# علب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: علب

العلب: الأثر والحز يقال: علب الشيء يعلبه بالضم علبا وعلوبا: أثر فيه ووسمه أو خدشه. والعلب: أثر الضرب وغيره، والجمع علوب. يقال ذلك في أثر الميسم وغيره. قال ابن الرقاع يصف الركاب:
  يتبعن نـاجـية كـأن بـدفـهـا                      من غرض نسعتها علوب مواسم وقال طرفة:
  كأن علوب النسع في دأياتـهـا                      موارد من خلقاء في ظهر قردد كالتعليب، وقال الأزهري: العلب: تأثير كأثر العلاب. قال: وقال شمر: أقرأني ابن الأعرابي لطفيل الغنوي:
  نهوض بأشناق الديات وحملها                      وثقل الذي يجني بمنكبه لعب قال ابن الأعرابي: أراد به علب وهو الأثر. وقال أبو نصر: يقول: الأمر الذي يجني عليه وهو بمنكبه خفيف. وفي حديث ابن عمر أنه رأى رجلا بأنفه أثر السجود فقال: لا تعلب صورتك، يقول: لا تؤثر فيها أثرا لشدة اتكائك على أنفك في السجود. العلب: المكان الغليظ الشديد من الأرض الذي لا ينبت البتة ويكسر أي في الأخير العلب: حزم مقبض السيف ونحوه كالسكين والرمح بعلباء البعير، أي عصب عنقه. علبه يعلبه بالضم ويعلبه بالكسر فهو معلوب، أي حزم مقبضه به. وفي حديث عتبة كنت أعمد إلى البضعة أحسبها سناما فإذا هي علباء عنق كالتعليب، و قد علبته فهو معلب. قال امرؤ القيس:
  فظل لثيران الصريم غماغم                      يدعسها بالسمهري المعلب

  والعلب: الشيء الصلب. يقال: لحم علب أي صلب كالعلب ككتف، يقال: علب اللحم، بالكسر علبا: اشتد وغلظ، وعلب أيضا بالفتح يعلب: غلظ وصلب ولم يكن رخصا، قاله السهيلي. العلب: بالكسر: الرجل لا يطمع فيما عنده من كلمة أو غيرها. ويقال: إنه لعلب شر، أي قوي عليه، كقولك: إنه لحك شر. والمكان الغليظ من الأرض الذي لو مطر دهرا لم ينبت خضراء، ويفتح، وهو عبارة التهذيب. وكل موضع خشن صلب من الأرض فهو علب. ولا يخفى أن هذا المعنى بعينه قد تقدم في أول المادة، فهو تكرار ولم ينبه عليه شيخنا العلب: منبت السدر، ج أي جمعه علوب، بالضم قاله أبو زيد. العلب: بالتحريك: الصلابة والشدة والجسوء. يقال: علب النبات علبا فهو علب: جسأ، قاله السهيلي. وفي الصحاح: علب، بالكسر، وعلب اللحم بالفتح والكسر: اشتد وصلب. وعلبت يده، بالكسر: غلظت. العلب: تغير رائحة اللحم بعد اشتداده، كالاستعلاب يقال: استعلب اللحم والجلد، إذا اشتد وغلظ ولم يكن هشا مثل علب. وفعل الكل كفرح ونصر، على ما أسلفنا بيانه. علب البعير بالكسر علبا وهو أعلب وعلب، وهو داء يأخذه في العلباءين، بالكسر تثنية علباء فترم منه الرقبة وتنحني. يقال: هما علباوان يمينا وشمالا بينهما منبت العنق، وإن شئت قلت: علباءان، لأنها همزة ملحقة، شبهت بهمزة التأنيث التي في حمراء، أو بالأصلية التي في كساء. علب السيف علبا، وهو تثلم حد السيف. والعلابي، مشددة الياء التحتية التي في آخره؛ لأنهما ياءان: إحداهما ياء مفاعيل، والثانية المبدلة عن الهمزة الممدودة التي في آخر مفرده قاله شيخنا. قال القتيبي: بلغني أن العلابي: الرصاص بالفتح، قال: ولست منه على يقين. وقال الجوهري: العلابي: الرصاص أو جنس