونـا

  ويقال: عكف الجوهر في النظم: إذا استدار فيه كما في الصحاح. وعكف فلان في المسجد واعتكف: أقام به ولازمه، وحبس نفسه فيه لا يخرج منه إلا لحاجة الإنسان، قال الله تعالى:  وأنتم عاكفون في المساجد  وفي الحديث: أنه  كان يعتكف في المسجد  . وعكف: رعى. وعكف: تأخر. وقوم عكوف بالضم: أي عاكفون أي: مقيمون ملازمون لا يبرحون، قال أبو ذؤيب يصف الأثافي:
  فهن عكوف كنوح الكري                      م قد ف أكبادهن الهوي وعكاف، كشداد: ابن وداعة الهلالي الصحابي رضي الله عنه، وهو الذي قال له صلى الله عليه وسلم  يا عكاف ألك شاعة?  أي: زوجة، وقد تقدم، والحديث قوي. وقال ابن عباد: العكف ككتف: الجعد من الشعر. وقال ابن دريد: عكيف كزبير: اسم. وشعر معكوف: أي ممشوط مضفور قال الليث: قلما يقولون: عكف، وإن قيل كان صوابا. قال: وعكف النظم تعكيفا: إذا نظم ونص الليث: نضد فيه الجوهر قال الأعشى:
  وكأن السموط عكفها السل                      ك بعطفي جيداء أم غزال أي: حبسها، ولم يدعها تتفرق. وعكف الشعر: جعد. وتعكف الشيء: تحبس كاعتكف، وهو مطاوع عكفه عكفا، ولا تقل: انعكف.
 ومما يستدرك عليه: قوم عكف، كسكر: أي عكوف. وعكفت الخيل بقائدها: إذا أقبلت عليه. والعكوف: لزوم المكان. وعكفه عن حاجته، يعكفه ويعكفه، عكفا: صرفه، ويقال: إنك لتعكفني عن حاجتي: أي تصرفن عنها. وعكفه تعكيفا: حبسه، لغة في عكفه عكفا. والمعكف، كمعظم: المعوج المعطف. وهو في معتكفه: موضع اعتكافه.

##### Türkçe

**عكفه** onu tutukladı ve durdurdu; (fiil) **يعكفه** (kâfın) dammesiyle ve **يعكفه** (kâfın) kesresiyle; **عكفا**: onu hapsetti ve alıkoydu; bundan (şu) Yüce sözü: **والهدي معكوفا**. Denilir: “Seni şundan ne **عكف** etti?”; bunu Cevherî söyledi. **التهذيب**’de: denilir: “Onu **عكفته** **عكفا**; derken o da **عكف** eder, **يعكف**; **عكوفا** (olarak).” O (fiil) lâzım ve müteaddîdir; nitekim “Onu döndürdüm: **رجعته**; derken o döndü: **فرجع**” denildiği gibi; ancak lâzımın mastarı **العكوف**tur, müteaddînin mastarı **العكف**tir. Yüce sözüne gelince: **والهدى معكوفا**; Mücâhid ve Atâ dediler ki: “**محبوسا** (hapsedilmiş).”

Ve **عكف عليه**: **يعكف**; ve **يعكف** **عكفا** ve **عكوفا**: ona yöneldi; ona devamlılıkla bağlandı; yüzünü ondan çevirmedi. Ve denildi: (orada) ikamet etti; bundan Yüce sözü: **يعكفون على أصنام لهم**; yani: ikamet ederler. Kûfeliler, Âsım hariç, **يعكفون** (kâfın) kesresiyle okudular; geri kalanlar dammesiyle.

Ve **عكف القوم حوله**: etrafında döndüler. el-Accec dedi:

  **عكف النبيط يلعبون الفنزجا**

Ve yine: **عكف الطير حول القتيل** (kuşlar) öldürülmüşün etrafında toplandı; Sa‘leb inşâd etti:

  **تذب عنه كف بهـا رمـق                      طيرا عكوفا كزور العرس**

Burada kuş ile sinekleri kasteder; onları kuş yaptı; onların yemek için toplanmasını, insanların düğün için toplanmasına benzetti. Amr b. Külsûm dedi:

  **تركنا الطير عاكفة عليه                      مقلدة أعنتها صفـونـا**

Ve denilir: **عكف الجوهر في النظم**: onda döndüğü zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve “Falan mescitte **عكف** etti” ve **اعتكف**: onda ikamet etti ve ona devam etti; kendisini onda hapsetti; insanın ihtiyacı dışında ondan çıkmaz. Allah Teâlâ dedi: **وأنتم عاكفون في المساجد**. Hadiste: “O, mescitte **يعتكف** ederdi.” Ve **عكف**: otlattı. Ve **عكف**: geri kaldı. Ve **قوم عكوف** (damme ile): yani **عاكفون**; yani: ikamet edenler, devam edenler; ayrılmayanlar. Ebû Züeyb, **الأثافي**’yi vasfederek dedi:

  **فهن عكوف كنوح الكري                      م قد ف أكبادهن الهوي**

Ve **عكاف** (Şeddâd vezninde): Hilâlî, sahâbî, Veda‘a’nın oğludur, Allah ondan razı olsun; o, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine: **يا عكاف ألك شاعة?** dediği kimsedir; yani: eş; daha önce geçti; hadis kuvvetlidir.

İbn Abbâd dedi: **العكف** (Kitef vezninde): saçtan kıvırcık olan. İbn Düreyd dedi: **عكيف** (Zübeyr vezninde): bir isim. Ve **شعر معكوف**: yani taranmış, örülmüş. el-Leys dedi: Nadiren “**عكف**” derler; eğer denilirse doğru olurdu. Dedi: Ve **عكف النظم تعكيفا**: dizdiği zaman. el-Leys’in nassı: “Onda cevheri dizdi.” el-A‘şâ dedi:

