# علف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: علف

العلف، محركة: م معروف، وهو ما تأكله الماشية، أو هو قوت الحيوان، وقال ابن سيده: هو قضيم الدابة ج: علوفة بالضم وأعلاف، وعلاف الأخيران كسبب وأسباب، وجبل وجبال، ومنه الحديث: ويأكلون علافها. وموضعه: معلف، كمقعد وفي الصحاح: معلف بالكسر، فانظره. وبائعه علاف وقد نسب هكذا بعض المحدثين، منهم: بيت بني درست المتقدم ذكرهم في التاء الفوقية. وعلاف، ككتاب ابن طوار هكذا في سائر النسخ، وهو تحريف قبيح والصواب ابن حلوان بن عمران بن الحافي بن قضاعة، واسم علاف ربان، وهو أبو جرم بن ربان، إليه تنسب الرحال العلافية، لأنه أول من عملها وقيل: هو رجل من الأزد، قال الصاغاني: وصغره حميد بن ثور العامري الهلالي الصحابي رضي الله تعالى عنه تصغير ترخيم، فقال:
  فحمل الهم كنازا جلعفـا                      ترى العليفي عليه مؤكفا هكذا في سائر النسخ، والصواب جلعدا وموكدا كما هو نص العباب والسان، وقد تقدم إنشاده في الدال على الصحيح، فراجعه. أو هو أعظم الرحال آخرة وواسطا قاله الليث، وقيل: هو أعظم ما يكون من الرحال، وليس بمنسوب إلا لفظا، كعمري، قال ذو الرمة:
  أحم علافي وأبيض صـارم                      وأعيس مهري وأروع ماجد وقال الأعشى: هي الصاحب الأدنى وبيني وبينها مجوف علافي وقطع ونمرق والجمع: علافيات، ومنه قول النابغة الذبياني:
  شعب العلافيات بين فروجهـم                      والمحصنات عوازب الأطهار

  وقال ابن عباد: المعلف كمقعد: كواكب مستديرة متبددة وربما سميت الخباء أيضا. والعلف، كالضرب: الشرب الكثير عن أبي عمرو. والعلف أيضا: إطعام الدابة وقد علفها يعلفها علفا، وأنشد الفراء:
  علفتها تبنا وماء بـاردا                      حتى شتت همالة عيناها أي: وسقيتها ماء كالإعلاف. أو العلف والإعلاف: إكثار تعهدها بإلقاء العلف لها. والعلف بالكسر: الكثير الأكل عن أبي عمرو. والعلف أيضا: شجرة يمانية ورقه كالعنب يكبس في المجانب ويشوى ويجفف ثم يرفع ويطبخ به اللحم عوضا عن الخل، ويضم. والعلف بضمتين: جمع العلوفة، وهي: ما تأكله الدابة قال الليث: ويقولون: علوفة الدواب كأنها جمع، وهي شبيهة بالمصدر، وبالجمع أحرى. والعليفة، والعلوفة: الناقة أو الشاة تعلفها ولا ترسلها للرعي لتسمن، قال الأزهري: تسمن بما يجمع من العلف، وقال اللحياني: العليفة: المعلوفة، وجمعها علائف، وقال غيره: جمع العلوفة علف، وعلائف، قال:
  فأفأت أدما كالهضاب وجامـلا                      قد عدن مثل علائف المقضاب والعلفوف كعصفور: الجافي من الرجال المسن نقله الجوهري عن يعقوب، وأنشد لعمير بن الجعد الخزاعي:
  يسر إذا هب الشتاء وأمحلوا                      في القوم غير كبنة علفوف وقال الأزهري: العلفوف: الشيخ اللحيم المشعراني أي الكثير الشعر، وأنشد لأبي زبيد الطائي يرثي عثمان رضي الله عنه: مأوى اليتيم ومأوى كل نهبلة تأوي إلى نهبل كالنسر علفوف وقال غيره: العلفوف من الرجال: الذي فيه غرة وتضييع. ومنه قول الأعشى:
  حلوة النشر والبديهة والع                      لات لا جهمة ولا علفوف وقال ابن عباد: العلفوف من النساء: العجوز وقال غيره: هي الجافية المسنة. قال: والعلفوف من الخيل: الحصان الضخم. قال: وناقة علفوف السنام: أي ملففته، كأنها مشتملة بكساء. وقال الليث شيخ علوف، كجردحل: أي كبير السن. والعلف، كقبر: ثمر الطلح يشبه الباقلاء الغض يخرج فترعاه الإبل، نقله الجوهري، وقيل: أوعية ثمره، وقال أبو حنيفة: هي كأنها هذه الخروبة الشآمية، إلا أنها أعبل، وفيها حب كالترمس أسمر ترعاه السائمة، ولا تأكله الناس إلا المضطر، قال العجاج:
  أزمان غراء تروق الشنفا
  بجيد أدماء تنوش العلفـا

