# علق — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D9%82/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: علق

ع ل ق
علق به وعلقه‏:‏ نشب به‏.‏
قال أبو زبيد يصف أسداً‏:‏ إذا علقت قرناً خطاطيف كفّه رأى الموت في عينيه أسود أحمرا وقال جرير يصف شجاعاً‏:‏ إذا علقت مخالبه بقرن أصاب القلب أو هتك الحجابا وعلق بالمرأة وعلّقها‏.‏
ويقال‏:‏ نظرة من ذي علق أي من ذي علاقة وهي الهوى‏.‏
وتقول‏:‏ امرأة معلقه لا ذات زوج ولا مطلقة‏.‏
وتقول‏:‏ لو عُلقها لما عَلقها‏.‏
وعلّق فلان أمره وأمره معلق إذا لم يصرمه ولم يتركه ومنه‏:‏ تعليق أفعال القلوب‏.‏
وتعلق التميمة وتعلق بها‏:‏ علقها على نفسه‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ من تعلق شيئاً وكل إليه ‏"‏ وقا عبيد الله بن زياد لأبي الأسود‏:‏ لو تعلقت معاذةً‏.‏
وأعلق الحبل في عنق فلان‏:‏ جعله فيها‏.‏
وأعلقت المصحف‏:‏ جعلت له علاقة يعلق بها‏.‏
ولفلان في هذا الأمر علقة وعلاقة‏.‏
وما نفعه بعلاقة سوط‏.‏
وما لفلان علاقةٌ أي ما يتعلّق به في عيشته من حرفة أو ضيعة‏.‏
وما يأكل فلان إلا علقة أي ما يمسك به رمقه ويقال‏:‏ علقوا رمقه بشيء ومنه‏:‏ ‏"‏ ليس المتعلق كالمتأنّق ‏"‏ أي الذي يتبلغ كالذي يتأنق في المطاعم وما طعامه إلا التعلق والعلقة‏.‏
ويقال للهنة‏:‏ العلقة‏.‏
وتعلق‏:‏ تسلف‏.‏
ويقال‏:‏ لابدّ للغادي من علقة‏.‏
وعلّقت مطيتي بمطية فلان‏.‏
قال الطرماح‏:‏ كأن المطايا ليلة الخمس علقت بوثابة بعد الكلالة شحشح سريعة يريد القطاة‏.‏
وامرأة علوق‏:‏ فروك‏.‏
وناقة علوق‏:‏ ترأم ولدها ولا تدرّ يقال‏:‏ عاملتنا معاملة العلوق‏.‏
وقال‏:‏ وكيف ينفع ما تعطي العلوق به رئمان أنف إذا ما ضن باللبن ويقال للشيخ‏:‏ قد علق الكبر منه معالقه‏.‏
وفي المثل ‏"‏ علقت معالقها وصرّ الجندب ‏"‏ الضمير للدلو‏.‏
ويقال للرجل إذا نزل عن بعيره ومشى‏:‏ علق لراحلتك أي ألق خطامها على عنقها‏.‏
قال‏:‏ لقد أسوق بالكماة الأزوال من بين عمّ وابن عم أو خال ويقال‏:‏ ‏"‏ أعلقت فأدرك ‏"‏‏:‏ من أعلق الحابل إذا علق الصيد بحبالته‏.‏
وعلق فلان دم فلان إذا قتله‏.‏
وتقول‏:‏ شيخ شديد الأولق وحديث طويل العولق أي طويل الذنب‏.‏
وعلق مخلاة بلا عليق وهو القضيم‏.‏
وعلقت أفعل كذا نحو‏:‏ طفقت‏.‏
وعلقت المرأة‏:‏ حبلت‏.‏
‏"‏ واء بعلق فلق ‏"‏ وهي الداهية وقد أعلقت وأفلقت أي جئت بها‏.‏
وعلقت به العلوق أي المنية‏.‏
قال‏:‏ وسائلة بثعلبة بن سير وقد علقت بثعلبة العلوق وما تركت السائمة بالأرض من علاق وكذلك الحالب بالناقة وهو ما يتعلق به من رعي أو حلب‏.‏
وما لبابه مغلاق ولا معلاق أي ما يفتح بمفتاح أو بغير مفتاح وهو المزلاج وكلّ شيء علق به شيء فهو معلاقة ويقال‏:‏ في بيته معاليق التمر والعنب‏.‏
وعلق فلان باباً على داره إذا نصبه وركبه‏.‏
ويقال للألدّ‏:‏ إنه لذو معلاق وذو مغلاق قال المبرد‏:‏ من رواه بالعين فمعناه إذا علق خصماً لم يتخلّص منه ومن رواه بالغين فتأويله أنه يغلق الحجّة على الخصم‏.‏
وروي بيت مهلهل‏:‏ إن تحت الأحجار حزماً وجوداً وخصميماً ألدّ ذا مغلاق بالروايتين‏.‏
وفلان علق علم وقن علم وهذا علق مضنّة وهذه أعلاق مضنة وعالقت فلاناً‏:‏ فاخرته بالأعلاق فعلقته أي كنت أحسن علقاً منه‏.‏

### Türkçe

ع ل ق
**علق به** ve **علقه**: ona yapıştı.
Ebû Zübeyd bir aslanı vasfederek dedi:
“Ne zaman **علقت** bir boynuzu pençesinin kancaları, onun gözlerinde ölümü kızıl kara görür.”
Cerîr bir yiğidi vasfederek dedi:
“Ne zaman pençeleri bir boynuza **علقت**, kalbe isabet etti yahut perdeyi yırttı.”
Ve kadınla **علق** ve onu **علّق**.