  **وكأن السموط عكفها السل                      ك بعطفي جيداء أم غزال**

Yani: onu hapsetti; onun dağılmasına izin vermedi. Ve **عكف الشعر**: kıvırcık oldu. Ve **تعكف الشيء**: **اعتكف** gibi, hapsoldu; o, “onu **عكفه** **عكفا**”nın mutâvi‘idir; “**انعكف**” deme.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **قوم عكف** (Seker vezninde): yani **عكوف**. Ve **عكفت الخيل بقائدها**: ona yöneldiği zaman. Ve **العكوف**: mekâna bağlanma. Ve “Onu ihtiyacından **عكفه**; **يعكفه** ve **يعكفه**; **عكفا**”: onu çevirdi. Ve denilir: “Sen beni ihtiyacımdan **تعكفني** ediyorsun”: yani ondan çeviriyorsun. Ve **عكفه تعكيفا**: onu hapsetti; **عكفه عكفا**’da bir lehçedir. Ve **المعكف** (Mu‘azzam vezninde): eğri bükülmüş (şey). Ve o, **معتكفه**’sindedir: onun itikâf yeri.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَكَفَ عَلَيْهِ
1 عَكَفَ عَلَيْهِ ذ , aor. عَكُفَ and عَكِفَ , [the former, only, mentioned in the Mgh, and only the latter in the CK,] inf. n. عُكُوفٌ (S, O, Msb, K) and عَكْفٌ, (Msb, TA,) or the latter is of the trans. verb, (T, TA,) He kept, or clave, to it constantly, or perseveringly; (S, Mgh, * O, Msb, K, TA;) namely, a thing; (S, O, Msb;) not turning his face from it: or, as some say, he continued intent upon it: (TA:) and, accord. to Er-Rلzee, عَلَيْهِ ↓ اعتكف would be agreeable with analogy, in the sense of عَكَفَ عليه, but has not been heard. (Har p. 682.) Hence, in the Kur [vii. 134], يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ, (S, * O, TA,) or يَعْكِفُونَ, accord. to different readers, (O, TA,) i. e. A people keeping, or cleaving, constantly, or perseveringly, to the worship of idols belonging to them; (Ksh;) or continuing intent upon the worship of idols belonging to them. (Bd, Jel.) ― -b2- And عُكُوفٌ [or عُكُوفٌ فِى مَكَانٍ] signifies The keeping, or cleaving, to a place. (TA.) See also 8. ― -b3- And one says, عَكَفَتِ الخَيْلُ بِقَائِدِهَا meaning أَقْبَلَتْ عَلَيْهِ [i. e. The horses, or horsemen, (for the latter may be meant notwithstanding the fem. pronoun, agreeably with an ex. in De Sacy's Gram., sec. ed., ii. 265,) advanced, or approached, towards their leader; or kept, or clave, to him]. (TA.) ― -b4- And عَكَفُوا حَوْلَهُ They went round it; (S, O, K;) namely, a thing. (S, O.) El-'Ajjلj says, *عَكْفَ النَّبِيطِ يَلْعَبُونَ الفَنْزَجَا [Like the going round of the Nabathوans playing the game called فَنْزضج: in which عَكْفَ is probably used by poetic license for عُكُوفَ]. (S, O.) And in like manner one says, عَكَفَتِ الطَّيْرُ عَلَى القَتِيلِ, (O,) or حَوْلَ القَتِيلِ, (K,) [The birds went round the slain person], inf. n. عُكُوفٌ. (TA.) And عَكَفَ الجَوْهَرُ فِى النَّظْمِ (S, O, K) i. e. [The gems] went round [among the strung beads]. (O, K.) ― -b5- And عَكَفَ signifies also تَأَخَّرَ [He went back or backwards, &c.; or became, or remained, behind; &c.]. (O, K.) -A2- عَكَفَهُ, aor. عَكُفَ and عَكِفَ , [the former, only, mentioned in the Mgh, and only the latter in the CK,] inf. n. عَكْفٌ, (S, O, Msb, K,) He, or it, made him, or it, still, or motionless: (S, O:) and he, or it, detained, withheld, or debarred, him, or it; (S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ عكّفهُ, (O, * TA,) inf. n. تَعْكِيفٌ; (TA;) and so عَكَفَ بِهِ. (Har p. 293.) One says, عَكَفْتُهُ عَنْ حَاجَتِهِ, (Msb,) aor. and inf. n. as above, (TA,) I withheld him from the object of his want: (Msb:) or I turned him away, or back, therefrom. (TA.) And مَا عَكَفَكَ عَنْ كَذَا [What has withheld thee, or turned thee away or back, from such a thing?]. (S, O.) ― -b2- See also 2. ― -b3- عَكَفَ, (O, K,) inf. n. عَكْفٌ, (O,) also signifies رَعَى [app. as trans., meaning He tended, or pastured, cattle; &c.]. (O, K.) ― -b4- And i. q. أَصْلَحَ [He put into a good, sound, right, or proper, state; &c.]. (O, K.)

2 عَكَّفَ see 1, last quarter. ― -b2- One says, عكّف السِّلْكُ السُّمُوطَ i. e. [The thread of the necklace] kept from becoming scattered [the things suspended therefrom]. (O, from a verse of El-Aashà.) ― -b3- And عُكِّفَ النَّظْمُ, inf. n. تَعْكِيفٌ, The strung beads had gems disposed in regular order (نُضِّدَ, Lth, O, or نُظِمَ, K) among them. (Lth, O, K.) ― -b4- And عُكِّفَ الشَّعَرُ The hair was crisped, curled, or twisted, and contracted. (O, K.) And عكّفت شَعَرَهَا She (a woman) made her hair to cleave together, one part to another, and disposed it in plaits; as also ↓ عَكَفَتْهُ; (Ham p. 267;) but, accord. to Lth, they seldom said عَكَفَ in relation to hair that is termed مَعْكُوف, i. e. “ combed and plaited, ” though, if this were said, it would be correct. (O.)

عاكف
3 عاكف ذ , accord. to Reiske, as mentioned by Freytag, (app. followed by an accus.,) signifies He clave continually to the side of any one.]

تعكّف
5 تعكّف ذ He confined, restrained, withheld, or debarred, himself; (O, K;) as also ↓ اعتكف: one should not say ↓ انعكف. (K.)

7 اـِنْعَكَفَ see what next precedes.

8 اـِعْتَكَفَ see 1, first sentence: and see also 5. ― -b2- اعتكف, (Mgh, O, Msb, K, *) or اعتكف فِى المَسْجِدِ, (S, O, * K, *) and فِيهِ ↓ عَكَفَ, signify the same, (O, K,) i. e. He secluded himself, (S, O, TA,) or remained, (Mgh, TA,) in the mosque, or place of worship, (S, Mgh, O, TA,) performing a particular sort of religious service, with the observance of certain conditions, (Mgh,) [during a period of days and nights, or at least during one whole day, fasting from daybreak to sunset, and occupying himself in prayer and religious meditation, without any interruption by affairs distracting the mind from devotion and not pressing,] not going forth therefrom except for human necessity: (TA:) اِعْتِكَافٌ is thus termed because it is the withholding oneself from the customary exercises of freedom of action in the disposal, or management, of affairs. (Msb.)

عَكِفٌ
عَكِفٌ ذ Crisp, curly, or twisted, and contracted, hair. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

عَاكِفٌ
عَاكِفٌ ذ Keeping, or cleaving, constantly, or perseveringly, [عَلَى شَىْءٍ to a thing, and فِى مَكَانٍ in a place:] (S, O: *) or continuing intent [upon a thing]: and remaining, staying, dwelling, or abiding, in a place: (O:) pl. عَاكِفُونَ and عُكُوفٌ (O, K, TA) and عُكَّفٌ. (TA.) One says, فُلَانٌ عَاكِفٌ عَلَى فَرْجٍ حَرَامٍ [Such a one is keeping, or cleaving, constantly, or perseveringly, to an unlawful فَرْج]. (S, O.)

مُعَكَّفٌ
مُعَكَّفٌ ذ Bent, crooked, contorted, or distorted. (TA.) [See also مُعَقَّفٌ.]

مَعْكُوفٌ
مَعْكُوفٌ ذ Made still, or motionless: and detained, withheld, or debarred. (S, O.) Hence مَعْكُوفًا in the Kur [xlviii. 25], (S, O,) meaning Being detained, or withheld; (Mgh, TA;) as expl. by Mujلhid and 'Atà. (TA.) ― -b2- And Hair combed and plaited. (O, K.) [See also مَعْقُوفٌ, voce مُعَقَّفٌ.]

مُعْتَكَفٌ
مُعْتَكَفٌ ذ A man's place of اِعْتِكَاف [or self-seclusion in a mosque or the like: see 8]. (TA.)