  وعلفة بهاء: واحدتها مثل قبر وقبرة، وقال ابن الأعرابي: العلف من ثمر الطلح: ما أخلف بعد البرمة، وهو شبيه اللوبياء، وهو الحبلة من السمر، وهو السنف من المرخ كالإصبع. وعلفة: والد عقيل المري الشاعر. قلت: الشاعر هو عقيل، وكان أعرابيا جلفا، وأبوه علفة أدرك عمر بن الخطاب رضي الله تعالى عنه روى عنه ابنه عقيل بن علفة، وله ابن شاعر اسمه علفة أيضا، قاله الحافظ. وعلفة بن الفريش: والد المستورد الخارجي والمستورد هذا قتل معقل بن قيس الرياحي، وقتله معقل، قتل كل واحد منهما صاحبه، وكان قاتل مع علي رضي الله عنه، ثم صار من الخوارج، وهو الذي قتل بني سامة وسباهم، قاله ابن حبيب. وفي قيس: علفة بن الحارث ابن معاوية بن صبار بن جابر ابن يربوع بن غيظ بن مرة بن عوفش ابن سعد بن ذبيان الذبياني. وعلفة: والد هلال التيمي، وهلال هذا قاتل رستم أحد الأبطال المشهورين في الفرس يوم القادسية. وفاته ذكر وردان بن مجالد بن علفة التيمي، وهو ابن أخي المستورد المذكور، أحد الخوارج، رفيق ابن مرجم في قتل علي رضي الله عنه، وقد تقدم ذكره وذكر عمه في فرش فراجعه. وأعلف الطلح: خرج علفه نقله الجوهري كعلف تعليفا قال ابن عباد: وهذه نادرة، لأنه إنما يجيء لهذا المعنى أفعل لا فعل. وقال أبو حنيفة في ذكر الحبلة: قال أبو عمرو: يقال: قد أحبل وعلف تعليفا: إذا تناثر ورده وعقد: وقال الليث: شاة معلفة، كمعظمة: مسمنة قال: وإنما ثقل لكثرة تعاهد صاحبها لها، ومدافعته لها. وشاة عليف: أي معلوفة وحكى أبو زيد: كبش عليف من كباش علائف، قال اللحياني: هي ما ربط فعلف، ولم يسرح ولا رعي. وقال ابن عباد: المعتلفة: هي القابلة قال: كلمة مستعارة. ويقال: استعلفت الدابة: إذا طلبت العلف بالحمحمة.
 ومما يستدرك عليه: هي تعتلف اعتلافا: تأكل. وتجمع العلوف على العلف والعلائف.والعلفى مقصورا: ما يجعله الإنسان عند حصاد شعيره لخفير أو صديق، وهو من العلف، عن الهجري. وتيس علفوف: كثير الشعر.والعلفوف: الذي فيه غرة وتضييع، وقد تقدم شاهده من قول الأعشى. ومن المجاز: قولهم للأكول: هو معتلف، وقد اعتلف. وهم علف السلاح، وجزر السباع.

### Türkçe

**العلف**، harekeli: mâruf bir isimdir; ve o, davarın yediği şeydir; yahut o, hayvanın gıdasıdır. İbn Sîde dedi: o, binit hayvanının çiğnediğidir. Çoğulu: **علوفة** (ضم ile) ve **أعلاف**; ve **علاف** bu ikisi sonuncusu, **سبب** ve **أسباب** gibi, ve **جبل** ve **جبال** gibi. Ondandır hadis: “ve onun **علافها**’sını yerler.” Onun yeri: **معلف**; **مقعد** gibi. Ve **الصحاح**’ta: **معلف** kesre ile; ona bak. Ve onun satıcısı: **علاف**; ve bazı muhaddisler böyle nisbet ettiler; onlardan: üstte **التاء الفوقية**’de zikri geçmiş olan Benî Durest’in evi. Ve **علاف**; **كتاب** gibi: İbn Tuvâr; böyle bütün nüshalarda; ve o çirkin bir tahriftir; doğrusu: İbn Hulvân b. İmrân b. el-Hâfî b. Kudâa’dır. Ve **علاف** ismi: **ربان**’dır; ve o, Ebû Cerm b. **ربان**’dır; ona nisbet edilir **الرحال العلافية**; çünkü onu ilk yapan odur. Ve denildi: o, Ezd’den bir adamdır. es-Sâgânî dedi: ve onu, sahâbî Humeyd b. Sevr el-Âmirî el-Hilâlî (Allah Teâlâ ondan razı olsun) küçültmüştür; ترخيم küçültmesi olarak; şöyle dedi:

  “Böylece gamı taşıdı; bir kenzâz, bir **جلعفـا**;
  görürsün **العليفي**’yi onun üzerinde **مؤكفا**.”

