# علق — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D9%82/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: علق

العَلَقُ: الدمُ الغليظُ، والقطعة منه عَلَقَةٌ. والعَلَقَةُ: دودةٌ في الماء تمصّ الدمَ، والجمع عَلَقٌ. وعَلَقُ القِرْبةِ: لغةٌ في عَرَقِ القربة. يقال: جَشِمْتُ إليك عَلَقَ القِربة. والعَلَقُ: الذي تُعَلَّقُ به البَكرةُ من القامة. يقال: أعِرْني عَلَقَكَ، أي أداةَ بكرَتِكَ. والعَلَقُ أيضاً: الهوَى؛ يقال: نظرةٌ من ذي عَلَقٍ. قال الشاعر:
ولقد أردتُ الصبرَ عنك فَعاقَنيعَلَقٌ بقلبي من هَـواكِ قَـديمُ
وقد عَلِقَها بالكسر. وعَلِقَ حبها بقلبه، أي هَوِيَها. وعَلِقَ بها عُلوقاً. وعَلِقَ يفعل كذا، مثل طفقَ. وعَلِقَتِ المرأةُ، أي حَبِلَت. وعَلِقَتِ الإبل العِضاهَ إذا تَسَنَّمتْها، أي رَعَتها من أعلاها. وعَلِقَ الظبي في الحبالة. وعَلِقَتِ الدابة أيضاً، إذا شربت الماء فَعلِقَتْ بها العَلَقَةُ. ويقال: عَلِقَ به عَلَقاً، أي تَعلَّق به. والعَلَقُ: تتَبلَّغ به الماشية من الشجر، وكذلك العُلْقَةُ بالضم. وكلُّ ما يُتَبَلَّغُ به من العيش فهو عُلْقَةٌ. ويقال أيضاً: لم تبق عنده عُلْقَةٌ، أي شيءٌ. وأصاب ثوبي عَلْقٌ بالفتح، وهو ما عَلِقَهُ فجذَبه. والعِلْقُ، بالكسر: النفيسُ من كلِّ شيء. يقال: عِلْقُ مَضِنَّةٍ، أي ما يُضَّنُ به. والجمع أعْلاقٌ. وأما قول الشاعر:
إذا ذُقْتَ فاها قلتَ عِلْقٌ مُدَمَّسٌأريدَ به قَيْلٌ فغودِرَ في سابِ
فإنَّما يريد به الخمر، سماها بذلك لنفاستها. والعِلْقَةُ أيضاً: ثوبٌ صغيرٌ، وهو أوَّل ثوبٍ يُتَّخذ للصبيّ. والعَلوقُ: ما يَعْلَقُ بالإنسان. والمنيّةُ عَلوقٌ وعَلاَّقَةٌ. والعَلوقُ: والمُعالِقُ، وهي الناقةُ تُعطَف علي غير ولدها فلا ترأمه، وإنّما تَشُمّه بأنفها وتمنع لبنَها. وما بالناقة عَلوقٌ، أي شيء من اللبن. والعَلوقُ: ما تَعْلَقُه الإبل، أي ترعاه. والعَليقُ: القَضيمُ. وعَلَقَتِ الإبلُ العِضاه تَعْلُقُ بالضم عَلْقاً. إذا تَسَنَّمتها وتناولتها بأفواهها؛ وهي إبلٌ عَوالِقُ، ومعزًى عَوالِقُ. وفي الحديث: أرواح الشهداء في حواصلِ طيرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ من ورق الجنة. والعَليقَةُ: البعيرُ يوجّهه الرجل مع قومٍ يمتارون، فيعطيهم دراهم وعَليقَةً ليمتاروا له عليها. قال الشاعر:
وقائلةٍ لا تَرْكَـبَـنَّ عَـلـيقَةًومن لذةِ الدنيا رُكوبُ العَلائِقِ