##### Türkçe

**عَكَفَ عَلَيْهِ**
1 **عَكَفَ عَلَيْهِ** ذ, muzârîsi **عَكُفَ** ve **عَكِفَ**, [birincisi yalnız Mgh’de zikredilmiş, CK’de ise yalnız ikincisi,] mastarı **عُكُوفٌ** (S, O, Msb, K) ve **عَكْفٌ**, (Msb, TA,) yahut ikincisi müteaddî fiilindir, (T, TA,) Ona sürekli olarak bağlı kaldı, yahut ona yapışıp kaldı; (S, Mgh, * O, Msb, K, TA;) yani bir şeye; (S, O, Msb;) ondan yüzünü çevirmeyerek: yahut bazılarına göre, ona yönelmiş olarak devam etti: (TA:) ve Er-Râzî’ye göre, **عَكَفَ عليه** manasında kıyasa uygun olan **اعتكف** عَلَيْهِ olurdu; fakat işitilmemiştir. (Har p. 682.) Bundan dolayı Kur’ân’da [vii. 134], **يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ**, (S, * O, TA,) yahut farklı kurrâya göre **يَعْكِفُونَ**, (O, TA,) yani: Kendilerine ait putlara ibadete sürekli olarak bağlı kalan, yahut yapışıp kalan bir kavim; (Ksh;) yahut kendilerine ait putlara ibadete yönelmiş olarak devam eden. (Bd, Jel.) ― -b2- Ve **عُكُوفٌ** [yahut **عُكُوفٌ فِى مَكَانٍ**] bir yere bağlı kalmayı, yahut bir yere yapışıp kalmayı ifade eder. (TA.) 8’e de bak. ― -b3- Ve şöyle denir: **عَكَفَتِ الخَيْلُ بِقَائِدِهَا**; bunun manası **أَقْبَلَتْ عَلَيْهِ** [yani atlar, yahut süvariler, (müennes zamire rağmen süvariler kastedilebilir; De Sacy’nin Gramer’inde, ikinci baskı, ii. 265’teki bir örneğe uygun olarak,) kumandanlarına doğru ilerledi, yahut yaklaştı; yahut ona bağlı kaldı, yahut ona yapışıp kaldı]. (TA.) ― -b4- Ve **عَكَفُوا حَوْلَهُ**: Onun etrafında döndüler; (S, O, K;) yani bir şeyin. (S, O.) El-‘Accâc der ki, * **عَكْفَ النَّبِيطِ يَلْعَبُونَ الفَنْزَجَا** [**فَنْزَج** denilen oyunu oynayan Nabatîlerin etrafında dönmesi gibi: bunda **عَكْفَ** muhtemelen şiir zaruretiyle **عُكُوفَ** yerine kullanılmıştır]. (S, O.) Ve bunun gibi şöyle denir: **عَكَفَتِ الطَّيْرُ عَلَى القَتِيلِ**, (O,) yahut **حَوْلَ القَتِيلِ**, (K,) [Kuşlar öldürülmüş kimsenin etrafında döndü], mastarı **عُكُوفٌ**. (TA.) Ve **عَكَفَ الجَوْهَرُ فِى النَّظْمِ** (S, O, K) yani [cevherler] [dizilmiş taneler] arasında dolaştı. (O, K.) ― -b5- Ve **عَكَفَ** ayrıca **تَأَخَّرَ** [geri kaldı; yahut geriye gitti; vb.] manasınadır. (O, K.)

-A2- **عَكَفَهُ**, muzârîsi **عَكُفَ** ve **عَكِفَ**, [birincisi yalnız Mgh’de zikredilmiş, CK’de ise yalnız ikincisi,] mastarı **عَكْفٌ**, (S, O, Msb, K,) Onu, yahut onu (şeyi), durdurdu, yahut hareketsiz kıldı: (S, O:) ve onu alıkoydu, menetti, yahut engelledi; (S, Mgh, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **عكّفهُ**, (O, * TA,) mastarı **تَعْكِيفٌ**; (TA;) ve yine **عَكَفَ بِهِ** de böyledir. (Har p. 293.) Şöyle denir: **عَكَفْتُهُ عَنْ حَاجَتِهِ**, (Msb,) muzârî ve mastarı yukarıdaki gibidir, (TA,) Onu ihtiyacının maksadından alıkoydum: (Msb:) yahut onu ondan çevirdim, yahut geri döndürdüm. (TA.) Ve **مَا عَكَفَكَ عَنْ كَذَا** [Seni şundan alıkoyan, yahut seni ondan çeviren veya geri döndüren nedir?]. (S, O.) ― -b2- 2’ye de bak. ― -b3- **عَكَفَ**, (O, K,) mastarı **عَكْفٌ**, (O,) ayrıca **رَعَى** manasınadır [görünüşe göre müteaddî olarak; yani davar vb. güttü]. (O, K.) ― -b4- Ve **أَصْلَحَ** ile eş anlamlıdır [iyi, sağlam, doğru, uygun bir hâle getirdi; vb.]. (O, K.)

2 **عَكَّفَ**: 1’in son çeyreğine bak. ― -b2- Şöyle denir: **عكّف السِّلْكُ السُّمُوطَ** yani [gerdanlığın ipi] [ona asılı olan şeylerin] dağılmasını engelledi. (O, El-A‘şâ’nın bir beytinden.) ― -b3- Ve **عُكِّفَ النَّظْمُ**, mastarı **تَعْكِيفٌ**, Dizilmiş taneler arasında cevherler düzenli biçimde yerleştirilmişti (**نُضِّدَ**, Lth, O, yahut **نُظِمَ**, K). (Lth, O, K.) ― -b4- Ve **عُكِّفَ الشَّعَرُ**: Saç kıvırcıklaştırıldı, bukle yapıldı yahut büküldü ve büzülüp toplandı. (O, K.) Ve **عكّفت شَعَرَهَا**: O (kadın) saçını bir kısmını diğerine yapıştırdı ve onu örgüler hâlinde düzenledi; bunun gibi ↓ **عَكَفَتْهُ** de denir; (Ham p. 267;) fakat Lth’ye göre, **مَعْكُوف** diye adlandırılan saç hakkında **عَكَفَ** demeyi nadiren söylerlerdi; yani “taranmış ve örülmüş”; bununla beraber, eğer bu söylenseydi doğru olurdu. (O.)

**عاكف**
3 **عاكف** ذ, Freytag’ın naklettiği üzere Reiske’ye göre, (görünüşe göre mansûb alarak,) Herhangi bir kimsenin yanına sürekli olarak yapışıp kaldı manasınadır.]

**تعكّف**
5 **تعكّف** ذ Kendisini hapsetti, kısıtladı, alıkoydu yahut menetti; (O, K;) bunun gibi ↓ **اعتكف**: ↓ **انعكف** denmemelidir. (K.)

7 **اـِنْعَكَفَ**: bir önce gelen şeye bak.

8 **اـِعْتَكَفَ**: 1’in ilk cümlesine bak; 5’e de bak. ― -b2- **اعتكف**, (Mgh, O, Msb, K, *) yahut **اعتكف فِى المَسْجِدِ**, (S, O, * K, *) ve **فِيهِ** ↓ **عَكَفَ**, aynı manaya gelir, (O, K,) yani: Kendini tecrid etti, (S, O, TA,) yahut kaldı, (Mgh, TA,) mescidde yahut ibadet yerinde, (S, Mgh, O, TA,) belirli şartlara riayetle belirli bir tür ibadeti yerine getirerek, (Mgh,) [gündüz ve gecelerden oluşan bir müddet boyunca, yahut en azından bir tam gün boyunca, tan yerinin ağarmasından gün batımına kadar oruçlu olarak, dua ve dinî tefekkürle meşgul olup, zihni ibadetten alıkoyan ve zaruri olmayan işlerle kesintiye uğramaksızın,] insanî zaruret dışında oradan çıkmayarak: (TA:) **اِعْتِكَافٌ** böyle adlandırılmıştır; çünkü bu, işleri tasarruf ve tedbirde alışılmış serbest hareketlerden kişinin kendisini alıkoymasıdır. (Msb.)

**عَكِفٌ**
**عَكِفٌ** ذ Kıvırcık, bukleli yahut bükülmüş ve büzülüp toplanmış saç. (Ibn-‘Abbâd, O, K.)

**عَاكِفٌ**
**عَاكِفٌ** ذ Sürekli olarak bağlı kalan, yahut yapışıp kalan, [**عَلَى شَىْءٍ** bir şeye, ve **فِى مَكَانٍ** bir yerde:] (S, O: *) yahut [bir şeye] yönelmiş olarak devam eden: ve bir yerde kalan, durup ikamet eden, yerleşen yahut barınan: (O:) çoğulu **عَاكِفُونَ** ve **عُكُوفٌ** (O, K, TA) ve **عُكَّفٌ**. (TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ عَاكِفٌ عَلَى فَرْجٍ حَرَامٍ** [Falanca, haram bir **فَرْج** üzerine sürekli olarak bağlı kalandır, yahut yapışıp kalandır]. (S, O.)

