# عكف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عكف

عكفه يعكفه بالضم ويعكفه بالكسر عكفا: حبسه ووقفه، ومنه قوله تعالى:  والهدي معكوفا  . يقال: ما عكفك عن كذا? قاله الجوهري، وفي التهذيب: يقال: عكفته عكفا، فعكف يعكف عكوفا، وهو لازم وواقع، كما يقال: رجعته فرجع، إلا أن مصدر اللازم العكوف، ومصدر الواقع العكف، وأما قوله تعالى:  والهدى معكوفا  فإن مجاهدا وعطاء قالا: محبوسا. وعكف عليه يعكف، ويعكف عكفا، وعكوفا: أقبل عليه مواظبا لا يصرف عنه وجهه، وقيل: أقام، ومنه قوله تعالى:  يعكفون على أصنام لهم  أي: يقيمون، وقرأ الكوفيون غير عاصم:  يعكفون  بكسر الكاف، والباقون بضمها. وعكف القوم حوله: استداروا وقال العجاج:
  عكف النبيط يلعبون الفنزجا وكذا عكف الطير حول القتيل أنشد ثعلب:
  تذب عنه كف بهـا رمـق                      طيرا عكوفا كزور العرس يعني بالطير هنا الذبان، فجعلهم طيرا، وشبه اجتماعهن للأكل باجتماع الناس للعرس، وقال عمرو بن كلثوم:
  تركنا الطير عاكفة عليه                      مقلدة أعنتها صفـونـا

  ويقال: عكف الجوهر في النظم: إذا استدار فيه كما في الصحاح. وعكف فلان في المسجد واعتكف: أقام به ولازمه، وحبس نفسه فيه لا يخرج منه إلا لحاجة الإنسان، قال الله تعالى:  وأنتم عاكفون في المساجد  وفي الحديث: أنه  كان يعتكف في المسجد  . وعكف: رعى. وعكف: تأخر. وقوم عكوف بالضم: أي عاكفون أي: مقيمون ملازمون لا يبرحون، قال أبو ذؤيب يصف الأثافي:
  فهن عكوف كنوح الكري                      م قد ف أكبادهن الهوي وعكاف، كشداد: ابن وداعة الهلالي الصحابي رضي الله عنه، وهو الذي قال له صلى الله عليه وسلم  يا عكاف ألك شاعة?  أي: زوجة، وقد تقدم، والحديث قوي. وقال ابن عباد: العكف ككتف: الجعد من الشعر. وقال ابن دريد: عكيف كزبير: اسم. وشعر معكوف: أي ممشوط مضفور قال الليث: قلما يقولون: عكف، وإن قيل كان صوابا. قال: وعكف النظم تعكيفا: إذا نظم ونص الليث: نضد فيه الجوهر قال الأعشى:
  وكأن السموط عكفها السل                      ك بعطفي جيداء أم غزال أي: حبسها، ولم يدعها تتفرق. وعكف الشعر: جعد. وتعكف الشيء: تحبس كاعتكف، وهو مطاوع عكفه عكفا، ولا تقل: انعكف.
 ومما يستدرك عليه: قوم عكف، كسكر: أي عكوف. وعكفت الخيل بقائدها: إذا أقبلت عليه. والعكوف: لزوم المكان. وعكفه عن حاجته، يعكفه ويعكفه، عكفا: صرفه، ويقال: إنك لتعكفني عن حاجتي: أي تصرفن عنها. وعكفه تعكيفا: حبسه، لغة في عكفه عكفا. والمعكف، كمعظم: المعوج المعطف. وهو في معتكفه: موضع اعتكافه.

### Türkçe

**عكفه** onu tutukladı ve durdurdu; (fiil) **يعكفه** (kâfın) dammesiyle ve **يعكفه** (kâfın) kesresiyle; **عكفا**: onu hapsetti ve alıkoydu; bundan (şu) Yüce sözü: **والهدي معكوفا**. Denilir: “Seni şundan ne **عكف** etti?”; bunu Cevherî söyledi. **التهذيب**’de: denilir: “Onu **عكفته** **عكفا**; derken o da **عكف** eder, **يعكف**; **عكوفا** (olarak).” O (fiil) lâzım ve müteaddîdir; nitekim “Onu döndürdüm: **رجعته**; derken o döndü: **فرجع**” denildiği gibi; ancak lâzımın mastarı **العكوف**tur, müteaddînin mastarı **العكف**tir. Yüce sözüne gelince: **والهدى معكوفا**; Mücâhid ve Atâ dediler ki: “**محبوسا** (hapsedilmiş).”

