# علز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: علز

العَلَزُ: الضَّجَرُ. والعَلَزُ: شِبْهُ رِعْدة تأْخذ المريض أَو الحريص على الشيءِ كأَنه لا يستقرُّ في مكانه من الوجع، عَلِزَ يَعْلَزُ عَلَزاً وعَلَزاناً، وهو عَلِزٌ، وأَعْلَزَه الوجع؛ تقول: ما لي أَراك عَلِزاًف وأَنشد:
عَلَزان الأَسِيرِ شُدَّ صِفادا
والعَلَزُ أَيضاً: ما تَبَعَّثَ من الوجع شيئاً إِثر شيءْ كالحُمَّى يدخل عليها السُّعال والصُّداع ونحوهُما. والعَلَزُ: القَلَقُ والكَرْبُ عند الموت؛ قالت أَعرابية تَرْثِي ابنها:
وإِذا له عَلَزٌ وحَشْرَجَةٌ،
مما يَجِيشُ به من الصَّدْرِ
وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: هل يَنْتَظِرُ أَهْلُ بَضاضَةِ الشَّبابِ إِلاَّ عَلَزَ القَلِقف
قال: العَلَزُ، بالتحريك، خفة وقَلقٌ وهَلَعٌ يصيب الإِنسانَ، ويروى بالنون من الإعْلان وهو الإِظهارُ، ويقال: مات فلان عَلِزاً أَي وَجِعاً قَلِقاً لا ينام. قال الأَزهري: والذي ينزل به الموت يُوصَف بالعَلَز وهو سِياقُه نَفْسَه. يقال: هو في عَلَزِ الموت؛ وقوله:
إِنَّك مِنِّي لاجِئٌ إِلى وَشَزْ،
إِلى قَوافٍ صَعْبَةٍ فيها عَلَزْ
أَي فيها ما يُورِثُكَ ضِيقاً كالضيق الذي يكون عند الموت. والعِلَّوْزُ: الموتُ. وعَلِزَ عَلَزاً: حَرَصَ وغَرضَ؛ قال الأزهري: معنى قوله غَرِضَ ههنا أَي قَلِقَ. والعَلَزُ: المَيْلُ والعُدولُ، والفعل كالفعل
(* قوله« والفعل كالفعل» اي على لغة من جعل مال من باب تعب). والعِلَّوْزُ: البَشَمُ. قال الجوهري: العِلَّوْزُ لغة في العِلَّوْصِ، وهو الوجع الذي يقال وله الَّلوَى من أَوجاع البطن.
وعالِزٌ: موضع.

### Türkçe

**العَلَزُ**: bıkkınlık. Ve **العَلَزُ**: hastayı yahut bir şeye hırslı olanı alan, sanki acıdan yerinde durmaz gibi, titremeye benzer bir ürperti; **عَلِزَ يَعْلَزُ عَلَزاً وعَلَزاناً**; ve o **عَلِزٌ**’dir; ve acı onu **أَعْلَزَه**; dersin ki: “Bana ne oluyor da seni **عَلِزاً** görüyorum?” Ve inşad etti:
عَلَزان الأَسِيرِ شُدَّ صِفادا

Ve **العَلَزُ** ayrıca: hummâ gibi, üzerine öksürük ve baş ağrısı ve benzerleri giren, acıdan bir şeyin bir şeyin ardından peyderpey kabarmasıdır. Ve **العَلَزُ**: ölüm anında sıkıntı ve kederdir; bir bedevî kadın oğluna mersiye söylerken dedi:
وإِذا له عَلَزٌ وحَشْرَجَةٌ،
مما يَجِيشُ به من الصَّدْرِ

Ve Ali’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Gençliğin tazeliği ehli, ancak **عَلَزَ**’ı mı bekler?”
Dedi: **العَلَزُ**, harekeli olarak, insana isabet eden hafiflik ve huzursuzluk ve dehşettir; ve **بالنون** olarak, **الإعْلان**’dan rivayet olunur; o da **الإِظهارُ**’dır. Ve denir ki: “Falan **عَلِزاً** öldü”; yani acılı, huzursuz, uyumayan. Ezherî dedi: Ölümün indiği kimse **العَلَز** ile vasfedilir; o, onun kendi nefesinin sevkidir. Denir ki: “O, ölümün **عَلَزِ**’indedir.” Ve onun sözü:
إِنَّك مِنِّي لاجِئٌ إِلى وَشَزْ،
إِلى قَوافٍ صَعْبَةٍ فيها عَلَزْ
Yani: onda, sana darlık miras bırakan şey vardır; ölüm anında olan darlık gibi.

Ve **العِلَّوْزُ**: ölümdür. Ve **عَلِزَ عَلَزاً**: hırs etti ve **غَرضَ**; Ezherî dedi: Onun sözündeki **غَرِضَ**’ın buradaki manası, yani huzursuz oldu. Ve **العَلَزُ**: meyletme ve sapmadır; ve fiil, fiil gibidir
(* Onun sözü: “ve fiil, fiil gibidir”; yani “**مال**”ı **تعب** bâbından kılanın lugatına göredir).

Ve **العِلَّوْزُ**: **البَشَمُ**’dur. Cevherî dedi: **العِلَّوْزُ**, **العِلَّوْصِ**’ta bir lugattır; o, karın ağrılarından, “ona **الَّلوَى** vardır” denilen ağrıdır.

Ve **عالِزٌ**: bir yerdir.
