# عكف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عكف

عَكَف على الشيء يَعْكُفُ ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: أَقبل عليه مُواظِباً لا يَصْرِفُ عنه وجهه، وقيل: أقام؛ ومنه قوله تعالى: يَعكفون على أَصنام لهم، أَي يُقيمون؛ ومنه قوله تعالى: ظَلْتَ عليه عاكفاً، أَي مُقيماً. يقال: فلان عاكِفٌ على فرج حَرام؛ قال العجاج يصِفُ ثوراً: فهُنَّ يَعْكُفْن به إذا حجا،
عَكْفَ النَّبيطِ يَلْعَبون الفَنْزَجا
أَي يُقْبِلْن عليه؛ وقومٌ عُكَّفٌ وعُكُوفٌ. وعَكفَتِ الخيلُ بقائدها إذا أَقبَلَت عليه، وعَكَفَتِ الطيرُ بالقَتِيل، فهي عُكُوف؛ كذلك أَنشد ثعلب:
تَذُبُّ عنه كَفٌّ بها رَمَقٌ
طيراً عُكوفاً، كَزُوّرِ العُرُسِ
يعني بالطير هنا الذِّبّان فجعلهنَّ طيراً، وشبَّه اجتماعهن للأَكل باجتماع الناس للعُرْس. وعَكَفَ يَعْكُف ويَعْكِفُ عَكْفاً وعُكوفاً: لزم المكان. والعُكُوفُ: الإقامةُ في المسجد: قال اللّه تعالى: وأَنتم عاكِفونَ في المَساجد؛ قال المفسرون وغيرهم من أَهل اللغة: عاكِفون مُقيمون في المساجد لا يُخْرُجون منها إلا لحاجة الإنسان يُصلّي فيه ويقرأُ القرآن. ويقال لمن لازَمَ المسجد وأَقام على العِبادة فيه: عاكف ومُعْتَكِفٌ. والاعْتِكافُ والعُكوف: الإقامةُ على الشيء وبالمكان ولزُومهما. وروي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه كان يَعْتَكِفُ في المسجد. والاعتِكافُ: الاحْتِباس وعَكَفُوا حولَ الشيء: استداروا. وقوم عُكوف: مُقِيمون؛ قال أَبو ذؤيب يصف الأَثافيّ:
فَهُنَّ عُكوفٌ، كنَوْحِ الكَرِيـ
ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوَى
وعَكَفَه عن حاجته يَعْكُفه ويَعْكِفُه عَكْفاً: صَرَفَه وحَبَسه. ويقال: إنك لتَعْكِفُني عن حاجتي أَي تَصْرفُني عنها. قال الأَزهري: يقال عَكَفْته عَكْفاً فعكَفَ يعكف عُكوفاً، وهو لازمٌ وواقعٌ كما يقال رَجَعْتُه فرَجَعَ، إلاّ أَن مصدر اللازم العُكوف، ومصدر الواقع العَكْف. وأَما قوله تعالى: والهَدْيَ مَعْكوفاً، فإنَّ مجاهداً وعطاء قالا مَحْبوساً. قال الفراء: يقال عكفته أَعكفه عَكْفاً إذا حبسته.
وقد عَكَّفْت القومَ عن كذا أَي حبستهم. ويقال: ما عَكَفَكَ عن كذا؟ وعُكِّفَ النظمُ: نُضِّدَ فيه الجوهرُ؛ قال الأَعشى:
وكأَنَّ السُّموطَ عَكَّفَها السِّلْـ
ـكُ بعِطْفَيْ جَيْداء أُمِّ غَزالِ
أَي حَبَسها ولم يَدَعْها تتفرق. والمُعَكَّف: المُعَوَّجُ المُعَطَّفُ. وعُكَيْفٌ: اسم.