 يقال: عَلَّقْت مع فلان عَليقَةً، أرسلت معه عَليقَةً. والمِعْلاقُ والمُعْلوقُ: ما عُلِّقَ به من لحمٍ أو عنبٍ ونحوه. وكلُّ شيءٍ عُلِّقَ به شيء فهو مِعْلاقُهُ. والمَعالِقُ: العِلابُ الصغارُ، واحدها مِعْلَقٌ. قال الفرزدق:
وإنَّا لنُمْضي بالأكُفِّ رِماحَناإذا أُرْعِشَتْ أيديكُم بالمَعالِقِ
والعِلاقَةُ بالكسر: عِلاقَةُ القوس والسوط ونحوهما. والعَلاقَةُ بالفتح: عَلاقَةُ الخصومةِ، وعَلاقَةُ الحبِّ. قال الشاعر:
أعَلاقَةً أمَّ الوَلَيِّدِ بـعـد مـاأفنانُ رأسكِ كالثَغامِ المُخْلِسِ
والعَلاقَةُ أيضاً: ما يُتَبَلَّغُ به من عيش. ومنه قولهم: ما بها من عَلاقٍ، أي شيء من مرتَع. قال الأعشى:
وفَلاةٍ كأنها ظَهْـرُ تُـرْسٍليس إلا الرَجيعَ فيها عَلاقُ
يقول: لا تجد الإبل فيها عَلاقاً إلا ما تردُّه من جِرَّتها. وما ترك الحالب بالناقة عَلاقاً، إذا لم يدع في ضرعها شيئاً. ورجلٌ عَلاقيَةٌ، إذا عَلِقَ شيئاً لم يُقلع عنه. ورجلٌ ذو مِعْلاقٍ، أي شديد الخصومة. قال الشاعر:
إنَّ تحت الأحجار حَزْماً وجوداًوخَصيماً ألَـدَّ ذا مِـعـلاق
والعُلَّيْقُ: نبت يَتَعَلَّقُ بالشجر، يقال له بالفارسية سَرَنْد، وربَّما قالوا العُلَّيْقى. والعَوْلَقُ: الغول، والكلبة الحريصة. وقولهم: هذا حديثٌ طويلُ العَوْلَق، أي طويل الذَنَبِ. وأعْلَقَ أضفاره في الشيء، أي أنشَبَها. والإعْلاقُ: إرسال العَلَقِ على الموضع ليمَصَّ الدم. وفي الحديث: اللَدودُ أحبّ إليّ من الإعْلاقِ. والإعْلاقُ أيضاً: الدَغْرُ. يقال: أعْلَقَتِ المرأةُ ولَدَها من العُذْرَةِ، إذا رفعتها بيدها. وأعْلَقْتُ القوس، أي جعلتُ لها عِلاقَةً. وقولهم للرجل: أعْلَقْتَ وأفلقتَ: أي جئت بعُلَقَ فُلَقَ، وهي الداهية، لا تجرى مثال عُمَرَ. ويقال العُلَقَ: الجمع الكثير. ويقال للصائد: أعْلَقْتَ فأدْرِك. أي عَلِقَ الصيدُ في حبالتك. وعَلَّقْتُ الشيءَ تَعْليقاً. وعُلِّقَ الرجلُ امرأةً، من علاقة الحب. قال الأعشى:
عُلِّقْتُها عَرَضاً وعُلِّـقَـتْ رَجُـلاًغيري وعُلِّقَ أخرى غيرَها الرَجُلُ
واعْتَلَقَهُ، أي أحبه. والمُعَلَّقَةُ من النساء: التي فُقِدَ زوجها. وقال تعالى: "فَتَذَروها كالمُعَلَّقَةِ". وتَعَلَّقَهُ وتَعَلَّقَ به، بمعنًى. ويقال أيضاً: تَعَلَّقْتُهُ، بمعنى عَلَّقْتُهُ. وقولهم: ليس المُتَعَلِّقُ كالمُتأنِّق، أي ليس من يتبلغ بالشيء اليسير كمن يتأنق ويأكل ما يشاء. وعَلْقى: نبتٌ يكون واحداً وجمعاً، وألفه للتأنيث فلا ينوَّن. والعالِقُ أيضاً: الذي يَعْلُقُ العِضاهَ، أي ينتف منها. وإنما سمي عالقاً لأنه يتعلَّق بالعضاه لطوله.