Ve **عكف عليه**: **يعكف**; ve **يعكف** **عكفا** ve **عكوفا**: ona yöneldi; ona devamlılıkla bağlandı; yüzünü ondan çevirmedi. Ve denildi: (orada) ikamet etti; bundan Yüce sözü: **يعكفون على أصنام لهم**; yani: ikamet ederler. Kûfeliler, Âsım hariç, **يعكفون** (kâfın) kesresiyle okudular; geri kalanlar dammesiyle.

Ve **عكف القوم حوله**: etrafında döndüler. el-Accec dedi:

  **عكف النبيط يلعبون الفنزجا**

Ve yine: **عكف الطير حول القتيل** (kuşlar) öldürülmüşün etrafında toplandı; Sa‘leb inşâd etti:

  **تذب عنه كف بهـا رمـق                      طيرا عكوفا كزور العرس**

Burada kuş ile sinekleri kasteder; onları kuş yaptı; onların yemek için toplanmasını, insanların düğün için toplanmasına benzetti. Amr b. Külsûm dedi:

  **تركنا الطير عاكفة عليه                      مقلدة أعنتها صفـونـا**

Ve denilir: **عكف الجوهر في النظم**: onda döndüğü zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve “Falan mescitte **عكف** etti” ve **اعتكف**: onda ikamet etti ve ona devam etti; kendisini onda hapsetti; insanın ihtiyacı dışında ondan çıkmaz. Allah Teâlâ dedi: **وأنتم عاكفون في المساجد**. Hadiste: “O, mescitte **يعتكف** ederdi.” Ve **عكف**: otlattı. Ve **عكف**: geri kaldı. Ve **قوم عكوف** (damme ile): yani **عاكفون**; yani: ikamet edenler, devam edenler; ayrılmayanlar. Ebû Züeyb, **الأثافي**’yi vasfederek dedi:

  **فهن عكوف كنوح الكري                      م قد ف أكبادهن الهوي**

Ve **عكاف** (Şeddâd vezninde): Hilâlî, sahâbî, Veda‘a’nın oğludur, Allah ondan razı olsun; o, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine: **يا عكاف ألك شاعة?** dediği kimsedir; yani: eş; daha önce geçti; hadis kuvvetlidir.

İbn Abbâd dedi: **العكف** (Kitef vezninde): saçtan kıvırcık olan. İbn Düreyd dedi: **عكيف** (Zübeyr vezninde): bir isim. Ve **شعر معكوف**: yani taranmış, örülmüş. el-Leys dedi: Nadiren “**عكف**” derler; eğer denilirse doğru olurdu. Dedi: Ve **عكف النظم تعكيفا**: dizdiği zaman. el-Leys’in nassı: “Onda cevheri dizdi.” el-A‘şâ dedi:

  **وكأن السموط عكفها السل                      ك بعطفي جيداء أم غزال**

Yani: onu hapsetti; onun dağılmasına izin vermedi. Ve **عكف الشعر**: kıvırcık oldu. Ve **تعكف الشيء**: **اعتكف** gibi, hapsoldu; o, “onu **عكفه** **عكفا**”nın mutâvi‘idir; “**انعكف**” deme.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **قوم عكف** (Seker vezninde): yani **عكوف**. Ve **عكفت الخيل بقائدها**: ona yöneldiği zaman. Ve **العكوف**: mekâna bağlanma. Ve “Onu ihtiyacından **عكفه**; **يعكفه** ve **يعكفه**; **عكفا**”: onu çevirdi. Ve denilir: “Sen beni ihtiyacımdan **تعكفني** ediyorsun”: yani ondan çeviriyorsun. Ve **عكفه تعكيفا**: onu hapsetti; **عكفه عكفا**’da bir lehçedir. Ve **المعكف** (Mu‘azzam vezninde): eğri bükülmüş (şey). Ve o, **معتكفه**’sindedir: onun itikâf yeri.