**مُعَكَّفٌ**
**مُعَكَّفٌ** ذ Eğilmiş, çarpık, burulmuş yahut şekli bozulmuş. (TA.) [**مُعَقَّفٌ**’a da bak.]

**مَعْكُوفٌ**
**مَعْكُوفٌ** ذ Durdurulmuş, yahut hareketsiz kılınmış: ve alıkonmuş, menedilmiş yahut engellenmiş. (S, O.) Bundan dolayı Kur’ân’da [xlviii. 25] **مَعْكُوفًا**, (S, O,) Alıkonmuş, yahut menedilmiş manasındadır; (Mgh, TA;) Mücâhid ve ‘Atâ’nın açıkladığı üzere. (TA.) ― -b2- Ve taranmış ve örülmüş saç. (O, K.) [**مَعْقُوفٌ**’a da bak, **مُعَقَّفٌ** maddesinde.]

**مُعْتَكَفٌ**
**مُعْتَكَفٌ** ذ Bir kimsenin **اِعْتِكَاف** yeri [yahut mescidde veya benzerinde kendini tecrid etme yeri: 8’e bak]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَكَفَ
عَكَفَ I ,  U ( n. ac. عُكُوْف 27 )
a.  [ 'Ala ], Kept, clave, applied himself to, persevered with.

b.  [ Fī ], Stayed, settled in.

c.  Surrounded; flew, hovered, circled round.

d.  ( n. ac. عَكْف 1 ), Stopped, detained, retained; arrested, apprehended; imprisoned.

e.  [ acc. &  'An ], Prevented, hindered, debarred from.

f.  Adjusted, arranged; strung, threaded ( beads ).

عَكَّفَ
عَكَّفَ II ,
a.  Plaited, curled ( hair ).

b.  Strung, threaded ( beads ).

عَاْكَفَ
عَاْكَفَ III ,
a.  Clung, attached himself to.

تَعَكَّفَ
تَعَكَّفَ V ,
a.  see I (b) .

اِنْعَكَفَ
اِنْعَكَفَ VII
a.  [ coll. ],  see I (a) .

اِعْتَكَفَ
اِعْتَكَفَ VIII
a.  [ Fī ], Stopped, stayed in; secluded himself in.

عَكِف
عَكِف 5 ,
a.  Curly, frizzed ( hair ).

عَاْكِف
عَاْكِف 21 , ( pl. reg. &  عُكُوْف 27 )
a.  [ 'Ala ], Intent upon.

عَكڤفَ
N. P. عَكڤفَ I ,
a.  Detained, withheld.

b.  Plaited ( hair ).

اِعْتَكَفَ
N. Ac. اِعْتَكَفَ VIII ,
a.  Seclusion, retirement.

##### Türkçe

عَكَفَ
عَكَفَ I , U ( n. ac. **عُكُوْف** 27 )
a. [ 'Ala ], Üzerine devam etti, yapıştı; kendini verdi, üzerinde sebat etti.

b. [ Fī ], İçinde kaldı, yerleşti.

c. Kuşattı; uçtu, havada asılı kaldı, etrafında döndü.

d. ( n. ac. **عَكْف** 1 ), Durdurdu, alıkoydu, tuttu; yakaladı, ele geçirdi; hapsetti.

e. [ acc. & 'An ], -den men etti, engelledi, -den uzak tuttu.

f. Ayarladı, düzenledi; dizdi, ipe geçirdi (boncuklar).

عَكَّفَ
عَكَّفَ II ,
a. Ördü, kıvırdı (saç).

b. Dizdi, ipe geçirdi (boncuklar).

عَاْكَفَ
عَاْكَفَ III ,
a. Yapıştı, kendini bağladı.

تَعَكَّفَ
تَعَكَّفَ V ,
a. I (b)’ye bak.

اِنْعَكَفَ
اِنْعَكَفَ VII
a. [ coll. ], I (a)’ya bak.

اِعْتَكَفَ
اِعْتَكَفَ VIII
a. [ Fī ], Durdu, içinde kaldı; içinde inzivaya çekildi.

عَكِف
عَكِف 5 ,
a. Kıvırcık, kıvırcıklaşmış (saç).

عَاْكِف
عَاْكِف 21 , ( pl. reg. & **عُكُوْف** 27 )
a. [ 'Ala ], Üzerine kasteden.

عَكڤفَ
N. P. **عَكڤفَ** I ,
a. Alıkoydu, tuttu.

b. Ördü (saç).

