# علز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: علز

العلز، محركة: قلق وخفة وهلع وضجر واضطراب وشبه رعدة يصيب المريض والأسير، تقول: على علز بين الشراسيف، وعضاض قيد يمنع من الرسيف، كذا يصيب الحريص على الشيء كأنه لا يستقر مكانه من الوجع. قد يوصف به المحتضر فيقال: هو في علز الموت، أي في قلقه وكربه، قالت أعرابية ترثي ابنها:
  وإذا له علز وحشـرجة                      مما يجيش به من الصدر وقد علز، في الكل، كفرح، علزا وعلزانا، محركة فيهما، وهو علز، أي وجع قلق لا ينام، يقال: بات فلان علزا. ويقال: ما لي أراك علزا، وقال:
  علزان الأسير شد صفادا والعلوز، كسنور: البشم، وقال الجوهري: هو لغة في العلوص، وهو وجع البطن الذي يقال له اللوى. العلوز: الجنون، وهذه عن الصاغاني. العلوز: الموت الوحي، وهذه عن اللسان، والعلوز: البظر الغليظ. وعالز: ع، قال الشماخ:
  عفا بطن قو من سليمى فعـالـز                      فذات الغضى فالمشرفات النواشز أعلزه: أعجزه، وعلز عليه، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: العلز، محركة: ما تبعث من الوجع شيئا إثر شيء، كالحمى يدخل عليها السعال والصداع ونحوهما، وعلز من كذا: تمرض. وأعلزه الوجع: أقلقه، وعلز إلى الشيء: مال وعدل، وأيضا: اشتاق، كلاهما من التهذيب لابن القطاع.

### Türkçe

**العلز**، harekeli: hastaya ve esire isabet eden; huzursuzluk ve hafiflik ve dehşet ve bıkkınlık ve çalkantı ve titremeye benzer bir şeydir; dersin ki: “kaburga kıkırdakları arasında **علز** üzere”; ve “**عضاض**: **رسيف**’den (yani sağlam durmaktan) men eden bir bağdır”; işte böyle, bir şeye hırslı olana da isabet eder; sanki acıdan yerinde durmaz. Can çekişen kimse bununla vasfedilebilir; şöyle denir: “O, **علز** ölümündedir”; yani onun huzursuzluğu ve sıkıntısı içindedir. Bir bedevî kadın oğluna ağıt yakarken dedi ki:
  Ve ona bir **علز** ve bir **حشرجة** vardır                      göğüsten kaynayıp taşan şeyden; ve **علز** olmuştur.

Ve **علز** (bütününde), **فرح** gibi: **علزا** ve **علزانا**; ikisinde de harekeli; ve o, **علز**’dir; yani uyumayan, huzursuz bir ağrıdır; denir ki: “Falan, **علزا** olarak geceledi.” Ve denir ki: “Bana ne oluyor da seni **علزا** görüyorum?” Ve dedi ki:
  **علزان** esir; bir bağı sıkı bağladı.

Ve **العلوز**، **سنور** gibi: tokluk (aşırı doyma)dır. Cevherî dedi ki: O, **العلوص**’ta bir lugattır; o da karın ağrısıdır ki ona **اللوى** denir. **العلوز**: deliliktir; bu, Sâgânî’dendir. **العلوز**: ani ölümdür; bu, **اللسان**’dandır. Ve **العلوز**: kalın klitoristir. Ve **عالز**: (bir yer adı); Şemmâh dedi ki:
  Sülmâ’dan **قو**’nun karnı silinip yok oldu; sonra **عالز**                      sonra **ذات الغضى**; sonra yüksek, çıkıntılı gözetleme yerleri.

**أعلزه**: onu aciz bıraktı; ve “ona karşı **علز** etti”; Sâgânî onu nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **العلز**، harekeli: ağrıdan bir şeyi bir şeyin ardından gönderen (peyderpey getiren) şey; **الحمى** gibi; onun üzerine **السعال** ve **الصداع** ve benzerleri girer. Ve “şundan **علز** oldu”: hastalandı. Ve “ağrı onu **أعلزه** etti”: onu huzursuz etti. Ve “şeye doğru **علز** etti”: meyletti ve saptı; ayrıca: özledi; ikisi de İbnü’l-Kattâ‘ın **التهذيب**’indendir.
