# علص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: علص

العلوص، كسنور: التخمة  ، والبشم، هو  وجع البطن  ، كالعلوز،  بالزاي، وقيل: هو الوجع الذي يقال له اللوى. وقال ابن الأعرابي: العلوص: الوجع. والعلوز: الموت الوحي، ويكون العلوز اللوى. وقال ابن الأثير: العلوص: وجع البطن، وقيل: التخمة، وقد يوصف به فيقال: رجل علوص، هو على هذا اسم وصفة، وقد تقدم الحديث في  ش و ص  . وقال ابن الأعرابي رجل علوص: به اللوى، وكان بالبصرة رجل يقال له أبو علقمة، وكان يتقعر في كلامه، فمر بطبيب فقاله له: يا آسي، أتيت بفيخة فيها زغبد، فنشت منه بمعو، فأصبحت علوصا. فقال له الطبيب: عليك بحرقف وشرقف فاشربه بماء قرقف. فقال له أبو علقمة: ويحك ما هذا الدواء? فقال: هذا تفعير مثل تقعيرك، وصفت ما لا أعرفه، فأجبتك لما لا تعرفه.  وعلصت التخمة في معدته تعليصا  ، من ذلك. قال ابن عباد: العليص،  كجميز: نبت يؤتدم به، ويتخذ  منه المرق  . قال ابن الكلبي في الأنساب: عليص  بن ضمضم  بن عدي:  أبو حارثة وجبلة  ، بطنان. قال ابن عباد: يقال: اعتلص منه شيئا  ، إذا  أخذه  منه  علصة، وهي إلى القلة ما هي  . قال: والعلاص: المضاربة  ، قال ابن العقنقل:
  وإنك في الحروب إذا ألمت                      تعاصي مرهفا فيها علاصا وقال ابن فارس: وهذا لا معنى له، يعني العلاص. ومما يستدرك عليه: إنه لعلوص، أي متخم، كما يقال: إن به لعلوصا. ويقال: إنه لمعلوص، يعني له اللوى أو التخمة. والعلص كالعلوص، عن ابن بري. والعلوص: الذئب. وقال ابن فارس: العلوص ليس بشيء.

### Türkçe

**العلوص**، **كسنور**: tıka basa doyma, ve aşırı doyma; o, karın ağrısıdır; **كالعلوز**، **بالزاي**; ve denildi: o, **اللوى** diye kendisine denilen ağrıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العلوص**: ağrı. Ve **العلوز**: ani ölüm; ve **العلوز** **اللوى** olur. İbnü’l-Esîr dedi: **العلوص**: karın ağrısı; ve denildi: tıka basa doyma; ve onunla vasfedilir de denilir: adam **علوص**; o, buna göre isim ve sıfattır; ve hadis **ش و ص**’ta geçmişti. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **علوص**: onda **اللوى** vardır. Ve Basra’da kendisine Ebû ‘Alkame denilen bir adam vardı; ve sözünde derinleşirdi; derken bir tabibe uğradı da ona dedi: “Ey **آسي**! **زغبد** bulunan bir **فيخة** getirdim; ondan bir **معو** ile **فنشت** ettim; derken sabahladım **علوصا**.” Tabip ona dedi: “Üzerine **حرقف** ve **شرقف** gerekir; onu **قرقف** suyu ile iç.” Ebû ‘Alkame ona dedi: “Vay sana, bu ilaç nedir?” Dedi: “Bu, senin derinleştirmen gibi bir **تفعير**dir; tanımadığım şeyi vasfettin, ben de tanımadığın şeye sana cevap verdim.”

Ve **علصت** tıka basa doyma onun midesinde **تعليصا**; bundan dolayıdır. İbn ‘Abbâd dedi: **العليص**، **كجميز**: kendisiyle katık edinilen bir bitki; ve ondan çorba yapılır. İbnü’l-Kelbî ensâbda dedi: **عليص** b. **ضمضم** b. **عدي**: Ebû Hârise ve Cebele’nin babası; iki batın. İbn ‘Abbâd dedi: denilir: **اعتلص** ondan bir şey; eğer ondan bir **علصة** olarak aldıysa; ve o, azlığa nispetle ne ise odur. Dedi: ve **العلاص**: dövüşme; İbnü’l-‘Aḳnḳal dedi:

  “Ve sen, savaşlarda, ne zaman gelip çatsa,
                      onda keskin bir (şey) ile **علاصا** olarak karşı koyarsın.”

İbn Fâris dedi: ve bunun bir manası yoktur; yani **العلاص**. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: “Şüphesiz o **لعلوص**tur”, yani tıka basa doymuştur; “Şüphesiz onda **لعلوصا** vardır” denildiği gibi. Ve denilir: “Şüphesiz o **لمعلوص**tur”; yani onda **اللوى** yahut tıka basa doyma vardır. Ve **العلص** **كالعلوص**tur; İbn Berî’den. Ve **العلوص**: kurt. İbn Fâris dedi: **العلوص** bir şey değildir.
