# عكو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%83%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عكو

: ( و ( *!العُكْوَةُ ، بالضَّمِّ

وتُفْتَحُ ) : ) كذا ضَبَطَه ابنُ سِيدَه معاً ، ونقلَ شيْخُنا فيه التَّثِليثَ ؛ ( النُّونَةُ ) وهي الثقبةُ في ذقنِ الصَّبيِّ الصَّغيرِ .
( و ) العُكْوَةُ ، بالضمِّ فقط : ( الوَسَطُ ) لغلَظِه .
( و ) بالضمِّ والفَتْح : ( أَصْلُ اللّسانِ ) ، والأَكْثَر العَكَدَةُ ؛ ( و ) بهما معاً : ( أَصْلُ الذَّنَبِ ) حيثُ عَرِيَ مِن الشَّعَرِ من المَغْرِزِ ؛ واقْتَصَر الجوهريُّ على الضمِّ فقط ، والفَتْح نقلَهُ الأَزْهري .
( و ) بهما معاً : ( عَقَبٌ يُشَقُّ فيُجْعَلُ فَتْلَتَيْنِ كالمِخْراقِ ) ، أَي كما يُفْتَلُ المِخْراقُ .
( و ) أَيْضاً : ( الحُجْزَةُ الغَليظَةُ ) ؛ ) ضَبَطه ابنُ سِيدَه بالضمِّ فقط .
( و ) بالضَّمِّ فقط : ( غِلَظُ كلِّ شيءٍ ومُعْظَمُه ، ج *!عُكاً ) ، مَقْصورٌ ؛ وعليه اقْتَصَرَ الجوهريُّ وأَنْشَدَ :
هَلَكْتَ إنْ شَرِبْتَ في أكْبابِها
حتَّى تُوَلِّيك عُكَا أَذْنابِها ( *!وعِكاءً ) ، بالكسْرِ والمدِّ عن ابنِ سِيدَه .
( و ) *!عَكْوَةُ ، ( بالفَتْح ) فقط : ( شاعِرٌ تَمِيميٌّ .
( *!وعَكا الذَّنَبَ *!يَعْكُوهُ ) *!عَكْواً : ( عَطَفَهُ إلى العُكْوةِ .
( و ) في الصِّحاح : ( عَقَدَهُ ) . ) يقالُ : الضَّبُّ *!يَعْكو بذَنْبِه أَيْ يَلْوِيه ويَعْقِدُه هنالكَ .
( و ) عَكا ( بإزارِه ) عَكْواً : ( أَعْظَمَ حُجْزَتَهُ وغَلَّظَها ) ؛ ) وقيلَ : شدَّهُ قالِصاً عن بطْنِه لئَلاَّ يَسْتَرْخِي لضخم بطْنِه .
( و ) *!عَكَتِ ( الإِبِلُ ) عَكْواً : ( غَلُظَتْ وسَمِنَتْ ) من الرَّبيعِ ؛ وقيلَ : اشْتَدَّتْ من السِّمَنِ .
( و ) *!عَكا ( بخُرْئِهِ ) : ) إذا ( خَرَجَ

بعضٌ وبَقِيَ بعضٌ ) ؛ ) ولكنَّ ابنَ سِيدَه ضَبَطَه بتَشْدِيدِ الكافِ وهو الصَّوابُ .
( و ) عَكا ( الدُّخانُ : تصَعَّدَ ) في السّماءِ ؛ وهذا أَيْضاً قيَّدَه بتَشْديدِ الكافِ .
( و ) عَكا ( الفَحْلُ النَّاقَة : أَلْقَحَها .
( و ) رُبَّما قالوا : عَكا فلانٌ ( على قوْمِه ) إذا ( عَطَفَ ) ، مِثْل قَوْلهم عَكَّ عليهم ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( و ) عَكا ( فُلاناً في الحديدِ ) : ) إذا ( قَيَّدَهُ وشَدَّهُ ) وهو *!العاكِي ؛ وأَنْشَدَ الصَّاغاني لأُمَيَّة بن أَبي الصَّلْت :
أَيُّما شاطِنٍ عَصاهُ *!عَكاهُ
ثم يُلْقى في السِّجْنِ والأَكْبالِ ( وإبلٌ *!مِعْكاءٌ ، بالكسْرِ : سَمِينَةٌ ) غَلِيظَةٌ مُمْتلئةٌ .
وفي الصِّحاح : يقالُ مائة مِعْكاء ، أَي سِمانٌ غِلاظٌ .
وفي التّهْذيبِ : وقيلَ هي الغِلاظُ الشِّدادُ ؛ وقيلَ : هي المُجْتمعَةُ ، لا يُثَنَّى ولا يُجمع .
( أَو كثيرَةٌ ) يكونُ ( رأْسُ ذا عندَ *!عُكْوةِ ذا .
( والأَعْكَى : الشَّديدُ *!العُكْوَةِ ) ، التي هي أَصْلُ الذَّنَبِ .
( و ) قد يكونُ ( الغَلِيظُ الجَنْبَيْنِ ) والعَظِيمُ الوَسَطِ ؛ وبكلِّ ذلكَ فسِّرَ قوْلُ ابْنَةِ الخُسِّ حينَ شَاوَرَها أَبُوها في شراءِ فحْلٍ : اشْتَرِهِ سَلْجَمَ اللَّحْيَيْنِ أسْحَجَ الخَدَّيْنِ غائِرَ العَيْنَيْنِ أَرْقَبَ أَحْزَمَ أَعْكَى أَكْوَمَ ، إنْ عُصِيَ غَشِمَ وإن أُطِيعَ اجْرَنْثَم .
( وشاةٌ *!عَكْواءُ : بَيْضاءُ الذَّنَبِ ) ؛ ) وفي الصِّحاح : بَيْضاءُ المُؤَخَّر ؛ ( وسائِرُها أَسْودُ خاصٌّ بالأُنْثَى ) ،