اِعْتَكَفَ
N. Ac. **اِعْتَكَفَ** VIII ,
a. İnziva, çekilme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عكف
عَكَفَ - يَعْكُفُ - عَاكِف - عَاكِفون - مَعْكُوْف - مَعْكُوفَاً
عَكَفَ - يَعْكُفُ + كائنٌ + على كائن: يلزمه ويُكَرِّس نفسه له: يحبس نفسه على كائن فيظل قربه مهتماً له وبه لا يفارقه
عَكَفَ - يَعْكُفُ + كائنٌ + لـِ كائن: يحبس نفسه لأجل الكائن فيظل قربه مهتماً له وبه ليرضيه: يكرس نفسه ووقته له
عَكَفَ - يَعْكُفُ + كائنٌ + في مكان: يحبس نفسه في مكان فيظل فيه لا يفارقه
عَاكِف: اسم فاعل صفة مشبهة من " عَكَفَ - يَعْكُفُ "
عَاكِفُوْن: جمع " عَاكِف "
مَعْكُوْف: اسم  مفعول من " عَكَفَ - يَعْكُفُ ": محبوس ومكرس لأجل شيء
مَعْكُوفاً: حال من " مَعْكُوْف "
﴿وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله﴾ : والهدي محبوساً ومكرساً لأجل أن يصل إلى محله وهو البيت العتيق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم  والبقاء مرافقاً ومصاحباً لكائن أو مكان للتأثر به والتفاعل معه"، وهي:
لَزِمَ - يَلْزَمُ، عَكَفَ - يَعْكُفُ، صَلِيَ - يَصْلَى، حَضَرَ - يَحْضُرُ، شَهِدَ - يَشْهَدُ، رَامَ - يَرِيمُ
يعكف - يعكفون على
 	﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتوا على قوم يَعْكُفُون على أصنام لهم قالوا ياموسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة قال إنكم قوم تجهلون(138)﴾ الأعراف
 	﴿قالوا لن نبرح عليه عاكفين حتى يرجع إلينا موسى(91)﴾ طه ﴿قال فاذهب فإن لك في الحياة أن تقول لا مساس وإن لك موعدا لن تخلفه وانظر إلى إلهك الذي ظللت عليه عاكفا لنحرقنهثم لننسفنه في اليم نسفا(97)﴾ طه
عاكف - عاكفون لـِ_
 ﴿إذ قال لأبيه وقومه ما هذه التماثيل التي أنتم لها عاكفون(52)﴾ الأنبياء ﴿قالوا نعبد أصناما فنظل لها عاكفين(71)﴾ الشعراء
العاكف فيه
 ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿أحل لكم ليلة الصيام الرفث إلى نسائكم هن لباس لكم وأنتم لباس لهن علم الله أنكم كنتم تختانون أنفسكم فتاب عليكم وعفا عنكم فالآن باشروهن وابتغوا ما كتب الله لكم وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل ولا تباشروهن وأنتم عاكفون في المساجد تلك حدود الله فلا تقربوها كذلك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون(187)﴾ البقرة
معكوف - معكوفاً
 ﴿هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله ولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما(25)﴾ الفتح
مختار الصحاح
● [عكف] ع ك ف: عَكَفَهُ حبسه ووقفه وبابه ضرب ونصر ومنه قوله تعالى ﴿والهدى معكوفا﴾ ومنه الاعْتِكافُ في المسجد وهو الاحتباس و عَكَف على الشيء أقبل عليه مواظبا وبابه دخل وجلس قال الله تعالى ﴿يعكفون على أصنام لهم﴾
الراغب
عكف
- العكوف: الإقبال على الشيء وملازمته على سسبيل التعظيم له، والاعتكاف في الشرع: هو الاحتباس في المسجد على سبيل القربة ويقال: عكفته على كذا، أي: حبسته عليه، لذلك قال: }سواء العاكف فيه والباد﴿[الحج/25]،﴾والعاكفين﴿[البقرة/125]،﴾فنظل لها عاكفين﴿[الشعراء/71]،﴾يعكفون على أصنام لهم﴿[الأعراف/138]،﴾ظلت عليه عاكفا﴿[طه/97]،﴾وأنتم عاكفون في المساجد﴿[البقرة/187]،﴾والهدي معكوفا{ [الفتح/25]، أي: محبوسا ممنوعا.
ملخص اللسان:
1.     عكف: عَكَف على الشيء يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: أَقبل عليه مُواظِباً لا يَصْرِفُ عنه وجهه،
2.     وقيل: أقام؛
3.      وعَكَفَ يَعْكُف ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: لزم المكان.
4.      والعُكُوفُ: الإقامةُ في المسجد. والاعْتِكافُ والعُكوف: الإقامةُ على الشيء وبالمكان ولزُومهما.
5.     والاعتِكافُ: الاحْتِباس
6.     وعَكَفُوا حولَ الشيء: استداروا.
7.     وعَكَفَه عن حاجته يَعْكُفه ويَعْكِفُه عَكْفاً: صَرَفَه وحَبَسه.
8.      والمُعَكَّف: المُعَوَّجُ المُعَطَّفُ.
لسان العرب
● - عكف: عَكَف على الشيء يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: أَقبل عليه   مُواظِباً لا يَصْرِفُ عنه وجهه، وقيل: أقام؛ ومنه قوله تعالى: يَعكفون   على أَصنام لهم، أَي يُقيمون؛ ومنه قوله تعالى: ظَلْتَ عليه عاكفاً، أَي   مُقيماً. يقال: فلان عاكِفٌ على فرج حَرام؛ قال العجاج يصِفُ ثوراً:   فهُنَّ يَعْكُفْن به إذا حجا،   عَكْفَ النَّبيطِ يَلْعَبون الفَنْزَجا   أَي يُقْبِلْن عليه؛ وقومٌ عُكَّفٌ وعُكُوفٌ. وعَكفَتِ الخيلُ بقائدها   إذا أَقبَلَت عليه، وعَكَفَتِ الطيرُ بالقَتِيل، فهي عُكُوف؛ كذلك أَنشد   ثعلب:   تَذُبُّ عنه كَفٌّ بها رَمَقٌ   طيراً عُكوفاً، كَزُوّرِ العُرُسِ   يعني بالطير هنا الذِّبّان فجعلهنَّ طيراً، وشبَّه اجتماعهن للأَكل   باجتماع الناس للعُرْس. وعَكَفَ يَعْكُف ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: لزم   المكان. والعُكُوفُ: الإقامةُ في المسجد: قال اللّه تعالى: وأَنتم عاكِفونَ   في المَساجد؛ قال المفسرون وغيرهم من أَهل اللغة: عاكِفون مُقيمون في   المساجد لا يُخْرُجون منها إلا لحاجة الإنسان يُصلّي فيه ويقرأُ القرآن.   ويقال لمن لازَمَ المسجد وأَقام على العِبادة فيه: عاكف ومُعْتَكِفٌ.   والاعْتِكافُ والعُكوف: الإقامةُ على الشيء وبالمكان ولزُومهما. وروي عن النبي،   صلى اللّه عليه وسلم، أَنه كان يَعْتَكِفُ في المسجد. والاعتِكافُ:   الاحْتِباس وعَكَفُوا حولَ الشيء: استداروا. وقوم عُكوف: مُقِيمون؛ قال أَبو   ذؤيب يصف الأَثافيّ:   فَهُنَّ عُكوفٌ، كنَوْحِ الكَرِيـ   ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوَى   وعَكَفَه عن حاجته يَعْكُفه ويَعْكِفُه عَكْفاً: صَرَفَه وحَبَسه.   ويقال: إنك لتَعْكِفُني عن حاجتي أَي تَصْرفُني عنها. قال الأَزهري: يقال   عَكَفْته عَكْفاً فعكَفَ يعكف عُكوفاً، وهو لازمٌ وواقعٌ كما يقال رَجَعْتُه   فرَجَعَ، إلاّ أَن مصدر اللازم العُكوف، ومصدر الواقع العَكْف. وأَما   قوله تعالى: والهَدْيَ مَعْكوفاً، فإنَّ مجاهداً وعطاء قالا مَحْبوساً. قال   الفراء: يقال عكفته أَعكفه عَكْفاً إذا حبسته.   وقد عَكَّفْت القومَ عن كذا أَي حبستهم. ويقال: ما عَكَفَكَ عن كذا؟   وعُكِّفَ النظمُ: نُضِّدَ فيه الجوهرُ؛ قال الأَعشى:   وكأَنَّ السُّموطَ عَكَّفَها السِّلْـ   ـكُ بعِطْفَيْ جَيْداء أُمِّ غَزالِ   أَي حَبَسها ولم يَدَعْها تتفرق. والمُعَكَّف: المُعَوَّجُ المُعَطَّفُ.   وعُكَيْفٌ: اسم.
مقاييس اللغة:
(عكف) العين والكاف والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مقابلةٍ([36]) وحبس، يقال: عَكَفَ يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عُكوفاً، وذلك إقبالك على الشَّيء لا تنصرف عنه. قال:
فهن يعكفن به إذا *حجا *** عَكْف النَّبيط يلعبون الفَنْزَجا([37])
ويقال عكفَت الطَّيرُ بالقتيل. قال عمرو:
تركنا الخيلَ عاكفةً عليه  *** مقلَّدةً أعنّتها صُفُونا([38])
والعاكف: المعتكف. ومن الباب قولهم للنَّظم إذا نُظم فيه الجوهر: عُكّف تعكيفاً. قال:
وكأنَّ السُّمُوطَ عَكَّفَها السِّلْـ  *** كُ بعِطْفَيْ جَيداءَ أمِّ غزالِ([39])
والمعكوف: المحبوس. قال ابن الأعرابيّ: يقال: ما عَكَفَكَ من كذا، أي ما حبَسك. قال الله تعالى: ﴿وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً أنْ يَبْلُغَ مَحِلَّه﴾ [الفتح 25].
القاموس المحيط:
عكَفَهُ يَعْكُفُهُ ويَعْكِفُهُ عَكْفاً حَبَسَهُ، و عليه عُكوفاً أقْبَلَ عليه مُوَاظِباً، و القَوْمُ حَوْلَهُ اسْتَدَارُوا، وكذا الطَّيْرُ حَوْلَ القَتِيلِ، و الجَوْهَرُ في النَّظْمِ اسْتَدَارَ، و في المَسْجِدِ اعْتَكَفَ، ورَعَى، وأصْلَحَ، وتأخَّرَ. وقَوْمٌ عُكوفٌ عاكِفُونَ. وعَكَّافٌ، كشَدَّادٍ ابنُ ودَاعَةَ الصَّحابِيُّ. وككَتِفٍ الجَعْدُ من الشَّعَرِ. وكزُبَيْرٍ اسْمٌ. وشَعَرٌ مَعْكُوفٌ مَمْشُوطٌ مَضْفُورٌ. وعُكِّفَ النَّظْمُ تَعْكِيفاً نُظِمَ فيه الجَوْهَرُ، و الشَّعَرُ جُعِّدَ. وتَعَكَّفَ تَحَبَّسَ، كاعْتَكَفَ، ولا تَقُلِ انْعَكَفَ.
تاج العروس:
ع - ك - ف
عَكَفَه يعْكُفُه بالضَّمِّ ويَعْكِفُه بالكَسْرِ عَكْفاً : حَبَسَه ووَقَفَه ومنه قَوْلُه تَعالى : " والهَدْيَ مَعْكُوفَاً " . يُقال : ما عَكفَكَ عن كَذا ؟ قالهُ الجوهريُّ وفي التَّهْذِيبِ : يقال : عَكَفْتُه عَكْفاً فَعَكَفَ يَعْكُف عُكُوفاً وهو لازِمٌ وواقِعٌ كما يُقال : رَجَعْتُه فرَجَعَ إِلا أَنّ مَصْدَرَ اللازمِ العُكُوفِ ومَصْدَر الواقِعِ العَكْفُ وأَما قَوله تعالى : " والهَدْىَ مَعْكُوفاً " فإِن مُجاهِداً وعَطاءً قالا : مَحْبُوساً . وعَكَفَ عليه يَعْكِفُ ويَعْكُفُ عَكْفاً وعُكُوفاً : أَقْبَلَ عليهِ مُواظِباً لا يَصْرِفُ عنه وَجْهَه وقيل : أَقامَ ومنه قوله تعالى : " يَعْكُفُونَ على أَصْنامٍ لهُمْ " أَي : يُقِيمُون وقَرَأَ الكُوفِيُّون غيرَ عاصِمٍ : " يَعْكِفُون " بكسر الكافِِ والباقُونَ بضَمِّها . وعَكَفَ القَوْمُ حولَه : اسْتَدارُوا وقالَ العجاجُ :
" عَكْفَ النَّبِيطِ يلْعَبُونَ الفَنْزَجَا وكذا عُكُفُ الطَّيْر حَوْلَ القَتِيلِ أَنْشَد ثَعْلَبٌ :
تَذُبُّ عَنْهُ كَفٌّ بِها رَمَقٌ ... طَيْراً عُكُوفاً كزُوَّرِ العُرُسِ يعنِي بالطَّيْرِ هُنا الذِّبّانَ فَجَعَلَهم طَيْراً وشَبَّهَ اجْتماعَهُنَّ للأَكْلِ باجْتماعِ الناسِ للعُرْسِ وقالَ عَمْرُو بنُ كُلْثُوم :
تَرْكَنا الطَّيْرَ عاكِفَةً عليهِ ... مُقَلَّدَةً أَعِنَّتَها صُفُونَا
ويُقالُ : عَكَفَ الجَوْهَرُ في النَّظْمِ : إِذا اسْتَدارَ فيه كما فِي الصِّحاحِ . وعكَف فلانٌ في المَسْجِدِ واعْتَكَفَ : أَقام به ولازمَهُ وحَبَسَ نَفْسَه فيهِ لا يَخْرُجُ منه إِلاّ لحاجَةِ الإِنسانِ قالَ الله تعالى : " وأَنْتُم عاكِفُونَ في المَساجِدِ " وفي الحديثِ : أَنّه " كانَ يَعْتَكِفُ في المَسْجِدِ " . وعَكَفَ : رَعَى . وعَكَف : تأَخَّرَ . وقَوْمٌ عُكُوفٌ بالضمِّ : أَي عاكِفُونَ أَي : مُقِيمُون مُلازِمُونَ لا يَبْرَحُونَ قال أَبُو ذُؤَيْبٍ يَصِفُ الأَثافِيَّ :
فَهُنَّ عُكُوفٌ كَنَوْحِ الكَرِي ... مِ قد َفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوِيُّ وعَكّافٌ كشَدّادٍ : ابنُ وَدَاعَةَ الهِلالِيُّ الصَّحابِيُّ رضي الله عنه وهو الذِي قالَ له صلى اللهُ عليه وسَلَّمَ " يا عَكّافُ أَلَكَ شاعَةٌ ؟ " أَي : زَوْجَةٌ وقد تَقَدَّم والحديثُ قَوِيٌّ . وقالَ ابنُ عَبّادٍ : العَكِفُ ككَتِفٍ : الجَعْدُ من الشَّعرِ . وقال ابنُ دُرَيْدٍ : عُكَيْفٌ كزُبَيْرٍ : اسمٌ . وشَعْرٌ معْكُوفٌ : أَي مَمْشُوطٌ مَضْفُورٌ قالَ اللَّيْثُ : قَلَّما يَقُولُون : عَكِفٌ وإِن قِيلَ كانَ صواباً . قال : وعُكِّفَ النَّظْمُ تَعْكِيفاً : إِذا نُظِمَ ونَصُّ اللَّيْثِ : نُضِّدَ فِيه الجَوْهَرُ قال الأعْشَى :
وكأَنَّ السُّمُوطَ عَكَّفَها السِّلْ ... كُ بعِطْفَيْ جَيْداءَِ أُمِّ غَزالِ أَي : حبَسَها ولَمْ يَدَعْها تَتَفَرَّقُ . وعُكِّفَ الشَّعْرُ : جُعِّدَ . وتعَكَّفَ الشيءُ : تَحَبَّسَ كاعْتَكَفَ وهو مُطاوِعُ عَكَفَه عَكْفاً ولا تَقُل : انْعَكَفَ
ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : قَومٌ عُكَّفٌ كسُكَّرٍ : أَي عُكُوفٌ . وعَكَفَت الخَيْلُ بقائِدها : إِذا أَقْبَلَت عليه . والعُكُوفُ : لُزُومُ المَكانِ . وعَكَفَه عن حاجَتِه يَعْكِفُه ويَعْكُفُه عَكْفاً : صَرَفَه ويُقال : إِنَّكَ لتَعْكِفُنِي عن حاجَتِي : أَي تَصْرِفُنِ عنها . وعَكَّفَه تَعْكِيفاً : حَبَسَه لُغَةٌ في عَكَفَه عَكْفاً . والمُعَكَّفُ كمُعَظَّمٍ : المُعَوَّجُ المُعَطَّفُ . وهو في مُعْتَكَفِه : موضِع اعْتِكافه