منه. قال الأزهري: ما علمت أحدا قاله وليس بصحيح. وقال شيخنا: وتفسيره بالرصاص يقتضي أنه مفرد على صيغة الجمع، أو جمع لا واحد له كأبابيل وعبابيد. قلت: وقد ورد في الحديث لقد فتح الفتوح قوم ما كانت حلية سيوفهم الذهب والفضة إنما كانت حليتها العلابي والآنك فلما عطف عليه الآنك ظن من ظن أنه الرصاص. الصحيحث الذي لا محيص عنه أنه جمع علباء البعير، بالكسر ممدود، وهو العصب. قال الأزهري: الغليظ خاصة. وقال ابن سيده: هو العقب. وقال اللحياني: العلباء مذكر لا غير، وهما علباوان. وقال ابن الاثير: هو عصب في العنق يأخذ إلى الكاهل، وكانت العرب تشد على أجفان سيوفها العلابي الرطبة فتجف عليها، وتشد بها الرماح إذا تصدعت فتيبس وتقوى عليه. ورمح معلب، إذا جلز ولوي بعصب العلباء. وعلبى كسلقى، ملحق بدحرج عبده إذا ثقب علباءه وجعل فيه خيطا أو قطعها، و علبى الرجل: ظهرت علابيه كبرا. وفي التهذيب، انحط علباؤه قال:
  إذا المرء علبى ثم أصبح جلده                      كرحض غسيل فالتيمن أروح

  التيمن: أن يوضع على يمينه في القبر. ويقال: تشنج علباء الرجل، إذا أسن والعلبة بالضم: النخلة الطويلة نقله الصاغاني العلبة: قدح ضخم من جلود الإبل وقيل: محلب من جلد أو من خشب كالقدح الضخم يحلب فيها، وقيل إنها كهيئة القصعة من جلد، ولها طوق من خشب، وفي حديث وفاة النبي صلى الله عليه وسلم وبين يديه ركوة أو علبة فيها ماء العلبة: قدح من خشب، وقيل: من جلد وخشب يحلب فيه. ومنه حديث خالد: أعطاهم علبة الحالب أي القدح الذي يحلب فيه. وقال ابن الأعرابي: هي العلبة والجنبة والدسماء والسمراء ج علاب وعلب قال:
  لم تتلفع بفضل مئزرهـا                      دعد ولم تسق دعد بالعلب وقيل: العلاب: جفان تحلب فيها الناقة. قال:
  صاح يا صاح هل سمعـت بـراع                      رد في الضرع ما قرى في العلاب ويروى: في الحلاب. والمعلب: الذي يتخذ العلبة قال الكميت يصف خيلا:
  سقتنا دماء القوم طورا وتـارة                      صبوحا له اقتار الجلود المعلب قال الأزهري: العلبة: جلدة تؤخذ من جنب جلد البعير إذا سلخ وهو فطير فتسوى مستديرة، ثم تملأ رملا سهلا، ثم تضم أطرافها وتخل بخلال ويوكى عليها مقبوضة بحبل، وتترك حتى تجف وتيبس، ثم يقطع رأسها وقد قامت قائمة لجفافها تشبه قصعة مدورة كأنها نحتت نحتا أو خرطت خرطا ويعلقها الراعي والراكب، فيحلب فيها ويشرب بها. وللبدوي فيها رفق خفتها وأنها لا تنكسر إذا حركها البعير أو طاحت إلى الأرض. وعلبة بن زيد بن صيفي الأنصاري الأوسي، وقيل: الحارثي، أحد البكائين، ومحمد بن علبة القرشي، عداده في المصريين، له ذكر في حديث لهيب صحابيان، وزكريا بن علي العلبي محدث. قال ابن الأعرابي: العلب جمع علبة بالكسر وهي أبنة، بالضم، هي العقدة تكون غليظة من الشجر تتخذ منها، وفي قول آخر: غصن عظيم تتخذ منه المقطرة، كمكنسة، وهي خشبة فيها خروق على قدر سعة رجل المحبوسين. قال:
  في رجله علبة خشناء من قرظ                      قد تيمته فبال المرء متـبـول واعلنبى الديك أو الكلب والهر وغيرها إذا تهيأ للشر والقتال، وقد يهمز، وقيل: إذا تنفش شعره، وأصله من علباء العنق، وهو ملحق بافعنلل، بياء. وعليب بالضم و عليب بالكسر كحذيم عن ابن دريد: اسم واد معروف على طريق اليمن، وقيل: موضع والضم أعلى، وهو الذي حكاه سيبويه. حكى بعضهم عن أبي الحسين بن زنجي النحوي البصري أنه قال: ليس في كلامهم كلمة على وزن فعيل بضم الفاء وتسكين العين وفتح الياء غيره وتصحف على بعضهم فقال: إلا أغيب وهو خطأ. قال ساعدة:
  والأثل من سعيا وحلية منـزل                      والدوم جاء به الشجون فعليب وقال أبو دهبل:
  وما ذر قرن الشمس حتى تبينت                      بعليب نخلا مشرفا ومخـيمـا

  كذا في معجم ياقوت، واشتقه ابن جني من العلب الذي هو الأثر والحز، وقال: ألا ترى أن الوادي له أثر, ونقل شيخنا عن أبي حيان: قال الجرمي: عنيب، بالنون، ولا يكون فعيل إلا اسما وسيأتي في ع ن ب. والعلبب كقنفذ: ع نقله أبو عمرو في ياقوتة القطرب. العلب ككتف: الوعل المسن الجاسئ. وتيس علب، ووعل علب أي الضخم المسن، لشدته. ورجل علب: جاف غليظ، ويضم. علب النبات علبا فهو علب: جسأ. وفي الصحاح: علب بالكسر، واستعلب اللحم والجلد: اشتد وغلظ. واستعلب البقل: وجده علبا. واستعلبت الماشية البقل إذا أجمته واستغلظته، و ذلك إذا ذوى. وقال شمر: هؤلاء علبوبة القوم أي خيارهم. والاعلنباء: أن يشرف الرجل ويشخص نفسه، كما يفعل عند الخصومة والشتم ومنه يقال: اعلنبى الديك والهر ونحوهما، وقد تقدم في كلام المؤلف، فهو كالتكرار فلو ذكرهما في محل واحد كان أحسن. علب السيف علبا، محركة: تثلم حده. والمعلوب: سيف الحارث ابن ظالم المري، صفة لازمة. فإما أن يكون من العلب الذي هو الشد وإما أن يكون من التثلم، كأنه علب. قال الكميت:
  وسيف الحارث المعلوب أردى                      حصينا في الجبابرة الردينـا ويقال: إنما سماه معلوبا لآثار كانت بمتنه، وقيل: لأنه كان انحنى من كثرة ما ضرب به، وفيه يقول:
  أنا أبو ليلى وسيفي المعلوب وقد تقدم في ش ذ ب. المعلوب: الطريق الذي يعلب بجنبتيه، ومثله اللاحب والملحوب. وطريق معلوب: لاحب، وقيل: أثر فيه السابلة. قال بشر:
  نقلناهم نقل الكلاب جراءهـا                      على كل معلوب يثور عكوبها يقال: كنا مقتدرين عليهم وهم لنا أذلاء كقتدار الكلاب على جرائها. وعلباء، بالكسر ممدودا: اسم رجل. قال امرؤ القيس:
  وأفلتهن علباء جـريضـا                      ولو أدركنه صفر الوطاب سمي بعلباء العنق. قال شيخنا: والمشهور بهذا الاسم علباء بن الهيثم السدوسي، انتهى. وأنشد في التهذيب:
  إني لمن أنكرني ابن اليثربي
  قتلت علباء وهند الجمـلـي
  وابنا لصوحان على دين علي أراد ابن اليثربي والجملي وعلي فخفف بحذف الياء الأخيرة. قلت: وفي الصحابة من اسمه علباء ثلاثة:علباء الأسدي وعلباء بن أصمع العبسي وعلباء بن أحمر السلمي. العلاب ككتاب: وسم في طول العنق على العلباء. وناقة معلبة، كمعظمة، ومعلبة، كمحسنة: وسمت به. وعلبية كهبرية: مويهة، تصغير ماءة، بالدأث كشداد، بالمهملة وآخره مثلثة وهو في بلاد أسد بقرب جبل عبدة وعلب الكرمة، بالكسر أي في أوله وضم الكاف وسكون الراء، وفي نسخة، اللومة، باللام والواو، وهو تحريف، قاله شيخنا: آخر حد اليمامة من جهة البصرة، أي إذا خرجت منها تريد البصرة. ومما يستدرك عليه: الأعلاب: أرض لعك بن عدنان بين مكة والساحل، لها ذكر في حديث الردة، كذا في معجم ياقوت، وسيأتي لها ذكر في الأحاديث إن شاء الله تعالى. والمعلباة: التي ثقبت بالمدرى في علباويها. وعلبيت: قطعت علباءه.