Böyle bütün nüshalarda; doğrusu **جلعدا** ve **موكدا**’dır; **العباب** ve **السان**’ın nassı olduğu üzere. Ve onun inşadı daha önce **الدال**’da sahih üzere geçti; ona müracaat et. Yahut o, eyerlerin en büyüğüdür; arka ve orta kısmı itibarıyla; bunu el-Leys söyledi. Ve denildi: o, eyerlerin en büyük olduğu şeydir; ve nisbetli değildir, ancak lafızca; **عمري** gibi. Zü’r-Rumme dedi:

  “Bir **علافي** eyer; ve beyaz bir **صـارم**;
  ve doru bir tayım; ve heybetli bir mâcid.”

Ve el-A‘şâ dedi: “O, en yakın arkadaştır; ve benimle onun arasında, içi oyuk bir **علافي** ve parçalar ve minder vardır.” Çoğulu: **علافيات**. Ondandır en-Nâbiga ez-Zübyânî’nin sözü:

  “**العلافيات**’in şı‘bı onların aralıkları arasında;
  ve muhassanât, iffetli bekârlar.”

İbn Abbâd dedi: **المعلف** **مقعد** gibi: yuvarlak, dağınık yıldızlardır; ve bazen **الخباء** da adlandırılmıştır. Ve **العلف**; **الضرب** gibi: Ebû Amr’dan, çok içmedir. Ve **العلف** ayrıca: binit hayvanını yedirmektir; “ona yedirdi” **علفها يعلفها علفا**. el-Ferrâ inşad etti:

  “Ona saman ve soğuk su yedirdim/içirdim;
  ta ki iki gözü **همالة**’yi dağıttı.”

Yani: ve ona su içirdim; **الإعلاف** gibi. Yahut **العلف** ve **الإعلاف**: ona yem atmakla onu gözetmeyi çoğaltmaktır. Ve **العلف** kesre ile: Ebû Amr’dan, çok yiyen (kimse)dir. Ve **العلف** ayrıca: Yemenî bir ağaçtır; yaprağı üzüm gibidir; **المجانب**’de bastırılır, pişirilir ve kurutulur; sonra kaldırılır ve et onunla, sirke yerine pişirilir; ve (baş harfi) damme ile okunur. Ve **العلف** iki damme ile: **العلوفة**’nin çoğuludur; ve o: binit hayvanının yediği şeydir. el-Leys dedi: ve derler: **علوفة الدواب**; sanki o bir çoğuldur; ve o masdara benzer; ve çoğul ile daha layıktır. Ve **العليفة** ve **العلوفة**: semirsin diye, otlamaya salmayıp yem verdiğin deve yahut koyundur. el-Ezherî dedi: yemden toplanan şeyle semirir. el-Lihyânî dedi: **العليفة**: **المعلوفة**’dir; çoğulu **علائف**’tir. Ve başkası dedi: **العلوفة**’nin çoğulu **علف** ve **علائف**’tir. Dedi:

  “Böylece geri çevirdim; tepeler gibi derileri ve bir deveyi;
  ki onlar, **المقضاب**’ın **علائف**’i gibi döndüler.”

Ve **العلفوف** **عصفور** gibi: yaşlı erkeklerden kaba olan; el-Cevherî onu Ya‘kûb’dan nakletti. Ve Umeyr b. el-Ca‘d el-Huzâ‘î’den inşad etti:

  “Kış estiğinde ve kuraklık olduğunda sevinir;
  kavimde, **كبنة** olmayan bir **علفوف**.”

Ve el-Ezherî dedi: **العلفوف**: etli, çok kıllı ihtiyardır; yani çok kıllı. Ve Ebû Zübeyd et-Tâî’den, Osman’ı (Allah ondan razı olsun) mersiye olarak inşad etti: “Yetimin barınağı ve her **نهبلة**’nin barınağı; **نهبل**’e sığınır; kartal gibi bir **علفوف**.” Ve başkası dedi: erkeklerden **العلفوف**: onda gaflet ve zayi etme olan kimsedir. Ondandır el-A‘şâ’nın sözü:

  “Tatlı kokulu ve hazırcevap ve **الع**
  **لات**; ne somurtkan ne de **علفوف**.”