##### Türkçe

عكf
**عَكَفَ - يَعْكُفُ - عَاكِف - عَاكِفون - مَعْكُوْف - مَعْكُوفَاً**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 16:20 yazar: Administrator
**عَكَفَ - يَعْكُفُ** + bir varlık + **على** bir varlık: ona bağlanır ve kendini ona adar: kendini bir varlığa hapseder de onun yakınında kalır; onunla ve ona dair ilgili olarak ondan ayrılmaz.
**عَكَفَ - يَعْكُفُ** + bir varlık + **لـِ** bir varlık: varlık uğruna kendini hapseder de onun yakınında kalır; onu razı etmek için onunla ve ona dair ilgili olur: kendini ve vaktini ona adar.
**عَكَفَ - يَعْكُفُ** + bir varlık + **في** bir yer: kendini bir yerde hapseder de onda kalır; ondan ayrılmaz.
**عَاكِف**: “ **عَكَفَ - يَعْكُفُ** ”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
**عَاكِفُوْن**: “ **عَاكِف** ”in çoğulu.
**مَعْكُوْف**: “ **عَكَفَ - يَعْكُفُ** ”dan ism-i mef‘ûl: bir şey uğruna hapsedilmiş ve adanmış.
**مَعْكُوفاً**: “ **مَعْكُوْف** ”dan hâl.
﴿**وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله**﴾ : ve kurbanlık, yerine—o da Beyt-i Atîk olan evdir—ulaşsın diye hapsedilmiş ve bu uğurda adanmış olarak.