### Türkçe

**العلب**: iz ve yarık; denir ki: **علب** şeyi, **يعلبه** (ötre ile) **علبا** ve **علوبا**: onda iz bıraktı ve onu dağladı yahut çizdi. Ve **العلب**: vurmanın ve başkasının izi; çoğulu **علوب**. Bu, **الميسم** ve başkasının izi hakkında söylenir. İbn er-Riqâ‘, binekleri vasfederken dedi:
  Bir **ناجية**yi izlerler; sanki **بدفها**sında                      bir hedef yüzünden, kayışıyla **علوب مواسم** (dağlama izleri) vardır
Ve Tarafe dedi:
  Sanki kayışın **علوب**u, onun **دأياتها**sında                      **قردد** sırtında **خلقاء**dan (eski) **موارد** gibidir
**كالتعليب**. Ezherî dedi: **العلب**: **العلاب**ın izi gibi bir etkilemedir. Dedi: Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî bana, Tufeyl el-Ğanevî’ye ait olarak okuttu:
  Diyetlerin **أشناق**larıyla kalkış ve onu yükleniş                      ve omzunda olan, kazandığı şeyin ağırlığı **لعب**
İbnü’l-A‘râbî dedi: Bununla **علب**ı kastetti; o da izdir. Ebû Nasr dedi: Diyor ki: Üzerine kazandığı iş, oysa omzunda hafiftir. İbn Ömer hadîsinde: Burnunda secde izi olan bir adam gördü de dedi ki: **لا تعلب صورتك**; yani: Secdede burnuna şiddetle dayanmandan dolayı onda bir iz bırakma. **العلب**: yerden, asla bitki bitirmeyen ve kıran, kalın sert yer; yani sonuncusunda **العلب**: kılıç kabzasının ve benzerinin, bıçak ve mızrak gibi, deve **علباء**sıyla; yani boynunun siniriyle, bağlanmasıdır. **علبه** **يعلبه** (ötre ile) ve **يعلبه** (kesre ile); o hâlde o **معلوب**dur; yani kabzasını onunla bağladı. Utbe hadîsinde: “Bir parçaya yönelirdim, onu hörgüç sanırdım; bir de bakardım ki o, boynun **علباء**sı” — **كالتعليب**; ve onu **علبته**, o hâlde o **معلب**dir. İmru’ul-Kays dedi:
  Böylece **الصريم**in boğaları için homurtular hâlinde kaldı                      onu **السمهري المعلب** ile çiğner

Ve **العلب**: sert şeydir. Denir ki: **لحم علب**; yani sert, **العلب** gibi; **كتف** gibi. Denir ki: **علب** et, kesre ile, **علبا**: şiddetlendi ve kalınlaştı; ve **علب** da fetha ile, **يعلب**: kalınlaştı ve sertleşti ve yumuşak olmadı; Süheylî söyledi. **العلب**: kesre ile: kendisinde olan şeye, bir sözden yahut başkasından, tamah edilmeyen adam. Ve denir ki: O, **لعلب شر**dir; yani ona karşı güçlüdür; senin “O, **لحك شر**dir” demen gibi. Ve yerden kalın yer ki, bir devir yağmur yağsa yeşillik