### Türkçe

**العَلَقُ**: kalın kan; ondan bir parça **عَلَقَةٌ**dur. Ve **العَلَقَةُ**: suda bir kurtçuk; kanı emer; çoğulu **عَلَقٌ**tur. Ve **عَلَقُ القِرْبةِ**: **عَرَقِ القربة** hakkında bir lugattır. Denir: “Sana **عَلَقَ القِربة**’yi yüklendim.” Ve **العَلَقُ**: **البَكرة**’nin **القامة**’den onunla asıldığı şeydir. Denir: “Bana **عَلَقَكَ**’nı ödünç ver”, yani **بكرَتِكَ**’nın aletini. Ve **العَلَقُ** ayrıca: heva (aşk); denir: “**عَلَقٍ** sahibi birinden bir bakış.” Şair dedi ki:
“Ve gerçekten senden sabretmeyi istedim de beni alıkoydu
kalbimde senin hevan’dan eski bir **عَلَقٌ**.”

Ve onu kesre ile **عَلِقَ** yaptı. Ve **عَلِقَ** onun sevgisi kalbine, yani onu sevdi. Ve **عَلِقَ** ona **عُلوقاً**. Ve **عَلِقَ** şöyle şöyle yapar; **طفقَ** gibi. Ve **عَلِقَتِ المرأةُ**, yani hamile kaldı. Ve **عَلِقَتِ الإبل العِضاهَ** onu hörgüçlediği zaman; yani onu üst tarafından otladı. Ve **عَلِقَ الظبي في الحبالة**. Ve **عَلِقَتِ الدابة** de; su içtiği zaman da ona **العَلَقَةُ** yapıştığında. Ve denir: **عَلِقَ به عَلَقاً**, yani ona tutundu. Ve **العَلَقُ**: hayvanların ağaçtan onunla geçinip idare ettiği şeydir; bunun gibi zamme ile **العُلْقَةُ** da. Ve geçinilip idare olunan her şey **عُلْقَةٌ**dur. Ve ayrıca denir: onda **عُلْقَةٌ** kalmadı; yani bir şey. Ve elbiseme fetha ile **عَلْقٌ** isabet etti; o, ona yapışıp da onu çekendir. Ve kesre ile **العِلْقُ**: her şeyin nefisi. Denir: **عِلْقُ مَضِنَّةٍ**, yani kendisiyle cimrilik edilen şey. Çoğulu **أعْلاقٌ**dur. Şairin sözüne gelince:
“Onun ağzını tattığında dersin: **عِلْقٌ** katılaştırılmış;
onunla **قَيْلٌ** kastedildi de **سابِ**’da bırakıldı.”

O, bununla ancak şarabı ister; onu, nefisliğinden dolayı böyle adlandırdı. Ve **العِلْقَةُ** ayrıca: küçük bir elbise; oğlan çocuğu için edinilen ilk elbisedir. Ve **العَلوقُ**: insana yapışan şey. Ve ölüm **عَلوقٌ** ve **عَلاَّقَةٌ**dır. Ve **العَلوقُ**: ve **المُعالِقُ**; o, yavrusu olmayan birine meyleden dişi devedir; ona acımaz; ancak burnuyla koklar ve sütünü men eder. Ve dişi devede **عَلوقٌ** yoktur; yani sütten bir şey. Ve **العَلوقُ**: develerin tutunduğu şey; yani otladığı. Ve **العَليقُ**: **القَضيمُ**. Ve **عَلَقَتِ الإبلُ العِضاه** zamme ile **تَعْلُقُ** **عَلْقاً**: onu hörgüçlediği ve ağızlarıyla aldığı zaman; bunlar **عَوالِقُ** develerdir; ve **عَوالِقُ** keçilerdir. Ve hadiste: “Şehitlerin ruhları yeşil kuşların kursaklarındadır; cennet yaprağından **تَعْلُقُ** eder.” Ve **العَليقَةُ**: adamın, erzak almaya giden bir toplulukla yönlendirdiği deve; onlara dirhemler ve bir **عَليقَةً** verir ki onun üzerine kendisi için erzak alsınlar. Şair dedi ki:
“Ve bir söyleyen: Sakın bir **عَـلـيقَةً**’ye binme;
dünyanın lezzetinden **العَلائِقِ**’e binmektir.”

Denir: “Falanla bir **عَليقَةً** **عَلَّقْتُ**”; onunla bir **عَليقَةً** gönderdim. Ve **المِعْلاقُ** ve **المُعْلوقُ**: etten yahut üzümden ve benzerinden onunla asılan şey. Ve kendisiyle bir şey asılan her şey onun **مِعْلاقُهُ**dur. Ve **المَعالِقُ**: küçük **العِلابُ**; tekili **مِعْلَقٌ**tur. **الفرزدق** dedi ki:
“Ve biz ellerle mızraklarımızı yürütürüz,
elleriniz **بالمَعالِقِ** ile titretildiğinde.”