Lafız, “bir varlığa veya yere etkilenmek ve onunla etkileşmek için ona eşlik ederek ve yoldaşlık ederek bağlı kalma ve kalıp durma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَزِمَ - يَلْزَمُ**، **عَكَفَ - يَعْكُفُ**، **صَلِيَ - يَصْلَى**، **حَضَرَ - يَحْضُرُ**، **شَهِدَ - يَشْهَدُ**، **رَامَ - يَرِيمُ**

**يعكف - يعكفون على**
 	﴿**وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتوا على قوم يَعْكُفُون على أصنام لهم قالوا ياموسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة قال إنكم قوم تجهلون(138)**﴾ A‘râf
 	﴿**قالوا لن نبرح عليه عاكفين حتى يرجع إلينا موسى(91)**﴾ Tâhâ ﴿**قال فاذهب فإن لك في الحياة أن تقول لا مساس وإن لك موعدا لن تخلفه وانظر إلى إلهك الذي ظللت عليه عاكفا لنحرقنهثم لننسفنه في اليم نسفا(97)**﴾ Tâhâ

**عاكف - عاكفون لـِ_**
 ﴿**إذ قال لأبيه وقومه ما هذه التماثيل التي أنتم لها عاكفون(52)**﴾ Enbiyâ ﴿**قالوا نعبد أصناما فنظل لها عاكفين(71)**﴾ Şuarâ

**العاكف فيه**
 ﴿**وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)**﴾ Bakara ﴿**إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)**﴾ Hac ﴿**أحل لكم ليلة الصيام الرفث إلى نسائكم هن لباس لكم وأنتم لباس لهن علم الله أنكم كنتم تختانون أنفسكم فتاب عليكم وعفا عنكم فالآن باشروهن وابتغوا ما كتب الله لكم وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل ولا تباشروهن وأنتم عاكفون في المساجد تلك حدود الله فلا تقربوها كذلك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون(187)**﴾ Bakara

**معكوف - معكوفاً**
 ﴿**هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله ولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما(25)**﴾ Fetih

مختار الصحاح
● [**عكف**] ع ك ف: **عَكَفَهُ** onu hapsetti ve durdurdu; kapısı **ضرب** ve **نصر**’dır. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü ﴿**والهدى معكوفا**﴾. Ondandır, mescidde **الاعْتِكافُ**; o, alıkoymadır. Ve **عَكَف على الشيء**: ona yöneldi, devamlılık göstererek; kapısı **دخل** ve **جلس**’tir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**يعكفون على أصنام لهم**﴾.

الراغب
عكf
- **العكوف**: bir şeye yönelmek ve onu, ona tazim yoluyla, bırakmadan sürdürmek. Şeriatte **الاعتكاف**: kurbet yoluyla mescidde alıkonmadır. Ve denir: **عكفته على كذا**, yani: onu onun üzerinde hapsettim; bu sebeple dedi: }**سواء العاكف فيه والباد**﴿[Hac/25]،﴾**والعاكفين**﴿[Bakara/125]،﴾**فنظل لها عاكفين**﴿[Şuarâ/71]،﴾**يعكفون على أصنام لهم**﴿[A‘râf/138]،﴾**ظلت عليه عاكفا**﴿[Tâhâ/97]،﴾**وأنتم عاكفون في المساجد**﴿[Bakara/187]،﴾**والهدي معكوفا**{ [Fetih/25]؛ yani: hapsedilmiş, engellenmiş.

ملخص اللسان:
1.     **عكف**: **عَكَف على الشيء يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً**: ona yöneldi; devamlılık göstererek, yüzünü ondan çevirmeyerek,
2.     ve denildi: ikamet etti;
3.      ve **عَكَفَ يَعْكُف ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً**: mekâna bağlandı.
4.      Ve **العُكُوفُ**: mescidde ikamet. Ve **الاعْتِكافُ** ve **العُكوف**: şeye ve mekâna ikamet etmek ve ikisine bağlanmak.
5.     Ve **الاعتِكافُ**: alıkonma.
6.     Ve **عَكَفُوا حولَ الشيء**: etrafında döndüler.
7.     Ve **عَكَفَه عن حاجته يَعْكُفه ويَعْكِفُه عَكْفاً**: onu çevirdi ve hapsetti.
8.      Ve **المُعَكَّف**: eğri, bükülmüş.

لسان العرب
● - **عكف**: **عَكَف على الشيء يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً**: ona yöneldi; devamlılık göstererek, yüzünü ondan çevirmeyerek; ve denildi: ikamet etti. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **يَعكفون على أَصنام لهم**; yani ikamet ederler. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **ظَلْتَ عليه عاكفاً**; yani ikamet eden. Denir: falan, haram bir ferce **عاكِفٌ**’tir. el-Acçâc, bir boğayı vasfederek dedi:
فهُنَّ يَعْكُفْن به إذا حجا،
عَكْفَ النَّبيطِ يَلْعَبون الفَنْزَجا
yani ona yönelirler. Ve bir kavim **عُكَّفٌ** ve **عُكُوفٌ**. Ve **عَكفَتِ الخيلُ بقائدها**: ona yöneldiklerinde. Ve **عَكَفَتِ الطيرُ بالقَتِيل**: öldürülene (üzerine) üşüştü; o hâlde onlar **عُكُوف**tur. Böylece Sa‘leb rivayet etti:
تَذُبُّ عنه كَفٌّ بها رَمَقٌ
طيراً عُكوفاً، كَزُوّرِ العُرُسِ
Burada kuş ile sinekleri kasteder; onları kuş yaptı; onların yemeğe toplanmasını, insanların düğüne toplanmasına benzetti. Ve **عَكَفَ يَعْكُف ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً**: mekâna bağlandı. Ve **العُكُوفُ**: mescidde ikamet; Yüce Allah dedi: **وأَنتم عاكِفونَ في المَساجد**. Müfessirler ve dil ehlinden başkaları dedi: **عاكِفون**: mescidlerde ikamet edenler; insanın ihtiyacı dışında onlardan çıkmazlar; orada namaz kılar ve Kur’an okur. Mescide bağlanan ve onda ibadete ikamet eden kimseye: **عاكف** ve **مُعْتَكِفٌ** denir. Ve **الاعْتِكافُ** ve **العُكوف**: şeye ve mekâna ikamet etmek ve ikisine bağlanmak. Nebî’den—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet olundu: mescidde **يَعْتَكِفُ** idi. Ve **الاعتِكافُ**: **الاحْتِباس**. Ve **عَكَفُوا حولَ الشيء**: etrafında döndüler. Ve bir kavim **عُكوف**: ikamet edenler; Ebû Züeyb, ocak taşlarını vasfederek dedi:
فَهُنَّ عُكوفٌ، كنَوْحِ الكَرِيـ
ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوَى
Ve **عَكَفَه عن حاجته يَعْكُفه ويَعْكِفُه عَكْفاً**: onu çevirdi ve hapsetti. Ve denir: sen beni ihtiyacımdan **تَعْكِفُني**; yani beni ondan çevirirsin. el-Ezherî dedi: denir: **عَكَفْته عَكْفاً** da o **عكَف يعكف عُكوفاً**; o, lâzım ve vâki‘dir; tıpkı “**رَجَعْتُه** de o **رَجَعَ**” denildiği gibi; ancak lâzımın masdarı **العُكوف**tur, vâki‘in masdarı **العَكْف**tur. Yüce Allah’ın sözüne gelince: **والهَدْيَ مَعْكوفاً**; Mücâhid ve Atâ dedi: hapsedilmiş. el-Ferrâ dedi: **عكفته أَعكفه عَكْفاً** denir; onu hapsettiğimde. Ve “**قد عَكَّفْت القومَ عن كذا**” denir; yani onları bundan alıkoydum. Ve denir: “**ما عَكَفَكَ عن كذا؟**” Ve **عُكِّفَ النظمُ**: onda cevher dizildi; el-A‘şâ dedi:
وكأَنَّ السُّموطَ عَكَّفَها السِّلْـ
ـكُ بعِطْفَيْ جَيْداء أُمِّ غَزالِ
yani onu hapsetti ve dağılmasına izin vermedi. Ve **المُعَكَّف**: eğri, bükülmüş. Ve **عُكَيْفٌ**: bir isim.