ولا يكونُ صفَةً للذَّكَر ولا فِعْل له ، ولو اسْتُعْمِل لقيلَ : عَكِيَ يَعْكَى فهو *!أَعْكَى .
( *!وعَكَّى على سَيْفِه ورُمْحِهِ تعْكِيَةً : شَدَّ عليهما عِلْباءُ رَطْباً ) ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( *!والعَكِيُّ ، كغَنِيَ : اللَّبَنُ المَخْضُ ؛ و ) أَيْضاً : ( وَطْبُه ) ؛ ) وقيلَ : الخاثِرُ منه ؛ وقيلَ : النَّيءُ منه ساعَةَ ما يُحْلَب والعَكِيُّ بعدَما يَخْثُر .
وفي الصِّحاح : العكِيُّ من أَلْبانِ الضَّأنِ ما حُلِبَ بعضُه على بعضٍ فاشْتَدَّ وغَلُظ ، قالَ الراجزِ :
وشَرْبَتانِ من *!عَكِيِّ الضَّأْن
أَلْيَنُ مَسًّا في حَوايا البَطْنِ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بِرْذَونٌ *!مَعْكوٌّ : مَعْقُورُ الذَّنَبِ .
*!والعاكِي : المُولَعُ بشُرْبِ *!العكيِّ ذلكَ اللَّبَن .
وبعيرٌ *!عكوانيّ : مُمْتَلِىءُ اللّحْمِ والشَّحْمِ .
وقالَ الفرَّاءُ : هو *!عُكْوانُ من الشَّحْمِ ، كعُثْمان .
*!وعَكَتِ المرأَةُ شَعَرَها *!عَكْواً : إذا لم تُرْسِلْه ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
*!والعُكْوةُ ، بالضمِّ : المِغْزلُ ؛ هنا محلُّ ذِكْره .
وناقَةٌ *!عَكْواءُ الذَّنَب : أَي غَلِيظَة العَقَدِ .
(