Ve denir: **نظرة من ذي علق**; yani ilişki sahibi olandan; o da hevâdır.

Ve dersin: **امرأة معلقه**; ne koca sahibi ne de boşanmış.

Ve dersin: “Eğer onu **عُلقها** olsaydı, onu **عَلقها** olmazdı.”

Ve falan kimse işini **علّق**; ve onun işi **معلق** (askıda)dır: onu ne kopardı ne de bıraktı; bundan: kalp fiillerinin **تعليق**i.

Ve muska **تعلق** edilir ve onunla **تعلق** edilir: onu kendi üzerine astı.

Hadiste: “Kim bir şeye **تعلق** ederse ona havale olunur.” Ve Ubeydullah b. Ziyâd Ebü’l-Esved’e dedi: “Keşke bir **معاذةً**ya **تعلقت** etseydin.”

Ve ipi falanın boynuna **أعلق** etti: onu oraya koydu.

Ve Mushafı **أعلقت**: ona, onunla asılacağı bir **علاقة** yaptım.

Ve falanın bu işte bir **علقة**si ve **علاقة**sı vardır.

Ve ona bir kamçı **علاقة**sı kadar fayda vermedi.

Ve falanın bir **علاقةٌ**sı yoktur; yani geçiminde bir sanat yahut bir çiftlikten kendisine tutunacağı bir şey yoktur.

Ve falan kimse ancak bir **علقة** yer; yani canını ayakta tutacağı şeyi. Ve denir: “Onun canını bir şeyle **علقوا** ettiler.” Bundan: “**ليس المتعلق كالمتأنّق**”; yani geçinip idare eden, yiyeceklerde özenen gibi değildir. Ve onun yemeği ancak **التعلق** ve **العلقة**dir.

Ve küçük şeye **العلقة** denir.

Ve **تعلق** etti: borç aldı.

Ve denir: “Sabahleyin giden için mutlaka bir **علقة** gerekir.”

Ve binitimi falanın binitiyle **علّقت** ettim.

Tarmah dedi:
“Sanki binitler, beşinci gece, yorgunluktan sonra hızlı bir **شحشح** sıçrayışla bir **وثابة**ya **علقت** ettiler”; **القطاة**yı kasteder.

Ve **امرأة علوق**: kocasından kaçınan.

Ve **ناقة علوق**: yavrusuna acır da süt vermez; denir: “Bize **العلوق** muamelesiyle muamele etti.”

Ve dedi:
“**العلوق**un verdiği şey, sütü esirgediği vakit, bir burun acımasıyla ne fayda verir?”
Ve ihtiyara denir: “Ondan ihtiyarlık, onun **معالقه**lerini **علق** etti.”

Ve meselde: “**علقت معالقها وصرّ الجندب**”; zamir kova içindir.

Ve bir adama, devesinden inip yürüdüğünde denir: “Binitin için **علق** et”; yani yularını boynuna bırak.

Dedi:
“Ben, yiğitlerle, amca ile amcaoğlu yahut dayı arasından, yaşlıları sürerim.”
Ve denir: “**أعلقت فأدرك**”: **الحابل**in **أعلق** etmesindendir; avı ağıyla **علق** ettiği zaman.

Ve falan kimse falanın kanını **علق** etti; onu öldürdü.

Ve dersin: “İhtiyar, **الأولق**u şiddetli; ve söz, **العولق**u uzun”; yani kuyruğu uzun.

Ve bir torbayı **علق** etti; içinde **عليق** olmaksızın; o **القضيم**dir.

Ve “Şunu yapmaya **علقت**” dersin; “**طفقت**” gibi.

Ve kadın **علقت**: hamile kaldı.

“**واء بعلق فلق**”: o musibettir; ve **أعلقت** ve **أفلقت**; yani onu getirdim.

Ve ona **العلوق** **علقت** etti; yani ölüm.

Dedi:
“Ben, Sa‘ile’ye, Sa‘lebe b. Sîr ile (sordum); hâlbuki **العلوق** Sa‘lebe’ye **علقت** etmişti.”
Ve yerde otlayan hayvandan, yerde, bir **علاق** bırakmadı; aynı şekilde sağanın deveyle olanı; o da otlatma yahut sağmadan kendisine tutunan şeydir.

Ve onun kilidi ne **مغلاق**tır ne de **معلاق**; yani anahtarla yahut anahtarsız açılmaz; o **المزلاج**dır. Ve her şey ki ona bir şey **علق** etti, o bir **معلاقة**dır. Ve denir: “Onun evinde hurma ve üzümün **معاليق**leri vardır.”

Ve falan kimse evine bir kapıyı **علق** etti; onu dikti ve taktı.

Ve inatçıya denir: “O, **معلاق** sahibi ve **مغلاق** sahibidir.” Müberred dedi: Onu **العين** ile rivayet edenin manası: bir hasma **علق** etti mi ondan kurtulamaz; onu **الغين** ile rivayet edenin te’vili ise: hasma karşı hücceti kapatır.

Mühelhil’in beyti iki rivayetle rivayet edildi:
“Şüphesiz taşların altında azim ve cömertlik vardır; ve hasmım, inatçı, **مغلاق** sahibi.”

Ve falan kimse **علق علم**; ve **قن علم**. Ve bu **علق مضنّة**dir; ve bunlar **أعلاق مضنة**dir. Ve falanla **عالقت**: **الأعلاق** ile onunla övündüm; böylece onu **علقته**; yani ondan daha iyi **علق** idim.