مقاييس اللغة:
(**عكف**) **العين** ve **الكاف** ve **الفاء**: sahih bir asıldır; karşı karşıya gelmeye ve hapsetmeye delâlet eder. Denir: **عَكَفَ يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عُكوفاً**; bu, bir şeye yönelmen, ondan ayrılmaman demektir. Dedi:
فهن يعكفن به إذا *حجا *** عَكْف النَّبيط يلعبون الفَنْزَجا
Ve denir: **عكفَت الطَّيرُ بالقتيل**. Amr dedi:
تركنا الخيلَ عاكفةً عليه  *** مقلَّدةً أعنّتها صُفُونا
Ve **العاكف**: **المعتكف**. Ve babdandır, cevher onda dizildiğinde nazma denmeleri: **عُكّف تعكيفاً**. Dedi:
وكأنَّ السُّمُوطَ عَكَّفَها السِّلْـ  *** كُ بعِطْفَيْ جَيداءَ أمِّ غزالِ
Ve **المعكوف**: hapsedilmiş. İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: **ما عَكَفَكَ من كذا**; yani seni bundan ne hapsetti? Yüce Allah dedi: ﴿**وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً أنْ يَبْلُغَ مَحِلَّه**﴾ [Fetih 25].

القاموس المحيط:
**عكَفَهُ يَعْكُفُهُ ويَعْكِفُهُ عَكْفاً**: onu hapsetti. Ve **عليه عُكوفاً**: ona yöneldi; devamlılık göstererek. Ve **القَوْمُ حَوْلَهُ**: etrafında döndüler; ve aynı şekilde **الطَّيْرُ حَوْلَ القَتِيلِ**. Ve **الجَوْهَرُ في النَّظْمِ**: (onda) döndü. Ve **في المَسْجِدِ اعْتَكَفَ**: mescidde itikâfa girdi. Ve **ورَعَى**: güttü. Ve **وأصْلَحَ**: ıslah etti. Ve **وتأخَّرَ**: geri kaldı. Ve bir kavim **عُكوفٌ**: **عاكِفُونَ**. Ve **عَكَّافٌ**: **شَدَّادٍ** gibi; sahâbî **ابنُ ودَاعَةَ**. Ve **ككَتِفٍ**: saçtan kıvırcık olan. Ve **كزُبَيْرٍ**: bir isim. Ve **شَعَرٌ مَعْكُوفٌ**: taranmış, örülmüş. Ve **عُكِّفَ النَّظْمُ تَعْكِيفاً**: onda cevher dizildi. Ve **الشَّعَرُ جُعِّدَ**: saç kıvırcık yapıldı. Ve **تَعَكَّفَ**: alıkondu; **كاعْتَكَفَ** gibi. Ve **لا تَقُلِ انْعَكَفَ**: “**انْعَكَفَ**” deme.

تاج العروس:
ع - ك - ف
**عَكَفَه يعْكُفُه بالضَّمِّ ويَعْكِفُه بالكَسْرِ عَكْفاً**: onu hapsetti ve durdurdu; ondandır Yüce Allah’ın sözü: " **والهَدْيَ مَعْكُوفَاً** ". Denir: **ما عَكفَكَ عن كَذا ؟**; bunu Cevherî söyledi. Ve **التَّهْذِيبِ**’de: denir: **عَكَفْتُه عَكْفاً** da o **عَكَفَ يَعْكُف عُكُوفاً**; o, lâzım ve vâki‘dir; tıpkı “**رَجَعْتُه** de o **رَجَعَ**” denildiği gibi; ancak lâzımın masdarı **العُكُوف**tur ve vâki‘in masdarı **العَكْف**tur. Yüce Allah’ın sözüne gelince: " **والهَدْىَ مَعْكُوفاً** ", Mücâhid ve Atâ dedi: hapsedilmiş. el-Ferrâ dedi: **عكفته أَعكفه عَكْفاً** denir; onu hapsettiğimde. Ve **قد عَكَّفْت القومَ عن كذا**: yani onları bundan hapsettim. Ve denir: **ما عَكَفَكَ عن كذا؟** Ve Kûfeliler—Âsım hariç—**" يَعْكِفُون "**u kâfı kesre ile okudular; geri kalanlar damme ile. Ve **عَكَفَ القَوْمُ حولَه**: etrafında döndüler. el-Acçâc dedi:
" عَكْفَ النَّبِيطِ يلْعَبُونَ الفَنْزَجَا
Ve aynı şekilde **عُكُفُ الطَّيْر حَوْلَ القَتِيلِ**. Sa‘leb rivayet etti:
تَذُبُّ عَنْهُ كَفٌّ بِها رَمَقٌ ... طَيْراً عُكُوفاً كزُوَّرِ العُرُسِ
Burada kuş ile sinekleri kasteder; onları kuş yaptı; onların yemeğe toplanmasını, insanların düğüne toplanmasına benzetti. Ve Amr b. Külsûm dedi:
تَرْكَنا الطَّيْرَ عاكِفَةً عليهِ ... مُقَلَّدَةً أَعِنَّتَها صُفُونَا
Ve denir: **عَكَفَ الجَوْهَرُ في النَّظْمِ**: onda döndüğünde; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ve **عكَف فلانٌ في المَسْجِدِ واعْتَكَفَ**: onda ikamet etti ve ona bağlandı; kendini onda hapsetti; insanın ihtiyacı dışında ondan çıkmaz. Yüce Allah dedi: " **وأَنْتُم عاكِفُونَ في المَساجِدِ** ". Ve hadiste: onun "mescidde **يَعْتَكِفُ** olduğu" (vardır). Ve **عَكَفَ**: güttü. Ve **عَكَف**: geri kaldı. Ve bir kavim **عُكُوفٌ** (damme ile): yani **عاكِفُونَ**; yani ikamet eden, bağlanan, ayrılmayan. Ebû Züeyb, ocak taşlarını vasfederek dedi:
فَهُنَّ عُكُوفٌ كَنَوْحِ الكَرِي ... مِ قد َفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوِيُّ
Ve **عَكّافٌ** **شَدّادٍ** gibi: sahâbî **ابنُ وَدَاعَةَ الهِلالِيُّ**; o, sallallahu aleyhi ve sellem’in kendisine " **يا عَكّافُ أَلَكَ شاعَةٌ ؟** " dediği kimsedir; yani: eş. Daha önce geçti; hadis kuvvetlidir. İbn Abbâd dedi: **العَكِفُ** **كَكَتِفٍ**: saçtan kıvırcık olan. İbn Düreyd dedi: **عُكَيْفٌ** **كزُبَيْرٍ**: bir isim. Ve **شَعْرٌ معْكُوفٌ**: yani taranmış, örülmüş. el-Leys dedi: nadiren **عَكِفٌ** derler; eğer denirse doğru olur. Dedi: **وعُكِّفَ النَّظْمُ تَعْكِيفاً**: dizildiğinde; el-Leys’in nassı: onda cevher dizildi. el-A‘şâ dedi:
وكأَنَّ السُّمُوطَ عَكَّفَها السِّلْ ... كُ بعِطْفَيْ جَيْداءَِ أُمِّ غَزالِ
yani onu hapsetti ve dağılmasına izin vermedi. Ve **عُكِّفَ الشَّعْرُ**: kıvırcık yapıldı. Ve **تعَكَّفَ الشيءُ**: alıkondu; **كاعْتَكَفَ** gibi; o, **عَكَفَه عَكْفاً**’ın mutâvi‘idir. Ve “**انْعَكَفَ**” deme.
Ve üzerine istidrâk edilendir: bir kavim **عُكَّفٌ** **كسُكَّرٍ** gibi: yani **عُكُوفٌ**. Ve **عَكَفَت الخَيْلُ بقائِدها**: ona yöneldiklerinde. Ve **العُكُوفُ**: mekâna bağlanma. Ve **عَكَفَه عن حاجَتِه يَعْكِفُه ويَعْكُفُه عَكْفاً**: onu çevirdi; ve denir: sen beni ihtiyacımdan **تَعْكِفُنِي**; yani beni ondan çevirirsin. Ve **عَكَّفَه تَعْكِيفاً**: onu hapsetti; **عَكَفَه عَكْفاً**’ta bir lugattır. Ve **المُعَكَّفُ** **كمُعَظَّمٍ**: eğri, bükülmüş. Ve o, **مُعْتَكَفِه**’indedir: onun itikâf yeri.