İbn Abbâd dedi: kadınlardan **العلفوف**: kocakarıdır. Ve başkası dedi: o, yaşlı kaba kadındır. Dedi: ve atlardan **العلفوف**: iri aygırdır. Dedi: ve hörgücü **علفوف** bir dişi deve: yani sarılmışı; sanki bir örtüyle bürünmüş. Ve el-Leys dedi: **شيخ علوف**; **جردحل** gibi: yani çok yaşlı. Ve **العلف**; **قبر** gibi: **الطلح**’ın meyvesidir; taze baklaya benzer; çıkar da develer onu otlar; el-Cevherî nakletti. Ve denildi: yahut onun meyvesinin kaplarıdır. Ebû Hanîfe dedi: o, şu Şam **الخروبة**’si gibidir; ancak o daha kalındır; ve onda, esmer **الترمس** gibi bir tane vardır; otlayan hayvan onu otlar; insanlar onu ancak zaruret sahibi yer. el-A‘câc dedi:

  “Parlak zamanlar; **الشنفا**’yı hoş gösterir;
  esmer bir gerdanla; **العلفـا**’yı koparır.”

Ve **علفة** (هاء ile): onun bir tanesi, **قبر** ve **قبرة** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الطلح**’ın meyvesinden **العلف**: **البرمة**’den sonra geri kalan şeydir; ve o, **اللوبياء**’ya benzer; ve o, **السمر**’den **الحبلة**’dir; ve o, **المرخ**’tan **السنف**’tir; parmak gibi. Ve **علفة**: şair el-Murrî Akîl’in babasıdır. Dedim: şair Akîl’dir; ve o kaba bir bedevî idi; ve babası **علفة**, Ömer b. el-Hattâb’a (Allah Teâlâ ondan razı olsun) yetişti; ondan oğlu Akîl b. **علفة** rivayet etti. Ve onun, adı **علفة** olan bir şair oğlu daha vardır; bunu Hâfız söyledi. Ve **علفة بن الفريش**: Hâricî el-Mustevrid’in babasıdır; ve bu el-Mustevrid, Ma‘kıl b. Kays er-Riyâhî’yi öldürdü; ve Ma‘kıl onu öldürdü; her biri diğerini öldürdü. Ve o, Ali (Allah ondan razı olsun) ile birlikte savaşan idi; sonra Hâricîlerden oldu; ve o, Benî Sâme’yi öldüren ve onları esir alan kimsedir; bunu İbn Habîb söyledi. Ve Kays’ta: **علفة بن الحارث** b. Muâviye b. Sabbâr b. Câbir b. Yerbû‘ b. Gayz b. Murre b. Avfış b. Sa‘d b. Zübyân ez-Zübyânî. Ve **علفة**: et-Teymî Hilâl’in babasıdır; ve bu Hilâl, Kadisiye günü Fars’tan meşhur kahramanlardan biri olan Rüstem’i öldüren kimsedir. Ve ondan, et-Teymî Verdân b. Mucâlid b. **علفة**’nin zikri kaçtı; ve o, zikredilen el-Mustevrid’in kardeş oğludur; Hâricîlerden biridir; Ali’yi (Allah ondan razı olsun) öldürmede İbn Mülcem’in yoldaşıdır; onun ve amcasının zikri daha önce **فرش**’te geçti; ona müracaat et. Ve **أعلف الطلح**: onun **علف**’i çıktı; el-Cevherî nakletti; **علف تعليفا** gibi. İbn Abbâd dedi: ve bu nadirdir; çünkü bu mânâ için ancak **أفعل** gelir, **فعل** değil. Ebû Hanîfe, **الحبلة**’nin zikrinde dedi: Ebû Amr dedi: denir: “**أحبل** oldu ve **علف تعليفا**”; onun çiçeği dökülüp saçıldığında ve bağladığında. Ve el-Leys dedi: **شاة معلفة**; **معظمة** gibi: semizleştirilmiş. Dedi: ancak sahibinin onu çok gözetmesi ve onu (otlamadan) alıkoyması sebebiyle ağırlaştırıldı. Ve **شاة عليف**: yani **معلوفة**. Ebû Zeyd nakletti: “**كبش عليف**; **كباش علائف**’ten.” el-Lihyânî dedi: o, bağlanıp yem verilen; salınmayan ve otlatılmayan şeydir. İbn Abbâd dedi: **المعتلفة**: ebedir. Dedi: ödünç alınmış bir kelimedir. Ve denir: “**استعلفت الدابة**”: yem istemek için kişnediğinde.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: “o **تعتلف اعتلافا**”: yer. Ve **العلوف**’lar, **العلف** ve **العلائف** üzerine toplanır. Ve **العلفى** (maksûr): insanın arpasını biçtiği sırada bir bekçi yahut bir dost için koyduğu şeydir; ve o, **العلف**’tandır; el-Hicrî’den. Ve **تيس علفوف**: çok kıllı. Ve **العلفوف**: onda gaflet ve zayi etme olan; ve onun şahidi el-A‘şâ’nın sözünden geçti. Ve mecazdandır: obur için onların sözü: “o **معتلف**’tir; ve **اعتلف** etti.” Ve onlar, silahın **علف**’idir; ve yırtıcıların kesilmişleridir.