bitirmez; ve fetha ile de gelir; bu, **التهذيب**in ibaresidir. Ve yerden her pürüzlü sert yer **علب**dır. Gizli değildir ki bu anlamın aynısı maddenin başında geçmişti; o hâlde tekrardır; şeyhimiz buna dikkat çekmedi. **العلب**: **السدر**in bittiği yer; çoğulu **علوب**; ötre ile; Ebû Zeyd söyledi. **العلب**: hareke ile: sertlik, şiddet ve kabalık. Denir ki: **علب** bitki, **علبا**; o hâlde o **علب**dır: kabalaştı; Süheylî söyledi. **الصحاح**ta: **علب** kesre ile; ve **علب** et fetha ve kesre ile: şiddetlendi ve sertleşti. Ve **علبت** eli, kesre ile: kalınlaştı. **العلب**: etin kokusunun, şiddetlenmesinden sonra değişmesidir; **كالاستعلاب**; denir ki: **استعلب** et ve deri; şiddetlendi ve kalınlaştı ve gevşek olmadı; **مثل علب**. Ve fiil, hepsi, **كفرح ونصر** gibidir; daha önce beyan ettiğimiz üzere. **علب** deve, kesre ile, **علبا**; o **أعلب** ve **علب**dır; bu, **العلباءين**de (kesre ile; **علباء**ın tesniyesi) ona gelen bir hastalıktır; bundan dolayı boyun şişer ve eğilir. Denir ki: İkisi **علباوان**dır; sağ ve sol; aralarında boynun bittiği yer vardır. İstersen **علباءان** dersin; çünkü o, ilhak edilmiş bir hemzedir; **حمراء**daki dişillik hemzesine yahut **كساء**daki aslî olana benzetildi. **علب** kılıç, **علبا**: kılıç ağzının çentiklenmesidir. Ve **العلابي**: altındaki **الياء** şeddelidir; çünkü ikisi **ياء**dır: biri **مفاعيل**in **ياء**sı, ikincisi ise müfredinin sonunda olan uzatılmış hemzeden بدل edilmiş olandır; şeyhimiz söyledi. Kuteybî dedi: Bana ulaştı ki **العلابي**: fetha ile kurşundur. Dedi: Ondan emin değilim. Cevherî dedi: **العلابي**: kurşun yahut ondan bir cinstir. Ezherî dedi: Bunu söyleyen birini bilmedim; doğru değildir. Şeyhimiz dedi: Onu kurşunla tefsir etmek, onun cem‘ sigasında bir müfred olmasını yahut **أبابيل** ve **عبابيد** gibi tekili olmayan bir cem‘ olmasını gerektirir. Dedim: Hadîste vârid olmuştur: “Fetihleri fetheden bir kavim fethetti; kılıçlarının süsü altın ve gümüş değildi; ancak süsü **العلابي** ve **الآنك** idi.” **الآنك** ona atfedilince, zanneden zannetti ki o kurşundur. Kaçınılmaz sahih olan: onun, deve **علباء**sının cem‘i olmasıdır; kesre ile, uzatılmış; o da sinirdir. Ezherî dedi: özellikle kalın olan. İbn Sîde dedi: O, topuktur. Lihyânî dedi: **العلباء** yalnızca müzekkerdir; ikisi **علباوان**dır. İbnü’l-Esîr dedi: Boyunda bir sinirdir; küreğe doğru gider; Araplar kılıçlarının kın ağızlarına yaş **العلابي** bağlarlardı; üzerinde kurur; mızraklar çatlayınca onunla bağlarlardı; böylece kurur ve onunla güçlenirdi. Ve **رمح معلب**: **جلز** edildiğinde ve **علباء** siniriyle bükülüp bağlandığında. Ve **علبى** **كسلقى** gibi; **بدحرج**e ilhak edilmiştir: kölesi, **علباء**sını deldiğinde ve içine ip yaptığında yahut onu kestiğinde. Ve **علبى** adam: kibirlenerek **علابيه**si ortaya çıktı. **التهذيب**te: **انحط علباؤه**. Dedi:
  Kişi **علبى** olursa, sonra derisi sabahleyin                      yıkanmış çamaşırın yıpranması gibi olursa, **التيمن** daha rahattır

**التيمن**: kabirde sağ tarafına konulmasıdır. Ve denir ki: **تشنج علباء** adamın; yaşlandığında. Ve **العلبة** ötre ile: uzun hurma ağacı; Sâğânî nakletti. **العلبة**: deve derilerinden büyük bir kadeh; ve denildi ki: deriden yahut ağaçtan bir sağım kabı; büyük kadeh gibi; içinde sağılır. Ve denildi ki: deriden, çanak biçiminde; ve onun ağaçtan bir çemberi vardır. Nebî صلى الله عليه وسلم’in vefatı hadîsinde: Önünde bir **ركوة** yahut içinde su bulunan bir **علبة** vardı. **العلبة**: ağaçtan bir kadeh; ve denildi ki: deriden ve ağaçtan; içinde sağılır. Ondandır Hâlid hadîsi: Onlara **علبة الحالب** verdi; yani içinde sağılan kadeh. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, **العلبة** ve **الجنبة** ve **الدسماء** ve **السمراء**dır; çoğulu **علاب** ve **علب**. Dedi:
  **دعد** eteğinin fazlasıyla örtünmedi                      ve **دعد**a **بالعلب** ile su içirilmedi
Ve denildi ki: **العلاب**: devenin içinde sağıldığı çanaklardır. Dedi:
  Ey arkadaş, ey arkadaş, işittin mi **براع**ı                      memede, **العلاب**da ikram edilen şeyi geri çeviren
Ve rivayet olunur: **في الحلاب**. Ve **المعلب**: **العلبة**yi yapan kimsedir. Kümeyt, atları vasfederken dedi:
  Bize kavmin kanlarını bazen içirdi, bazen                      sabah içkisi olarak; onun için, **الجلود المعلب**in tasarrufu vardır
Ezherî dedi: **العلبة**: deve derisinin yanından alınan bir deridir; deve yüzülünce ve o taze iken alınır; yuvarlakça düzeltilir; sonra yumuşak kumla doldurulur; sonra kenarları birleştirilir, çivilerle delinir ve üzerine, bir iple sıkıca bağlanmış olarak, ağız bağlanır; kuruyup sertleşinceye kadar bırakılır; sonra başı kesilir; kurumasından dolayı dimdik durmuştur; yuvarlak bir çanağa benzer; sanki oyularak oyulmuş yahut tornalanarak tornalanmıştır; çoban ve binekli onu asar; içinde sağar ve onunla içer. Bedevî için onda, hafifliği ve deve onu hareket ettirse yahut yere düşse kırılmaması bakımından bir kolaylık vardır. Ve **علبة بن زيد بن صيفي** el-Ensârî el-Evsî; ve denildi ki: el-Hârisî; ağlayanlardan biridir. Ve **محمد بن علبة** el-Kureşî; sayımı Mısırlılardandır; **لهيب** hadîsinde zikri vardır; ikisi sahâbîdir. Ve **زكريا بن علي العلبي** muhaddistir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العلب**, kesre ile **علبة**nin cem‘idir; o **أبنة**dir. Ötre ile: ağaçtan kalın olan bir düğümdür; ondan yapılır. Ve başka bir sözde: ondan **المقطرة** yapılan büyük bir daldır; **كمكنسة** gibi; o, hapsedilenin ayağının genişliği kadar delikleri olan bir tahtadır. Dedi:
  Ayağında, **قرظ**dan kaba bir **علبة** vardır                      onu kendine âşık etti; böylece kişi, idrarı çok idrar eden oldu
Ve **اعلنبى** horoz yahut köpek ve kedi ve başkası: şerre ve dövüşe hazırlandığında; hemzelenebilir. Ve denildi ki: tüyü kabardığında. Aslı, boynun **علباء**sındandır; **بافعنلل**e ilhak edilmiştir; **ياء** ile. Ve **عليب** ötre ile ve **عليب** kesre ile, **كحذيم** gibi; İbn Düreyd’den: Yemen yolunda bilinen bir vadinin adıdır; ve denildi ki: bir yerdir; ötre daha üstündür; Sîbeveyh’in naklettiği budur. Bazıları, Basralı nahivci Ebû’l-Hüseyn b. Zencî’den nakletti ki dedi: Onların sözünde, fâ’sı ötreli, ‘ayn’ı sâkin, yâ’sı fethalı **فعيل** vezninde ondan başka bir kelime yoktur. Bazılarına tashîf oldu da dedi ki: “İllâ **أغيب**”; bu hatadır. Sâ‘ide dedi:
  **الأثل** **سعيا**dan ve bir menzilin süsü                      ve **الدوم**u **الشجون** getirdi; derken **فعليب**
Ebû Dehbel dedi:
  Güneşin boynuzu doğmadı ki, belirginleşti                      **بعليب**de, yüksek ve konaklayan hurmalar

Yâkūt’un Muʿcem’inde de böyledir; İbn Cinnî onu, iz ve yarık olan **العلب**’den türetmiştir ve dedi ki: “Görmüyor musun ki vâdînin bir izi vardır.” Şeyhimiz, Ebû Hayyân’dan nakletti: Cermî dedi ki: **عنيب**; **النون** ile; ve **فعيل** ancak isim olur; **ع ن ب**’de gelecektir. **العلبب** ( **قنفذ** gibi): **ع**; Ebû ʿAmr onu Yâkūt’un **ياقوتة القطرب**’unda nakletti. **العلب** ( **كتف** gibi): yaşlı, sertleşmiş dağ keçisi. Ve **تيس علب**; ve **وعل علب** yani iri, yaşlı; sertliğinden dolayı. Ve **رجل علب**: kaba, kalın; ve ( **علب** ) zamme ile de (gelir). **علب النبات علبا فهو علب**: sertleşti. **الصحاح**’ta: **علب** kesre ile; ve **استعلب اللحم والجلد**: şiddetlendi ve kalınlaştı. **استعلب البقل**: onu **علب** olarak buldu. Ve **استعلبت الماشية البقل**: onu (otlağı) bitirip kalınlaştırdıkları zaman; ve bu, kuruduğu zaman olur. Şemmer dedi ki: **هؤلاء علبوبة القوم** yani onların seçkinleri. **الاعلنباء**: adamın yükselmesi ve kendini dikmesi; çekişme ve sövme sırasında yapıldığı gibi; bundan dolayı denir ki: **اعلنبى الديك والهر** ve benzerleri; müellifin sözünde daha önce geçti; o hâlde tekrar gibidir; ikisini tek bir yerde zikretseydi daha iyi olurdu. **علب السيف علبا** (harekeli): keskinliği çentiklendi. **المعلوب**: el-Hâris b. Zâlim el-Murrî’nin kılıcıdır; lâzım bir sıfat. Artık ya iz olan **العلب**’dendir ya da çentiklenmedendir; sanki o **علب** oldu. Kümeyt dedi ki:
  Ve el-Hâris’in **المعلوب** kılıcı düşürdü
  cebbarlar içinde sağlam birini, alçaltılmış olarak

Ve denir ki: Onu ancak, sırtında bulunan izlerden dolayı **معلوبا** diye adlandırdı; ve denildi ki: onunla çok vurulduğundan dolayı eğilmişti; ve onun hakkında der ki:
  Ben Ebû Leylâ’yım ve kılıcım **المعلوب**

Ve **ش ذ ب**’de daha önce geçti. **المعلوب**: iki yanı ile **يعلب** olunan yol; bunun benzeri **اللاحب** ve **الملحوب**’dur. **طريق معلوب**: **لاحب**; ve denildi ki: onda yolcuların izi vardır. Bişr dedi ki:
  Onları, köpeklerin yavrularını taşıması gibi taşıdık
  her **معلوب** üzerinde, topuğu (tozu) savrulur

Denir ki: Biz onlara karşı muktedirdik; onlar ise bize karşı zelildirler; köpeklerin yavrularına karşı kudreti gibi. **وعلباء**; kesre ile, uzatılmış olarak: bir adam adıdır. İmruʾu’l-Kays dedi ki:
  Onları **علباء** boğazı tıkanmış olarak kaçırdı
  eğer onları yakalasaydı, kırba (kap) boş (olurdu)

Boyun **علباء**’sı ile adlandırıldı. Şeyhimiz dedi ki: Bu adla meşhur olan **علباء بن الهيثم السدوسي**’dir; bitti. **التهذيب**’de inşâd etti:
  Şüphesiz beni inkâr eden **ابن اليثربي**’denim
  **علباء**’yı ve **هند الجمـلـي**’yi öldürdüm
  ve **ابنا لصوحان**’ı, **علي**’nin dini üzere

**ابن اليثربي** ve **الجملي** ve **علي**’yi kastetti; son **الياء**’yı hazf ile hafifletti. Dedim ki: Sahâbîler içinde adı **علباء** olan üç kişi vardır: **علباء الأسدي** ve **علباء بن أصمع العبسي** ve **علباء بن أحمر السلمي**. **العلاب** ( **كتاب** gibi): boynun uzunluğu boyunca, **العلباء** üzerinde bir dağlamadır. Ve **ناقة معلبة** ( **معظمة** gibi) ve **معلبة** ( **محسنة** gibi): onunla dağlandı. **وعلبية** ( **هبرية** gibi): küçük su; **ماءة**’nin küçültmesi; **بالدأث** ( **شداد** gibi), muʿceme olmayanla; ve sonu üç noktalı (harf) gibidir; o, Esed diyarında, Cebel ʿAbde’ye yakın (bir yerdir). Ve **علب الكرمة**; kesre ile, yani başında; ve **الكاف**’ın zammı ve **الراء**’ın sükûnu ile; ve bir nüshada **اللومة**; **اللام** ve **الواو** ile; ve o bir tahriftir; Şeyhimiz söyledi: Yemâme’nin Basra cihetinden son sınırı; yani ondan çıkıp Basra’yı kastettiğin zaman. Ve ona zeyl olarak eklenip telâfi edileceklerdendir: **الأعلاب**: Mekke ile sahil arasında, ʿAdnân’ın oğlu Laʿk’a ait bir arazi; ridde hadîsinde onun zikri vardır; Yâkūt’un Muʿcem’inde böyledir; inşâallah Teâlâ, hadîslerde onun zikri gelecektir. **والمعلباة**: **المدرى** ile **علباويها**’sında delinmiş olan (dişi). Ve **علبيت**: onun **علباء**’sını kestin.