Ve kesre ile **العِلاقَةُ**: yayın ve kamçının ve benzerlerinin **عِلاقَةُ**’sı. Ve fetha ile **العَلاقَةُ**: husumetin **عَلاقَةُ**’sı ve sevginin **عَلاقَةُ**’sı. Şair dedi ki:
“Bir **أمَّ الوَلَيِّدِ** **عَلاقَةً**’si mi, sonra ki
başının dalları soyulmuş **الثَغامِ** gibi.”

Ve **العَلاقَةُ** ayrıca: geçinilip idare olunan rızıktan şey. Ondan onların sözü: “Onda **عَلاقٍ** yoktur”; yani otlaktan bir şey. **الأعشى** dedi ki:
“Ve bir çöl ki sanki bir kalkanın sırtı;
onda **عَلاقُ** ancak geri çıkan pisliktir.”

Der ki: develer orada **عَلاقاً** bulmaz; ancak gevişinden geri döndürdüğünü. Ve sağan, dişi devede **عَلاقاً** bırakmadı; memesinde bir şey bırakmadığında. Ve bir adam **عَلاقيَةٌ**dur; bir şeye **عَلِقَ** olduğunda ondan vazgeçmediğinde. Ve bir adam **ذو مِعْلاقٍ**tır; yani husumeti şiddetli. Şair dedi ki:
“Şüphesiz taşların altında azim ve cömertlik vardır;
ve inatçı bir hasım, **ذا مِعْلاق**.”

Ve **العُلَّيْقُ**: ağaçlara tutunan bir bitki; Farsça ona **سَرَنْد** denir; bazen **العُلَّيْقى** da derler. Ve **العَوْلَقُ**: gulyabani; ve hırslı dişi köpek. Ve onların sözü: “Bu, **طويلُ العَوْلَق** bir hadistir”; yani uzun kuyruklu. Ve **أعْلَقَ** tırnaklarını şeye; yani onları sapladı. Ve **الإعْلاقُ**: kanı emsin diye yere **العَلَقِ** salıvermek. Ve hadiste: “**اللَدودُ** bana **الإعْلاقِ**’dan daha sevimlidir.” Ve **الإعْلاقُ** ayrıca: **الدَغْرُ**. Denir: **أعْلَقَتِ المرأةُ** çocuğunu **من العُذْرَةِ**; onu eliyle kaldırdığında. Ve “Yayı **أعْلَقْتُ**”; yani ona bir **عِلاقَةً** yaptım. Ve onların erkeğe sözü: “**أعْلَقْتَ** ve **أفلقتَ**”; yani **عُلَقَ فُلَقَ** getirdin; o, beladır; **عُمَرَ** misali üzere yürütülmez. Ve denir: **العُلَقَ**: çok kalabalık. Ve avcıya denir: “**أعْلَقْتَ** de yetiş”; yani av senin kapanında **عَلِقَ** oldu. Ve “Şeyi **عَلَّقْتُ** **تَعْليقاً**.” Ve erkek, sevgi **علاقة**sından bir kadına **عُلِّقَ** edildi. **الأعشى** dedi ki:
“Onu rastgele **عُلِّقْتُ** ve bir erkek ona benden başkası **عُلِّقَتْ**;
ve o erkek, ondan başka bir başkasına **عُلِّقَ**.”

Ve **اعْتَلَقَهُ**: yani onu sevdi. Ve kadınlardan **المُعَلَّقَةُ**: kocası kaybolan. Ve Yüce Allah dedi ki: “Onu **كالمُعَلَّقَةِ** gibi bırakırsınız.” Ve **تَعَلَّقَهُ** ve **تَعَلَّقَ به**: bir manada. Ve ayrıca denir: “Onu **تَعَلَّقْتُ**”; **عَلَّقْتُهُ** manasında. Ve onların sözü: “**المُتَعَلِّقُ** **كالمُتأنِّق** değildir”; yani az bir şeyle geçinip idare eden, nazlanıp istediğini yiyen gibi değildir. Ve **عَلْقى**: tekil ve çoğul olan bir bitki; elifi dişillik içindir, tenvinlenmez. Ve **العالِقُ** ayrıca: **العِضاهَ**’ı **يَعْلُقُ** eden; yani ondan koparıp alan. Ancak ona **عالقاً** denildi; çünkü uzunluğundan dolayı **بالعضاه**’a tutunur.