### Türkçe

**عَكَف** bir şey üzerine **يَعْكُفُ** ve **يَعْكِفُ** (olarak) **عَكْفاً** ve **عُكوفاً**: ona yöneldi; yüzünü ondan çevirmeyen, devamlılık gösteren (kimse olarak). Ve denildi ki: ikamet etti; bundan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: **يَعكفون على أَصنام لهم**, yani ikamet ederler; ve bundan Yüce Allah’ın sözü: **ظَلْتَ عليه عاكفاً**, yani ikamet eden. Denir ki: falan kimse haram bir ferç üzerine **عاكِفٌ**’tir; el-‘Accâc bir boğayı vasfederek dedi:
فهُنَّ يَعْكُفْن به إذا حجا،
عَكْفَ النَّبيطِ يَلْعَبون الفَنْزَجا
yani ona yönelirler; ve bir kavim **عُكَّفٌ** ve **عُكُوفٌ**. Ve atlar, sürücülerine (karşı) **عَكَفَتِ**: ona yöneldikleri zaman; ve kuşlar ölünün başına **عَكَفَتِ**: o hâlde onlar **عُكُوف**’tur; Sa‘leb böyle inşad etti:
تَذُبُّ عنه كَفٌّ بها رَمَقٌ
طيراً عُكوفاً، كَزُوّرِ العُرُسِ
Burada kuş ile sinekleri kastediyor; onları kuşlar kıldı; ve onların yemek için toplanmalarını, insanların düğün için toplanmasına benzetti. Ve **عَكَفَ** **يَعْكُف** ve **يَعْكِفُ** (olarak) **عَكْفاً** ve **عُكوفاً**: mekâna yapıştı. Ve **العُكُوفُ**: mescitte ikamet; Yüce Allah dedi: **وأَنتم عاكِفونَ في المَساجد**; müfessirler ve dil ehlinden başkaları dedi ki: **عاكِفون** mescitlerde ikamet edenlerdir; insanın ihtiyacı için (olan) dışında onlardan çıkmazlar; onda namaz kılar ve Kur’an okur. Ve mescide devam eden ve onda ibadet üzere ikamet eden kimseye denir: **عاكف** ve **مُعْتَكِفٌ**. Ve **الاعْتِكافُ** ve **العُكوف**: bir şey üzerinde ve mekânda ikamet etmek ve ikisine yapışmak. Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet olundu: mescitte **يَعْتَكِفُ** idi. Ve **الاعتِكافُ**: alıkonma; ve bir şeyin etrafında **عَكَفُوا**: çevresinde döndüler. Ve bir kavim **عُكوف**: ikamet edenler; Ebû Züeyb **الأَثافيّ**’yi vasfederek dedi:
فَهُنَّ عُكوفٌ، كنَوْحِ الكَرِيـ
ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهَوَى
Ve onu ihtiyacından **عَكَفَه**; **يَعْكُفه** ve **يَعْكِفُه** (olarak) **عَكْفاً**: onu çevirdi ve hapsetti. Ve denir ki: sen gerçekten beni ihtiyacımdan **تَعْكِفُني**; yani beni ondan çeviriyorsun. el-Ezherî dedi: denir ki: onu **عَكَفْته** **عَكْفاً**; böylece o **عَكَفَ** **يعكف** **عُكوفاً**; ve o lâzım ve vâki‘dir; tıpkı “onu geri döndürdüm” (**رَجَعْتُه**) denilip de “geri döndü” (**فرَجَعَ**) denildiği gibi; ancak lâzımın masdarı **العُكوف**’tur, vâki‘in masdarı **العَكْف**’tır. Ama Yüce Allah’ın sözü: **والهَدْيَ مَعْكوفاً**; şüphesiz Mücâhid ve Atâ dediler ki: **مَحْبوساً** (hapsedilmiş). el-Ferrâ dedi: onu hapsettiğin zaman “onu **عكفته** **أَعكفه** **عَكْفاً**” denir. Ve gerçekten “kavmi şundan **عَكَّفْت**” (denir); yani onları hapsettim. Ve denir ki: seni şundan alıkoyan nedir: **ما عَكَفَكَ عن كذا؟** Ve **عُكِّفَ النظمُ**: onda cevher dizildi; el-A‘şâ dedi:
وكأَنَّ السُّموطَ عَكَّفَها السِّلْـ
ـكُ بعِطْفَيْ جَيْداء أُمِّ غَزالِ
yani onu hapsetti ve onun dağılmasına izin vermedi. Ve **المُعَكَّف**: eğri, bükülmüş, kıvrılmış. Ve **عُكَيْفٌ**: bir isim.