### Türkçe

: ( Ve ( **العُكْوَةُ** , zamme ile

ve fetha da edilir ) : ) İbn Sîde onu ikisini birlikte böyle ضبط etti; şeyhimiz onda üçlü (harekeleme)yi nakletti; ( **النُّونَةُ** ) ve o, küçük çocuğun çenesindeki deliktir.
( Ve ) **العُكْوَةُ** , yalnız zamme ile: ( orta ) kalınlığından dolayı.
( Ve ) zamme ve fetha ile: ( dilin kökü ) ve daha çok olan **العَكَدَةُ**’dir; ( ve ) ikisiyle birlikte: ( kuyruğun aslı ) kıllardan, kökten (magrizden) çıplak kaldığı yer; Cevherî yalnız zamme ile yetindi, fethayı Ezherî nakletti.
( Ve ) ikisiyle birlikte: ( yarılıp iki büküm (fitil) yapılan, **المِخْراقِ** gibi bir topuk siniri ) yani **المِخْراقُ** nasıl bükülürse öyle.
( Ve ) ayrıca: ( kalın kuşak/bele bağlanan kalın kısım ) ; ) İbn Sîde onu yalnız zamme ile ضبط etti.
( Ve ) yalnız zamme ile: ( her şeyin kalınlığı ve çoğu, çoğulu **عُكاً** ) , maksûr; Cevherî bununla yetindi ve inşad etti:
Helâk oldun, onun kaplarında içersen
ta ki sana onun kuyruklarının **عُكَا**’sını döndürünceye kadar ( **وعِكاءً** ) , kesra ve med ile, İbn Sîde’den.
( Ve ) **عَكْوَةُ** , ( fetha ile ) yalnız: ( Temîmî bir şair.
( **وعَكا الذَّنَبَ يَعْكُوهُ** ) **عَكْواً**: ( onu **العُكْوةِ**’ye doğru büktü.
( Ve ) Sıhâh’ta: ( onu düğümledi. ) ) Denir: keler **يَعْكو** kuyruğuyla, yani onu orada büker ve düğümler.
( Ve ) (izarıyla) **عَكا** **عَكْواً**: ( kuşağını büyüttü ve kalınlaştırdı ) ; ) ve denildi: onu, karnından yukarı çekilmiş olarak sıktı ki karnının büyüklüğünden gevşemesin.
( Ve ) **عَكَتِ** (develer) **عَكْواً**: ( kalınlaştı ve semirdi ) bahardan; ve denildi: semizlikten şiddetlendi.
( Ve ) **عَكا** (dışkısıyla) : ) eğer ( bir kısmı çıktı ve bir kısmı kaldı ) ; ) fakat İbn Sîde onu kâfın şeddelenmesiyle ضبط etti ve doğru olan odur.
( Ve ) **عَكا** (duman: yükseldi ) gökte; bunu da kâfın şeddelenmesiyle kayıtladı.
( Ve ) **عَكا** (erkek deve dişi deveyi: onu dölledi.
( Ve ) bazen derler: falan (kavmi üzerine) **عَكا**; eğer ( meyletti/büktü ) ise, “onların üzerine **عَكَّ**” demeleri gibi; Cevherî onu nakletti.
( Ve ) **عَكا** (falancayı demirde) : ) eğer ( onu bağladı ve sıktı ) ise; ve o **العاكِي**’dir; Sâgânî, Ümeyye b. Ebî’s-Salt’tan inşad etti:
Hangi asi şeytan ona isyan ederse, onu **عَكاهُ**
sonra zindana ve prangalara atılır ( Ve **مِعْكاءٌ** develer, kesra ile: semiz ) kalın, dolu.
Ve Sıhâh’ta: “yüz **مِعْكاء**” denir; yani semiz, kalınlar.
Ve Tehzîb’de: ve denildi: onlar kalın, sert olanlardır; ve denildi: onlar toplanmış olanlardır; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz.
( Veya çok ) olur ki ( bunun başı, şunun **عُكْوةِ**’si yanında olur.
( Ve **الأَعْكَى**: **العُكْوَةِ**’si şiddetli olan ) ki o, kuyruğun aslıdır.
( Ve ) olabilir ki ( iki yanı kalın ) ve ortası büyük; bunların hepsiyle, babası bir aygır satın alma hususunda ona danıştığında İbnetü’l-Huss’un sözü tefsir edildi: “Onu satın al: iki çenesi sarkık, iki yanağı pürüzsüz, iki gözü çukur, boynu uzun, kuşaklı, **أَعْكَى** , hörgüçlü; isyan edilirse zorbalık eder, itaat edilirse irileşir.”
( Ve **عَكْواءُ** bir koyun: kuyruğu beyaz ) ; ) ve Sıhâh’ta: arka tarafı beyaz; ( geri kalanı siyah, yalnız dişiye mahsustur ) ,

ve erkeğe sıfat olmaz ve fiili yoktur; eğer kullanılsaydı “**عَكِيَ يَعْكَى** o hâlde o **أَعْكَى**” denirdi.
( **وعَكَّى** kılıcının ve mızrağının üzerine **تعْكِيَةً**: ikisine yaş **عِلْباءُ** bağladı ) ; ) İbn Sîde onu nakletti.
( **والعَكِيُّ** , **غَنِيَ** gibi: çalkalanmış süt; ve ) ayrıca: ( onun tulumu ) ; ) ve denildi: ondan koyu olan; ve denildi: ondan çiğ olan, sağılır sağılmaz bir saat; **العَكِيُّ** ise koyulaştıktan sonradır.
Ve Sıhâh’ta: koyun sütlerinden **العكِيُّ**; bir kısmı bir kısmının üzerine sağılıp sertleşen ve kalınlaşandır; râciz dedi ki:
Ve koyun **عَكِيِّ**’sinden iki içiş
karnın içlerinde dokunuşça daha yumuşak ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**مَعْكوٌّ** bir bürzûn: kuyruğu kesik.
**العاكِي**: o süt olan **العكيِّ**’yi içmeye düşkün olan.
Ve **عكوانيّ** bir deve: et ve yağla dolu.
Ferrâ dedi ki: o, yağdan **عُكْوانُ**’dur, **عُثْمان** gibi.
**وعَكَتِ** kadın saçını **عَكْواً**: eğer onu salıvermezse; Cevherî onu nakletti.
**والعُكْوةُ** , zamme ile: iğ; burada onun zikrinin yeridir.
Ve kuyruğu **عَكْواءُ** bir dişi deve: yani düğümleri kalın.
(
